Trong Nghị quyết số 09-NQ/TW về xây dựng và phát triển TP.HCM trong kỷ nguyên mới, một trong những yêu cầu Bộ Chính trị đặt ra cho TP.HCM: “Nâng cao thể chất, tầm vóc, tuổi thọ, chất lượng sống; chủ động thích ứng với già hóa dân số”. Vậy TP.HCM làm gì để thích ứng thực trạng này?
Theo báo cáo dự báo dân số Việt Nam giai đoạn 2024 – 2074 do Cục Thống kê chủ trì, phối hợp với Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA) thực hiện, năm 2024 Việt Nam có khoảng 14,2 triệu người từ 60 tuổi trở lên. Con số này dự báo tăng lên 20,9 triệu người vào năm 2034; 27,5 triệu người vào năm 2044 và đạt tới 38,5 triệu người vào năm 2074.
Riêng tại TP.HCM, ông Nguyễn Văn Vĩnh Châu – Phó giám đốc Sở Y tế TP.HCM – cho biết dù bước vào quá trình già hóa chậm hơn cả nước khoảng 6 năm nhưng tốc độ chuyển đổi rất nhanh.
Năm 2010, thành phố vẫn ở giai đoạn “cơ cấu dân số vàng”. Đến năm 2017, TP.HCM chính thức bước vào giai đoạn già hóa khi tỉ lệ người cao tuổi vượt 10% với 889.178 người.
Năm 2025, nhóm này đã chiếm khoảng 11,6% dân số (hơn 1,57 triệu người, lớn nhất cả nước).
Dự kiến đến năm 2038, thành phố sẽ trở thành “dân số già” khi tỉ lệ người trên 60 tuổi vượt 20%, và khoảng giai đoạn 2048 – 2050 sẽ bước sang mức “dân số siêu già” với hơn 30% dân số trên 60 tuổi.
Theo Chi cục Dân số TP.HCM, TP.HCM hiện không còn được duy trì hình ảnh “thành phố trẻ”, mà hiện đang đối mặt với những thách thức về tốc độ già hóa dân số nhanh chóng, với số người cao tuổi nhiều nhất cả nước là 1.572.988 người, tỉ lệ người cao tuổi chiếm 11,4% trên tổng dân số.
Nhìn từ các dự báo dân số trên có thể thấy TP.HCM đang bước vào “cuộc đua” thời gian, khi chỉ hơn hai thập niên tới có thể chuyển sang giai đoạn “siêu già”. Như vậy thách thức không chỉ ở việc chăm sóc gần 1/3 dân số là người cao tuổi, mà còn ở bài toán làm sao để TP.HCM thích ứng khi nguồn lao động trẻ dần bị thu hẹp.
Ông Tăng Chí Thượng – Giám đốc Sở Y tế TP.HCM – cho biết trước thực tế tuổi thọ người dân ngày càng tăng kéo theo nhu cầu chăm sóc dài hạn ngày một lớn, TP.HCM đã xây dựng Đề án phát triển hệ thống cơ sở chăm sóc người cao tuổi đến năm 2030.
Đề án đặt mục tiêu phát triển hơn 30 cơ sở chăm sóc người cao tuổi theo mô hình công lập, tư nhân và hợp tác công – tư, đồng thời xây dựng mạng lưới 168 điểm chăm sóc cộng đồng tại các phường, xã.
Đây sẽ là khung pháp lý và định hướng dài hạn nhằm huy động nguồn lực xã hội, tăng cường phối hợp liên ngành, tổ chức triển khai đồng bộ và bền vững, qua đó nâng cao chất lượng sống của người cao tuổi và góp phần giảm tải cho hệ thống y tế TP.HCM.
Ông Vĩnh Châu nhìn nhận già hóa dân số như một “dư địa phát triển mới”, phát triển “kinh tế bạc”. Đây là nơi người cao tuổi vừa là người thụ hưởng các dịch vụ, vừa là lực lượng lao động đóng góp vào sự phát triển chung mà đang được nhiều quốc gia xem là động lực tăng trưởng trong bối cảnh già hóa dân số.
Theo ThS Phạm Bình An – Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM, khi phát huy tốt lợi thế về kinh tế, y tế, công nghệ và tính năng động của một siêu đô thị, TP sẽ trở thành một trung tâm hiện đại về mô hình dưỡng lão, đồng thời biến người cao tuổi vừa là đối tượng được chăm sóc, vừa là chủ thể đóng góp vào mục tiêu phát triển bền vững của TP.
Như vậy việc TP.HCM chủ động xây dựng hệ thống chăm sóc người cao tuổi ngay từ khi bước vào giai đoạn già hóa cho thấy TP không chỉ chuẩn bị ứng phó với “làn sóng” già hóa dân số, mà còn tìm cách chuyển hóa thách thức thành động lực phát triển.
Thông tin được ông Nguyễn Quốc Thanh, Phó giám đốc Bảo hiểm xã hội TP HCM, cho biết ngày 23/4. Theo đó, TP HCM có 19 xã, phường được công nhận là An toàn khu cách mạng trong các thời kỳ kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ.
Theo Quyết định 40 của Thủ tướng, xã An toàn khu là xã từng được cấp ủy đảng từ Khu ủy, Quân khu ủy trở lên chỉ đạo xây dựng An toàn khu cách mạng, có địa thế, chính trị, và nhân dân tin cậy. Các tiêu chí chính bao gồm: Nơi có căn cứ địa cách mạng, nơi ở hoặc làm việc của cán bộ cấp cao, hoặc nơi diễn ra sự kiện lịch sử quan trọng.
19 xã, phường ở TP HCM được công nhận gồm An Nhơn Tây, Nhuận Đức, Phú Hòa Đông, Bình Hưng, Cần Giờ, Hiệp Phước, Nhà Bè, Hưng Long, Tân Nhựt, Tân Vĩnh Lộc, Vĩnh Lộc, Bình Chánh, Bình Lợi, Phú Thọ Hòa, Thới An, An Phú Đông, Bà Điểm, An Hội Đông và Hạnh Thông.
Theo quy định, người dân đang thường trú tại các địa bàn này được ngân sách nhà nước cấp thẻ bảo hiểm y tế, tức được cấp thẻ miễn phí. Ngoài ra, người dân khi tham gia BHYT còn được hưởng quyền lợi cao nhất là quỹ BHYT chi trả 100% chi phí khi họ đi khám chữa bệnh đúng tuyến.
Tổng dân số 19 địa phương này là hơn 1,132 triệu người, trong đó hơn 520.000 người đã có thẻ theo nhóm khác, chủ yếu tham gia BHYT bắt buộc tại nơi làm việc; hơn 428.000 người đã được cấp miễn phí theo diện "xã an toàn khu".
Ông Nguyễn Quốc Thanh cho biết để đảm bảo quyền lợi cho người dân, chính quyền TP HCM và các sở, ngành đã có nhiều hướng dẫn song đến sau hơn 3 tháng triển khai, nhiều xã, phường vẫn chưa lập danh sách xác nhận để Bảo hiểm xã hội thành phố cấp thẻ. Hiện vẫn còn gần 175.000 người chưa được cấp thẻ BHYT khiến quyền lợi chăm sóc sức khỏe bị ảnh hưởng.
Tính đến ngày 23/4, nhiều xã còn hàng chục nghìn người chưa được cấp thẻ BHYT khiến tỷ lệ cấp thẻ thấp. Cụ thể, xã Chánh Hưng còn hơn 38.000 người (tỷ lệ cấp thẻ mới hơn 36%); xã Nhà Bè còn trên 41.600 người (tỷ lệ cấp thẻ hơn 58%); Xã Bình Lợi còn trên 18.000 người (tỷ lệ cấp thẻ 40%); phường Phú Thọ Hòa còn hơn 29.000 người (tỷ lệ cấp thẻ gần 66%).
Ông Nguyễn Công Chánh, Chủ tịch UBND phường Phú Thọ Hòa, cho biết địa bàn có hơn 29.000 người chưa được cấp thẻ BHYT theo diện an toàn khu. Các tổ trưởng khu phố và công an khu vực đang tiến hành rà soát để thẩm định đúng nhóm được hưởng và xem xét nhóm đã tham gia để lập danh sách gửi Bảo hiểm xã hội thành phố cấp thẻ.
Trong khi đó, ông Nguyễn Quốc Thanh cho rằng lý do chậm còn đến từ việc một số địa phương thắc mắc về người được hưởng chính sách. Ví dụ xã Bình Hưng có văn bản hỏi chỉ những người sinh sống trên địa bàn liên tục từ năm 1975 đến nay mới được hưởng hay chỉ cần thường trú. Số khác lại băn khoăn về những người đã tham gia bắt buộc theo nơi làm việc hoặc đã mua tự nguyện theo hộ gia đình nên tiến hành xác nhận nhiều vòng gây chậm.
"Điều kiện hưởng đơn giản, cơ quan bảo hiểm sẽ rà soát từng nhóm để cấp đảm bảo không trùng", ông Thanh nói. Theo đó, để được hưởng chính sách này là thông tin cư trú của người dân phải có trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư hoặc hệ thống quản lý cư trú của lực lượng công an, đồng thời được UBND cấp xã, phường lập danh sách xác nhận. Trường hợp đã mua BHYT tự nguyện và có thời gian trùng với thời gian được hưởng chính sách "xã an toàn khu", Bảo hiểm xã hội thành phố sẽ hoàn trả lại tiền.
Theo quy định hiện hành, khi mua BHYT tự nguyện theo năm, người dân phải trả hơn 1,26 triệu đồng. Khi mua theo hộ gia đình, từ người thứ hai trở đi sẽ giảm dần. Một số nhóm như học sinh, sinh viên, hộ nghèo... được giảm thêm.
Trẻ từ 2 - 12 tuổi, phụ nữ và người lớn tuổi dễ bị say tàu xe hơn, với các triệu chứng thường gặp như khó chịu toàn thân, buồn nôn, nôn, đau đầu, vã mồ hôi, chóng mặt.
“Trước đây, say tàu xe được cho là do xung đột giữa thị giác, tai trong và các giác quan khác. Hiện nay, nhiều chuyên gia cho rằng nguyên nhân còn đến từ sự ‘lệch pha’ giữa cách não bộ dự đoán về chuyển động của cơ thể và những gì thực sự xảy ra”, bác sĩ Richard Lewis, chuyên gia thần kinh về rối loạn thăng bằng tại Massachusetts Eye and Ear (thuộc Harvard, Mỹ), cho biết.
Dưới đây là một số mẹo được các chuyên gia đề xuất để giảm cơn say xe, mọi người có thể thử áp dụng trong các chuyến đi xa ngày lễ, theo Harvard Health Publishing và Hartford HealthCare (Mỹ).
Bên cạnh đó, nếu tình trạng say tàu xe nặng, có thể dùng thuốc hoặc miếng dán sau tai để phòng hoặc giảm buồn nôn. Ngoài ra, mọi người cũng có thể phòng say tàu xe ngay từ trước chuyến đi bằng cách sau:
Chọn chỗ ngồi hợp lý: Ghế phụ phía trước ô tô hoặc khu vực gần cánh máy bay ít rung lắc nhất. Còn trên tàu thuyền, vị trí giữa tàu thường ít lắc hơn. Trên xe buýt, tàu hỏa, nên chọn ghế quay mặt về phía trước.
Ăn uống nhẹ nhàng: Trước chuyến đi, nên uống đủ nước, ăn các món dễ tiêu, tránh đồ nhiều dầu mỡ. Không nên uống rượu và không ăn quá no trước khi đi.
Trong nhiều thập kỷ qua, ung thư đại trực tràng vốn được coi là căn bệnh chỉ cần lo lắng sau độ tuổi 50, song thực tế này đang thay đổi. Các bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa trên khắp thế giới đang ghi nhận một xu hướng: số lượng người ở độ tuổi 20, 30 và 40 được chẩn đoán mắc ung thư đại trực tràng đang cao hơn bao giờ hết, theo Times of India.
Trong chương trình Podcast The Mel Robbins, tiến sĩ Trisha Pasricha, bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa kiêm giáo sư tại trường Y Harvard, chia sẻ một trong những vấn đề khoa học lớn nhất hiện nay khiến bà cũng như các nhà khoa học trên toàn cầu đặc biệt lo ngại là lý do tại sao căn bệnh này ngày càng trẻ hóa. Đồng thời, bà cũng liệt kê những triệu chứng phổ biến của bệnh ung thư đại trực tràng khởi phát sớm, vốn có thể áp dụng cho mọi lứa tuổi.
Dấu hiệu đầu tiên cần lưu ý là tình trạng đau bụng. Tình trạng đau quặn, đau âm ỉ hoặc chướng bụng kéo dài mãi không khỏi chính là một dấu hiệu cảnh báo. Mọi người thường dễ nhầm lẫn sự khó chịu dai dẳng ở bụng với hội chứng ruột kích thích (IBS), nhạy cảm với thức ăn hoặc chỉ là chứng khó tiêu thông thường, nhất là khi cơn đau lúc có lúc không. Tuy nhiên, có một sự khác biệt rất lớn giữa các vấn đề tiêu hóa thỉnh thoảng mới gặp với những cơn đau kéo dài hàng tuần hoặc hàng tháng.
Bên cạnh đó, chảy máu khi đi vệ sinh (chảy máu trực tràng) là một trong những dấu hiệu cảnh báo dễ nhận biết nhất, nhưng lại thường bị bỏ qua. Nhiều người thường đinh ninh rằng cứ thấy máu trong bồn cầu thì chắc chắn là do bệnh trĩ hoặc đổ lỗi cho chế độ ăn uống và tự mua thuốc về bôi, uống. Bệnh trĩ có thể gây chảy máu nhẹ nhưng nếu tình trạng này kéo dài, người bệnh cần đi khám. Những người trẻ tuổi thường bỏ qua dấu hiệu này vì tâm lý ngại ngùng không muốn chia sẻ với bác sĩ hoặc nghĩ rằng nó quá nhỏ nhặt để phải đi khám. Tuy nhiên, bất kỳ hiện tượng chảy máu trực tràng nào kéo dài quá vài ngày hoặc tái đi tái lại không được chủ quan.
Một dấu hiệu quan trọng khác nhưng thường bị xem nhẹ, đặc biệt ở phụ nữ trẻ, là tình trạng thiếu máu do thiếu sắt. Nhiều người coi đây là một phần bình thường của cuộc sống thay vì là dấu hiệu cảnh báo tiềm ẩn của ung thư đại tràng. Giáo sư Pasricha giải thích kết quả xét nghiệm máu cho thấy các tế bào hồng cầu nhỏ hơn bình thường chính là tín hiệu cơ thể đang bị mất sắt.
Với phụ nữ, thiếu máu do thiếu sắt thường biểu hiện qua cảm giác mệt mỏi. Lúc này, cả người bệnh lẫn bác sĩ thường dễ dàng đổ lỗi cho chu kỳ kinh nguyệt làm cơ thể mất đi một lượng máu và sắt đáng kể. Song nếu xuất hiện kèm theo các triệu chứng khác hoặc nếu kinh nguyệt ít mà vẫn bị thiếu máu, người bệnh cần đặc biệt lưu ý và không được bỏ qua.
Cuối cùng, sự thay đổi trong thói quen đại tiện được đánh giá là dấu hiệu quan trọng nhất nhưng lại dễ bị lờ đi nhất đơn giản vì nó mơ hồ. Bất kỳ sự thay đổi nào trong thói quen đi vệ sinh như đột ngột bị tiêu chảy, táo bón hoặc bất kỳ sự xáo trộn nào so với chu kỳ sinh lý bình thường đều có thể là dấu hiệu nguy hiểm.
Theo bà Pasricha, hình dạng chất thải có thể thay đổi đột ngột từ khuôn dày sang rất mỏng. Thực tế đã có những trường hợp người nổi tiếng chia sẻ rằng dấu hiệu duy nhất họ gặp phải chính là sự thay đổi trong thói quen đại tiện. "Ban đầu họ chỉ nghĩ do tác động của cà phê hoặc yếu tố khác nhưng khi thay đổi chế độ ăn uống mà tình trạng vẫn không thuyên giảm thì mới phát hiện ra bệnh", bác sĩ nói, khuyên khi có bất kỳ cảm giác bất ổn nào, người bệnh không nên chờ đợi, không tự trấn an đó là điều bình thường mà hãy tham vấn ý kiến của bác sĩ ngay lập tức.
