Việc đóng cửa eo biển Hormuz khiến nhiều nước gặp khó khăn. Nhưng Trung Quốc, nước nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới qua eo biển Hormuz, bằng tổng lượng dầu nhập khẩu của Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc cộng lại, vẫn ít bị ảnh hưởng.
Ông Lauri Myllyvirta, đồng sáng lập Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí Sạch (CREA) ở Phần Lan, cho biết vị thế này rất gần với những gì các nhà hoạch định Trung Quốc hình dung trong nhiều thập kỷ.
Với xe điện, cuối năm 2020, Bắc Kinh đặt mục tiêu thị phần phương tiện này chiếm 20% tổng số xe mới vào năm 2025. Vào năm ngoái, tỷ lệ xe điện họ đạt được là khoảng 50%.
Theo công ty nghiên cứu thị trường Benchmark Mineral Intelligence (BMI), doanh số xe điện Trung Quốc năm 2025 là 12,9 triệu chiếc, chiếm 62% lượng xe toàn cầu. Tính riêng dòng xe chở khách, hơn một nửa số xe mới bán ra là phương tiện chạy bằng năng lượng mới (NEV). Tức là, phương tiện giao thông trên đà phụ thuộc vào pin nhiều hơn xăng.
Sự bùng nổ bất ngờ này giúp mức tiêu thụ nhiên liệu của Trung Quốc trên đà giảm dần sau nhiều thập kỷ tăng trưởng chóng mặt. Theo ước tính của CREA, số xe điện này giúp họ giảm tiêu thụ xăng dầu tương đương lượng nhập khẩu từ Arab Saudi.
Trong khi đó, ngày càng nhiều hãng xe điện Trung Quốc công bố có lãi, thay vì “đốt tiền” và hoãn chiến lược xe điện như đối thủ. Tính đến cuối tháng 3, Leapmotor, Nio, Xpeng đã công bố có lời sau nhiều quý thua lỗ.
Leapmotor, được Stellantis hậu thuẫn, đạt lợi nhuận 78 triệu USD vào năm 2025, trong khi năm ngoái lỗ 410 triệu USD. Nio đạt lợi nhuận ròng điều chỉnh 104 triệu USD trong quý IV. Cùng quý này, Xpeng cũng đạt lãi ròng khoảng 55 triệu USD, trong khi cùng kỳ lỗ 190 triệu USD. Họ đã nối dài danh sách hãng xe điện thoát lỗ cùng với những tên tuổi kỳ cựu như BYD, Xiaomi và Li Auto.
Bên cạnh đó, nguồn điện sạch cho nền kinh tế cũng đang trên đà tăng nhanh, vượt quá mục tiêu Bắc Kinh đặt ra. Nguồn điện của Trung Quốc chủ yếu dựa vào than và năng lượng tái tạo. Trong đó, tỷ trọng điện than giảm mạnh. Hầu hết lượng điện phục vụ tăng trưởng kinh tế mỗi năm đều có thể bù đắp bằng công suất mới của điện gió hoặc mặt trời, giúp giảm nhập khẩu than đá và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG). Theo tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember, chỉ riêng năm 2024, điện tái tạo đã cung cấp khoảng 80% nhu cầu điện tăng thêm của nền kinh tế.
Bà Muyi Yang, nhà phân tích năng lượng cấp cao khu vực châu Á của Ember, nhận định cú sốc năng lượng từ xung đột Iran có thể càng củng cố hướng đi mà Trung Quốc đang theo đuổi. “Tình thế này bộc lộ những rủi ro khi phụ thuộc quá nhiều vào dầu khí nhập khẩu. Đó là lý do quá trình chuyển đổi năng lượng không chỉ gồm hoạt động xây thêm nhà máy điện gió và mặt trời, mà còn cần khử carbon trên toàn nền kinh tế”, bà nói.
Giới phân tích từ ngân hàng OCBC nhận định về lâu dài, quá trình điện khí hóa giao thông và tăng cường tỷ trọng năng lượng tái tạo tiếp tục giúp nền kinh tế này ít chịu ảnh hưởng hơn trước các cú sốc giá dầu.
Thực tế, cả ba công ty dầu khí lớn nhất Trung Quốc đều chứng kiến lợi nhuận giảm trong năm 2025, do cuộc chuyển đổi năng lượng. Trong đó, Sinopec – công ty lọc dầu công suất lớn nhất thế giới – giảm 36,8% lợi nhuận so với năm 2024. Năm ngoái, sản lượng xăng và dầu diesel của họ giảm lần lượt 2,4% và 9,1%, xuống còn 62,6 triệu tấn và 52,6 triệu tấn.
Ngoài ra, rủi ro năng lượng của Trung Quốc cũng được giảm thiểu nhờ chiến lược đa dạng nguồn cung. Họ mua dầu từ nhiều nhà cung ứng, không phụ thuộc quá 20% lượng nhập khẩu vào một quốc gia, khác với nhiều nước châu Á. Ví dụ, Nhật Bản mua gần 80% lượng dầu từ Arab Saudi và UAE. Với tỷ trọng tương đương, Trung Quốc mua từ 8 quốc gia, gồm lượng lớn dầu từ Nga, Venezuela và Iran – những quốc gia chịu lệnh cấm vận của Mỹ.
Thêm vào đó, họ dự trữ lượng dầu lên tới 1,4 tỷ thùng, nhiều hơn lượng dự trữ chiến lược của Mỹ với 414 triệu thùng dầu, theo công ty nghiên cứu thương mại toàn cầu Kpler. Giới phân tích ước tính Trung Quốc có thể duy trì trong bảy tháng nếu eo biển Hormuz tiếp tục đóng cửa. Để so sánh, Hàn Quốc phụ thuộc 70% lượng dầu qua eo biển này, với lượng dự trữ không đủ dùng trong hai tháng.
Họ cũng tăng cường xây dựng các đường ống khí đốt, giảm nhập khẩu qua đường biển. Nhờ vị thế địa lý, họ dễ dàng nhập khẩu LNG qua đường ống từ Nga, Myanmar và khu vực Trung Á – lợi thế mà Nhật Bản hay Hàn Quốc khó có được.
Nhờ nhiều thập kỷ hoạch định chính sách cùng sự bùng nổ của xe điện, điện tái tạo, Trung Quốc đang dần tách động lực tăng trưởng khỏi nguồn cung nhiên liệu hóa thạch từ nước ngoài. Chen Lin, Phó chủ tịch công ty nghiên cứu thị trường năng lượng Rystad Energy, dự báo nhu cầu dầu mỏ của Trung Quốc có khả năng đạt đỉnh trong năm nay, sau đó giảm dần. “Tình hình nước này khó có thể xấu đi, dù tỷ trọng nhập khẩu dầu thô vẫn cao”, ông Chen nói.
Theo báo cáo của Chứng khoán Nhất Việt, thị trường chứng khoán khép lại tháng 6 trong trạng thái điều chỉnh và phân hóa mạnh. VN-Index có thời điểm lùi về 1.775 điểm trước khi hồi phục lên vùng 1.860 điểm vào cuối tháng.
Thanh khoản cũng suy giảm rõ rệt, giá trị giao dịch bình quân trong tháng xuống mức thấp nhất trong khoảng một năm, phản ánh tâm lý thận trọng của nhà đầu tư nội địa khi dòng tiền đứng ngoài quan sát trước áp lực chốt lời tại vùng đỉnh lịch sử.
Dù vậy, nhiều công ty chứng khoán vẫn duy trì dự báo tăng trưởng cho thị trường trong những tháng cuối năm.
Theo Chứng khoán Vietcap, mục tiêu VN-Index cuối năm nay được điều chỉnh lên 1.955 điểm, tăng khoảng 10% so với năm trước, trong khi mục tiêu năm 2027 ở mức 2.280 điểm. Lợi nhuận doanh nghiệp niêm yết được kỳ vọng tăng 20% trong năm nay và 17% trong năm 2027. Đơn vị này cũng cho rằng việc Việt Nam được FTSE nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp có thể thu hút khoảng 1-2 tỷ USD từ các quỹ thụ động và 5-6 tỷ USD từ các quỹ chủ động.
Trong khi đó, Chứng khoán SSI giữ nguyên mục tiêu cơ sở của VN-Index ở mức 1.920 điểm và kịch bản tích cực ở 2.120 điểm. Công ty chứng khoán cho rằng thị trường vẫn được hỗ trợ bởi nền tảng vĩ mô và các động lực tăng trưởng dài hạn, song thanh khoản thắt chặt và những bất định về lãi suất sẽ khiến chỉ số nhiều khả năng tiếp tục tích lũy trong các tháng tới trước khi cải thiện rõ hơn vào cuối năm.
Theo SSI, khả năng VN-Index tiến lên các vùng điểm số cao hơn sẽ phụ thuộc vào sự cải thiện của điều kiện tiền tệ trong nước cũng như dòng vốn ngoại, đặc biệt là dòng vốn gắn với quá trình nâng hạng thị trường.
Báo cáo của Chứng khoán VNDirect thì đưa ra kịch bản cơ sở với VN-Index đạt khoảng 2.014 điểm vào cuối năm, tương ứng mức tăng 12,8%. Dự báo, lợi nhuận các doanh nghiệp niêm yết trên HoSE tăng 21%, có mức định giá hấp dẫn so với lịch sử.
Theo VNDirect, các yếu tố hỗ trợ thị trường trong nửa cuối năm gồm chính sách tài khóa thúc đẩy tăng trưởng; đặc biệt là tiến độ giải ngân đầu tư công được kỳ vọng tăng tốc mạnh mẽ nhờ sự thông suốt từ việc tinh gọn bộ máy, xóa bỏ cấp hành chính huyện thời gian qua. Cùng với đó là áp lực chi phí đầu vào giảm khi giá dầu hạ nhiệt và sức hấp dẫn tương đối của cổ phiếu so với các kênh đầu tư khác.
Công ty cũng cho rằng VN-Index hiện giao dịch quanh mức P/E (giá thị trường của cổ phiếu/thu nhập mỗi cổ phiếu) dự phóng khoảng 13 lần, tương đương bình quân 5 năm. Nếu loại trừ nhóm cổ phiếu liên quan Vingroup, mức định giá còn khoảng 10,3 lần, cho thấy cơ hội vẫn hiện hữu ở nhiều nhóm ngành.
Nhà đầu tư nên ưu tiên nhóm ngành nào?
Về chiến lược đầu tư, Chứng khoán SSI cho rằng mặt bằng lãi suất duy trì ở mức cao cùng điều kiện thanh khoản thắt chặt sẽ khiến thị trường tiếp tục dao động trong biên độ hẹp trong ngắn hạn. Vì vậy, chiến lược phù hợp là giao dịch linh hoạt, mua khi thị trường điều chỉnh và chốt lời khi hồi phục.
SSI nhận định những giai đoạn chịu áp lực vĩ mô thường mở ra cơ hội tích lũy cho chu kỳ tăng trưởng mới. Dù năm nay nền kinh tế vẫn đối mặt với áp lực lãi suất, lạm phát và bất định địa chính trị nhưng vẫn có khả năng chống chịu tốt hơn các chu kỳ trước nhờ nợ công thấp hơn, cơ cấu kinh tế đa dạng hơn và quá trình cải cách thị trường vốn tiếp tục được duy trì.
Do đó, với nhà đầu tư trung và dài hạn, đây có thể là giai đoạn tích lũy khi biến động ngắn hạn đang che lấp các vùng định giá hấp dẫn. Dư địa tăng giá có thể dần mở ra khi điều kiện tiền tệ bớt thắt chặt, tăng trưởng lợi nhuận trở lại quỹ đạo bình thường hơn và các động lực cấu trúc, bao gồm chu kỳ nâng hạng thị trường, bắt đầu phát huy tác động rõ nét hơn.
Bên cạnh đó, SSI cũng đánh giá làn sóng IPO năm 2026 sẽ tiếp tục sôi động với nhiều thương vụ dự kiến như Highlands Coffee, CP Vietnam, Điện Máy Xanh, HDBS, LPBS và Kafi Securities với tổng quy mô khoảng 35.000-40.000 tỷ đồng. Điều này sẽ góp phần mở rộng danh mục tài sản đầu tư và tạo thêm lựa chọn để nhà đầu tư cơ cấu danh mục trong trung hạn.
Ở góc độ lựa chọn ngành, Vietcap khuyến nghị gia tăng tỷ trọng đối với ba nhóm gồm ngân hàng, bán lẻ tiêu dùng và dầu khí nhằm đón đầu chu kỳ tăng tốc đồng pha của nền kinh tế.
Theo Vietcap, nhóm ngân hàng tiếp tục đóng vai trò trụ cột của thị trường với lợi nhuận dự phóng tăng 18% trong năm nay. Trong bối cảnh rủi ro vĩ mô còn hiện hữu, công ty ưu tiên phân bổ vào các ngân hàng quy mô lớn, có chất lượng tài sản tốt và bộ đệm vốn vững chắc.
Đối với nhóm bán lẻ tiêu dùng, Vietcap đánh giá triển vọng dài hạn được hỗ trợ bởi cơ cấu dân số, thu nhập khả dụng tăng và xu hướng chuyển dịch sang mô hình bán lẻ hiện đại.
Trong khi đó, nhóm dầu khí được kỳ vọng bước vào chu kỳ tăng trưởng mới của hoạt động thăm dò và khai thác, nhờ các chính sách tháo gỡ cho các dự án lớn, thúc đẩy đầu tư xây dựng cơ bản trong ngành và định hướng bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.
Theo kế hoạch, Thủ đô có thể thu tối thiểu 63.031 tỷ đồng từ đấu giá 306 dự án, khu đất trên địa bàn. Việc đấu giá quyền sử dụng đất nhằm khai thác có hiệu quả quỹ đất, đáp ứng nhu cầu sử dụng của người dân và doanh nghiệp.
Đồng thời, nó cũng giúp tăng nguồn thu cho ngân sách các cấp, tạo nguồn vốn đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật - xã hội và thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới.
UBND TP Hà Nội giao chính quyền các xã, Trung tâm Phát triển quỹ đất chịu trách nhiệm xác định và đề xuất các dự án, khu đất đưa ra đấu giá đúng quy định, quy hoạch được duyệt.
Thành phố dự kiến tổng thu từ đất đai (gồm đấu giá, giao hoặc cho thuê, chuyển nhượng quyền sử dụng đất...) cả năm nay khoảng 150.000 tỷ đồng, tăng gần 40% so với 2025. Năm ngoái, Thủ đô ghi nhận thu từ đất 107.900 tỷ đồng, vượt dự toán gần 125% và gấp hơn 2,6 lần năm 2024. Nguồn thu từ đất chiếm khoảng 15% tổng thu ngân sách của Hà Nội năm 2025.
Trong thời gian tới, nhiều dự án bất động sản quy mô được triển khai, dự kiến đóng góp lớn vào thu tiền từ sử dụng đất tại Hà Nội. Từ nay đến 2035, Thủ đô lên kế hoạch triển khai thêm 5 khu đô thị mới với tổng vốn trên 4 triệu tỷ đồng, diện tích đất gần 50.000 ha.
Khi SpaceX lên sàn Nasdaq với mức định giá khoảng 1.770 tỷ USD, không chỉ các lãnh đạo hay kỹ sư công nghệ hưởng lợi. Hàng nghìn nhân viên từ thợ hàn, kỹ thuật viên đến công nhân sản xuất cũng bất ngờ trở thành những “triệu phú trên giấy”.
Juan Hernandez là một trong số đó. Năm 2015, khi gia nhập SpaceX ở vị trí thợ hàn, ông nhận mức lương 28 USD/giờ cùng khoản cổ phiếu trị giá 10.000 USD. Khi ấy, Hernandez không kỳ vọng quá nhiều bởi những công việc theo giờ trước đây chưa từng mang lại cho ông quyền sở hữu cổ phần doanh nghiệp.
Theo Fortune, trước thời điểm SpaceX giao dịch trên sàn, công ty định giá IPO ở mức 135 USD/cổ phiếu. Với 6.500 cổ phiếu nắm giữ, số cổ phần của Hernandez được định giá khoảng 880.000 USD.
Không chỉ kỹ sư, công nhân sản xuất cũng sở hữu cổ phần lớn
IPO SpaceX tạo khác biệt so với nhiều công ty công nghệ khi tài sản không chỉ tập trung vào nhóm sáng lập, lãnh đạo hay kỹ sư phần mềm. Theo phân tích của Hill.com được New York Times trích dẫn, khoảng 400 nhân viên SpaceX được dự báo sở hữu lượng cổ phần trị giá hơn 100 triệu USD.
Những người hưởng lợi gồm nhiều vị trí trực tiếp tạo ra sản phẩm như thợ hàn, thợ gia công, kỹ thuật viên và công nhân nhà máy - lực lượng tham gia chế tạo tên lửa và xây dựng cơ sở phóng.
Ruchir Shah, CEO của SkillCat, nền tảng đào tạo nghề trực tuyến, cho rằng việc nhóm lao động kỹ thuật được hưởng cổ phần phản ánh vai trò ngày càng quan trọng của nhân lực sản xuất trong các doanh nghiệp công nghệ cao. “Những người này là một trong những lực lượng quan trọng nhất để SpaceX phát triển. Việc tìm được thợ hàn giỏi hay thợ gia công giỏi cũng khó, thậm chí còn khó hơn tìm một lập trình viên, bởi thị trường đang thiếu hụt nhân lực nghiêm trọng”, Shah nói.
Theo bản cáo bạch IPO, SpaceX phân phối cổ phần cho nhân viên thông qua các chương trình quyền chọn cổ phiếu khi tuyển dụng, thăng chức, thưởng hiệu suất và chương trình mua cổ phiếu dành cho nhân viên. Khi còn là công ty tư nhân, SpaceX cũng tổ chức các đợt thanh khoản 2 lần mỗi năm, cho phép nhân viên bán một phần cổ phần đang nắm giữ.
Giá cổ phiếu giảm khiến tài sản triệu USD thay đổi nhanh chóng
Thương vụ IPO SpaceX huy động 75 tỷ USD, đưa công ty đạt mức định giá khoảng 1.770 tỷ USD, theo Nasdaq. Đây là thương vụ IPO lớn nhất lịch sử, gần gấp 3 lần kỷ lục trước đó của Saudi Aramco với 25,6 tỷ USD năm 2019. Nhưng diễn biến cổ phiếu sau IPO cho thấy giá trị tài sản của nhân viên có thể thay đổi rất nhanh.
Cổ phiếu SpaceX mở cửa ở mức 150 USD trong ngày giao dịch đầu tiên 12/6, tăng lên mức cao nhất 225,64 USD vào ngày 16/6 trước khi giảm trở lại. Theo dữ liệu từ TradingView, cổ phiếu SpaceX xuống mức thấp nhất lịch sử 145,07 USD vào ngày 10/7. Với Hernandez, 6.500 cổ phiếu từng có giá trị khoảng 1,05 triệu USD theo giá đóng cửa phiên đầu tiên 160,95 USD. Khi cổ phiếu giảm về mức đáy trên, giá trị số cổ phần này còn khoảng 942.500 USD.
Ngoài biến động giá, nhân viên SpaceX còn phải chờ các quy định mở khóa cổ phiếu trước khi có thể bán ra. Theo bản cáo bạch IPO, phần lớn người nội bộ chỉ được bán tối đa 20% lượng cổ phiếu sau báo cáo lợi nhuận quý đầu tiên. Các phần còn lại được mở khóa theo nhiều giai đoạn từ 70-135 ngày sau IPO, trong khi toàn bộ hạn chế còn lại được gỡ bỏ sau ngày thứ 180.
Bài toán mới của những người bất ngờ sở hữu tài sản lớn
Sự kiện SpaceX cũng đặt ra câu hỏi về cách quản lý tài sản khi người lao động trở thành cổ đông lớn của doanh nghiệp. Jason Schloetzer, phó giáo sư kế toán tại Trường Kinh doanh McDonough thuộc Đại học Georgetown, cho rằng cổ phần nhân viên tại SpaceX về bản chất là một khoản thù lao gắn với đầu tư mạo hiểm.
“Về bản chất, đây là khoản thù lao dựa trên vốn đầu tư mạo hiểm dành cho nhân viên của một công ty xây dựng tên lửa”, Schloetzer nói với Fortune. Theo ông, nhiều nhân viên tích lũy cổ phần thông qua chương trình mua cổ phiếu ưu đãi, tức sử dụng tiền lương để đầu tư vào công ty thay vì chỉ nhận cổ phần miễn phí.
Jamie Battmer, giám đốc đầu tư tại Creative Planning, nói với CNBC rằng cổ phiếu SpaceX chiếm tới 90% tổng tài sản ròng của nhiều nhân viên, khiến họ đối mặt với rủi ro tập trung lớn vào một loại tài sản.
Trong khi đó, nhà phân tích Nicolas Owens của Morningstar định giá hợp lý của SpaceX ở mức 63 USD/cổ phiếu, thấp hơn khoảng 53% so với giá IPO. Ông cho biết đánh giá này dựa trên các phép tính tài chính thay vì sự hoài nghi về doanh nghiệp.
Sự gia tăng tài sản nhanh chóng cũng tạo ra nhu cầu mới trong ngành quản lý tài sản. Hơn 100 nhân viên SpaceX đã phải hợp lực để đàm phán mức phí tư vấn ưu đãi, cho thấy áp lực quản lý khối tài sản khổng lồ từ "trên trời rơi xuống" là không hề nhỏ.
Ông Jason Van de Loo, CEO của Choreo, ví việc này giống như việc nhận một khoản thừa kế lớn trong chớp mắt. Trong khi đa số các nhà đầu tư phải mất hàng chục năm để tích lũy, thì nhân viên SpaceX đối mặt với thách thức phải đưa ra hàng loạt quyết định tài chính quan trọng chỉ trong thời gian ngắn.
