Đây là chia sẻ của Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Tri Thức tại lễ ký kết hợp tác giữa Cục Bà mẹ và Trẻ em, Bộ Y tế và các đơn vị đồng hành nhằm tăng cường công tác bảo vệ, chăm sóc phụ nữ, bà mẹ và trẻ em Việt Nam được tổ chức chiều 3-6 tại Hà Nội.
Tại chương trình, lãnh đạo Bộ Y tế và Cục Bà mẹ và Trẻ em cho rằng bên cạnh những thành tựu nổi bật trong giảm tử vong mẹ, tử vong trẻ em và cải thiện dinh dưỡng, công tác chăm sóc, bảo vệ trẻ em vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức, đòi hỏi sự chung tay của toàn xã hội.
Ông Nguyễn Tri Thức cho biết công tác chăm sóc, bảo vệ phụ nữ và trẻ em hiện nay không chỉ dừng ở lĩnh vực chuyên môn y tế như sản khoa, nhi khoa mà còn bao gồm nhiệm vụ rất lớn là bảo vệ trẻ em trước các nguy cơ bạo lực, xâm hại và các vấn đề xã hội.
Bên cạnh đó cần truyền thông tầm quan trọng của chăm sóc sức khỏe tiền hôn nhân, sức khỏe sinh sản, tiêm chủng và dinh dưỡng cho trẻ em. Nhiều bệnh hoàn toàn có thể phòng ngừa bằng vắc xin nhưng nhận thức của người dân, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa, còn hạn chế.
“Cần nâng cao truyền thông để người dân hiểu, biết và thực hiện các biện pháp phòng bệnh, từ đó nâng cao sức khỏe của trẻ em – thế hệ tương lai của đất nước”, ông Thức nhấn mạnh.
Chia sẻ tại chương trình, ông Đinh Anh Tuấn – Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em, Bộ Y tế – cho biết Việt Nam được quốc tế ghi nhận là điểm sáng trong thực hiện các mục tiêu giảm tử vong mẹ và trẻ em. Tuy nhiên sự chênh lệch về tỉ lệ này giữa các vùng miền vẫn còn rõ nét.
Tỉ lệ tử vong mẹ và trẻ em vẫn còn cao ở khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, người nghèo và người di cư.
Bên cạnh đó nhiều nguy cơ mới tiếp tục nổi lên như dịch bệnh truyền nhiễm ở trẻ em, các bệnh mới nổi, tai nạn thương tích và bạo lực trẻ em.
Chỉ trong thời gian ngắn gần đây, liên tiếp xảy ra các vụ đuối nước tập thể khiến nhiều trẻ tử vong, cùng với những vụ bạo hành trẻ em gây bức xúc trong xã hội.
Theo ông Tuấn, phần lớn các trường hợp tử vong mẹ, tử vong trẻ em và nhiều tai nạn thương tích đều có thể phòng tránh nếu được truyền thông, giáo dục, phòng bệnh và can thiệp kịp thời.
Tuy nhiên một trong những khó khăn lớn hiện nay là nguồn lực còn hạn chế, đặc biệt đối với công tác truyền thông và nâng cao nhận thức cộng đồng.
Ông Tuấn cũng cho hay Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 hiện tiếp nhận khoảng 300.000 cuộc gọi mỗi năm, trong đó có hàng chục nghìn trường hợp cần can thiệp. Dù vậy vẫn còn rất nhiều người dân và trẻ em chưa biết đến tổng đài, hoặc chưa biết cách tìm kiếm sự hỗ trợ khi gặp nguy hiểm.
“Chỉ cần một cuộc gọi, trong vòng từ 30 phút đến một giờ có thể có nhân viên công tác xã hội hoặc lực lượng chức năng tiếp cận để hỗ trợ trẻ. Nhưng đáng tiếc là nhiều trường hợp không biết để gọi hoặc không gọi.
Chính vì vậy biên bản ghi nhớ hợp tác được ký kết lần này tập trung vào các nội dung trọng tâm như phổ biến chính sách, pháp luật về bảo vệ trẻ em; đẩy mạnh truyền thông trên các nền tảng số; quảng bá Tổng đài 111; đồng thời nâng cao năng lực cho đội ngũ làm công tác trẻ em ở các cấp”, ông Tuấn cho hay.
Theo ông Thức, bên cạnh các kênh truyền thông chính thống, cần phát triển thêm các ứng dụng trên điện thoại thông minh để hỗ trợ phát hiện sớm và can thiệp kịp thời các trường hợp trẻ em có nguy cơ bị bạo hành, xâm hại.
Nếu được triển khai hiệu quả, các giải pháp công nghệ không chỉ giúp phát hiện sớm nguy cơ mà còn góp phần nâng cao nhận thức, tinh thần cảnh giác của cộng đồng trong phòng chống bạo lực và xâm hại trẻ em.
PGS.TS.BS Phạm Nguyên Sơn, Phó chủ tịch Hội Tim mạch Việt Nam, tại Hội nghị khoa học tim mạch quân đội mở rộng diễn ra ở Bệnh viện Quân y 175 ngày 5/7, cho biết thế giới đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh chóng. Dự báo đến năm 2050, số người từ 80 tuổi trở lên sẽ tăng gấp ba lần, đạt khoảng 430 triệu người. Đây cũng là nhóm có tỷ lệ tăng huyết áp rất cao, trên 80%.
Tăng huyết áp còn là yếu tố thúc đẩy hàng loạt biến cố tim mạch. Theo các nghiên cứu được phó giáo sư Sơn dẫn lại, nguy cơ tim mạch tăng gấp đôi sau mỗi thập kỷ tuổi tác và cũng tăng gấp đôi với mỗi 20 mmHg huyết áp tâm thu tăng thêm.
Ở người cao tuổi, bệnh thường không xuất hiện đơn độc mà đi kèm nhiều bệnh mạn tính khác như đái tháo đường, bệnh thận mạn, rối loạn mỡ máu hay suy tim. Tình trạng đa bệnh lý khiến việc điều trị trở nên phức tạp hơn, nguy cơ nhập viện, tàn phế và tử vong cũng cao hơn.
"Tỷ lệ tăng huyết áp ở phụ nữ tăng nhanh hơn nam giới theo tuổi, cho thấy nhu cầu tầm soát và quản lý bệnh ngày càng quan trọng khi dân số bước vào giai đoạn siêu già hóa", ông nói.
"Kẻ giết người" thầm lặng
Tăng huyết áp được xác định qua hai chỉ số là huyết áp tâm thu và huyết áp tâm trương. Theo khuyến cáo mới, người có huyết áp từ 140/90 mmHg trở lên cần điều trị bằng thuốc để giảm nguy cơ biến cố tim mạch và tử vong. Với nhóm 130-139/80-89 mmHg, bác sĩ sẽ cân nhắc thêm các yếu tố nguy cơ hoặc bệnh lý đi kèm trước khi quyết định khởi trị.
Theo bác sĩ Nguyễn Hồng Phúc, Khoa Tim mạch, Khớp, Nội tiết - Trung tâm Tim mạch - Bệnh viện Quân y 175, tăng huyết áp được ví như "kẻ giết người thầm lặng" vì thường không có triệu chứng trong nhiều năm. Dù người bệnh vẫn cảm thấy bình thường, huyết áp cao kéo dài vẫn âm thầm gây tổn thương tim, não, thận, mắt và mạch máu. Nhiều trường hợp chỉ phát hiện khi đã xảy ra đột quỵ, nhồi máu cơ tim hoặc suy tim.
Bác sĩ cho biết hơn 90% trường hợp tăng huyết áp là nguyên phát, liên quan các yếu tố nguy cơ như tuổi cao, tiền sử gia đình, béo phì, đái tháo đường, ăn mặn hoặc ít vận động. Khoảng 10% còn lại là tăng huyết áp thứ phát do bệnh lý thận, nội tiết, tác dụng phụ của thuốc hoặc các nguyên nhân khác.
Điều trị suốt đời, thay đổi lối sống là nền tảng
Bác sĩ Phúc khuyến cáo tăng huyết áp là bệnh mạn tính nên cần được điều trị lâu dài. Bên cạnh thuốc hạ áp khi có chỉ định, thay đổi lối sống đóng vai trò nền tảng giúp kiểm soát huyết áp và giảm nguy cơ biến chứng.
Người bệnh nên giảm lượng muối trong khẩu phần ăn, tăng cường rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và cá. Hiệp hội Tim mạch Mỹ khuyến cáo người bệnh chỉ nên tiêu thụ khoảng 1,5-2,3 g natri mỗi ngày, tương đương khoảng 1/4 đến 1/2 thìa cà phê muối.
Duy trì ít nhất 150 phút hoạt động thể lực cường độ vừa mỗi tuần như đi bộ nhanh, đạp xe hoặc bơi lội. Kiểm soát cân nặng cũng rất quan trọng, bởi giảm cân không chỉ giúp hạ huyết áp mà còn cải thiện đái tháo đường, rối loạn mỡ máu và các bệnh tim mạch đi kèm. Người bệnh cũng cần hạn chế rượu bia, bỏ thuốc lá và duy trì tinh thần thoải mái thông qua các hoạt động thư giãn như thiền, yoga hoặc các bài tập hít thở.
Bác sĩ cũng khuyến cáo người dân nên trang bị máy đo huyết áp tại nhà, đo đúng kỹ thuật và ghi lại kết quả để bác sĩ đánh giá hiệu quả điều trị trong các lần tái khám. Không nên tự ý ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi thấy huyết áp ổn định. Khi huyết áp vẫn cao dù đã dùng thuốc hoặc xuất hiện các triệu chứng như đau đầu nhiều, nóng bừng mặt, chóng mặt, ù tai kéo dài, cần đến cơ sở y tế để được kiểm tra kịp thời.
Khế là loại trái cây quen thuộc ở nhiều vùng nhiệt đới, nổi bật với vị chua ngọt đặc trưng và hình dáng ngôi sao khi được cắt thành từng lát. Không chỉ được dùng trong các món ăn dân dã, khế còn cung cấp nhiều lợi ích cho sức khỏe.
Hàm lượng dinh dưỡng có trong một quả khế cỡ trung bình (khoảng 91 g) gồm:
Giàu vitamin C, ít calo
Khế cung cấp vitamin C và chất xơ dồi dào. Nó thuộc nhóm trái cây có hàm lượng calo thấp nhưng giàu vitamin và khoáng chất. Một quả khế cỡ trung bình (khoảng 90 g) chỉ chứa khoảng 28 calo nhưng cung cấp hơn một nửa nhu cầu vitamin C hàng ngày của cơ thể. Với hàm lượng calo thấp và giàu dưỡng chất, khế là lựa chọn thích hợp cho người đang giảm cân hoặc duy trì vóc dáng.
Ngoài vitamin C, khế còn chứa chất xơ, folate, kali, magie và một lượng nhỏ vitamin nhóm B. Hàm lượng chất xơ giúp hỗ trợ tiêu hóa, trong khi vitamin C góp phần tăng cường miễn dịch, bảo vệ tế bào khỏi tổn thương do gốc tự do.
Chứa nhiều chất chống oxy hóa
Khế cũng chứa các hợp chất thực vật có hoạt tính sinh học như quercetin, epicatechin và axit gallic. Đây đều là những chất chống oxy hóa có khả năng trung hòa gốc tự do, từ đó giúp giảm tổn thương tế bào. Các hợp chất này có thể góp phần giảm gan nhiễm mỡ, cải thiện cholesterol trong cơ thể và hỗ trợ kiểm soát tình trạng viêm.
Hỗ trợ hệ tiêu hóa
Hàm lượng chất xơ tương đối cao trong khế mang lại nhiều lợi ích. Bổ sung trái cây giàu chất xơ trong chế độ ăn cũng có lợi cho hệ vi sinh đường ruột cũng như sức khỏe tiêu hóa nói chung. Chất xơ giúp tăng khối lượng phân, hỗ trợ nhu động ruột và giảm nguy cơ táo bón.
Một số lưu ý
Loại quả này chứa hàm lượng oxalate khá cao. Ở người mắc suy thận hoặc mắc các bệnh lý thận mạn tính, oxalate có thể tích tụ trong cơ thể, làm tăng nguy cơ tổn thương thận và gây ra các triệu chứng thần kinh như nấc kéo dài, lú lẫn, co giật. Vì vậy, người mắc bệnh thận nên tránh ăn khế hoặc uống nước ép khế nếu chưa có chỉ định của bác sĩ.
Khế có thể ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa một số loại thuốc trong cơ thể, tương tự như bưởi. Điều này làm thay đổi nồng độ thuốc trong máu, từ đó ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị hoặc làm tăng nguy cơ tác dụng phụ. Người đang sử dụng thuốc điều trị dài ngày nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi bổ sung khế thường xuyên vào chế độ ăn.
Cách thưởng thức khế
Khế chín thường có màu vàng, vị ngọt thanh xen lẫn chút chua nhẹ. Sau khi rửa sạch, có thể cắt bỏ hai đầu quả rồi thái ngang thành các lát hình ngôi sao để ăn trực tiếp.
Loại trái cây này cũng thường được dùng trong salad, gỏi, nộm, món cá, hải sản, các món canh chua hoặc chế biến thành mứt, thạch và nước ép. Ăn khế với lượng vừa phải trong chế độ ăn cân bằng có thể giúp đa dạng nguồn dinh dưỡng và bổ sung thêm các hợp chất có lợi cho sức khỏe.
Nhiều người có xu hướng khắt khe với chế độ ăn uống hàng ngày vì mục tiêu sức khỏe, thậm chí lo ngại cơm trắng không phải là nguồn carbohydrate (tinh bột) lành mạnh. Tuy nhiên, bác sĩ nhi khoa nổi tiếng Thương Lam Cách (Wu Qiying) khẳng định trên trang cá nhân rằng: Trong thế giới tinh bột, cơm trắng từ lâu đã sở hữu sức mạnh thuộc nhóm "PR90" (top 10% dẫn đầu).
Trong cộng đồng giảm mỡ, cơm trắng có lẽ là một trong những thực phẩm bị "bạo lực mạng" nặng nề nhất. Kể từ khi chế độ ăn ít tinh bột (low-carb) trở nên phổ biến, nhiều người vừa bước vào phòng khám đã tự hào tuyên bố: "Bác sĩ ơi, tôi đã cai cơm trắng nửa năm nay rồi!", như thể chỉ cần ăn một miếng cơm thôi cũng là phạm phải tội lỗi tày đình.
Bác sĩ Thương Lam Cách giải thích, những cuộc tranh luận về việc cơm trắng có phải là nguồn tinh bột chất lượng cao hay không vốn dĩ vẫn diễn ra không hồi kết trên mạng xã hội. Tuy nhiên, đứng ở góc độ y học và dinh dưỡng học, chủ đề này hoàn toàn không có gì phải bàn cãi. Bởi lẽ, việc đánh giá một loại thực phẩm là tốt hay xấu luôn phụ thuộc vào việc bạn đặt nó lên bàn cân so sánh với ai.
Nếu đem cơm trắng ra "đối đầu" với những món ăn chính được người dân ưa chuộng hàng ngày dưới đây, cơm trắng chắc chắn là nguồn tinh bột cực kỳ chất lượng mà không cần phải bàn cãi:
Sủi cảo, bánh xếp áp chảo: Vỏ sủi cảo làm từ bột mì tinh luyện, phần nhân thịt băm bên trong lại càng là một "quả bom béo" ẩn giấu đáng sợ. Ăn nhiều sủi cảo và bánh xếp, lượng calo từ chất béo dung nạp vào cơ thể thường vượt xa bản thân lượng tinh bột.
Bánh quẩy, bánh nướng vừng (món ăn sáng truyền thống): Bản chất của những món ăn này là sự kết hợp giữa bột mì trộn mỡ nướng và chiên ngập dầu ở nhiệt độ cao. Đây là tổ hợp điển hình của thực phẩm giàu chất béo, hàm lượng calo cao và dễ thúc đẩy phản ứng viêm trong cơ thể.
Mì ăn liền, mì nước (mì súp): Sợi mì ăn liền đã qua chiên dầu. Trong khi đó, các loại mì nước như mì súp thịt sệt, mì lòng heo thường đi kèm với nước dùng đặc chứa nhiều tinh bột tạo độ sệt, hàm lượng natri và dầu mỡ cao. Chúng không chỉ chứa lượng calo cao mà sau khi ăn còn dễ khiến đường huyết dao động dữ dội và gây tích nước, phù nề.
So với những thực phẩm phức hợp chứa đầy chất béo ẩn mình và bị chế biến quá mức này, một bát cơm trắng tinh tươm, thành phần chỉ có gạo và nước, tuyệt đối là một "dòng nước trong lành" chuẩn mực. Nó cung cấp nguồn năng lượng thuần túy cho cơ thể mà không ép bạn phải nhận khuyến mãi "mua một tặng một" bằng cách nuốt thêm các loại chất béo kém chất lượng.
Tuy nhiên, vị chuyên gia cũng thừa nhận, khi đối thủ là các loại ngũ cốc nguyên hạt - tức đem cơm trắng so sánh với các loại tinh bột thô chưa tinh chế như gạo lứt, gạo ngũ cốc hay yến mạch, cơm trắng thực sự bị lép vế về mặt số liệu dinh dưỡng.
Trong quá trình xay xát, hạt gạo trắng đã bị tách bỏ lớp cám và phôi mầm giàu dinh dưỡng. Điều này dẫn đến lượng chất xơ, vitamin nhóm B và các nguyên tố vi lượng bị thất thoát nghiêm trọng, đồng thời tốc độ tiêu hóa và hấp thụ cũng nhanh hơn, tương đối dễ gây ra biến động chỉ số insulin.
Tuy nhiên, nhược điểm này đối với một số người lại biến thành ưu điểm "cứu rỗi" sức khỏe của họ. Chính vì đã loại bỏ lớp chất xơ thô ráp, cơm trắng trở thành lựa chọn tinh bột thân thiện nhất cho những người có hệ tiêu hóa kém, dễ bị đầy hơi, hoặc bệnh nhân đang trong giai đoạn phục hồi sau viêm đường ruột. Đối với nhóm này, việc ép buộc họ ăn gạo lứt khó tiêu hóa ngược lại sẽ gây ra những kích ứng vật lý và gánh nặng cực lớn cho niêm mạc dạ dày. Trong trường hợp đó, cơm trắng dễ tiêu hóa, ít cặn bã chính là nguồn tinh bột hoàn hảo nhất ở giai đoạn hiện tại của họ.
Bác sĩ Thương Lam Cách nhấn mạnh, cơm trắng đã chiến thắng 90% các loại tinh bột khác. Trong thế giới y học thực tế, không có bất kỳ một loại thực phẩm nào là hoàn hảo tuyệt đối. Chỉ cần bạn biết cách kiểm soát khẩu phần, đồng thời kết hợp đầy đủ rau xanh trong bữa ăn để bù đắp lượng chất xơ đã mất, cùng với protein chất lượng cao để làm chậm tốc độ rỗng của dạ dày và ổn định đường huyết, thì cơm trắng hoàn toàn có thể trở thành người bạn đồng hành tuyệt vời trong giai đoạn giảm mỡ của bạn.
Cơm trắng có thành phần đơn giản, không chứa chất phụ gia nhân tạo, dễ tiêu hóa và không kèm theo chất béo ẩn. Giữa môi trường ăn uống hiện đại ngập tràn các loại bánh ngọt và mì sợi chế biến sẵn, cơm trắng thực sự đã đạt tiêu chuẩn đỉnh cao PR90 trên bảng xếp hạng carbohydrate. Không có thực phẩm tốt hay xấu tuyệt đối, tất cả phụ thuộc vào cách bạn ăn và cách bạn phối hợp chúng như thế nào.
