Khế là loại trái cây quen thuộc ở nhiều vùng nhiệt đới, nổi bật với vị chua ngọt đặc trưng và hình dáng ngôi sao khi được cắt thành từng lát. Không chỉ được dùng trong các món ăn dân dã, khế còn cung cấp nhiều lợi ích cho sức khỏe.
Giá trị dinh dưỡng cao
Hàm lượng dinh dưỡng có trong một quả khế cỡ trung bình (khoảng 91 g) gồm:
Giàu vitamin C, ít calo
Khế cung cấp vitamin C và chất xơ dồi dào. Nó thuộc nhóm trái cây có hàm lượng calo thấp nhưng giàu vitamin và khoáng chất. Một quả khế cỡ trung bình (khoảng 90 g) chỉ chứa khoảng 28 calo nhưng cung cấp hơn một nửa nhu cầu vitamin C hàng ngày của cơ thể. Với hàm lượng calo thấp và giàu dưỡng chất, khế là lựa chọn thích hợp cho người đang giảm cân hoặc duy trì vóc dáng.
Ngoài vitamin C, khế còn chứa chất xơ, folate, kali, magie và một lượng nhỏ vitamin nhóm B. Hàm lượng chất xơ giúp hỗ trợ tiêu hóa, trong khi vitamin C góp phần tăng cường miễn dịch, bảo vệ tế bào khỏi tổn thương do gốc tự do.
Chứa nhiều chất chống oxy hóa
Khế cũng chứa các hợp chất thực vật có hoạt tính sinh học như quercetin, epicatechin và axit gallic. Đây đều là những chất chống oxy hóa có khả năng trung hòa gốc tự do, từ đó giúp giảm tổn thương tế bào. Các hợp chất này có thể góp phần giảm gan nhiễm mỡ, cải thiện cholesterol trong cơ thể và hỗ trợ kiểm soát tình trạng viêm.
Hỗ trợ hệ tiêu hóa
Hàm lượng chất xơ tương đối cao trong khế mang lại nhiều lợi ích. Bổ sung trái cây giàu chất xơ trong chế độ ăn cũng có lợi cho hệ vi sinh đường ruột cũng như sức khỏe tiêu hóa nói chung. Chất xơ giúp tăng khối lượng phân, hỗ trợ nhu động ruột và giảm nguy cơ táo bón.
Một số lưu ý
Loại quả này chứa hàm lượng oxalate khá cao. Ở người mắc suy thận hoặc mắc các bệnh lý thận mạn tính, oxalate có thể tích tụ trong cơ thể, làm tăng nguy cơ tổn thương thận và gây ra các triệu chứng thần kinh như nấc kéo dài, lú lẫn, co giật. Vì vậy, người mắc bệnh thận nên tránh ăn khế hoặc uống nước ép khế nếu chưa có chỉ định của bác sĩ.
Khế có thể ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa một số loại thuốc trong cơ thể, tương tự như bưởi. Điều này làm thay đổi nồng độ thuốc trong máu, từ đó ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị hoặc làm tăng nguy cơ tác dụng phụ. Người đang sử dụng thuốc điều trị dài ngày nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi bổ sung khế thường xuyên vào chế độ ăn.
Cách thưởng thức khế
Khế chín thường có màu vàng, vị ngọt thanh xen lẫn chút chua nhẹ. Sau khi rửa sạch, có thể cắt bỏ hai đầu quả rồi thái ngang thành các lát hình ngôi sao để ăn trực tiếp.
Loại trái cây này cũng thường được dùng trong salad, gỏi, nộm, món cá, hải sản, các món canh chua hoặc chế biến thành mứt, thạch và nước ép. Ăn khế với lượng vừa phải trong chế độ ăn cân bằng có thể giúp đa dạng nguồn dinh dưỡng và bổ sung thêm các hợp chất có lợi cho sức khỏe.
Một nghiên cứu chung của Đại học Flinders và Đại học Newcastle (Australia) công bố trên tạp chí khoa học Science of the Total Environment mới đây chỉ ra rằng mỗi khi sử dụng chảo chống dính đã bị hư hại, lớp phủ này sẽ giải phóng hơn một triệu hạt vi nhựa và nhựa nano có kích thước dưới 5 milimét. Những hạt này hoàn toàn không thể nhìn thấy bằng mắt thường.
Các nhà nghiên cứu đã sử dụng công nghệ hình ảnh Raman để đo lường lớp phủ Teflon trên dụng cụ nấu nướng chống dính và phát hiện ra rằng trong quá trình nấu, một vết nứt nhỏ (tầm 5 cm) có thể giải phóng khoảng 9.100 hạt nhựa hoặc nhựa nano. Tại những khu vực lớp phủ bị hư hại có thể quan sát được bằng mắt thường, con số này có thể lên tới 2,3 triệu hạt nhựa hoặc nhựa nano.
Lớp phủ Teflon trên chảo chống dính được làm từ polytetrafluoroethylene (PTFE), một loại chất thuộc nhóm alkyl perfluorinated (PFAS). Chất này có đặc tính bền vững và không phân hủy trong tự nhiên. Ngoài việc hiện diện trên chảo chống dính, PFAS còn thường được sử dụng làm lớp phủ chống thấm dầu mỡ bên trong các hộp giấy hoặc túi đựng thực phẩm. Để bảo vệ môi trường và tránh các nguy cơ gây hại cho sức khỏe, người dùng được khuyến cáo nên tự mang theo dụng cụ ăn uống cá nhân.
Các hóa chất PFAS có liên quan đến hàng loạt rủi ro về sức khỏe ở người gồm ung thư, rối loạn hệ miễn dịch, bất thường về sinh sản và các vấn đề đối với sự phát triển của thai nhi. Nếu hấp thụ thực phẩm bị nhiễm hóa chất PFAS, cơ thể người có thể phải mất từ 4 đến 5 năm mới có thể phân hủy được một nửa lượng hóa chất đã nạp vào.
Năm 2018, Hội đồng Người tiêu dùng Hong Kong thử nghiệm 25 mẫu dụng cụ nấu ăn chống dính trên thị trường về hàm lượng axit perfluorooctanoic (PFOA), perfluorooctane sulfonate (PFOS) và mức độ giải phóng các chất kim loại. Tất cả mẫu thử đều vượt qua bài kiểm tra với mức độ giải phóng đo được nằm dưới giới hạn khuyến nghị của Viện Liên bang Đức về Đánh giá Rủi ro (BfR) đối với dụng cụ nấu ăn dễ làm sạch. Mức độ giải phóng kim loại cũng thấp hơn giới hạn khuyến nghị của Hội đồng châu Âu đối với dụng cụ nấu nướng bằng kim loại và hợp kim. Hội đồng Người tiêu dùng Hong Kong lưu ý người tiêu dùng rằng khi lựa chọn dụng cụ nấu ăn chống dính, có thể ưu tiên các mẫu có lớp phủ có khả năng chịu mài mòn và chống trầy xước tốt hơn.
Nếu chảo chống dính được bảo quản đúng cách, loại vật dụng này sẽ tránh được tình trạng nhanh hư hỏng và sớm trở thành rác thải tiêu dùng, đồng thời giúp bảo vệ sức khỏe và ngăn ngừa việc vô tình nuốt phải các mảnh bong tróc. Hội đồng Người tiêu dùng Hong Kong từng đưa ra các hướng dẫn về cách sử dụng chảo chống dính đúng phương pháp, bởi việc sử dụng sai cách có thể dễ dàng làm hỏng lớp phủ của sản phẩm.
Để chảo chống dính không trở thành vật dụng dễ hư hỏng và gây hại, người dùng cần tránh những sai lầm phổ biến trong quá trình sử dụng. Việc đun nóng chảo ở nhiệt độ cao khi không có thực phẩm bên trong, hay sử dụng các loại xẻng nấu bằng kim loại sắc nhọn đều là những tác nhân hàng đầu làm bong tróc lớp phủ. Bên cạnh đó, thói quen rửa chảo bằng nước lạnh ngay sau khi vừa nấu xong hoặc dùng miếng cọ rửa thô ráp cũng khiến bề mặt chống dính nhanh chóng xuống cấp.
Cuối cùng, việc xếp chồng các dụng cụ nhà bếp lên nhau khi lưu trữ mà không có lớp lót bảo vệ cũng vô tình tạo ra các vết trầy xước, dẫn đến nguy cơ thôi nhiễm hạt nhựa vào thực phẩm trong những lần nấu nướng tiếp theo. Việc duy trì và bảo quản chảo đúng cách không chỉ kéo dài tuổi thọ sản phẩm mà còn là cách trực tiếp để bảo vệ sức khỏe gia đình khỏi việc nuốt phải các hạt vi nhựa độc hại.
Không ít người bắt đầu ngày mới bằng một cốc nước ấm pha mật ong vì tin rằng thức uống này giúp "đánh thức" cơ thể, thải độc và tăng cường sức khỏe. Dù mật ong là thực phẩm giàu giá trị dinh dưỡng, các chuyên gia cho rằng lợi ích của thức uống này cần được nhìn nhận đúng với các bằng chứng khoa học hiện có.
Theo tiến sĩ Beth Czerwony, chuyên gia dinh dưỡng tại Mỹ, mật ong chứa các hợp chất chống oxy hóa, một lượng nhỏ vitamin, khoáng chất và có đặc tính kháng khuẩn tự nhiên. Nhờ đó, mật ong có thể hỗ trợ làm dịu cổ họng khi bị ho hoặc đau rát nhẹ, đồng thời góp phần bảo vệ tế bào trước tác động của stress oxy hóa.
Tuy nhiên, bà Czerwony nhấn mạnh rằng lượng chất chống oxy hóa trong một thìa mật ong không đủ lớn để tạo ra tác dụng phòng bệnh đáng kể nếu chỉ dựa vào việc uống mỗi sáng. Muốn cải thiện sức khỏe lâu dài, điều quan trọng vẫn là duy trì chế độ ăn giàu rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và vận động thường xuyên, theo Cleveland Clinic.
Một trong những công dụng được nhắc đến nhiều nhất là khả năng "thải độc" cơ thể. Tuy nhiên, theo Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS), hiện không có bằng chứng khoa học đáng tin cậy chứng minh mật ong có thể loại bỏ độc tố khỏi cơ thể. Gan, thận, phổi và đường tiêu hóa vốn đã đảm nhiệm hiệu quả chức năng này khi cơ thể khỏe mạnh.
Tương tự, việc uống mật ong pha nước ấm cũng không giúp giảm cân nếu không thay đổi chế độ ăn và mức độ vận động. Theo Hiệp hội Tim mạch Mỹ (AHA), mật ong vẫn là một dạng đường tự do, cung cấp khoảng 64 calo trong mỗi muỗng canh. Nếu tiêu thụ quá nhiều, lượng calo dư thừa vẫn có thể góp phần làm tăng cân.
Theo tiến sĩ Duane Mellor, chuyên gia dinh dưỡng tại Đại học Aston (Anh), sau một đêm ngủ, cơ thể cần được bù nước. Uống một cốc nước vào buổi sáng giúp bổ sung lượng dịch đã mất, hỗ trợ tuần hoàn, tiêu hóa và duy trì các hoạt động chuyển hóa bình thường.
Nếu thích hương vị của mật ong, mọi người có thể pha một lượng nhỏ vào nước ấm. Tuy nhiên, lợi ích chủ yếu vẫn đến từ việc bổ sung nước, chứ không phải do mật ong tạo ra hiệu quả "thần kỳ".
Các chuyên gia khuyến cáo chỉ nên pha mật ong với nước ấm khoảng 40 - 50 độ C, tránh dùng nước sôi vì nhiệt độ quá cao có thể làm giảm một phần các hợp chất có lợi và ảnh hưởng đến hương vị.
Ngoài ra, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) khuyến nghị lượng đường tự do - bao gồm cả đường từ mật ong - nên chiếm dưới 10% tổng năng lượng mỗi ngày, tốt hơn nếu dưới 5% để giảm nguy cơ béo phì và sâu răng.
Đặc biệt, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ khuyến cáo không cho trẻ dưới 12 tháng tuổi dùng mật ong vì nguy cơ ngộ độc botulinum, dù là mật ong nguyên chất hay đã pha với nước.
Nhìn chung, uống mật ong pha nước ấm vào buổi sáng có thể là một thói quen dễ chịu và giúp bổ sung nước sau một đêm ngủ. Tuy nhiên, đây không phải là thức uống có thể thải độc, giảm cân hay tăng miễn dịch một cách rõ rệt. Để bảo vệ sức khỏe, các chuyên gia khuyến nghị nên sử dụng mật ong với lượng vừa phải, đồng thời duy trì chế độ ăn cân bằng và lối sống lành mạnh.
Bác sĩ chuyên khoa 2 Huỳnh Tấn Vũ, Đơn vị Điều trị Ban ngày - Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM - cơ sở 3, cho biết dưới góc nhìn y học cổ truyền, giấc ngủ trưa là một phần trong phép dưỡng sinh. Khoảng thời gian từ 11 giờ đến 13 giờ là lúc dương khí đạt cực thịnh, âm khí bắt đầu sinh. Nghỉ ngơi vào thời điểm này giúp cơ thể điều hòa âm dương, dưỡng tâm, ổn định tinh thần và phục hồi sinh lực.
Tuy nhiên, theo bác sĩ Vũ, không ít bệnh nhân thắc mắc vì sao sau giấc ngủ trưa họ vẫn cảm thấy mệt mỏi, lờ đờ, đau đầu và ê ẩm khắp người thay vì tỉnh táo, khỏe khoắn.
Theo bác sĩ Vũ, câu trả lời nằm ở "cái bẫy" thời gian. Nguyên nhân chính là do thời gian ngủ trưa kéo dài quá 60 phút, đẩy cơ thể vào chu kỳ ngủ sâu.
"Nguyên nhân chính là do thời gian ngủ trưa kéo dài quá 60 phút, đẩy cơ thể vào chu kỳ ngủ sâu. Khi bị đánh thức đột ngột từ trạng thái này, não bộ chưa kịp thích ứng, dẫn đến hiện tượng 'quán tính giấc ngủ' - nguyên nhân trực tiếp gây ra cảm giác choáng váng và suy giảm hiệu suất làm việc. Hơn thế nữa, ngủ ngày quá nhiều sẽ làm rối loạn nhịp sinh học tự nhiên, dẫn đến chứng mất ngủ vào ban đêm và tạo thành một vòng luẩn quẩn bào mòn sức khỏe", bác sĩ Vũ phân tích.
Xét về mặt chuyển hóa, nằm ngủ quá lâu ngay sau bữa ăn trưa sẽ làm chậm quá trình trao đổi chất. Đối với người cao tuổi hoặc người có vấn đề về tim mạch, việc nằm quá lâu sau khi ăn no còn làm tăng nguy cơ trào ngược dạ dày thực quản.
Theo bác sĩ Vũ, để giấc ngủ trưa trở thành liều thuốc bổ tự nhiên, mỗi người cần lưu ý những nguyên tắc cơ bản sau:
Quy tắc 20 phút: Đây là khoảng thời gian ngủ trưa đủ để cơ thể hồi phục nhưng không đủ sâu để khiến rơi vào trạng thái lờ đờ sau khi thức dậy. Chỉ những người làm việc theo ca hoặc thiếu ngủ trầm trọng mới nên kéo dài đến 60 - 90 phút để phục hồi. Nên đặt báo thức và thức dậy ngay khi chuông reo.
Khung giờ hợp lý: Khung giờ vàng theo y học cổ truyền là từ 11 - 13 giờ. Tuy nhiên thông thường chúng ta sẽ ăn trưa vào khoảng 11 giờ 30 đến 12 giờ 30 và không được nằm ngủ ngay lập tức sau khi ăn no, cần dành ít nhất 15 đến 20 phút ngồi thư giãn hoặc đi lại nhẹ nhàng để dạ dày nhào trộn và tiêu hóa thức ăn.
Ngoài ra, một nghiên cứu về nhịp sinh học cho thấy cơ thể con người có một nhịp giảm thân nhiệt và cảm thấy buồn ngủ một cách tự nhiên vào khoảng 13 giờ đến 15 giờ. Do đó, thời điểm bắt đầu ngủ trưa lý tưởng là sau khi ăn cơm trưa xong khoảng 20 phút (thường vào khoảng 12 giờ 30 đến 13 giờ), duy trì giấc ngủ kéo dài 15 - 30 phút và phải thức dậy trước 15 giờ chiều.
Tránh thói quen gục đầu lên bàn làm việc để ngủ vì sẽ gây chèn ép cột sống cổ và cản trở máu lên não. Hãy ngả lưng trên ghế tựa hoặc sử dụng gối chữ U. Chọn một không gian yên tĩnh, giảm thiểu ánh sáng (có thể dùng bịt mắt, nút tai) để não bộ được thực sự thả lỏng.
"Khi thấu hiểu và lắng nghe nhu cầu của cơ thể, chúng ta sẽ biến khoảng thời gian ngắn này thành bí quyết tuyệt vời để nuôi dưỡng sức khỏe dài lâu. Hãy ngủ trưa khoa học để trân trọng và chăm sóc sức khỏe bản thân trong nhịp sống bận rộn".
