BS Ngô Quỳnh Trang, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết ung thư và quá trình điều trị không chỉ gây mệt mỏi mà còn làm tăng nguy cơ suy dinh dưỡng, suy giảm miễn dịch và ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị. Tuy nhiên, không ít người bệnh hiện nay vẫn áp dụng các chế độ ăn kiêng cực đoan do nghe theo truyền miệng hoặc thông tin chưa được kiểm chứng trên mạng xã hội.
Những quan niệm sai lầm này không giúp “bỏ đói” tế bào ung thư mà ngược lại có thể khiến cơ thể suy kiệt nhanh hơn, làm giảm khả năng đáp ứng với điều trị.
Giảm ăn hoặc nhịn ăn để “bỏ đói” khối u
Đây là một trong những quan niệm phổ biến nhất ở người bệnh ung thư. Nhiều người cho rằng cắt giảm tinh bột, ăn rất ít hoặc thậm chí nhịn ăn sẽ khiến tế bào ung thư không có nguồn dinh dưỡng để phát triển. Tuy nhiên, thực tế không đơn giản như vậy.
Các chuyên gia cho biết khối u không chỉ sử dụng năng lượng từ đường hay tinh bột mà còn có thể lấy năng lượng từ đạm và mỡ do chính cơ thể người bệnh phân hủy. Khi giảm ăn kéo dài, cơ thể sẽ mất cơ, sụt cân nhanh, suy dinh dưỡng, suy giảm miễn dịch và giảm khả năng chịu đựng các phương pháp điều trị như phẫu thuật, hóa trị hoặc xạ trị.
Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng suy dinh dưỡng làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, kéo dài thời gian nằm viện và ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng cuộc sống của người bệnh ung thư. Mục tiêu dinh dưỡng trong điều trị ung thư không phải là “bỏ đói khối u” mà là cung cấp đủ năng lượng để cơ thể có sức chống chọi với bệnh tật và đáp ứng điều trị hiệu quả.
Kiêng hoàn toàn thịt đỏ
Không ít người bệnh loại bỏ hoàn toàn thịt bò, thịt lợn hoặc thịt dê khỏi thực đơn vì lo ngại những thực phẩm này làm khối u phát triển nhanh hơn. Tuy nhiên, thịt đỏ là nguồn cung cấp protein chất lượng cao cùng nhiều vi chất quan trọng như sắt, vitamin B12 và kẽm. Đây đều là những dưỡng chất cần thiết cho quá trình tạo máu, duy trì khối cơ, tăng cường miễn dịch và phục hồi sau điều trị.
Nếu kiêng tuyệt đối trong thời gian dài, người bệnh có thể đối mặt với nguy cơ thiếu đạm, thiếu máu, sụt cân, mệt mỏi và giảm khả năng đáp ứng với các phương pháp điều trị.
Theo các khuyến cáo quốc tế, việc hạn chế tiêu thụ quá nhiều thịt đỏ và đặc biệt là thịt chế biến sẵn nhằm giảm nguy cơ mắc một số loại ung thư, nhất là ung thư đại trực tràng. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc người đã mắc ung thư phải loại bỏ hoàn toàn thịt đỏ khỏi khẩu phần ăn.
Người bệnh nên sử dụng thịt đỏ ở mức hợp lý, ưu tiên thịt tươi và các phương pháp chế biến lành mạnh như luộc, hấp hoặc hầm. Đồng thời cần kết hợp đa dạng nguồn đạm từ cá, thịt gia cầm, trứng, sữa, đậu đỗ và các loại hạt.
“Đường nuôi tế bào ung thư” là quan niệm được nhiều người bệnh truyền tai nhau. Vì vậy, không ít người cắt hoàn toàn cơm, cháo, trái cây hoặc các thực phẩm chứa tinh bột với hy vọng làm chậm sự phát triển của khối u. Tuy nhiên, glucose là nguồn năng lượng thiết yếu cho mọi tế bào trong cơ thể, bao gồm cả các tế bào khỏe mạnh. Não, hồng cầu và nhiều cơ quan quan trọng đều cần glucose để hoạt động bình thường.
Khi cắt giảm quá mức tinh bột và đường, cơ thể dễ rơi vào tình trạng thiếu năng lượng, sụt cân, mất cơ, giảm miễn dịch và suy giảm thể trạng. Trong khi đó, tế bào ung thư vẫn có thể sử dụng năng lượng từ các nguồn khác do cơ thể tự phân hủy.
Đặc biệt, đối với người đang hóa trị hoặc xạ trị, thiếu năng lượng kéo dài có thể làm chậm quá trình hồi phục, tăng nguy cơ biến chứng và ảnh hưởng đến kết quả điều trị. Người bệnh vẫn cần sử dụng carbohydrate với lượng phù hợp, ưu tiên các nguồn tinh bột lành mạnh như cơm, khoai củ, yến mạch, ngũ cốc nguyên hạt, sữa và trái cây. Trong khi đó, nên hạn chế nước ngọt, bánh kẹo nhiều đường và các thực phẩm siêu chế biến.
BS Trang cho hay dinh dưỡng là một phần quan trọng trong điều trị ung thư. Một chế độ ăn cân đối, đa dạng và phù hợp với tình trạng bệnh không chỉ giúp duy trì thể trạng mà còn góp phần nâng cao hiệu quả điều trị, giảm biến chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống.
Người bệnh không nên tự áp dụng các chế độ ăn kiêng cực đoan hoặc loại bỏ hoàn toàn một nhóm thực phẩm khi chưa có chỉ định từ bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng. Khi có nhu cầu điều chỉnh chế độ ăn, người bệnh nên được tư vấn cá thể hóa để bảo đảm vừa đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng vừa phù hợp với quá trình điều trị.
Bà Surbhi Deshpande, bác sĩ da liễu tại Bệnh viện Zynova Shalby (Ấn Độ), cho biết tình trạng chàm tay đang xuất hiện ngày càng nhiều. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc sử dụng nước sát khuẩn chứa cồn liên tục trong ngày, theo tờ Hindustan Times.
Theo bà Deshpande, nước sát khuẩn chứa cồn có khả năng làm sạch nhanh nhưng cũng lấy đi lớp dầu tự nhiên trên da. Khi lớp bảo vệ này suy yếu, da sẽ trở nên khô ráp, dễ kích ứng và nhạy cảm hơn bình thường.
Việc rửa tay quá thường xuyên cũng gây tác động tương tự. Da tay tiếp xúc liên tục với xà phòng, chất tẩy rửa và hóa chất khiến hàng rào bảo vệ da dần bị tổn thương.
Tình trạng này kéo dài có thể khiến da đỏ, ngứa, bong tróc và nứt nẻ. Người có làn da nhạy cảm càng dễ bị chàm tay hơn.
Chàm tay thường xuất hiện dưới dạng viêm da, khô da và kích ứng ở bàn tay. Khi da mất độ ẩm tự nhiên, cảm giác ngứa và đau rát sẽ xuất hiện thường xuyên hơn.
Các vết nứt sâu trên da có thể gây chảy máu và khiến việc sinh hoạt trở nên khó khăn. Da tay cũng có thể dày lên, sẫm màu và nhạy cảm hơn theo thời gian.
Tình trạng ngứa kéo dài khiến người bệnh liên tục gãi lên vùng da tổn thương. Điều này làm tăng nguy cơ nhiễm trùng do vi khuẩn hoặc nấm trên da tay.
Theo bác sĩ Deshpande, những người phải tiếp xúc thường xuyên với chất tẩy rửa dễ gặp tình trạng chàm tay hơn.
Nhân viên y tế, người làm tóc, lao công, nội trợ và nhân viên văn phòng thuộc nhóm có nguy cơ cao vì phải vệ sinh tay nhiều lần trong ngày.
Khi da tay bị khô và đau rát, các hoạt động quen thuộc như nấu ăn, dọn dẹp, gõ bàn phím hay cầm nắm đồ vật cũng khó chịu hơn.
Việc giữ vệ sinh tay vẫn rất cần thiết, nhưng cần thực hiện ở mức hợp lý. Da tay cần được chăm sóc đúng cách để tránh tình trạng khô ráp và tổn thương kéo dài.
Bé trai sốt ba ngày, ói 6-7 lần mỗi ngày, không đi tiêu. Gia đình đưa bé đến bệnh viện địa phương điều trị bằng kháng sinh và thuốc chống nôn nhưng không cải thiện. Tình trạng ngày càng nặng với bụng chướng, đau, nôn ra dịch xanh nên được chuyển tuyến.
Ngày 30/4, BS.CK2 Nguyễn Minh Tiến, Phó giám đốc Bệnh viện Nhi đồng Thành phố, cho biết bệnh nhi nhập viện trong tình trạng huyết áp tụt 80/60 mmHg, thở nhanh, dịch dạ dày màu xanh rêu. Hình ảnh X-quang và CT Scan cho thấy các quai ruột non giãn, gợi ý tắc ruột.
Các bác sĩ chẩn đoán trẻ bị sốc nhiễm trùng, nhiễm trùng huyết từ đường tiêu hóa kèm tắc ruột. Bệnh nhi được phối hợp nhiều biện pháp hồi sức tích cực và hội chẩn ngoại khoa mổ cấp cứu. Quá trình phẫu thuật, êkíp phát hiện dị vật mắc kẹt trong lòng ruột. Đoạn ruột phía dưới xẹp hoàn toàn, phía trên giãn to.
Do không thể đẩy dị vật xuống, bác sĩ buộc phải rạch ruột để lấy ra một quả cóc nhỏ kích thước khoảng 2x1,5 cm, sau đó khâu lại ruột. Sau mổ, bé được chuyển hồi sức ngoại, dần ổn định, cai máy thở, tỉnh táo và có thể ăn uống trở lại.
Khai thác thêm bệnh sử, gia đình cho biết trước đó mẹ bé có gọt sẵn cóc nhỏ để ăn vặt và đặt trong dĩa để trên ghế đẩu. Nhiều khả năng trẻ đã tự lấy ăn và nuốt trọn mà người lớn không hay biết.
Bác sĩ khuyến cáo phụ huynh không để trẻ tiếp cận các vật nhỏ, thức ăn nguyên hạt hoặc có nguy cơ gây hóc, tắc. Trái cây nên được cắt nhỏ, loại bỏ hạt trước khi cho trẻ ăn để phòng tránh dị vật đường tiêu hóa và đường thở.
PGS-TS Trần Đắc Phu, cố vấn Trung tâm Đáp ứng khẩn cấp sự kiện y tế công cộng VN, nguyên Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), lưu ý người dân không tiếp xúc trực tiếp với chuột, nếu phải tiếp xúc cần đeo khẩu trang, găng tay, rửa tay với xà phòng. Người có thể nhiễm bệnh do hít phải bụi chứa nước tiểu, phân hoặc nước bọt khô của chuột nhiễm virus, hoặc tiếp xúc trực tiếp với chất thải của chuột, rồi đưa tay lên mắt, mũi, miệng, bị chuột cắn (ít gặp hơn), song các loài chuột mang virus thường không biểu hiện bệnh. Một số chủng hiếm có thể lây từ người sang người.
Theo PGS-TS Trần Đắc Phu, ngành y tế cần tăng cường kiểm dịch y tế biên giới như kiểm tra tàu bè tránh lây lan theo đường chuột từ nước ngoài vào VN, diệt chuột trên các tàu bè nếu có… "Nguy cơ ca bệnh từ nước ngoài vào VN cũng như nguy cơ xuất hiện, gia tăng các ca bệnh do virus Hanta trong nước là rất thấp", PGS Phu nhận định.
Trong nước, theo thông tin từ hệ thống giám sát, virus Hanta thuộc nhóm bệnh giám sát, có ghi nhận trên chuột tại một số thời điểm nhưng Hanta có các nhóm khác nhau. Chưa khẳng định virus Hanta tại VN cùng nhóm với virus gây bệnh cho hành khách trên du thuyền MV Hondius (khởi hành từ Argentina ngày 1.4).
Theo Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai (Hà Nội), virus Hanta (Hantavirus) là một nhóm các virus RNA thuộc họ Hantaviridae, nằm trong bộ Bunyavirales, đại diện cho một trong những thách thức y tế công cộng nghiêm trọng nhất liên quan đến các bệnh truyền nhiễm từ động vật sang người. Sự phân loại của virus Hanta có mối liên hệ mật thiết với khu vực địa lý và đặc điểm lâm sàng mà chúng gây ra.
Các chủng virus "Thế giới cũ" (Old World Hantaviruses), phổ biến tại châu Á và châu Âu, bao gồm các chủng: Hantaan (HTNV), Seoul (SEOV), Puumala (PUUV) và Dobrava (DOBV), chủ yếu gây ra hội chứng sốt xuất huyết kèm hội chứng thận (HFRS).
Ngược lại, các chủng "Thế giới mới" (New World Hantaviruses) tại khu vực châu Mỹ tiêu biểu có: Sin Nombre (SNV) và Andes (ANDV), là tác nhân gây ra hội chứng phổi do virus Hanta (HPS hoặc HCPS).
Sự đa dạng này phản ánh quá trình đồng tiến hóa lâu dài giữa virus và các loài vật chủ đặc hiệu, nơi mỗi chủng virus Hanta thường gắn liền với một loài gặm nhấm cụ thể.
Biểu hiện lâm sàng phụ thuộc vào chủng virus mắc phải:
Hội chứng HFRS diễn tiến qua 5 giai đoạn điển hình: 1/ Sốt: sốt cao đột ngột, đau đầu, đau lưng, đỏ mặt; 2/ Hạ huyết áp: xuất hiện tình trạng sốc, giảm tiểu cầu; 3/ Thiểu niệu: suy thận cấp, protein niệu cao; 4/ Đa niệu: lượng nước tiểu tăng mạnh khi chức năng thận hồi phục. 5/ Hồi phục: có thể kéo dài nhiều tháng.
Hội chứng HCPS diễn tiến: giai đoạn đầu triệu chứng giống cúm (sốt, đau cơ); giai đoạn kịch phát: suy hô hấp cấp diễn tiến cực nhanh, phù phổi không do tim, hạ huyết áp và sốc tim. Tỷ lệ tử vong lên tới 40 - 50%.
