Những ngày gần đây, thông tin về một loại thuốc điều trị ung thư có tên amivantamab có thể khiến khối u “biến mất” chỉ sau vài tuần điều trị xuất hiện trên nhiều phương tiện truyền thông quốc tế, thu hút sự quan tâm của đông đảo bệnh nhân và người nhà.
Đằng sau những tiêu đề đầy hy vọng đó là một kết quả nghiên cứu đáng chú ý, nhưng cũng đi kèm không ít điều cần được hiểu đúng.
Trao đổi với phóng viên báo Dân trí, BS Nguyễn Duy Anh – Chuyên gia Ung bướu cho biết kết quả thử nghiệm mới nhất thực sự là một tín hiệu tích cực trong lĩnh vực điều trị ung thư, đặc biệt với nhóm bệnh nhân đã thất bại với nhiều phương pháp điều trị trước đó.
Không phải “thuốc thần” chữa khỏi ung thư
Theo BS Nguyễn Duy Anh, nghiên cứu OrigAMI-4 được trình bày tại Hội nghị thường niên của Hiệp hội Ung thư lâm sàng Mỹ (ASCO) năm 2026 cho thấy amivantamab tạo ra đáp ứng khách quan ở khoảng 42-47% bệnh nhân ung thư đầu cổ tái phát hoặc di căn sau khi thất bại với hóa trị và miễn dịch trị liệu.
Đáng chú ý, có 15 bệnh nhân đạt đáp ứng hoàn toàn, tức là không còn phát hiện tổn thương trên các phương tiện đánh giá hiện có.
“Đây là kết quả rất đáng chú ý trong ung thư học. Tuy nhiên, chúng ta cần nhìn nhận một cách thận trọng”, BS Duy Anh nói.
Theo chuyên gia, nghiên cứu mới được thực hiện trên nhóm bệnh nhân tương đối nhỏ, khoảng hơn 100 trường hợp.
Trong lịch sử phát triển thuốc điều trị ung thư, đã có không ít liệu pháp cho kết quả rất ấn tượng ở các nghiên cứu ban đầu nhưng sau đó cần thêm các thử nghiệm pha III quy mô lớn để xác nhận hiệu quả thực sự đối với thời gian sống còn và chất lượng cuộc sống của người bệnh.
Vì vậy, theo bác sĩ, công chúng nên đón nhận thông tin với tâm thế lạc quan nhưng không nên xem đây là “thuốc thần kỳ” có thể chữa khỏi mọi loại ung thư.
“Đây là một bước tiến quan trọng, nhưng vẫn chỉ là một mắt xích trong hành trình dài phát triển các liệu pháp điều trị chính xác”, BS Duy Anh nhận định.
Điều gì khiến giới khoa học đặc biệt quan tâm?
Amivantamab thuộc nhóm kháng thể đơn dòng lưỡng đặc hiệu (bispecific antibody) – một trong những hướng phát triển được kỳ vọng nhất của y học hiện đại.
Theo BS Duy Anh, thuốc có khả năng đồng thời tác động lên hai mục tiêu sinh học quan trọng là EGFR và MET, vốn liên quan đến quá trình phát triển, xâm lấn và kháng điều trị của nhiều loại ung thư khác nhau.
Điểm đặc biệt của amivantamab là không chỉ ngăn chặn tín hiệu giúp tế bào ung thư phát triển mà còn huy động hệ miễn dịch nhận diện và tiêu diệt tế bào ác tính.
Nếu như hóa trị tác động lên các tế bào phân chia nhanh, bao gồm cả tế bào lành; xạ trị sử dụng tia bức xạ để phá hủy ADN khối u; còn miễn dịch trị liệu chủ yếu “gỡ phanh” cho hệ miễn dịch thông qua các điểm kiểm soát như PD-1 hoặc PD-L1, thì amivantamab kết hợp nhiều cơ chế chống ung thư trong cùng một phân tử thuốc.
Chính sự kết hợp đa cơ chế này khiến giới nghiên cứu đặc biệt quan tâm tới loại thuốc trên.
Khối u biến mất chưa đồng nghĩa khỏi bệnh
Theo BS Nguyễn Duy Anh, một trong những hiểu lầm phổ biến hiện nay là cho rằng việc khối u biến mất trên phim chụp đồng nghĩa bệnh nhân đã khỏi ung thư.
Trong thực hành ung thư học, hiện tượng này được gọi là đáp ứng hoàn toàn (Complete Response – CR). Điều đó có nghĩa bác sĩ không còn phát hiện tổn thương bằng các phương tiện chẩn đoán hiện có.
Tuy nhiên, đáp ứng hoàn toàn không đồng nghĩa tuyệt đối với khỏi bệnh.
“Vẫn có thể tồn tại các tế bào ung thư vi thể mà các phương tiện chẩn đoán hiện nay chưa phát hiện được. Chính những tế bào này có thể là nguồn gốc của tái phát sau nhiều tháng hoặc nhiều năm”, BS Duy Anh giải thích.
Theo chuyên gia, để khẳng định một bệnh nhân thực sự khỏi bệnh, cần theo dõi lâu dài nhiều chỉ số như thời gian sống không bệnh, thời gian sống toàn bộ, tỷ lệ tái phát và chất lượng cuộc sống sau điều trị.
Do đó, kết quả đáp ứng hoàn toàn là tín hiệu rất tích cực, nhưng chưa phải là dấu chấm hết cho cuộc chiến chống ung thư.
Đã có mặt tại Việt Nam nhưng không phải ai cũng tiếp cận được
BS Duy Anh cho biết, amivantamab thực tế không phải là một loại thuốc hoàn toàn mới trên thế giới. Thuốc đã được phê duyệt tại nhiều quốc gia cho một số nhóm bệnh nhân ung thư phổi không tế bào nhỏ mang đột biến EGFR đặc hiệu.
Tại Việt Nam, thuốc cũng đã được triển khai tại một số cơ sở điều trị ung thư lớn, chủ yếu trong điều trị ung thư phổi theo đúng chỉ định được phê duyệt. Tuy nhiên, số lượng bệnh nhân tiếp cận được liệu pháp này hiện chưa nhiều.
Một trong những nguyên nhân lớn nhất là chi phí điều trị.
Chi phí điều trị bằng amivantamab có thể lên tới hàng trăm triệu đồng mỗi tháng, thậm chí khoảng 1,4 tỷ đồng trong 3 tháng đầu điều trị tùy cân nặng, liều dùng, phác đồ và các chương trình hỗ trợ thuốc.
“Thuốc có 2 loại, liều dùng với bệnh nhân dưới 80kg sẽ tốn khoảng 400 triệu đồng cho lần truyền đầu, mỗi lần truyền sau có chi phí khoảng 200 triệu đồng. Mỗi 2 tuần sẽ truyền 1 lần. Với các bệnh nhân trên 80kg sẽ tốn nhiều hơn.
Với các thuốc sinh học thế hệ mới, thách thức không chỉ nằm ở hiệu quả điều trị mà còn ở khả năng tiếp cận. Chi phí là gánh nặng rất lớn với nhiều gia đình bệnh nhân ung thư”, BS Duy Anh cho biết.
Chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng người bệnh không nên tự tìm mua hoặc đặt kỳ vọng quá lớn sau khi đọc các thông tin trên mạng xã hội. Việc sử dụng thuốc cần dựa trên chẩn đoán xác định, xét nghiệm đột biến gen và đánh giá kỹ lưỡng của bác sĩ chuyên khoa.
Ngày 9-4, ông Nguyễn Chí Thanh - Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Hà Tĩnh, cho biết ngành y tế và chính quyền địa phương đang tập trung toàn lực để khoanh vùng, không để dịch sốt xuất huyết Dengue lan rộng. Đồng thời thực hiện tốt công tác thu dung, khám và điều trị cho bệnh nhân.
Theo thông tin từ Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Hà Tĩnh, từ ngày 3-4 đến nay, trên địa bàn tổ dân phố Hợp Tiến (phường Vũng Áng) xuất hiện 4 trường hợp mắc sốt xuất huyết Dengue. Đây được xác định là ổ dịch sốt xuất huyết Dengue đầu tiên trên địa bàn tỉnh từ đầu năm đến nay.
Bệnh nhân mắc đầu tiên là N.T.L.A. (28 tuổi, ngụ tổ dân phố Hợp Tiến, phường Vũng Áng). Ngày 3-4, bệnh nhân xuất hiện các triệu chứng sốt cao trên 38 độ C, kèm theo đau đầu dữ dội, chán ăn; đau cơ, đau khớp, đau nhức hai hố mắt.
Bệnh nhân đến một cơ sở y tế tại địa phương thăm khám, làm test nhanh sốt xuất huyết cho kết quả dương tính với NS1Ag. Đến ngày 7-4, tại tổ dân phố Hợp Tiến ghi nhận thêm 3 bệnh nhân mắc sốt xuất huyết có kết quả dương tính với NS1Ag.
Ngay sau khi có thông tin về trường hợp mắc sốt xuất huyết, lãnh đạo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Hà Tĩnh phối hợp với chính quyền địa phương triển khai khẩn cấp các biện pháp phòng, chống dịch nhằm không để dịch lây lan ra diện rộng.
Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Hà Tĩnh đề nghị trạm y tế và chính quyền địa phương đẩy mạnh tuyên truyền các biện pháp phòng, chống dịch trên hệ thống loa phát thanh.
Tăng cường giám sát, yêu cầu các trường hợp có biểu hiện nghi ngờ đến ngay cơ sở y tế để được theo dõi, điều trị kịp thời; giám sát chặt chẽ các hộ dân quanh khu vực nhà bệnh nhân, tổ chức chiến dịch, huy động người dân ra quân làm vệ sinh môi trường, diệt lăng quăng, bọ gậy để phòng chống dịch bệnh sốt xuất huyết.
Yêu cầu Trạm y tế phường Vũng Áng tiến hành phun thuốc diệt muỗi trưởng thành cho tất cả các hộ dân trong bán kính 200m kể từ nhà có bệnh nhân. Khuyến cáo người dân chủ động diệt muỗi, lăng quăng tại hộ gia đình, theo dõi sức khỏe và đến cơ sở y tế khi có triệu chứng nghi ngờ.
Ngày 2/6, BS.CK2 Nguyễn Minh Tiến, Phó giám đốc Bệnh viện Nhi đồng Thành phố, cho biết bệnh nhi mất đêm qua dù các bác sĩ đã nỗ lực hồi sức tích cực. Bố và mẹ bé đã tử vong sau vụ cháy.
Nửa tháng trước bé được chuyển từ Cà Mau lên TP HCM trong tình trạng nguy kịch, bỏng độ 2-3 hơn 90% diện tích cơ thể, bỏng đường hô hấp, nhiễm trùng huyết và tổn thương đa cơ quan. Êkíp điều trị cho bé thở máy, dùng thuốc vận mạch, hồi sức chuyên sâu và chăm sóc bỏng tích cực. Tuy nhiên, do diện tích bỏng quá lớn kèm nhiều biến chứng nặng, tình trạng của bé không cải thiện.
Vụ cháy xảy ra sáng 17/5 tại căn nhà cấp 4 ở ấp Nhàn Dân B, xã Phong Thạnh, tỉnh Cà Mau. Người bố tử vong trên đường đến bệnh viện. Mẹ bé, 43 tuổi, bỏng nặng và không qua khỏi vào chiều 18/5. Cơ quan điều tra nghi người bố đã phóng hỏa sau mâu thuẫn tình cảm với vợ.
Theo Bộ Y tế, giai đoạn 2021 - 2025, công tác chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục cho vị thành niên, thanh niên tại Việt Nam ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực về nhận thức. Tuy nhiên sự bùng nổ của mạng xã hội cùng những thay đổi trong hành vi sống đang đặt ra hàng loạt thách thức mới, cho thấy khoảng cách đáng kể giữa nhận thức và thực hành an toàn của giới trẻ.
Theo kết quả giám sát sức khỏe quốc gia năm 2024, tuổi quan hệ tình dục lần đầu trung bình của thanh thiếu niên Việt Nam là 18,7 tuổi. Dù vậy, xu hướng "trẻ hóa" trong quan hệ tình dục đang ngày càng rõ rệt.
Đáng lo ngại, mức độ an toàn tình dục vẫn còn thấp, chỉ khoảng 54% thanh thiếu niên sử dụng biện pháp tránh thai trong lần quan hệ đầu tiên. Tỉ lệ sử dụng bao cao su ở nhóm quan hệ tình dục sớm cũng còn hạn chế.
Bên cạnh đó, tỉ suất sinh ở nhóm vị thành niên giảm chậm, từ 35 xuống còn 30 trẻ sinh sống trên 1.000 phụ nữ trong giai đoạn 2019 - 2024.
Tình trạng phá thai ở tuổi vị thành niên, thanh niên tuy có xu hướng giảm nhưng vẫn phổ biến. Năm 2022, tỉ lệ phá thai ở nhóm này là 2,12%; đến 9 tháng đầu năm 2024 giảm còn 1,36%, song vẫn cao hơn mục tiêu dưới 1%.
Không chỉ đối mặt nguy cơ mang thai ngoài ý muốn, giới trẻ còn đứng trước nguy cơ gia tăng các bệnh lây truyền qua đường tình dục. Hiện nhóm tuổi 15 - 29 chiếm khoảng 50% số ca nhiễm HIV mới. Dịch HIV có xu hướng tập trung ở nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới (MSM) trẻ tuổi.
Các bệnh lây truyền qua đường tình dục như giang mai, lậu cũng gia tăng nhanh ở thanh thiếu niên. Tại Bệnh viện Da liễu TP.HCM, số ca mắc trong nhóm này đã tăng gấp đôi chỉ trong giai đoạn 2021 - 2023.
Trong khi đó, khả năng tiếp cận thông tin và dịch vụ chăm sóc của thanh thiếu niên còn nhiều hạn chế. Nhiều nghiên cứu cho thấy tỉ lệ vị thành niên, thanh niên biết địa chỉ cung cấp dịch vụ thân thiện và đảm bảo chất lượng chỉ dưới 20 - 30%, đặc biệt thấp ở nhóm dân tộc thiểu số và công nhân di cư.
Từ bối cảnh đó, Bộ Y tế đang xây dựng đề án chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục cho vị thành niên, thanh niên giai đoạn 2026 - 2030 với nhiều mục tiêu. Trong đó, đẩy mạnh giáo dục giới tính vào trường học, tăng khả năng tiếp cận biện pháp tránh thai hiện đại cho người trẻ.
Theo dự thảo đề án, Bộ Y tế đặt mục tiêu đến năm 2030 có 85% thanh thiếu niên từ 15 - 24 tuổi hiểu đúng, đầy đủ về phòng tránh mang thai ngoài ý muốn và các bệnh lây truyền qua đường tình dục.
Cụ thể, đề án hướng tới 100% trường THCS, THPT và cơ sở giáo dục nghề nghiệp sẽ đưa nội dung giáo dục giới tính, chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục vào chương trình chính khóa hoặc ngoại khóa.
Ngoài ra, 50% trường phổ thông dân tộc nội trú được triển khai về chăm sóc sức khỏe sinh sản cho học sinh.
Theo Bộ Y tế, nội dung truyền thông sẽ tập trung vào những vấn đề gần gũi với thanh thiếu niên như tình dục an toàn, phòng tránh mang thai ngoài ý muốn, phòng bệnh lây truyền qua đường tình dục, địa chỉ khám chữa bệnh thân thiện…
Đề án cũng đặt ra nhiều cách tiếp cận, trong đó các hoạt động sẽ được triển khai đa dạng hơn như tọa đàm, câu lạc bộ đồng đẳng, sân chơi ngoại khóa, video ngắn trên mạng xã hội, ứng dụng số, chatbot tư vấn ẩn danh…
Bộ Y tế đề xuất xây dựng nền tảng số quốc gia cung cấp kiến thức chính xác về sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục; tích hợp tư vấn trực tuyến và bản đồ các cơ sở y tế thân thiện với thanh thiếu niên nhằm giảm tâm lý e ngại khi tiếp cận dịch vụ.
Những nhóm đặc thù như thanh niên công nhân, người dân tộc thiểu số, thanh niên di cư… sẽ có các gói truyền thông riêng phù hợp điều kiện sống và làm việc.
Ở nhóm giải pháp cung cấp dịch vụ, Bộ Y tế đặt mục tiêu đến năm 2030 có 50% cơ sở y tế công lập từ cấp cơ bản trở lên đạt tiêu chuẩn thân thiện với vị thành niên, thanh niên theo hướng dẫn quốc gia.
Theo đó, các trạm y tế, cơ sở khám chữa bệnh được khuyến khích bố trí "góc thân thiện" hoặc luồng khám riêng để đảm bảo riêng tư, tư vấn không phán xét cho người trẻ.
Đề án cũng hướng tới phát triển các mô hình mới như phòng khám sức khỏe sinh sản tại khu công nghiệp; gói dịch vụ thiết yếu cho thanh niên công nhân; đội y tế lưu động phục vụ vùng sâu, vùng xa. Đồng thời triển khai tư vấn tâm lý kết hợp chăm sóc sức khỏe sinh sản trong trường học và nhà thuốc thân thiện với thanh thiếu niên.
Bộ Y tế cũng khuyến khích mở rộng khả năng tiếp cận bao cao su và các biện pháp tránh thai hiện đại tại siêu thị, cửa hàng tiện ích nhằm giúp người trẻ tiếp cận dễ dàng hơn.
Theo mục tiêu đề án, đến năm 2030, 80% nhu cầu sử dụng biện pháp tránh thai hiện đại ở phụ nữ 15 - 24 tuổi sẽ được đáp ứng.
Đề án xác định nhiều nhóm cần ưu tiên can thiệp như trẻ vị thành niên từ 10 - 13 tuổi, thanh niên chưa kết hôn, người khuyết tật, thanh niên di cư, đồng bào dân tộc thiểu số, công nhân trẻ tại khu công nghiệp và cả nhóm đồng giới.
Ngoài thanh thiếu niên, các đối tượng như phụ huynh, giáo viên, cán bộ đoàn và nhân viên y tế cũng được xem là nhóm cần được đào tạo, nâng cao kỹ năng tư vấn.
Bộ Y tế cho rằng việc chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục cho người trẻ không chỉ là vấn đề y tế mà còn liên quan trực tiếp đến chất lượng dân số, sức khỏe tinh thần, tương lai lao động và phát triển xã hội.
Theo kế hoạch, đề án sẽ được triển khai trên phạm vi toàn quốc từ năm 2026 đến hết năm 2030.
