PGS.TS.BS Phan Minh Hoàng, Giám đốc Bệnh viện Phục hồi chức năng – Điều trị bệnh nghề nghiệp TP HCM, tại hội thảo sức khỏe cộng đồng ngày 4/6, cho rằng điều quan trọng của y học hiện đại không chỉ là giúp người dân sống lâu hơn mà còn kéo dài số năm sống khỏe mạnh, độc lập và có chất lượng.
“Tuổi tác mỗi năm đều tăng lên, nhưng độ tuổi sinh học có thể chậm hơn nếu quản lý sức khỏe tốt”, ông nói. Ví dụ, một người 40 tuổi vẫn có thể duy trì thể trạng, chức năng cơ thể tương đương nhiều năm trước nếu kiểm soát tốt dinh dưỡng, vận động và bệnh lý nền. Theo cách hình tượng, có thể “5 năm mới già đi một tuổi”.
Thực tế, nhiều người cùng tuổi nhưng tốc độ lão hóa rất khác nhau. Có người ở tuổi 60-70 vẫn đi lại linh hoạt, tự chăm sóc bản thân, sinh hoạt bình thường, trong khi người khác đã phụ thuộc hoàn toàn vào người thân. Sự khác biệt nằm ở cách quản lý sức khỏe nhiều năm, gồm dinh dưỡng, tập luyện, kiểm soát bệnh nền và duy trì tinh thần tích cực.
Tuổi sinh học phản ánh mức độ lão hóa thực sự của cơ thể, độc lập với năm sinh trên giấy tờ. Nó được xác định thông qua các xét nghiệm mẫu nước bọt, máu hoặc nước tiểu để đánh giá các chỉ dấu sinh học như viêm mãn tính, độ đàn hồi tế bào và chức năng trao đổi chất. Một nghiên cứu năm 2023 đăng trên tạp chí Nature Aging cho thấy lối sống, đặc biệt là chế độ dinh dưỡng, có thể làm chậm hoặc đảo ngược tuổi sinh học đáng kể hơn yếu tố di truyền trong nhiều trường hợp.
Theo bác sĩ Hoàng, trong bối cảnh dân số già hóa nhanh, điều đáng lo không chỉ là tuổi thọ tăng mà là số năm sống cùng bệnh tật và suy giảm chức năng. Nhiều người cao tuổi hiện đối mặt đồng thời tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch, thoái hóa khớp, loãng xương, nguy cơ đột quỵ, sa sút trí tuệ hoặc Parkinson.
Do đó, y tế cần chuyển từ tư duy “chữa bệnh” sang “chăm sóc sức khỏe”, lấy phòng bệnh, phát hiện sớm và duy trì chức năng làm trung tâm. Theo ông Hoàng, phục hồi chức năng là một trong những trụ cột quan trọng trong chăm sóc người lớn tuổi nhằm giảm nguy cơ té ngã, hạn chế biến chứng và kéo dài khả năng sống độc lập.
BS.CK2 Trần Ngọc Triệu, Phó giám đốc Sở Y tế TP HCM, cho rằng ngành y tế đang đứng trước thách thức lớn khi tốc độ già hóa dân số tăng nhanh. Người cao tuổi không chỉ cần điều trị bệnh mà cần được chăm sóc toàn diện cả thể chất lẫn tinh thần, trong đó phục hồi chức năng đóng vai trò quan trọng giúp họ sống khỏe, vui vẻ và hòa nhập cộng đồng.
Theo ThS.BS Đoàn Duy Tân, phụ trách Khoa Dinh dưỡng – Tiết chế, Bệnh viện Phục hồi chức năng – Điều trị bệnh nghề nghiệp TP HCM, dinh dưỡng và vận động là hai “chìa khóa” quan trọng để làm chậm lão hóa. Người lớn tuổi cần chế độ ăn cá thể hóa theo từng bệnh lý, đảm bảo đủ đạm, vitamin, chất xơ, tránh bỏ bữa hoặc kiêng khem quá mức, đồng thời duy trì vận động phù hợp để bảo tồn khối cơ, tăng sức bền và giữ thăng bằng.
Một yếu tố thường bị bỏ quên là sức khỏe tinh thần. Theo PGS Hoàng, nhiều người cao tuổi suy giảm nhanh không hoàn toàn do bệnh lý mà còn vì cô đơn, thiếu giao tiếp, ít vận động hoặc mất động lực sống. Các hoạt động cộng đồng, trị liệu tâm lý, sinh hoạt nhóm đồng trang lứa có thể cải thiện đáng kể chất lượng cuộc sống.
Từ thực tế này, Bệnh viện Phục hồi chức năng – Điều trị bệnh nghề nghiệp triển khai mô hình chăm sóc người cao tuổi ban ngày kết hợp phục hồi chức năng. Người cao tuổi đến bệnh viện ban ngày để tập vật lý trị liệu, tư vấn dinh dưỡng, tham gia hoạt động trị liệu và theo dõi sức khỏe, sau đó trở về nhà cùng gia đình vào cuối ngày.
“Mục tiêu không phải giúp người dân ‘không già’, mà là già đi khỏe mạnh hơn, giữ được sự độc lập và chất lượng cuộc sống lâu nhất có thể”, bác sĩ Hoàng nói.
Ngay sau vụ lật canô ở Phú Quốc ngày 11/7 khiến 15 du khách Ấn Độ tử vong, nhiều người bị thương, Bệnh viện Chợ Rẫy kích hoạt hỗ trợ khẩn cấp, điều động các bác sĩ, điều dưỡng đang thường trực hỗ trợ tại Bệnh viện Phú Quốc sang Bệnh viện Mặt Trời Phú Quốc cấp cứu bệnh nhân. Đồng thời, các chuyên gia hồi sức, tim mạch can thiệp và nội thần kinh hội chẩn trực tuyến để xây dựng phương án điều trị.
Bệnh viện cũng phối hợp Bệnh viện Kiên Giang chuẩn bị nguồn máu và vật tư y tế để sẵn sàng hỗ trợ khi cần. Hiện hai nạn nhân nặng vẫn được điều trị tại Khoa Hồi sức tích cực, Bệnh viện Mặt Trời Phú Quốc. Một bệnh nhân nam sinh năm 1987 đã tỉnh táo, tiếp xúc được, huyết động ổn định nhưng vẫn cần hỗ trợ hô hấp bằng oxy qua cannula mũi.
Bệnh nhân còn lại là nam khoảng 45-50 tuổi, chưa xác định được danh tính, nhập viện trong tình trạng hôn mê, tụt huyết áp, phải đặt nội khí quản và thở máy. Kết quả thăm khám ghi nhận người bệnh bị xuất huyết dưới nhện lượng ít, gãy xương sườn II-VI bên trái, dập nhu mô phổi, nghi tổn thương mạch vành và cơ tim do chấn thương. Ngoài ra, bệnh nhân có rối loạn đường huyết, điện giải, tiên lượng nặng và đang được hồi sức tích cực.
Ngoài công tác cứu chữa, Bệnh viện Chợ Rẫy cũng phối hợp với Sở Y tế An Giang tiếp nhận, bảo quản thi thể các nạn nhân sau khi cơ quan chức năng hoàn tất khám nghiệm. Dự kiến khoảng 10 thi thể sẽ được chuyển về nhà xác Bệnh viện Chợ Rẫy để lưu giữ trong phòng lạnh.
Trước đó, chiều 11/7, canô chở du khách Ấn Độ bị lật gần Hòn Mây Rút Ngoài, đặc khu Phú Quốc. Vụ tai nạn khiến 15 du khách Ấn Độ tử vong và 21 người được cứu sống.
Bệnh viện Mặt Trời Phú Quốc tiếp nhận 23 nạn nhân, trong đó 6 người đã tử vong trước khi đến viện. Bệnh viện điều trị 17 người, gồm 15 trường hợp theo dõi sức khỏe và hai ca nguy kịch phải hồi sức tích cực. Đến nay, 4 bệnh nhân sức khỏe ổn định đã được xuất viện.
Sau vụ tai nạn, Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành và tỉnh An Giang khẩn trương cứu chữa người bị nạn, điều tra nguyên nhân vụ việc, đồng thời phối hợp với Đại sứ quán Ấn Độ thực hiện công tác bảo hộ công dân và hỗ trợ thân nhân các nạn nhân.
Th.S Nguyễn Ngọc Tuấn, Khoa Phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ và tái tạo, Bệnh viện Đại học Y dược - cơ sở Linh Đàm (Hà Nội), cho biết thực tế điều trị các bác sĩ đã ghi nhận các ca bệnh nhập viện do bị người khác cắn. Tổn thương do người cắn thường gặp nhất trong các vụ bạo lực là mất tai, mất môi hoặc một phần mũi.
Mới đây nhất, người đàn ông 45 tuổi ở Bắc Ninh vào cấp cứu do bị người thân cắn đứt rời môi trên, khuyết toàn bộ phần mềm môi trên. Mảnh môi bị đứt rời và thất lạc, nên các bác sĩ đã phải thực hiện phẫu thuật tạo hình môi mới cho bệnh nhân. Đây là phẫu thuật phức tạp và cần nhiều thời gian "hoàn thiện".
"Vết thương do người cắn là một dạng tổn thương rất đặc biệt", Th.S Nguyễn Ngọc Tuấn nói và cho hay cơ chế tổn thương khác các vết thương thông thường, không chỉ là rách da mà còn có lực nghiền, xé và đâm xuyên do răng dẫn đến dễ làm dập nát mô, tổn thương sâu.
Bác sĩ Tuấn lưu ý thêm, trong các vụ xô xát, ẩu đả, bạo lực, có dạng vết thương rất điển hình khác là "clenched fist injury" (chấn thương do đấm vào răng người khác). Trường hợp này vết thương bên ngoài nhỏ nhưng tổn thương sâu vào khớp bàn tay. Vết thương này có nguy cơ nhiễm trùng cao, dễ bị bỏ sót do biểu hiện ban đầu kín đáo, khiến người có vết thương đến cơ sở y tế muộn, do đó cách xử trí cũng cần thận trọng.
Đáng lưu ý, theo bác sĩ Tuấn, vết thương do người cắn là vết thương bẩn tương đương vết thương do súc vật cắn, vì trong khoang miệng người chứa hệ vi khuẩn rất phức tạp, nhiều hơn cả một số loài động vật. Trung bình có hàng trăm loài vi khuẩn: hiếu khí và kỵ khí, trong đó, có một số vi khuẩn điển hình: Streptococcus, Staphylococcus aureus, Eikenella corrodens (rất đặc trưng trong vết cắn người), vi khuẩn kỵ khí như Fusobacterium, Prevotella…
Khi cắn, các vi khuẩn này được "tiêm" trực tiếp vào mô sâu, là nguy cơ nhiễm trùng cao (10 - 50%), thậm chí gây viêm mô tế bào, áp xe, rất nguy hiểm cho nạn nhân.
"Nếu chẳng may gặp tai nạn này, việc quan trọng nhất là tìm lại các mảnh đã bị cắt (mảnh môi, tai bị cắn rời), bảo quản đúng cách để tăng cơ hội nối lại thành công. Bệnh nhân cần được đưa đến các cơ sở có chuyên khoa phẫu thuật tạo hình càng sớm càng tốt để được xử lý đúng quy trình chuyên môn", bác sĩ Tuấn hướng dẫn.
Bác sĩ Nguyễn Phối Hiền, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM - cơ sở 3, cho biết theo y học cổ truyền, các vị thuốc hoặc thảo mộc có tác dụng thanh nhiệt thường được dùng trong những trường hợp có biểu hiện thiên về nhiệt, thấp nhiệt hoặc có chỉ định phù hợp sau khi thăm khám. Điều này không có nghĩa là ai cũng dùng được, dùng lúc nào cũng đúng và dùng càng nhiều càng tốt.
"Nước thanh nhiệt sẽ có lợi khi sử dụng đúng cách và không thay thế nước thường. Dùng đúng thì có thể là một thức uống phù hợp trong những ngày nóng bức. Dùng sai thì một ly 'nước mát' cũng có thể làm cơ thể thêm khó chịu", bác sĩ Hiền chia sẻ.
Dưới đây là một số sai lầm khi sử dụng nước thanh nhiệt có thể ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe:
Nước lọc vẫn là nguồn nước chính của cơ thể. Các loại trà thảo mộc, nước mát hoặc nước thanh nhiệt thường có hoạt chất sinh học nhất định. Một số loại có tính lợi tiểu, một số có tính mát hoặc hàn theo y học cổ truyền, một số lại có thể ảnh hưởng đến tiêu hóa nếu dùng nhiều. Vì vậy, không nên uống nước thanh nhiệt thay hoàn toàn nước lọc trong thời gian dài.
Không phải cứ thấy nóng trong người là tự uống nước mát liên tục. Theo y học cổ truyền, thanh nhiệt cần đúng người, đúng lúc và đúng tình trạng. Người có cơ địa hư hàn, dễ lạnh bụng, hay tiêu lỏng, ăn uống kém, tay chân lạnh hoặc huyết áp thấp có thể khó chịu khi dùng thường xuyên các loại nước có tính mát hoặc hàn.
Một số sản phẩm đóng chai được quảng cáo là mát gan, thanh nhiệt, giải độc, nhưng thành phần lại có nhiều đường. Uống thường xuyên sẽ làm tăng năng lượng nạp vào cơ thể, không có lợi cho người đang kiểm soát cân nặng, rối loạn đường huyết, gan nhiễm mỡ hoặc tăng triglyceride máu.
Nhiều người có thói quen nghe vị nào mát thì cho vào chung một ấm: rau má, nhân trần, atiso, rễ tranh, cam thảo, la hán quả, hạ khô thảo. Cách pha này nghe có vẻ “đủ bài”, nhưng lại khó kiểm soát liều lượng, tính vị và tác dụng của từng vị. Trong y học cổ truyền, phối ngũ dược liệu cần có nguyên tắc.
“Thải độc” là một cụm từ rất dễ gây hiểu nhầm. Cơ thể đã có gan, thận, phổi, ruột và da tham gia vào quá trình chuyển hóa, xử lý và đào thải các chất không cần thiết. Một ly nước mát không thể thay thế chức năng của các cơ quan này. Không nên hiểu đơn giản rằng cứ uống nước thanh nhiệt là cơ thể được “lọc sạch độc tố”.
Người đang điều trị các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, tim mạch, tiểu đường, gan, thận... không nên tự ý uống nước thanh nhiệt hằng ngày. Một số dược liệu có thể tương tác với thuốc, vì vậy nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng thường xuyên.
Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, phụ nữ đang cho con bú, người bệnh gan, bệnh thận hoặc người có nhiều bệnh nền là nhóm cần cẩn trọng. Cơ thể của nhóm người này nhạy cảm hơn với thay đổi nước, điện giải, tiêu hóa và tác dụng của dược liệu.
