Thiên thạch phát nổ ở đông bắc nước Mỹ có sức công phá bằng 230 tấn TNT

Các nghiên cứu gần đây đã đặt ra câu hỏi về tác động của việc đọc sách điện tử (ebook) đối với khả năng tập trung và đọc hiểu, so với sách giấy truyền thống.

Nhiều ý kiến cho rằng, màn hình thiết bị điện tử có thể gây mỏi mắt, dễ bị phân tâm bởi các thông báo và thiếu trải nghiệm xúc giác, từ đó ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình đọc.

Vậy những lo ngại này có cơ sở không? Khoa học về đọc hiểu nói gì về những hậu quả tiềm ẩn khi đọc trên thiết bị kỹ thuật số so với sách giấy?

Bản chất phức tạp của việc đọc

Trước hết, cần hiểu rằng đọc không phải là một kỹ năng bẩm sinh mà là một quá trình phức tạp, đòi hỏi nhiều năm học tập và thực hành để thành thạo. Khác với việc học nói, đọc là một kỹ năng được rèn luyện.

Khi đọc, mắt chúng ta thực hiện các chuyển động nhanh gọi là chuyển động giật nhãn cầu, di chuyển từ từ này sang từ khác.

Trong những chuyển động này, quá trình xử lý thông tin thị giác bị ức chế và chỉ khả dụng trong những khoảng thời gian ngắn, gọi là điểm nhìn cố định, khi mắt đứng yên.

Các thí nghiệm đo chuyển động mắt cho thấy chúng ta tập trung vào hầu hết các từ vì khả năng trích xuất thông tin thị giác trong mỗi lần tập trung nhìn là rất hạn chế. Trong các ngôn ngữ đọc từ trái sang phải, mắt chỉ nhận biết rõ các chữ cái trong một vùng nhìn nhỏ gọi là "vùng tri giác", kéo dài từ 2-3 chữ bên trái đến 8-12 chữ bên phải điểm tập trung.

Sự bất đối xứng này phản ánh cách người đọc di chuyển xuyên suốt văn bản. Đối với các ngôn ngữ đọc từ phải sang trái như tiếng Ả Rập, vùng tri giác sẽ ngược lại. Với các hệ thống chữ viết dày đặc như tiếng Trung Quốc, vùng tri giác còn nhỏ hơn.

Các thí nghiệm theo dõi chuyển động mắt và chụp ảnh não cũng chỉ ra rằng việc nhận diện từ cần thời gian. Thông tin thị giác mất ít nhất 60 mili giây để truyền từ mắt đến não và thêm 100-300 mili giây để nhận diện từ. Những hạn chế này giới hạn tốc độ đọc tối đa ở mức 300-400 từ mỗi phút, tùy thuộc vào độ khó của văn bản và trình độ hiểu biết của người đọc.

Mặc dù có những người ủng hộ việc đọc nhanh và hứa hẹn có thể dạy bạn đọc lướt văn bản, nhưng trong hầu hết các trường hợp, khả năng hiểu tỷ lệ nghịch với tốc độ tăng. Tốc độ đọc được cải thiện đòi hỏi nhiều năm luyện tập, bởi vì nó yêu cầu sự phối hợp cao độ của các hệ thống não bộ hỗ trợ thị giác, sự chú ý, nhận diện từ ngữ, xử lý ngôn ngữ và chuyển động mắt. Bất cứ điều gì cản trở sự phối hợp này đều làm giảm khả năng hiểu.

Hậu quả của việc đọc kỹ thuật số

Đối với một số thiết bị như máy đọc sách điện tử, hầu như không có sự khác biệt đáng kể về ảnh hưởng đến khả năng đọc hiểu. Tuy nhiên, các thiết bị gây xao nhãng (như các trang web tin tức xen kẽ quảng cáo) hoặc có định dạng không tối ưu (như văn bản căn giữa với khoảng cách lớn hoặc không đều giữa các từ) lại đáng lo ngại hơn. Sách in hiếm khi mắc phải nhược điểm về căn khoảng cách giữa các từ.

Mặc dù hậu quả của hai yếu tố này chưa được nghiên cứu kỹ lưỡng, nhưng các nghiên cứu đã đưa ra những dự đoán có cơ sở. Ví dụ, hình ảnh và âm thanh không liên quan đến văn bản, như quảng cáo bật lên, có thể gây chú ý và làm xao nhãng người đọc, đặc biệt là trẻ em - đối tượng chưa phát triển khả năng kiểm soát đủ để bỏ qua những yếu tố gây xao nhãng. Khả năng hiểu của trẻ sẽ bị ảnh hưởng nếu phải cố gắng bỏ qua những yếu tố này.

Ngoài ra, các thí nghiệm theo dõi chuyển động mắt cũng cho thấy nhiều môi trường kỹ thuật số, chẳng hạn như các trang web, có thể tạo ra các chiến lược đọc cụ thể như đọc lướt để nắm ý chính hoặc tìm kiếm thông tin.

Mặc dù những chiến lược này có thể thích ứng trong một số bối cảnh, nhưng lại làm giảm khả năng hiểu tổng thể. Điều này đặc biệt đáng lo ngại đối với trẻ em, vì chúng cần nhiều năm luyện tập để phối hợp các hệ thống thần kinh hỗ trợ kỹ năng đọc để đạt được khả năng như người lớn.

Những lo ngại này càng gia tăng khi đại dịch COVID-19 thúc đẩy việc chuyển đổi giáo dục từ trực tiếp sang trực tuyến và sự gia tăng đáng kể việc đọc trên thiết bị màn hình. Mặc dù những thay đổi này là cần thiết, nhưng hậu quả lâu dài của chúng vẫn chưa rõ ràng.

Hiện tại, nghiên cứu theo dõi chuyển động mắt đã được thực hiện trên màn hình máy tính. Công nghệ mới đang được phát triển cho phép so sánh trực tiếp chuyển động mắt và khả năng hiểu khi đọc trên các thiết bị kỹ thuật số và sách giấy. Điều này sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về lợi ích và chi phí của các thiết bị công nghệ này.

Vì khả năng đọc có thể phản ánh trình độ học vấn, tình trạng kinh tế xã hội và mức độ hạnh phúc của một người, việc đánh giá hậu quả lâu dài của việc đọc trên thiết bị kỹ thuật số là vô cùng cần thiết.

Tin Gốc: Dân Trí

Người có ngoại hình hấp dẫn ghi nhận chỉ số miễn dịch tốt hơn

Một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Proceedings of the Royal Society B đã tìm hiểu mối liên hệ giữa mức độ hấp dẫn ngoại hình và các chỉ số miễn dịch.

Nhóm nghiên cứu do Summer Mengelkoch thuộc Đại học Texas Christian dẫn đầu đã tuyển chọn 159 thanh niên, gồm 79 nữ và 80 nam, với độ tuổi trung bình khoảng 20.

Những người tham gia đều có sức khỏe tốt, không thừa cân, không sử dụng thuốc có thể ảnh hưởng đến kết quả và không uống rượu trước thí nghiệm. Họ được chụp ảnh trong trạng thái không trang điểm, biểu cảm trung tính. Sau đó, 492 người đánh giá trực tuyến được mời chấm điểm mức độ hấp dẫn của các bức ảnh.

Bên cạnh đó, nhóm nghiên cứu đồng thời xét nghiệm máu và phân tích các chỉ số sức khỏe của người tham gia, gồm tình trạng miễn dịch, mức độ viêm và sức khỏe tự đánh giá. Kết quả cho thấy những người được nhận xét có ngoại hình hấp dẫn hơn thường có một số chỉ số miễn dịch tốt hơn.

Các nhà khoa học nhận thấy nhóm này có khả năng thực bào vi khuẩn E. coli cao hơn. Đây là quá trình tế bào miễn dịch nhận diện, nuốt và tiêu diệt mầm bệnh trước khi chúng gây bệnh. Ngoài ra, họ cũng ghi nhận sự khác biệt ở một số tế bào miễn dịch có vai trò chống vi khuẩn và virus trong cơ thể.

Ở nam giới, những người được đánh giá có ngoại hình hấp dẫn hơn ghi nhận hoạt động mạnh hơn của nhóm tế bào miễn dịch có vai trò nhận diện và loại bỏ tế bào bị nhiễm virus. Trong khi đó, ở phụ nữ, mẫu huyết tương của nhóm được đánh giá hấp dẫn hơn cho thấy khả năng ức chế sự phát triển của vi khuẩn rõ rệt hơn.

Không nên đánh đồng ngoại hình với sức khỏe

Dù nghiên cứu đưa ra nhiều kết quả đáng chú ý, các chuyên gia cho rằng cần tiếp cận thông tin một cách thận trọng.

Ngoại hình hấp dẫn có thể liên quan đến một số dấu hiệu sức khỏe, nhưng không phải căn cứ chắc chắn để đánh giá tuổi thọ hay khả năng miễn dịch. Sức khỏe mỗi người còn phụ thuộc vào di truyền, chế độ dinh dưỡng, vận động, giấc ngủ, môi trường sống, điều kiện y tế và thói quen chăm sóc bản thân.

Một khuôn mặt cân đối, làn da mịn hoặc đôi mắt sáng có thể tạo cảm giác khỏe mạnh hơn trong mắt người đối diện. Khi cơ thể mệt mỏi hoặc bị bệnh, làn da thường kém tươi tắn, mắt thiếu linh hoạt và thần sắc thay đổi. Vì vậy, con người có thể hình thành xu hướng nhận biết sức khỏe qua diện mạo. Tuy nhiên, nhận biết bằng mắt thường luôn có giới hạn.

Nghiên cứu này cũng chủ yếu được thực hiện trên nhóm thanh niên khỏe mạnh, số lượng người tham gia chưa lớn và độ tuổi còn hẹp. Do đó, kết quả chưa thể đại diện cho toàn bộ dân số. Việc một người có ngoại hình nổi bật không đồng nghĩa họ luôn khỏe mạnh, cũng như người có vẻ ngoài bình thường không có nghĩa là hệ miễn dịch yếu.

Điều quan trọng là duy trì những thói quen có lợi cho sức khỏe lâu dài. Chế độ ăn cân bằng, ngủ đủ giấc, vận động thường xuyên, hạn chế rượu bia, không hút thuốc, tiêm chủng đầy đủ và khám sức khỏe định kỳ vẫn là những yếu tố thiết thực giúp bảo vệ hệ miễn dịch.

Tin Gốc: Dân Trí

Phụ gia ổn định xăng hỗ trợ đến đâu?

Theo TS Vũ Thị Tần - chuyên gia hóa học tại ĐH Bách Khoa Hà Nội, đối với những xe ít đi hoặc cất gara thời gian dài, đặc biệt trong điều kiện nóng ẩm, bình xăng không đầy hoặc hệ thống chứa không kín, có thể dẫn đến tình trạng xăng E10 hấp thụ ẩm.

Xăng E10 có thành phần ethanol 10% sẽ có thể bị tách lớp, biến chất và không còn giữ được chất lượng chuẩn như ban đầu.

Đối với xe ít sử dụng hoặc cất gara thời gian dài, khả năng xuống cấp hoặc tách lớp sẽ tăng lên, nhất là khi thời gian lưu trữ kéo dài nhiều tháng.

Trên mạng xã hội thời gian qua, nhiều người chia sẻ việc sử dụng dung dịch ổn định nhiên liệu (fuel stabilizer) được nhiều người sử dụng để kéo dài thời gian sử dụng của xăng E10.

Theo quảng cáo của một số cơ sở kinh doanh, loại phụ gia ổn định xăng E10 là dung dịch bảo vệ động cơ, với thành phần thường bao gồm dung môi mang, chất chống oxy hóa, chất ức chế ăn mòn và một số phụ gia hỗ trợ ổn định nhiên liệu.

Dung dịch ổn định nhiên liệu thường được quảng cáo với công dụng giúp xăng “để lâu hơn”, hạn chế oxy hóa, giảm hình thành cặn gum và hỗ trợ kiểm soát nước trong nhiên liệu.

TS Vũ Thị Tần chia sẻ, người dùng cần phân biệt rõ hai vấn đề. Một là xăng bị “già” do bay hơi các cấu tử nhẹ, oxy hóa và tạo cặn. Hai là xăng E10 bị tách lớp do nước vượt ngưỡng hòa tan.

"Phụ gia ổn định có thể hỗ trợ chậm quá trình oxy hóa và hình thành cặn, nhất là khi xe để lâu. Một số sản phẩm có thành phần giúp phân tán hoặc giữ một lượng nước nhỏ trong hỗn hợp, từ đó làm giảm nguy cơ nước tự do lắng xuống đáy bình", TS Tần cho hay.

Tuy nhiên, phụ gia không phải “thuốc hồi sinh” cho xăng đã hỏng.

Phụ gia nên được hiểu là biện pháp phòng ngừa, không phải biện pháp sửa chữa. Nếu xăng đã tách lớp, việc đổ thêm phụ gia không thể đưa nhiên liệu trở lại trạng thái chuẩn ban đầu.

Khi đã tách lớp, phần nằm dưới đáy bình là hỗn hợp giàu ethanol và nước. Nếu bơm nhiên liệu hút lớp này vào động cơ, xe có thể khó nổ, hụt ga, rung giật, nghẹt kim phun hoặc tăng nguy cơ ăn mòn một số chi tiết kim loại.

Trong trường hợp này, giải pháp an toàn hơn là xả bỏ nhiên liệu cũ, kiểm tra bình xăng, lọc nhiên liệu và đổ xăng mới.

Dùng phụ gia thế nào cho hiệu quả?

Theo các khuyến cáo kỹ thuật, phụ gia ổn định nhiên liệu nên được dùng khi xăng còn mới. Cách làm phù hợp là đổ phụ gia đúng tỷ lệ theo hướng dẫn của nhà sản xuất, sau đó bơm đầy hoặc gần đầy bình xăng rồi cho xe nổ máy, hoặc chạy một quãng ngắn để hỗn hợp đi qua toàn bộ hệ thống nhiên liệu.

Theo TS Tần, việc đổ đầy bình giúp giảm khoảng trống không khí, từ đó hạn chế hơi ẩm tích tụ. Xe nên được cất ở nơi khô, thoáng, tránh nắng nóng trực tiếp và hạn chế thay đổi nhiệt độ đột ngột.

Nếu xe chỉ để vài tuần và vẫn được vận hành định kỳ, người dùng không cần quá lo lắng. Với xe dự kiến không dùng trong nhiều tháng, đặc biệt trên 3 đến 6 tháng, nên cân nhắc dùng phụ gia ổn định ngay từ đầu hoặc xả bớt nhiên liệu cũ trước khi sử dụng lại.

TS Tần lưu ý không nên tự pha thêm các dung môi không rõ nguồn gốc vào xăng với mục đích “xử lý tách lớp”. Những thao tác này có thể làm thay đổi tính chất nhiên liệu, ảnh hưởng chỉ số octan, khả năng cháy và độ an toàn của hệ thống nhiên liệu.

Bên cạnh đó, cũng theo chuyên gia này, nếu bạn thường xuyên đổ xăng tại một điểm cố định và liên tục gặp hiện tượng xăng có dấu hiệu tách lớp, dù xe vẫn được sử dụng thường xuyên, thì cần xem xét khả năng nhiên liệu đã bị nhiễm nước, bảo quản không đúng điều kiện hoặc không còn đáp ứng đầy đủ yêu cầu kỹ thuật của xăng E10.

Tin Gốc: Dân Trí