‘AI bị sa thải’ vì chi phí cao

Theo báo cáo xu hướng công nghệ smartphone từ hãng nghiên cứu thị trường Omdia, sản lượng điện thoại giá dưới 400 USD ước tính giảm mạnh 22% năm nay. Sự suy thoái ở phân khúc giá rẻ được đánh giá sẽ khiến thị trường di động toàn cầu nói chung giảm 12% so với cùng kỳ năm ngoái.

Tom's Hardware cho biết nguyên nhân cốt lõi của cuộc khủng hoảng này bắt nguồn từ việc giá hợp đồng của chip nhớ DRAM và NAND Flash liên tục tăng phi mã. Chi phí linh kiện thô "bị đẩy lên mức không tưởng", biến bài toán duy trì biên lợi nhuận vốn đã mỏng của điện thoại giá rẻ trở thành nhiệm vụ bất khả thi.

Theo dữ liệu của Omdia, giai đoạn từ quý III/2025 đến quý I/2026, tỷ trọng chi phí dành cho chip nhớ bên trong các thiết bị dưới 400 USD đã tăng gần gấp đôi, chiếm tới 60% tổng chi phí cấu thành máy. Đáng sợ hơn, ở phân khúc siêu rẻ dưới 99 USD, linh kiện lưu trữ chiếm tới 64% ngân sách sản xuất. Khi bộ nhớ chiếm tới 2/3 giá trị phần cứng, các nhà sản xuất hầu như không còn ngân sách để chi trả cho chip xử lý, màn hình, pin, cảm biến camera hay bộ khung vỏ.

Tình trạng khan hiếm chip nhớ cực đoan này là do các ông lớn bán dẫn như Samsung, SK hynix và Micron đã đồng loạt quay lưng với dòng chip nhớ thương mại thông thường để dồn toàn lực, chuyển đổi dây chuyền sang sản xuất bộ nhớ băng thông cao phục vụ cho các trung tâm dữ liệu AI, nơi mang lại biên lợi nhuận khổng lồ.

Trong các chu kỳ thị trường trước đây, các hãng di động thường bù đắp chi phí bằng cách cắt giảm các linh kiện khác. Tuy nhiên, các dòng điện thoại giá rẻ của các ông vua cấu hình đến từ Trung Quốc như Xiaomi, Oppo, Vivo hay Transsion vốn đã bị cắt giảm đến mức tối đa và không còn dư địa để tối ưu. Ông Zaker Li, nhà phân tích trưởng tại Omdia, cho biết các hãng buộc phải tăng giá bán lẻ để duy trì mức lợi nhuận siêu nhỏ. Nhưng do khách hàng bình dân vốn cực kỳ nhạy cảm về giá, việc một chiếc điện thoại từ 150 USD đột ngột tăng lên 220 USD sẽ khiến nhu cầu mua sắm lập tức biến mất. Trước thực tế này, nhiều ông lớn đang âm thầm rút lui khỏi thị trường, khai tử các dòng máy siêu rẻ để tập trung vào phân khúc mang lại lợi nhuận tốt hơn.

Trái ngược với sự sụp đổ của nhóm dưới 400 USD, phân khúc smartphone trung và cao cấp, trên 400 USD được dự báo vẫn tăng trưởng ổn định ở mức 5,7%. Dù vậy, để sống sót qua cơn bão giá chip nhớ, các dòng máy mang danh flagship killer cũng đang phải thực hiện những cuộc cắt giảm phần cứng. Nhiều thương hiệu Trung Quốc đã phải hạ cấp từ màn hình LTPO OLED tiên tiến xuống tấm nền LTPS OLED đời cũ để tiết kiệm 3-5 USD mỗi máy. Thậm chí, để giảm 30-40% chi phí chip, các hãng chấp nhận tái sử dụng bộ vi xử lý thuộc thế hệ cũ, đồng thời loại bỏ các camera phụ như ống kính macro, góc siêu rộng hoặc hạ kích thước cảm biến ảnh.

Đối với phân khúc cao cấp như iPhone 17 Pro hay Galaxy S26 Ultra, do giá trị máy nằm ở khung viền titanium, chip tùy biến hay camera tiềm vọng đắt đỏ, tỷ trọng của chip nhớ trong tổng chi phí sản xuất là không quá lớn. Tuy nhiên, mức chênh lệch sẽ vẫn được các hãng tính thẳng vào giá bán, biến việc tăng giá bán lẻ dòng cao cấp trở thành một "bình thường mới" trên thị trường.

Giới phân tích nhận định người dùng sẽ phải kiên nhẫn nếu muốn đợi giá điện thoại hạ nhiệt. Theo Bloomberg, ngày 29/6, Bộ trưởng Công nghiệp Hàn Quốc cho biết Samsung và SK Hynix sẽ xây dựng mỗi công ty hai nhà máy sản xuất chip, tổng vốn đầu tư 800.000 tỷ won (518 tỷ USD) với mục tiêu tăng gấp đôi sản lượng chip nhớ quốc gia. Micron cũng đang mở rộng các tổ hợp sản xuất tại Mỹ và Nhật Bản.

Tuy nhiên, việc xây dựng, lắp đặt thiết bị và vận hành một nhà máy bán dẫn cần lộ trình tính bằng vài năm. Nguồn cung chip nhớ cho thiết bị tiêu dùng chỉ có thể được giải tỏa sớm nhất giữa 2027 và phải đến 2028 thị trường mới có thể bình ổn. Cho đến lúc đó, khủng hoảng "RAMaggedon" sẽ vẫn tiếp tục.

Tin Gốc: Vnexpress

Đây là vụ án đầu tiên trên phạm vi cả nước được khởi tố liên quan đến hành vi sử dụng trái phép phần mềm máy tính có bản quyền, thể hiện quyết tâm của Việt Nam trong đấu tranh, xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số.

Việc cơ quan chức năng đang triển khai đợt tổng kiểm tra các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, trọng tâm là lĩnh vực nội dung, sáng tạo và công nghệ thông tin, là lời cảnh báo đối với thói quen sử dụng phần mềm "bẻ khóa" (crack) đã bám rễ hàng thập kỷ, buộc toàn ngành công nghiệp sáng tạo Việt Nam phải đứng trước một cuộc đại cải tổ mang tính sinh tử.

Từ sinh viên trường đại học cho đến nhân viên văn phòng, thậm chí cả các kỹ sư đồ họa lành nghề tại các studio hay các công ty công nghệ, phát triển phần mềm, việc sở hữu những bộ công cụ trị giá hàng ngàn USD với giá... 0 đồng thông qua vài thủ thuật cài đặt từ nguồn mạng trôi nổi từ lâu đã được coi là điều hiển nhiên.

Sự phổ biến này không dừng lại ở mức độ truyền tai nhau mà đã được định lượng bằng các con số báo động trên bản đồ số toàn cầu. Nghĩa Nguyễn (24 tuổi, nhân viên một công ty truyền thông tại TP.HCM) chia sẻ về hành trình "dùng chùa" của mình:

"Để phục vụ công việc thiết kế chuyên nghiệp, mình cần dùng cùng lúc ít nhất 3 phần mềm đặc thù. Trước đây, để tiết kiệm, mình chỉ bấm bụng trả phí cho 2 cái, cái còn lại thì dùng bản crack. Nhưng gần đây các hãng quét gắt quá, tài khoản liên tục bị khóa, sản phẩm đang làm dở dang bị lỗi không xuất được file, thế là buộc phải cắn răng nộp tiền để tiếp tục duy trì công việc".

Hiện tại, chỉ riêng gói công cụ thiết kế của Adobe tại thị trường Việt Nam đã có giá hơn 900.000 đồng/tháng. Nếu cộng thêm các phần mềm hệ điều hành, văn phòng và các công cụ hỗ trợ khác, số tiền một nhân sự sáng tạo phải chi trả có thể lên tới hàng triệu đồng mỗi tháng.

Nhiều doanh nghiệp và cá nhân thường nhìn vào số tiền tiết kiệm được trước mắt mà bỏ qua những rủi ro khổng lồ sau lưng. Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Adrian Hia, Giám đốc khu vực châu Á - Thái Bình Dương và Nhật Bản của Hãng bảo mật Kaspersky, thẳng thắn cảnh báo: "Các hacker không rảnh rỗi để bẻ khóa phần mềm miễn phí cho bạn dùng. Phần lớn các bản crack trên mạng hiện nay đều bị cài cắm vi rút, trojan, phần mềm gián điệp hoặc nguy hiểm nhất là mã độc tống tiền (ransomware)".

Đồng quan điểm, ông Ricardo Arce, Chủ nhiệm bộ môn thiết kế (truyền thông số) tại Đại học RMIT Việt Nam, nhấn mạnh nguy cơ đối với các studio sáng tạo: "Khi sử dụng công cụ không bản quyền, các studio không có cách nào bảo đảm an toàn tuyệt đối cho dữ liệu của khách hàng. Hãy tưởng tượng một bộ nhận diện thương hiệu hay một chiến dịch truyền thông trị giá hàng triệu USD chưa công bố của khách hàng bị rò rỉ ra ngoài do mã độc từ phần mềm crack, hậu quả đền bù sẽ khủng khiếp đến mức nào?".

Không chỉ dừng lại ở câu chuyện bảo mật hay rủi ro bị phạt tiền, thói quen dùng phần mềm "chùa" đang trực tiếp bóp nghẹt sự phát triển lành mạnh của toàn ngành sáng tạo Việt Nam, đẩy các doanh nghiệp chân chính vào thế chân tường và tự tay đóng sập cánh cửa bước ra thế giới.

Dưới góc nhìn của một người trong cuộc, chuyên gia truyền thông Dy Khoa, ThS truyền thông khoa học và thu hút công chúng, đã chia sẻ một câu chuyện đầy cay đắng về quy luật nhân quả của vấn đề bản quyền:

"Từ cách đây hơn chục năm, rất nhiều người xung quanh tôi và cả tôi sử dụng các phần mềm bẻ khóa như một thói quen hiển nhiên. Sau đó, thói quen dùng miễn phí này lan dần sang phim ảnh, âm nhạc, chương trình truyền hình, văn chương... Cho đến ngày tôi ra mắt tác phẩm văn học đầu tay của mình, tôi đột ngột chuyển từ vị thế một người nuông chiều hành vi ăn cắp trở thành nạn nhân trực tiếp. Tác phẩm chưa kịp phát hành được bao lâu thì các bản lậu, bản quét trái phép đã tràn lan trên mạng".

Ông Ricardo Arce, Đại học RMIT, phân tích thêm rằng việc dùng phần mềm không trả phí đã tạo ra một môi trường cạnh tranh thiếu lành mạnh. Các đơn vị dùng phần mềm lậu, nhờ không phải gánh chi phí khấu hao công cụ, có thể vô tư chào giá dịch vụ thấp hơn hẳn so với những doanh nghiệp tuân thủ pháp luật. Điều này kéo toàn bộ thị trường vào một cuộc chiến phá giá, làm suy giảm biên lợi nhuận của toàn ngành và triệt tiêu động lực tái đầu tư cho chất lượng.

Nhiều khách hàng quốc tế lớn khi có ý định hợp tác với các doanh nghiệp Việt Nam luôn tiến hành kiểm toán quy trình rất ngặt nghèo, bao gồm cả việc kiểm tra bản quyền phần mềm thiết kế. Nếu không chứng minh được sự tuân thủ, các studio Việt sẽ lập tức bị gạch tên khỏi các dự án có giá trị cao.

"Trong bối cảnh thu nhập tại Việt Nam ngày càng tăng và lợi thế về chi phí nhân công giá rẻ dần thu hẹp, nếu không nâng cao năng lực tuân thủ bản quyền, ngành sáng tạo Việt Nam sẽ tự mắc kẹt trong "bẫy thu nhập trung bình"", ông Arce cho biết.

Theo cơ quan chức năng, Phòng Cảnh sát kinh tế Công an tỉnh Phú Thọ đã điều tra, phát hiện Công ty TNHH thương mại và dịch vụ Sông Lam (ở phường Nông Trang, tỉnh Phú Thọ) do Nguyễn Thị Thanh Huyền (45 tuổi, làm giám đốc) cung cấp 81 máy tính cho nhiều doanh nghiệp, đơn vị trên địa bàn tỉnh.

Quá trình kiểm tra, công an xác định các máy tính này được cài đặt sẵn hệ điều hành Windows và phần mềm Microsoft Office có dấu hiệu sử dụng công cụ kích hoạt bản quyền trái phép như crack, key lậu, activator nhằm vô hiệu hóa cơ chế bảo vệ bản quyền của nhà sản xuất để sử dụng trái phép.

Mở rộng xác minh tại một cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh Phú Thọ, lực lượng công an tiếp tục phát hiện thêm 350 máy tính do nhà trường quản lý, sử dụng có dấu hiệu tương tự liên quan đến việc kích hoạt bản quyền phần mềm không hợp pháp. Toàn bộ số máy tính này được cung cấp bởi Công ty TNHH hệ thống thông tin Athena Việt Nam và Công ty TNHH giải pháp công nghệ Tek-Solution (trụ sở ở Hà Nội).

Cơ quan công an xác định Lại Hoàng Dương (51 tuổi, ở Hà Nội, là chủ tịch hội đồng quản trị, người đại diện pháp luật của Công ty cổ phần truyền thông và máy tính Thánh Gióng) là đơn vị cung cấp máy tính và phần mềm có dấu hiệu sử dụng các công cụ kích hoạt bản quyền trái phép nhằm vô hiệu hóa cơ chế bảo vệ bản quyền của nhà sản xuất để sử dụng trái phép cho Công ty TNHH hệ thống thông tin Athena Việt Nam và Công ty TNHH giải pháp công nghệ Tek-Solution.

Cơ quan điều tra cho biết giá trị bản quyền hợp pháp của hệ điều hành Windows và bộ ứng dụng Microsoft Office trên thị trường dao động từ khoảng 4 - 9 triệu đồng đối với mỗi máy tính. Với số lượng máy tính vi phạm được phát hiện, thiệt hại trực tiếp đối với các chủ thể quyền được ước tính lên tới hàng chục tỉ đồng.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ

Theo Business Insider, trong cuộc họp với nhân viên ngày 2/7, Wang khẳng định mô hình AI sắp ra mắt của Meta với tên mã Watermelon đã theo kịp GPT-5.5 của OpenAI dựa trên các bài đánh giá tiêu chuẩn.

"Watermelon, mô hình tiếp theo sau Avocado, đang trong quá trình huấn luyện và sử dụng tài nguyên tính toán gấp khoảng 10 lần", Wang nói. Avocado là tên nội bộ của Muse Spark, mô hình đầu tiên trong dòng sản phẩm mới, phát hành hồi tháng 4. Muse Spark đạt kết quả tốt trong các bài đánh giá tiêu chuẩn, nhưng vẫn kém đối thủ OpenAI hay Anthropic.

Wang cũng ám chỉ bước tiến mới của Meta trên mạng xã hội. Trong bài đăng trên X hôm nay, ông cho biết bản cập nhật của Muse Spark sắp ra mắt, có những cải tiến lớn về khả năng lập trình và tác nhân nhằm thu hẹp khoảng cách với các mô hình cạnh tranh. Khi người dùng X hỏi bao giờ Meta sẽ có AI lập trình ngang tầm Claude Opus của Anthropic, Wang đáp "rất sớm thôi" và khẳng định, người dùng sẽ thích những gì công ty đang phát triển.

Dù đầu tư số tiền khổng lồ vào chip, trung tâm dữ liệu và nhân tài, Meta chưa thể thuyết phục khách hàng cũng như giới lập trình viên rằng các mô hình của công ty thuộc nhóm dẫn đầu, sánh ngang sản phẩm của OpenAI, Google, Anthropic. Nếu đánh giá mới của Wang chính xác, đây sẽ là dấu hiệu cho thấy khoản đầu tư và chiến dịch thu hút nhân tài của CEO Meta Mark Zuckerberg bắt đầu mang lại hiệu quả.

Meta và OpenAI chưa đưa ra bình luận.

Zuckerberg đang nỗ lực đưa Meta vươn lên vị trí hàng đầu trong cuộc đua AI. Năm ngoái, ông chi tới 14,3 tỷ USD để mua 49% cổ phần của startup Scale AI và chiêu mộ CEO Alexandr Wang làm Giám đốc AI, đồng thời đổi tên bộ phận trí tuệ nhân tạo của công ty thành Phòng thí nghiệm Siêu trí tuệ Meta (MSL).

Tại Meta, Wang phụ trách một nhóm nhà nghiên cứu AI ưu tú và giám sát hoạt động liên quan đến AI, ví dụ đẩy mạnh phát triển phần cứng. Năm nay, công ty thông báo với các nhà đầu tư sẽ chi 125-145 tỷ USD cho chip, trung tâm dữ liệu và hạ tầng khác.

Meta cũng trải qua hàng loạt thay đổi nội bộ. Hồi tháng 5, hãng sa thải 10% nhân sự (tương đương 8.000 vị trí) và tái cơ cấu 7.000 vị trí khác. Cùng tháng, nhân viên Meta phát tờ rơi tại nhiều văn phòng Mỹ, thể hiện sự bất mãn với đợt sa thải và chương trình giám sát máy tính của công ty. Cuối tháng 6, Meta thông báo tạm dừng chương trình này để điều tra vấn đề liên quan đến rò rỉ dữ liệu. Theo AFP, nhân viên Meta hiện vẫn trong tình trạng "lo lắng kèm tức giận".

Tin Gốc: Vnexpress