Trong năm cuối tại Đại học Yale, Amanda biết rằng nhiều bạn cùng lớp sử dụng chatbot để viết luận và làm bài tập về nhà. Tuy nhiên, cô chỉ nhận ra điều kỳ lạ khi thảo luận nhóm: các bạn đưa ra những luận điểm và lập luận trau chuốt kỹ lưỡng, nhưng kết quả thu “nhạt nhẽo, thiếu sức sống” ở nhiều chủ đề khác nhau.
“Trong buổi học, tôi thấy cảnh tượng quen thuộc. Khi giảng viên yêu cầu sinh viên suy nghĩ một câu hỏi, những người bạn bên cạnh liền gõ lia lịa vào laptop đang mở sẵn”, Amanda nói với CNN, yêu cầu dùng biệt danh để tránh rắc rối.
“Bây giờ, ai cũng thảo luận na ná nhau”, cô cho biết. “Hồi năm nhất, các cuộc tranh luận diễn ra rôm rả, không mạch lạc nhưng ai cũng đóng góp một điều gì đó mới mẻ, dựa vào ý kiến của nhau, tiếp cận từ nhiều góc độ và đưa ra nhận xét khác biệt”.
Thực tế, theo bài báo được công bố vào tháng 3 trên tạp chí Trends in Cognitive Sciences, các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) đang “hệ thống hóa” cách diễn đạt và tư duy của con người trên ba khía cạnh: ngôn ngữ, quan điểm và lý luận.
Trong môi trường giáo dục, sinh viên, giảng viên cho biết họ đang thấy những ảnh hưởng của xu hướng đó trong lớp học. Và điều đó khiến nhiều sinh viên nói chuyện với quan điểm như nhau.
Tác động
Jessica, sinh viên năm cuối tại Đại học Yale, nói cô sử dụng AI mỗi ngày khi lên lớp. “Vào đầu giờ học, bạn có thể thấy từng người đưa file PDF vào chatbot”, cô cho biết.
Theo Jessica, việc AI diễn đạt rõ ý là yếu tố cần thiết đối với cô – người thường gặp khó khăn khi muốn chuyển suy nghĩ thành lời. “Tôi muốn bình luận, tôi có ý tưởng, nhưng tôi không biết làm thế nào để nói câu đó một cách mạch lạc”, cô nói. “Vì thế, tôi nhờ một chatbot làm cho câu nói của mình mạch lạc hơn”.
Giáo sư Thomas Chatterton Williams tại Trung tâm Hannah Arendt thuộc trường Cao đẳng Bard, chứng kiến tác động từ quyết định sử dụng AI của sinh viên theo nhiều hướng khác nhau. “Việc dựa vào AI đã giúp nâng cao chất lượng thảo luận trên lớp, nhất là ở khóa học có khái niệm khó”, ông nói. “Nhưng công nghệ này cũng có xu hướng làm giảm đi những suy nghĩ kỳ lạ, độc đáo và mới mẻ hơn”.
Theo ông, điều lo ngại là nhiều người trẻ tài năng sẽ không có được tiếng nói riêng. Thậm chí, một lượng đáng kể trong số họ sẽ không thực sự hiểu được giá trị của việc viết lách và sở hữu quan điểm.
Jessica thừa nhận cô thấy mình trở nên lười biếng hơn kể từ khi bắt đầu sử dụng chatbot trong học tập. “Dường như tinh thần tự học, tự làm việc của tôi đã hoàn toàn biến mất”, cô chia sẻ.
Về vấn đề AI khiến giọng điệu của sinh viên nghe na ná nhau, Zhivar Sourati, nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Đại học Nam California, cho rằng các mô hình ngôn ngữ lớn được huấn luyện để dự đoán từ tiếp theo có khả năng xuất hiện cao nhất dựa trên nội dung đã xuất hiện trước đó. Do đó câu trả lời “phản ánh một lát cắt hẹp và méo mó về trải nghiệm của con người, sự thu hẹp không gian khái niệm mà các mô hình sử dụng để viết, nói và suy luận”.
Dẫn một nghiên cứu đang thực hiện cùng nhóm cộng sự, Sourati giải thích rằng sự đồng nhất hóa do AI diễn ra trên ba chiều: ngôn ngữ, quan điểm và chiến lược lập luận. Các mô hình AI có xu hướng tái tạo những gì gọi là quan điểm WEIRD (phương Tây hóa – có học thức – công nghiệp hóa – giàu có – dân chủ). Hệ quả là, AI sẽ ưu tiên WEIRD “đúng đắn hơn về mặt xã hội”, làm lu mờ các quan điểm khác.
“Khi một người hoặc một nhóm tương tác nhiều lần với hệ thống AI, họ bị giảm khả năng sáng tạo so với khi không có sự hỗ trợ của AI”, Sourati viết trên blog.
Hiện tượng “san bằng” làm dấy lên những lo ngại trong các cơ sở giáo dục ở mọi cấp độ khi ứng dụng AI. Morteza Dehghani, giáo sư tâm lý học và khoa học máy tính tại Đại học Nam California, thành viên nhóm nghiên cứu, cho biết xu hướng này khiến mọi người “đánh mất sự đa dạng” trong cách nghĩ, lười biếng về mặt trí tuệ, gây ảnh hưởng lớn đến xã hội con người trong tương lai.
Daniel Buck, nhà nghiên cứu tại Viện Doanh nghiệp Mỹ từng là giáo viên tiếng Anh, lo ngại học sinh đang “né tránh” nhận thức khi tham gia thảo luận trên lớp và hoàn thành bài tập về nhà. “Rất nhiều kiến thức cần được học hỏi từ chi tiết nhỏ nhặt và nhàm chán hay từ những khó khăn”, Buck nói. “Sinh viên chỉ ghi nhớ những gì họ thực sự dành thời gian một cách có ý thức. Nếu giao phó cho AI, họ chỉ có thể tái hiện lại một luận điểm, không thể xây dựng kỹ năng cho riêng mình”.
Nhà nghiên cứu này lo ngại sinh viên nếu quá phụ thuộc vào AI sẽ tốt nghiệp mà không xây dựng được mối quan hệ với các giáo sư, cũng như thói quen làm việc trí óc bền bỉ. Nghĩa là, họ sẽ gặp khó khăn trong giải quyết vấn đề trong thế giới thực khi ra trường.
Vấn đề còn liên quan đến gian lận trong thi cử. Năm ngoái, nạn dùng AI để gian lận xảy ra ở nhiều đại học hàng đầu Hàn Quốc, như Đại học Yonsei, Đại học Quốc gia Seoul, Đại học Korea… gây tranh cãi và đặt ra thách thức về về dạy và học trong kỷ nguyên công nghệ, theo Korea Herald.
Ứng phó
Theo giáo sư triết học Sun-Joo Shin của Đại học Yale, việc kiểm soát và định hướng sử dụng AI cho học sinh là “nhiệm vụ lớn đối với bất kỳ ai tham gia giảng dạy”. Bà nhấn mạnh, giáo viên/giảng viên phải liên tục tìm tòi các phương pháp để đảm bảo sinh viên tiếp tục tư duy phản biện và sáng tạo trong thời đại trí tuệ nhân tạo.
“Tôi muốn sinh viên của mình hiểu nội dung bài học – thứ vốn không thay đổi trước và sau khi trí tuệ nhân tạo xuất hiện”, bà nói. “Tôi muốn họ sử dụng công cụ thú vị này để có lợi cho mình, không phải trở thành nạn nhân của nó”.
Đại học Yale hiện đưa ra hướng dẫn về sử dụng AI cho sinh viên và giảng viên trên website. Trường khuyến khích tất cả giảng viên điều chỉnh giáo án phù hợp với khóa học và mục tiêu học tập cụ thể của sinh viên thay vì cần đến công cụ phát hiện gian lận. Bên cạnh đó, họ có thể kiểm soát bài học trên lớp thông qua các bài kiểm tra đột xuất.
Danny Liu, giáo sư công nghệ giáo dục tại Đại học Sydney, cho rằng không nên cấm AI trong lớp. “Thay vì trừng phạt, nên dạy sinh viên cách sử dụng đúng đắn. Chúng tôi muốn xác minh liệu sinh viên có đang học hay không, chứ không phải liệu họ có gian lận hay không”, Liu nói với ABC cuối năm ngoái.
Các nhà giáo dục nhấn mạnh, họ có thể tìm cách khắc phục việc sinh viên sử dụng AI trong các bài đánh giá. Tuy nhiên, điều quan trọng không kém là học sinh cần chủ động hạn chế phụ thuộc vào AI trong quá trình học tập.
Basil Ghezzi, sinh viên năm nhất tại trường Bard College, cho biết bản thân chủ động tránh xa AI trong học tập, một phần vì công nghệ này tiêu tốn tài nguyên và gây hại cho môi trường. Tuy nhiên, phần lớn nằm ở cách AI đã tạo ra “những người bạn rập khuôn” xung quanh.
“Hãy nói chuyện với thầy cô giáo, nói chuyện với giáo sư, nói chuyện với những người xung quanh”, Ghezzi nói về cách bản thân không bị AI cám dỗ. “Hãy tạo cuộc trò chuyện ý nghĩa với những người trong cuộc sống của bạn”.
GS Dehghani hy vọng nhiều công ty sẽ đầu tư vào mô hình AI có thể phản ánh sự đa dạng về tư duy trong xã hội. Tuy nhiên, hiện tại, ông cho rằng mọi người nên hạn chế dùng AI trong việc tạo ý tưởng hoặc để suy luận trong học tập. “Các mô hình AI nên là cộng tác viên, không phải người đại diện chúng ta làm mọi việc”, Dehghani nói thêm.
Bảo Lâm tổng hợp
Nỗi sợ siêu AI của một số sinh viên Harvard, MIT
Jensen Huang: ‘Sẽ chọn khoa học vật lý nếu là sinh viên’
Nạn sinh viên ‘ma’ tạo bằng AI khiến đại học Mỹ đau đầu
Ngành công nghiệp truyền hình đang trải qua một bước ngoặt quan trọng khi các công nghệ mới như RGB mini-LED và MicroLED có khả năng soán ngôi OLED trong tương lai gần. Cùng với sự gia tăng của mini-LED, công nghệ này đang tạo áp lực lên giá cả của OLED, khiến việc sở hữu một chiếc TV OLED trở nên dễ hơn nhờ mức giá "hợp lý".
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng rất khó để tìm thấy một chiếc TV OLED mới với giá dưới 700 USD. Hơn nữa, việc mua một chiếc TV OLED giá rẻ cần thận trọng. Mặc dù người dùng có thể tìm được một món hời, nhưng nếu không chú ý sẽ hối hận về quyết định của mình. Dưới đây là một số vấn đề quan trọng mà người dùng cần xem xét.
Mặc dù độ sáng của OLED đã được cải thiện, nhưng các mẫu giá rẻ thường chỉ đạt tối đa từ 600 đến 650 nit, trong khi các TV OLED cao cấp có thể đạt trên 2.000 nit. Điều đó có nghĩa độ sáng tổng thể thấp hơn, khiến cho TV OLED giá rẻ chỉ phù hợp khi xem trong phòng tối. Nếu muốn sử dụng TV trong không gian có ánh sáng tự nhiên, mini-LED có thể là lựa chọn tốt hơn.
Hơn nữa, một trong những lý do chính khiến người dùng chọn OLED là độ tương phản cao giúp nội dung HDR nổi bật hơn. Tuy nhiên, nếu các điểm nổi bật không rõ nét, người dùng có thể tự hỏi về giá trị của công nghệ này.
Một chiếc TV OLED giá rẻ có thể chỉ có một hoặc hai cổng HDMI 2.1, trong khi các cổng còn lại chỉ là HDMI 2.0. Hạn chế này có thể gây bất tiện, vì chuẩn HDMI 2.0 không hỗ trợ 4K 60 Hz và thiếu các tính năng như VRR và ALLM - những chi tiết quan trọng cho các game thủ và người dùng thiết bị âm thanh cao cấp.
Nếu chủ yếu sử dụng các ứng dụng có sẵn trên TV, vấn đề này có thể không lớn. Nhưng khi kết nối thêm các thiết bị như soundbar hay máy chơi game, người dùng có thể nhanh chóng hết cổng HDMI 2.1. Để tận dụng tối đa TV của mình, người dùng có thể sẽ cần phải đầu tư vào một bộ chuyển đổi HDMI 2.1.
Các mẫu TV OLED giá rẻ thường có độ sáng tối đa thấp, thậm chí một số bị ảnh hưởng bởi tính năng Auto Brightness Limiter (giới hạn độ sáng tự động) hoạt động quá nhanh, có thể dẫn đến hình ảnh phẳng hoặc mờ, đặc biệt khi xem các cảnh tối. Ngoài ra, khả năng xử lý hình ảnh kém có thể khiến các điểm ảnh gần màu đen bị "bóp méo", ảnh hưởng đến trải nghiệm xem phim và chơi game.
Nếu là người mới làm quen với Smart TV, người dùng có thể không quan tâm đến nền tảng mà TV sử dụng. Tuy nhiên, phần mềm lại quan trọng trong việc đảm bảo hiệu suất và khả năng tương thích. Một số sản phẩm không hỗ trợ Dolby Vision, dẫn đến những hạn chế về chất lượng HDR. Do đó, việc đầu tư thêm cho một hệ điều hành tốt có thể là lựa chọn đáng giá.
Tóm lại, trước khi quyết định mua TV OLED giá rẻ, hãy nghiên cứu kỹ lưỡng và cân nhắc các yếu tố trên để đảm bảo bạn có được trải nghiệm xem tốt nhất.
Theo một số nguồn tin, Sony đã chính thức tăng giá bán lẻ của PlayStation 5 (PS5) lên mức 649,99 USD, nhảy vọt 100 USD so với mức giá trước đó. Đây là lần thứ hai Sony tăng giá PS5 kể từ khi ra mắt, và bị đánh giá là "đợt tăng giá rất mạnh tay".
Mức giá mới sẽ được áp dụng từ ngày 1.5.2026 và ảnh hưởng đến toàn khu vực Đông Nam Á, trong đó có thị trường Việt Nam. Trên cửa hàng trực tuyến của Sony Việt Nam, PS5 vẫn để giá hơn 14,7 triệu đồng, nhưng trong tình trạng hết hàng.
Phiên bản tiêu chuẩn không phải là thiết bị duy nhất bị điều chỉnh. Giá bán của PS5 Pro hiện chạm mức cao ngất ngưởng 899,99 USD, đưa dòng phần cứng cao cấp của Sony vào một phân khúc giá ít ai dám nghĩ tới ở thời điểm bắt đầu thế hệ console này.
Nhà sản xuất Nhật Bản viện dẫn "bối cảnh kinh tế toàn cầu" là nguyên nhân chính dẫn đến quyết định trên. Trên thực tế, đây là cách nói chung chung của các tập đoàn nhằm ám chỉ mọi biến động, từ áp lực chuỗi cung ứng cho đến những thay đổi sâu rộng về thuế quan đang tác động mạnh mẽ đến thị trường trong năm 2026.
Đối với cộng đồng game thủ, đây là một thời điểm khó chấp nhận. Việc phải bỏ ra tới 649 USD cho một cỗ máy từng được ra mắt với giá 499 USD là một rào cản lớn, đặc biệt khi đối thủ Nintendo Switch 2 vừa thống trị doanh số phần cứng tại Mỹ trong tháng 3, vượt mặt PS5 cả về số lượng thiết bị bán ra lẫn doanh thu.
Giới quan sát cho rằng Sony đang đánh cược danh sách các tựa game độc quyền và sự trung thành với hệ sinh thái PlayStation sẽ giữ chân được người dùng. Tuy nhiên, mức tăng 100 USD vô tình trao cho các đối thủ cạnh tranh lợi thế "trong bối cảnh kinh tế hiện nay". Dù vậy, trên thị trường hiện tại, cả Microsoft và Nintendo cũng phải điều chỉnh giá bán phần cứng và phụ kiện trong những tháng gần đây.
Trong khi đó, Valve đã buộc trì hoãn việc công bố giá và lịch giao hàng cho hệ máy Steam Machine sắp ra mắt do ảnh hưởng trực tiếp từ tình trạng thiếu hụt RAM. Chủ tịch Nintendo, ông Shuntaro Furukawa, cũng lên tiếng cảnh báo tình hình hiện tại có thể "gây áp lực lớn lên biên lợi nhuận" của hãng.
Thông tin được ông Nguyễn Lâm Thanh, Tổng giám đốc TikTok Việt Nam nêu tại hội thảo Creator for Vietnam, chiều 7/5, chuẩn bị cho việc hình thành một cộng đồng các nhà sáng tạo nội dung trong nước.
Theo ông Thanh, chỉ tính riêng TikTok, hiện có khoảng 6 triệu người làm sáng tạo nội dung có thu nhập hàng tháng từ nền tảng. Nếu tính trên toàn bộ hệ sinh thái Internet Việt Nam, ông ước tính lực lượng này có thể lên tới 10 triệu người.
Con số này phản ánh sự thay đổi sau gần 30 năm Internet xuất hiện tại Việt Nam, từ một công cụ của tổ chức trở thành "một phần cuộc sống". Ông cho rằng, sự phát triển, thành công của Internet ngày hôm nay có sự đóng góp cực kỳ lớn của những người làm nội dung.
Không chỉ tạo nội dung giải trí hay bán hàng, các nhà sáng tạo còn góp phần quảng bá văn hóa, du lịch, kết nối sản phẩm địa phương tới thị trường rộng hơn. Dù vậy, lực lượng này vẫn chưa được nhìn nhận "như một nghề đúng nghĩa". Theo đại diện TikTok Việt Nam, nghề bán hàng online trước nay chưa được đánh giá đúng và tôn vinh đúng mức.
Ông Đỗ Hữu Hưng, CEO Accesstrade Việt Nam - nền tảng kết nối doanh nghiệp với các đối tác sáng tạo nội dung cho hay, các KOC, KOL và những nhà sáng tạo nội dung nay đã trở thành một nghề thực sự, một nghề ổn định và có tiềm năng phát triển.
Dẫn chứng cho điều đó, ông cho biết, mô hình thương mại điện tử kết hợp nội dung đang tăng trưởng mạnh tại Việt Nam. Chỉ tính riêng TikTok, 50% doanh số của các nhãn hàng trên nền tảng này đến từ các nhà sáng tạo nội dung, thậm chí, với một số thương hiệu, 90% lượng đơn hàng của họ đến từ lực lượng này.
Bình luận về con số 10 triệu người kiếm tiền trên các nền tảng mà đại diện TikTok đưa ra, ông Hưng cho rằng số người làm nội dung lớn không đồng nghĩa với chất lượng và sự bền vững.
Theo CEO Accesstrade, hoạt động của lực lượng này ở Việt Nam hiện "vẫn còn manh mún". Ở Việt Nam chưa có chuẩn về năng lực, đạo đức cho các KOL, KOC, nhà sáng tạo nội dung, dẫn đến việc thời gian qua có nhiều câu chuyện tiêu cực phát sinh, gây ảnh hưởng xấu tới nghề này. Theo ông, điều này ảnh hưởng tới cả ba bên: nhãn hàng, người sáng tạo và người tiêu dùng.
Để giải quyết vấn đề này, sáng kiến Creator for Vietnam do Accesstrade và TikTok triển khai dự định xây dựng một cộng đồng các nhà sáng tạo nội dung với các tiêu chuẩn chung. Mục tiêu là hình thành cộng đồng 10.000 nhà sáng tạo đạt chuẩn về mức độ ảnh hưởng, khả năng tạo ra doanh thu và đạo đức nghề nghiệp.
Ở góc nhìn khác, Tổng thư ký Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) - ông Trần Văn Trọng, cho rằng lực lượng các nhà sáng tạo nội dung có thể hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ, đặc biệt ở các địa phương tiếp cận với thương mại điện tử. Theo ông, nhu cầu nhân lực thương mại điện tử hiện rất lớn, trong khi nhiều doanh nghiệp nhỏ vẫn khó tiếp cận chuyên gia có kỹ năng về lĩnh vực này.
Ông Trọng cũng cho rằng việc hình thành một cộng đồng các nhà sáng tạo nội dung sẽ góp phần chia sẻ kỹ năng kinh doanh, kỹ năng làm nội dung và kiến thức về chính sách, pháp luật.
Theo các báo cáo thị trường, quy mô thương mại điện tử Việt Nam năm 2025 ước đạt 31-32 tỷ USD, tăng trưởng 25-27% mỗi năm. Dự báo đến năm 2030, quy mô thị trường có thể đạt 80-100 tỷ USD, thuộc nhóm tăng trưởng nhanh nhất khu vực Đông Nam Á.
