Lionel Messi sẽ cùng đội tuyển Argentina bước vào trận chung kết World Cup 2026 gặp đội tuyển Tây Ban Nha vào ngày 19/7 (2h ngày 20/7 giờ Hà Nội). Ở tuổi 39, việc siêu sao này tiếp tục dẫn dắt đội bóng quốc gia lọt vào trận đấu cuối cùng của giải vô địch thế giới là một dấu mốc đặc biệt.
Messi được coi là một trong những cầu thủ bóng đá vĩ đại nhất mọi thời đại nhưng sự nghiệp phi thường của anh suýt chút nữa đã khép lại trước khi kịp bắt đầu. Từ rất lâu trước khi chạm tay vào những danh hiệu Quả bóng vàng hay chức vô địch thế giới, siêu sao người Argentina đã phải đối mặt với một tình trạng y khoa nghiêm trọng, có nguy cơ đe dọa trực tiếp đến sự phát triển thể chất cũng như tương lai chơi bóng của anh.
Năm Messi 10 tuổi, gia đình nhận thấy cơ thể anh ngừng phát triển chiều cao và thấp bé hơn hẳn so với bạn bè đồng trang lứa. Thông qua sự giới thiệu của câu lạc bộ Newell’s Old Boys, nơi Messi đang tham gia học viện trẻ, bố mẹ đã đưa anh đến gặp bác sĩ nội tiết Diego Schwarzstein. Thời điểm đó, cậu bé Messi chỉ cao vỏn vẹn 1m32. Nhớ lại lần đầu gặp gỡ, ông Schwarzstein kể ngoài vấn đề thể chất nghiêm trọng đang cản trở chiều cao, Messi là một đứa trẻ hoàn toàn bình thường, ngoan ngoãn, sở hữu tài năng chơi bóng thiên bẩm đã bắt đầu thu hút sự chú ý của giới chuyên môn tại địa phương.
Các chuyên gia đã phải thực hiện một quy trình kiểm tra y tế kéo dài và kỹ lưỡng suốt hơn một năm. Do chiều cao hạn chế ở trẻ em có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, đội ngũ y tế phải tiến hành hàng loạt xét nghiệm lâm sàng nhằm loại trừ từng khả năng, trước khi xác định chính xác căn bệnh.
Cuối cùng, Lionel Messi được chẩn đoán mắc chứng thiếu hụt hormone tăng trưởng (GHD). Đây là một rối loạn nội tiết hiếm gặp, chỉ xảy ra với tỷ lệ khoảng 1 trên 3.000 đến 1 trên 10.000 trẻ em, do một phần của tuyến yên bị khuyết hoặc nhỏ hơn bình thường, theo Child Growth Foundation. Việc tuyến yên giải phóng quá ít hormone tăng trưởng (hGH) sẽ làm suy giảm quá trình sản sinh protein IGF-1 trong các mô, chất chịu trách nhiệm trực tiếp kích thích sự phát triển của cơ bắp, xương và các cơ quan nội tạng.
Bác sĩ Schwarzstein dự báo nếu không có sự can thiệp y tế kịp thời, chiều cao tối đa mà Messi có thể đạt được khi trưởng thành chỉ dừng lại ở mức 1m40. Căn bệnh không chỉ khép lại giấc mơ sân cỏ mà còn đe dọa trực tiếp đến sức khỏe của anh với nguy cơ thừa cân, suy giảm thị lực, loãng xương và hệ miễn dịch kém.
Để điều trị căn bệnh này, Messi phải tuân thủ phác đồ điều trị chuyên sâu bằng liệu pháp hormone tăng trưởng tổng hợp hàng ngày vào phần thân dưới nhằm giúp cơ thể đạt được chiều cao của một người bình thường. Theo ESPN, khi nhận được kết quả chẩn đoán và phương án điều trị, Messi rơm rớm nước mắt nhưng rất tập trung và chỉ hỏi một câu: “Cháu có lớn được không ạ?”. “Cháu sẽ cao hơn cả Maradona”, ông Schwarzstein nói.
Từ năm 11 tuổi, Messi đã phải tự thực hiện các mũi tiêm này hàng ngày. Mỗi lần đi chơi với bạn bè, anh đều mang theo một chiếc hộp giữ lạnh nhỏ màu xanh chứa đầy thuốc. “Đêm nào tôi cũng phải tự tiêm vào chân mình, cứ đều đặn ngày này qua ngày khác, suốt 7 ngày trong tuần và kéo dài liên tục như vậy trong ba năm”, The Telegraph dẫn lời anh kể trong một cuộc phỏng vấn.
Bất chấp những bất tiện và đau đớn về thể chất, Messi vẫn duy trì phong độ xuất sắc trong màu áo đội trẻ Newell’s Old Boys, ghi hơn 500 bàn thắng và cùng các đồng đội tạo nên lứa cầu thủ sinh năm 1987 lừng danh tại địa phương.
Tuy nhiên, chi phí cho việc điều trị vô cùng tốn kém, khoảng 1.500 USD mỗi tháng, một số tiền vượt quá khả năng chi trả của gia đình Messi. Dù câu lạc bộ Newell’s Old Boys đã hỗ trợ một phần, gia đình vẫn phải chật vật tìm kiếm nguồn viện trợ tài chính dài hạn để duy trì những mũi tiêm.
Bước ngoặt thay đổi cuộc đời Messi xuất hiện vào năm 2000, khi các tuyển trạch viên của câu lạc bộ Barcelona phát hiện ra tài năng của anh trong một buổi thử việc. Nhận thấy tiềm năng thiên bẩm của cậu bé 13 tuổi, Barcelona không chỉ đưa vào học viện đào tạo trẻ danh tiếng La Masia mà còn cam kết chi trả toàn bộ chi phí điều trị y tế còn lại sau khi anh chuyển sang Tây Ban Nha.
Quyết định này đã thay đổi hoàn toàn số phận của Messi. Nhờ được tiếp cận liệu pháp y học kịp thời, anh đã đạt được chiều cao khi trưởng thành là 1m70. Quan trọng hơn, việc điều trị đã giúp anh hoàn thiện mật độ xương và phát triển cơ bắp bình thường, tạo dựng nền tảng thể lực vững chắc để thi đấu ở môi trường bóng đá chuyên nghiệp đỉnh cao.
Sự đầu tư của Barcelona không đơn thuần là một bản hợp đồng bóng đá, mà khoản hỗ trợ tài chính cho việc chữa bệnh đã giúp dỡ bỏ rào cản lớn nhất giữa Messi và giấc mơ sân cỏ, mở đường cho anh viết nên phần còn lại của lịch sử.
Nhìn lại quá trình điều trị, bác sĩ Schwarzstein khẳng định công việc của ông lúc đó không phải là tạo ra một trong những cầu thủ xuất sắc nhất thế giới mà là đảm bảo Messi có thể lớn lên như một đứa trẻ khỏe mạnh và phát triển bình thường. Vị bác sĩ chia sẻ điều ông đã làm là đưa ra chẩn đoán chính xác và sau đó bắt đầu quá trình can thiệp y tế phù hợp để sửa chữa khiếm khuyết, giúp cơ thể Messi phát triển đúng hướng.
Dù hai người chỉ trò chuyện với nhau vài lần kể từ thời điểm đó, ông Schwarzstein bày tỏ vô cùng hạnh phúc khi được đóng góp một phần nhỏ bé vào câu chuyện lịch sử của Messi, trong bối cảnh siêu sao này vẫn đang tiếp tục viết nên những chương mới cho một trong những sự nghiệp vĩ đại nhất lịch sử thể thao toàn cầu.
Báo South China Morning Post ngày 4-6 đưa tin, sau 6 tuần đeo robot hỗ trợ, 6 em nhỏ tại Trung Quốc mất khả năng vận động do căn bệnh teo cơ tủy sống (SMA) đã có thể tự đứng dậy.
SMA là một rối loạn di truyền khiến các dây thần kinh kết nối não và cơ bị suy thoái theo thời gian. Điều này làm cho người bệnh gặp khó khăn hoặc không thể co cơ, khiến cơ bắp bị teo nhỏ do thiếu vận động. Tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng, bệnh có thể khiến bệnh nhân phải ngồi xe lăn, nằm liệt giường, thậm chí gây khó khăn cho việc ăn uống, hô hấp và dẫn đến tử vong.
Các phương pháp điều trị hiện nay chỉ có thể làm chậm tiến trình của bệnh chứ không thể đảo ngược nó.
Trái ngược với các robot phục hồi chức năng truyền thống vốn tập trung vào việc nâng đỡ và hỗ trợ chuyển động, thiết bị robot mới dùng lực cản để giúp các em mắc SMA tái tạo chức năng vận động.
Giáo sư Feng Yanggang thuộc khoa cơ khí chế tạo và tự động hóa của Đại học Bắc Hàng giải thích việc hỗ trợ nâng đỡ thực chất có thể cản trở sự phát triển cơ bắp của bệnh nhân SMA.
Đối với những người dùng này, việc đeo robot kháng lực phù hợp hơn để thúc đẩy phát triển thần kinh cơ.
Nghiên cứu được phối hợp thực hiện bởi Đại học Bắc Hàng, Bệnh viện số 3 Đại học Bắc Kinh và Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) của Mỹ và được công bố trên tạp chí Nature.
Nhóm nghiên cứu đã tuyển chọn ba bé trai và ba bé gái mắc SMA loại 2 từ 6 đến 10 tuổi. Trước đó, các em hoàn toàn không thể đứng nếu không có người trợ giúp.
6 em nhỏ tham gia một thử nghiệm kéo dài hơn 5 tháng, bao gồm: giai đoạn quan sát 6 tuần, 6 tuần tập luyện cường độ cao (năm buổi mỗi tuần), 6 tuần duy trì cường độ thấp (ba buổi mỗi tuần), và hơn 30 ngày theo dõi không sử dụng robot.
Khi đeo robot, các em tham gia một trò chơi điện tử có nội dung đá bóng trên màn hình bằng cách duỗi chân. Robot không giúp di chuyển mà tạo ra lực cản khi các em đá. Lực cản này không đồng đều mà tăng tỉ lệ thuận với lực đá của đứa trẻ, buộc cơ và thần kinh phải hoạt động cùng nhau.
Sau 6 tuần, khả năng cử động chân của các em cải thiện rõ rệt. Kích thước cơ tăng 19%, phạm vi chuyển động tăng 51% và sức mạnh của cơ tăng tới 130%. Đáng chú ý, các em duy trì những cải thiện này sau khi ngừng tập với robot.
Giáo sư Feng Yanggang cho biết sau khi bài báo được công bố, nhóm nghiên cứu đã nhận được rất nhiều yêu cầu hỗ trợ từ các bệnh nhân nước ngoài và họ có kế hoạch quảng bá thiết bị này đến cộng đồng bệnh nhân SMA quốc tế.
Sự kiện không chỉ mang ý nghĩa chuyên môn, đây còn là bước tiến trong hành trình phát triển của y học Việt Nam, nhằm đem lại cơ hội điều trị tốt hơn cho bệnh nhân trong nước lẫn quốc tế.
Đầu tháng 4-2026, PGS Vương Thị Ngọc Lan - Phó hiệu trưởng kiêm Trưởng bộ môn phụ sản, ĐH Y Dược TP.HCM và ThS Lê Hoàng Anh - Trưởng labo Bệnh viện Mỹ Đức - lên đường sang Pháp để trực tiếp hỗ trợ chuyển giao kỹ thuật trưởng thành noãn trong ống nghiệm (IVM 2 pha) tại Bệnh viện Saint Joseph, TP Marseille.
Giữ vai trò Giám đốc khoa học của chương trình hợp tác nghiên cứu tại Pháp, PGS Ngọc Lan chia sẻ: "Đây là lần đầu tiên tôi trực tiếp tham gia chuyển giao kỹ thuật IVM 2 pha cho Pháp vì nhiều lý do. Trước hết là tâm huyết của đồng nghiệp Pháp trong việc tìm kiếm một lựa chọn điều trị mới, an toàn, hiệu quả, thuận tiện và ít xâm lấn cho bệnh nhân.
Bên cạnh đó, người bệnh tại Pháp cũng đặt nhiều kỳ vọng vào kỹ thuật này. Với tôi, việc hướng dẫn trực tiếp tại chỗ luôn có giá trị khác biệt so với đào tạo lý thuyết, giúp đội ngũ bác sĩ tự tin, thuần thục hơn khi triển khai trong thực hành".
Cách đây bốn năm, các bác sĩ Pháp đã đến Việt Nam để tham quan và học tập mô hình IVM 2 pha. Sau khi trở về nước, họ đã chuẩn bị các thủ tục hành chính, đầu tư máy móc cũng như lên danh sách bệnh nhân để kịp triển khai kỹ thuật mới với sự giúp sức của đoàn bác sĩ Việt Nam.
Chia sẻ với Tuổi Trẻ, bác sĩ Isabelle Koscinski - bác sĩ sinh học của Bệnh viện Saint Joseph - bồi hồi nhớ lại quyết định táo bạo của mình: "Phải đến Việt Nam tìm PGS Lan học tập mô hình IVM 2 pha". Đó là lời khuyên chân thành mà bà nhận được từ vị GS người Bỉ Johan Smitz khi bà đề cập đến những trăn trở trong ngành hỗ trợ sinh sản.
Mùa thu năm 2021, bác sĩ Koscinski chính thức gia nhập vào đội ngũ hỗ trợ sinh sản của Bệnh viện Saint Joseph. Những tháng đầu tiên nhận nhiệm vụ, bà học cách quan sát, thích nghi, làm quen với một hệ thống đã vận hành ổn định nhiều năm. Tuy nhiên có một câu hỏi cứ lởn vởn trong đầu: liệu kỹ thuật IVM có thể làm tốt hơn những gì đang có?
Ở Pháp, IVM không phải là điều gì mới mẻ. Tuy nhiên bác sĩ Koscinski vẫn chưa thực sự thuyết phục với kết quả từ các phương pháp tiêu chuẩn, cả về hiệu quả lẫn cách tiếp cận sinh học. Đó không phải là sự phủ nhận mà là sự trăn trở của một bác sĩ được đào tạo chuyên sâu trong mảng hỗ trợ sinh sản. Bà nhận thấy vẫn còn một khoảng trống cần được lấp đầy.
Câu trả lời đến với bác sĩ Koscinski khi bà tham dự hội nghị ESHRE diễn ra ở Milan (Ý) vào tháng 7-2022. Khi nghe ThS.BS Hồ Mạnh Tường của Việt Nam trình bày về phác đồ cũng như kết quả IVM 2 pha đã khiến bà "chậm lại một nhịp". Không chỉ vì kết quả, bác sĩ Koscinski nhận ra một triết lý điều trị khác: giảm can thiệp hormone nhưng vẫn tối ưu hóa chất lượng noãn.
Trở về Pháp, bác sĩ Koscinski bước vào giai đoạn gần như "tự đào sâu" về kiến thức IVM 2 pha. Bà đọc toàn bộ các công bố liên quan, đối chiếu dữ liệu và tìm cách hiểu tận gốc phương pháp này.
Sau đó bà trao đổi với GS Smitz để định hình con đường mà bà sẽ đi. "Tôi đã thuyết phục ban giám đốc của bệnh viện hỗ trợ chi phí đào tạo để tham gia học mô hình IVM 2 pha tại Việt Nam vào tháng 10-2022", bà vui mừng kể.
Nếu hành trình học lý thuyết của bác sĩ Koscinski diễn ra trong thời gian ngắn thì quá trình đưa kỹ thuật về Pháp lại kéo dài bốn năm với nhiều thách thức. Để bắt đầu một kỹ thuật mới, đội ngũ bác sĩ Pháp phải xây dựng gần như toàn bộ hành lang pháp lý đi kèm.
Bà chia sẻ: "Khi triển khai dự án nghiên cứu OPKAPAMIV, dự kiến tuyển 30 bệnh nhân trong vòng ba năm, chúng tôi phải được Cơ quan Quản lý dược quốc gia phê duyệt, cũng như được Ủy ban Bảo vệ người tham gia nghiên cứu chấp thuận.
Ngoài ra, toàn bộ hoạt động hỗ trợ sinh sản tại Pháp đều chịu sự giám sát của Cơ quan Sinh học y học nên chúng tôi cần có sự đồng thuận từ cơ quan này. Khi bệnh viện triển khai kỹ thuật IVM 2 pha mới, chúng tôi phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của dự án nghiên cứu".
Song song đó, đội ngũ nghiên cứu hợp tác quốc tế của bác sĩ Koscinski được hình thành gồm: Nhóm Bỉ (GS Smitz và cộng sự) cung cấp nền tảng khoa học và môi trường nuôi cấy. Nhóm Việt Nam (PGS Lan và ThS Hoàng Anh) đảm nhiệm việc hỗ trợ kỹ thuật. Nhóm Pháp (bác sĩ Koscinski và cộng sự) phụ trách tuyển chọn và chuẩn bị bệnh nhân cũng như chuyên môn về kỹ thuật đông lạnh noãn.
Khó khăn tiếp theo chính là khoảng cách khá xa giữa phòng mổ và phòng labo. Điều này buộc bệnh viện phải thiết kế một "trạm điều nhiệt" kèm kính hiển vi phóng đại được đặt ngay tại phòng mổ để xử lý noãn sau chọc hút.
Sau bốn năm chuẩn bị, vào tháng 4-2026, mọi thứ mới thực sự bắt đầu. Bốn ca chọc hút noãn đầu tiên được thực hiện trong hai ngày 8 và 9-4 tại Bệnh viện Saint Joseph với sự tham gia trực tiếp của đội ngũ bác sĩ Việt Nam.
Bác sĩ Koscinski xúc động kể: "Khi những phức hợp noãn đầu tiên được thu nhận thành công, cả ê kíp nhận ra một khoảnh khắc rất đặc biệt vì bệnh nhân không cần kích thích buồng trứng bằng hormone mà vẫn lấy được noãn.
Với bệnh nhân, đó là lựa chọn nhẹ nhàng nhưng với chúng tôi, thử thách này khó nhằn hơn. Mọi người đều hồi hộp chờ kết quả từng ngày từ phòng labo cho đến khi chuyển phôi. Chúng tôi dự kiến chuyển phôi vào tháng sau nếu có phôi chất lượng tốt".
Bác sĩ Koscinski khẳng định sự hỗ trợ kỹ thuật từ các đồng nghiệp Việt Nam là yếu tố then chốt giúp khởi động thành công dự án nghiên cứu OPKAPAMIV.
Theo Verywell Health, táo là nguồn chứa chất xơ hòa tan, đặc biệt là pectin, có khả năng hỗ trợ giảm cholesterol xấu LDL bằng cách hạn chế hấp thu cholesterol trong ruột. Táo cũng chứa polyphenol, nhóm chất chống oxy hóa có thể giúp giảm viêm và bảo vệ thành mạch máu.
Ăn táo cả vỏ (sau khi rửa sạch) có thể tận dụng tối đa lượng chất xơ và chất chống oxy hóa.
Táo
Theo Verywell Health, táo là nguồn chứa chất xơ hòa tan, đặc biệt là pectin, có khả năng hỗ trợ giảm cholesterol xấu LDL bằng cách hạn chế hấp thu cholesterol trong ruột. Táo cũng chứa polyphenol, nhóm chất chống oxy hóa có thể giúp giảm viêm và bảo vệ thành mạch máu.
Ăn táo cả vỏ (sau khi rửa sạch) có thể tận dụng tối đa lượng chất xơ và chất chống oxy hóa.
Cam
Theo Eatingwell, cam và các loại quả có múi như quýt, bưởi giàu vitamin C, flavonoid và kali. Flavonoid có thể giúp cải thiện chức năng mạch máu, trong khi kali hỗ trợ cân bằng lượng natri trong cơ thể, từ đó góp phần duy trì huyết áp ổn định.
Cam cũng chứa nhiều nước và ít calo, phù hợp để bổ sung vào chế độ ăn hàng ngày.
Cam
Theo Eatingwell, cam và các loại quả có múi như quýt, bưởi giàu vitamin C, flavonoid và kali. Flavonoid có thể giúp cải thiện chức năng mạch máu, trong khi kali hỗ trợ cân bằng lượng natri trong cơ thể, từ đó góp phần duy trì huyết áp ổn định.
Cam cũng chứa nhiều nước và ít calo, phù hợp để bổ sung vào chế độ ăn hàng ngày.
Chuối
Chuối là một trong những nguồn kali tự nhiên dồi dào, theo Healthline. Khoáng chất này đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa huyết áp bằng cách giảm tác động của natri và hỗ trợ mạch máu thư giãn. Chuối còn cung cấp chất xơ và carbohydrate tự nhiên, là lựa chọn phù hợp cho bữa sáng hoặc bữa phụ.
Chuối
Chuối là một trong những nguồn kali tự nhiên dồi dào, theo Healthline. Khoáng chất này đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa huyết áp bằng cách giảm tác động của natri và hỗ trợ mạch máu thư giãn. Chuối còn cung cấp chất xơ và carbohydrate tự nhiên, là lựa chọn phù hợp cho bữa sáng hoặc bữa phụ.
Bơ
Bơ chứa nhiều chất béo không bão hòa đơn - loại chất béo có lợi giúp cải thiện cholesterol máu khi thay thế chất béo bão hòa trong khẩu phần ăn. Loại quả này cũng giàu kali và chất xơ, hai dưỡng chất có lợi cho tim mạch.
Do quả bơ có hàm lượng năng lượng khá cao, mỗi lần chỉ nên ăn khoảng 1/4 đến 1/2 quả, tùy nhu cầu năng lượng của mỗi người.
Bơ
Bơ chứa nhiều chất béo không bão hòa đơn - loại chất béo có lợi giúp cải thiện cholesterol máu khi thay thế chất béo bão hòa trong khẩu phần ăn. Loại quả này cũng giàu kali và chất xơ, hai dưỡng chất có lợi cho tim mạch.
Do quả bơ có hàm lượng năng lượng khá cao, mỗi lần chỉ nên ăn khoảng 1/4 đến 1/2 quả, tùy nhu cầu năng lượng của mỗi người.
Dưa hấu
Lycopene là chất chống oxy hóa tạo nên màu đỏ đặc trưng của quả dưa hấu. Một số nghiên cứu cho thấy lycopene có thể góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch nhờ giảm stress oxy hóa và hỗ trợ bảo vệ thành mạch. Dưa hấu cũng mọng nước, thích hợp để bổ sung trong những ngày nắng nóng.
Dưa hấu
Lycopene là chất chống oxy hóa tạo nên màu đỏ đặc trưng của quả dưa hấu. Một số nghiên cứu cho thấy lycopene có thể góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch nhờ giảm stress oxy hóa và hỗ trợ bảo vệ thành mạch. Dưa hấu cũng mọng nước, thích hợp để bổ sung trong những ngày nắng nóng.
Lựu
Lựu chứa nhiều polyphenol và anthocyanin. Đây là các chất chống oxy hóa có khả năng giảm viêm và góp phần bảo vệ mạch máu khỏi tổn thương do gốc tự do.
Một số nghiên cứu còn cho thấy nước ép lựu có thể hỗ trợ cải thiện chức năng nội mô mạch máu và lưu thông máu khi được sử dụng như một phần của chế độ ăn lành mạnh. Nên ưu tiên ăn quả hoặc uống nước ép nguyên chất, không thêm đường.
Lựu
Lựu chứa nhiều polyphenol và anthocyanin. Đây là các chất chống oxy hóa có khả năng giảm viêm và góp phần bảo vệ mạch máu khỏi tổn thương do gốc tự do.
Một số nghiên cứu còn cho thấy nước ép lựu có thể hỗ trợ cải thiện chức năng nội mô mạch máu và lưu thông máu khi được sử dụng như một phần của chế độ ăn lành mạnh. Nên ưu tiên ăn quả hoặc uống nước ép nguyên chất, không thêm đường.
Việt quất
Anthocyanin là hợp chất tạo màu xanh tím đặc trưng của việt quất có liên quan đến việc giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Các chất chống oxy hóa này giúp hạn chế viêm, cải thiện chức năng mạch máu và hỗ trợ bảo vệ tế bào khỏi tổn thương.
Nếu không có việt quất tươi, có thể sử dụng việt quất đông lạnh nhưng nên tránh các sản phẩm có thêm nhiều đường.
Việt quất
Anthocyanin là hợp chất tạo màu xanh tím đặc trưng của việt quất có liên quan đến việc giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Các chất chống oxy hóa này giúp hạn chế viêm, cải thiện chức năng mạch máu và hỗ trợ bảo vệ tế bào khỏi tổn thương.
Nếu không có việt quất tươi, có thể sử dụng việt quất đông lạnh nhưng nên tránh các sản phẩm có thêm nhiều đường.
