Trong nhiều lĩnh vực sản xuất, Việt Nam đã chứng minh khả năng tạo ra những sản phẩm đạt tiêu chuẩn quốc tế. Từ điện tử, cơ khí chính xác đến dệt may, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đang tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu nhờ áp dụng quy trình công nghệ, tiêu chuẩn kỹ thuật và hệ thống kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt.
Một sản phẩm muốn đạt chuẩn quốc tế không thể chỉ dựa vào việc chọn được một vài nguyên liệu tốt hay một vài công nhân giỏi. Doanh nghiệp phải xây dựng cả một quy trình: tiêu chuẩn đầu vào, kiểm soát từng công đoạn, đo lường chất lượng và liên tục cải tiến.
Vậy tại sao trong thể thao, chúng ta vẫn còn phụ thuộc nhiều vào việc phát hiện các thần đồng có tài năng đặc biệt mà chưa xây dựng một hệ thống tiêu chuẩn phát triển vận động viên?
Bóng đá là ví dụ rõ nhất. Hiện nay, một cầu thủ trẻ nổi bật ở một giải đấu thiếu niên có thể nhanh chóng nhận được sự chú ý lớn từ truyền thông và người hâm mộ. Nhưng thành tích ở bóng đá trẻ không phải lúc nào cũng phản ánh khả năng trở thành cầu thủ chuyên nghiệp trong tương lai. Nhiều cầu thủ từng được kỳ vọng rất lớn sau đó không thể phát triển như mong muốn do thể lực chưa đáp ứng, chấn thương hoặc không thích nghi được với cường độ bóng đá chuyên nghiệp.
Vấn đề không nằm ở việc chúng ta thiếu tài năng, mà là cách chúng ta đánh giá và phát triển những tài năng đó. Một nền bóng đá muốn tiến đến World Cup không thể chỉ hy vọng tìm được một vài cầu thủ xuất sắc. Một đội tuyển quốc gia chỉ có khoảng 23 cầu thủ, nhưng để tạo ra 23 cầu thủ đẳng cấp quốc tế, cần một hệ thống đào tạo có khả năng phát triển hàng nghìn cầu thủ trẻ theo đúng hướng.
>> Thực tế phũ phàng cho Ronaldo
Việt Nam cần xây dựng một bộ tiêu chuẩn phát triển cầu thủ theo từng độ tuổi, từ U10, U12, U14, U16, U18 đến U21. Bộ tiêu chuẩn này cần dựa trên dữ liệu khoa học, tham khảo từ những nền bóng đá hàng đầu thế giới, bao gồm các nhóm chỉ số:
Thể lực: sức bền, tốc độ, khả năng tăng tốc, sức mạnh, khả năng lặp lại các pha nước rút, khả năng hồi phục.
Kỹ thuật: khả năng kiểm soát bóng, chuyền bóng, xử lý trong không gian hẹp, thi đấu dưới áp lực.
Tư duy chiến thuật: khả năng đọc trận đấu, ra quyết định, thích nghi với hệ thống chiến thuật.
Tâm lý thi đấu: sự ổn định, khả năng chịu áp lực và tinh thần cạnh tranh.
Điều quan trọng là những tiêu chuẩn này không nên chỉ dùng để loại bỏ cầu thủ, mà phải trở thành mục tiêu để cả hệ thống cùng hướng tới. Một cầu thủ 14 tuổi nếu chưa đạt chuẩn về tốc độ hoặc sức mạnh không có nghĩa là không có tương lai. Điều quan trọng là hệ thống phải biết em đang thiếu gì và cần một chương trình phát triển như thế nào để cải thiện trong 2-3 năm tiếp theo.
Khi công bố rõ ràng các tiêu chuẩn, cả xã hội sẽ có chung một mục tiêu. Gia đình biết cần quan tâm đến dinh dưỡng và vận động của trẻ ra sao. Nhà trường biết cần phát triển thể chất cho học sinh như thế nào. Các học viện biết cần xây dựng giáo án theo hướng nào. Bản thân cầu thủ trẻ cũng biết mình cần nỗ lực ở đâu.
Một nền bóng đá mạnh không chỉ được tạo nên bởi những cầu thủ có kỹ thuật tốt, mà còn bởi một môi trường nơi tốc độ, thể lực và trình độ chuyên môn của hàng nghìn cầu thủ cùng được nâng lên. Khi nhiều đội bóng cùng có những cầu thủ đạt chuẩn cao từ nhỏ, tốc độ thi đấu ở các giải trẻ sẽ tự nhiên tăng lên. Các cầu thủ buộc phải xử lý bóng nhanh hơn, tư duy nhanh hơn và thích nghi với cường độ cao hơn. Chính môi trường cạnh tranh đó sẽ tạo ra thế hệ cầu thủ tốt hơn.
Cách làm này không chỉ áp dụng cho bóng đá. Các môn thể thao khác cũng cần một hệ thống tiêu chuẩn phát triển vận động viên theo từng giai đoạn tuổi. Muốn có vận động viên đẳng cấp thế giới ở tuổi trưởng thành, cần xây dựng nền tảng chuẩn quốc tế ngay từ tuổi thiếu niên. Không thể chờ đến khi một vận động viên bước vào đội tuyển mới bắt đầu cải thiện những yếu tố căn bản.
Thay vì chỉ tìm kiếm những cá nhân xuất chúng, hãy xây dựng một hệ thống có khả năng tạo ra nhiều vận động viên đạt chuẩn quốc tế. Khi mỗi lứa tuổi có hàng trăm vận động viên được đào tạo theo chuẩn cao, thành tích quốc tế sẽ không còn là điều phụ thuộc vào may mắn hay một thế hệ tài năng hiếm có, mà trở thành kết quả tất yếu của một quy trình phát triển đúng đắn.
Xây dựng những “tiêu chuẩn thế giới” ngay từ hôm nay cho bóng đá trẻ thì tương lai Việt Nam sẽ là đội bóng thường xuyên được dự World Cup chứ không phải chỉ là hy vọng và mơ ước.
"Rất ủng hộ, nhưng cần phát triển thật tốt, thật nhanh, thật toàn diện giao thông công cộng. Chứ tôi ở ngoại thành (Đông Anh) thực ra chả muốn sang phố cổ nữa rồi vì quá đông, quá chật chội, khó khăn trong việc đi lại.
Đi xe công cộng thì mãi chả đến nơi, đi taxi thì tốn kém. Nhưng vì khi cần có việc để sang thì phải sử dụng, nhưng quá bất tiện mọi mặt".
Độc giả Cường Ngo bình luận như trên, ủng hộ việc Hà Nội cho thuê vỉa hè, tuy nhiên độc giả này cho rằng muốn hạn chế áp lực lên khu vực trung tâm thì điều quan trọng trước tiên là phải phát triển giao thông công cộng hiệu quả hơn.
Bình luận này được viết sau bài Hà Nội dự kiến thu phí vỉa hè tối đa 400.000 đồng mỗi m2. Theo đó, Hà Nội dự kiến tăng mạnh phí sử dụng tạm thời lòng đường, vỉa hè để trông giữ phương tiện, trong đó mức cao nhất tại khu vực lõi đô thị lên 400.000 đồng mỗi m2 một tháng.
Độc giả nickname nguyenxuanvuong76 cho rằng nhu cầu đỗ xe trên vỉa hè là có thật nên việc cho thuê vỉa hè cần được xem xét: "Nhu cầu đỗ xe trên vỉa hè là có thật, tôi ủng hộ việc cho thuê vỉa hè.
Ngoài ra, dẹp vỉa hè gọn gàng, sạch đẹp cần tính tới sinh kế của người dân, đặc biệt là dân nghèo. Dẹp chợ tạm, chợ cóc; mỗi phường, xã cần bố trí các khu chợ tạm tại các trụ sở dôi dư cho bà con trồng được mớ rau, quả bí có chỗ bán.
Quan trọng là vỉa hè sạch đẹp, ngăn nắp và nơi rộng, đủ chỗ đi bộ vẫn nên cho kinh doanh ban đêm để phát triển kinh tế vỉa hè, cho đô thị thêm sống động, đặc trưng. Doanh thu cực lớn từ kinh tế vỉa hè ban đêm".
Trước đề xuất cho thuê vỉa hè và khai thác không gian đô thị, ngoài những ý kiến đồng tình, nhiều độc giả cho rằng không nên cho thuê vỉa hè Hà Nội.
Độc giả nickname dangvan2956 nói: "Theo tôi không nên cho thuê vỉa hè. Thứ nhất, người thuê để buôn bán sẽ tính vào giá thành mặt bằng, cuối cùng nâng giá cao để người dân chịu, trời mưa đất chịu chứ họ chả chịu bao giờ.
Thứ hai, lỡ họ thuê và bày biện đủ thứ trên vỉa hè trong lúc người đi bộ không có lối đi. Vỉa hè là để phục vụ giao thông (đi bộ). Giờ cho thuê mất hết cảnh quan".
Đồng quan điểm, độc giả nickname h4zvctcdvf: "Theo tôi tốt nhất là không cho thuê và kinh doanh vỉa hè dưới bất kỳ hình thức nào. Vì nếu giá thuê tăng cao sẽ lại bổ vào đầu người tiêu dùng, các hộ kinh doanh trên vỉa hè chẳng bao giờ chịu thiệt.
Người đi bộ thì vẫn không có chỗ để đi. Ngoài ra, cần quy hoạch bãi đỗ xe để trông giữ và đỗ xe đúng quy định".
Độc giả nickname thaodt.tac nói: "Tôi nghĩ chỉ nên thu phí xe để dưới lòng đường dưới một giờ, còn xe để lâu thì phải tìm bãi đỗ xe. Lòng đường được hai làn xe mà đỗ xe mất một làn rồi. Còn vỉa hè thì không nên động vào vì là phần cho người đi bộ, cấm bán hàng vỉa hè, lấy lại vỉa hè cho người đi bộ nhưng lại lấy cho thuê gửi xe?".
>> Chi tiết điều chỉnh mức phí dùng lòng đường, vỉa hè trông giữ ôtô
"Tôi sống cùng bố mẹ chồng nhưng việc rửa bát buổi tối là phần của chồng. Nhiều người nghe vậy thường bảo tôi 'sướng', vì đi làm về chỉ ăn cơm rồi lên tập thể dục, tắm rửa, xem phim nghỉ ngơi. Cuối tuần ở nhà, tôi mới nấu cơm, rửa bát.
Thực ra, tôi hoàn toàn có thể tự làm việc nhà. Nhưng tôi không chấp nhận chuyện mình đi làm như chồng mà chồng lại ngồi chơi, còn mọi việc trong nhà mặc nhiên là của vợ. Với tôi, đó không phải là sự công bằng.
Có lần chồng đùa tôi: 'Em sướng thật, mẹ nấu cơm, chồng rửa bát'. Tôi đáp ngay: 'Nếu anh đưa em 50 triệu đồng mỗi tháng thì đến đánh răng em cũng đánh hộ anh được. Chứ đã không kiếm đủ tiền để một người ở nhà lo hết việc thì việc nhà cũng phải cùng làm'. Thế là chồng lại lặng lẽ đi rửa bát.
Những ngày đầu, mẹ chồng thấy con trai đứng rửa bát nên xót và bảo: 'Thôi để mẹ rửa cho, có một tí là xong'. Tôi chỉ cười và đáp: 'Vì chỉ một tí là xong nên mẹ cứ để anh ấy rửa' Sau đó, mọi người trong nhà cũng dần quen với việc đó. Chẳng biết từ bao giờ, rửa bát buổi tối trở thành việc mặc định của chồng tôi. Không chỉ rửa bát, việc giặt quần áo cũng dần chuyển sang cho chồng tôi đảm nhận.
Tôi nghĩ nhiều phụ nữ tự làm quá nhiều việc nhà rồi dần coi đó là trách nhiệm hiển nhiên của mình. Trong khi cả hai vợ chồng đều đi làm, nếu người vợ vừa gánh công việc kiếm tiền, vừa lo toàn bộ việc nhà và cả chuyện chăm con thì rất khó để họ luôn vui vẻ, hạnh phúc.
>> Tôi không bỏ việc lương 60 triệu để ở nhà chăm mẹ già 80 tuổi
Tôi từng nói với chồng: 'Em phải gánh hết việc nhà và chăm con cái trong khi bản thân cũng đi làm nên rất mệt. Em cần anh cùng chia sẻ để giữ gia đình. Nếu anh không muốn làm thì đưa tiền để em thuê giúp việc'. Chồng tôi đương nhiên không làm thế, chỉ lẳng lặng giúp đỡ vợ những việc trong nhà.
Theo tôi, muốn thay đổi thì chúng ta không nên bắt đầu bằng cãi vã. Hãy nói rõ điều mình cần rồi giao việc cụ thể cho chồng, từ những việc đơn giản như đổ rác, phơi quần áo, quét nhà... Với những việc hằng ngày như nấu cơm, rửa bát thì cứ phân công rõ ràng: một người nấu, một người rửa.
Nếu chồng không làm thì cũng đừng vội làm thay. Cứ để đó. Hết bát, hết nồi thì cả nhà ra ngoài ăn. Chỉ khi mình dám thay đổi thì người kia mới hiểu rằng việc nhà không phải nghĩa vụ mặc định của vợ.
Khi chồng đã chủ động làm, đừng tiếc một lời ghi nhận hay khen ngợi. Ai cũng thích được công nhận, đàn ông cũng vậy. Và nếu có những ngày quá mệt, hãy cho phép bản thân hạ bớt tiêu chuẩn. Nhà cửa bừa một chút cũng không sao, ăn ngoài một bữa cũng không sao. Nếu điều kiện cho phép, bạn có thể thuê người dọn dẹp theo tuần để giảm bớt áp lực làm việc nhà.
Theo tôi, nhà bẩn một chút không đáng sợ. Quan trọng là người phụ nữ lúc nào cũng kiệt sức, bực bội vì phải ôm hết mọi việc lớn bé trong nhà. Một gia đình hạnh phúc không được tạo nên bởi người vợ hy sinh tất cả như thế, mà cần sự chia sẻ của cả hai".
Đó là chia sẻ của độc giả Chiều Thứ Sáu về câu chuyện phân chia trách nhiệm làm việc nhà với chồng. Phụ nữ ngày nay không chỉ đối mặt với áp lực công việc mà còn gánh phần lớn việc nhà và chăm sóc con cái. Nhiều người coi đó là trách nhiệm mặc định của người vợ, người mẹ trong gia đình, trong khi thiếu sự san sẻ từ chồng. Phải chẳng chuyện bếp núc, dọn dẹp là trách nhiệm của riêng người phụ nữ? Có công bằng không khi vợ bắt chồng phải chia sẻ việc nhà với mình?
"Tại sao anh lại nghỉ việc sau 10 năm?". Đó là câu hỏi đầu tiên tôi nhận được trong buổi phỏng vấn với một công ty nước ngoài. Người đối diện không hỏi tôi bao nhiêu tuổi, cũng không tỏ vẻ ngạc nhiên khi nhìn thấy quãng thời gian gắn bó khá dài với một tập đoàn lớn. Họ chỉ muốn biết điều gì khiến một người đã có công việc ổn định quyết định bắt đầu lại? Câu hỏi ấy khiến tôi nhận ra điều làm nhiều người chần chừ trước những bước ngoặt của sự nghiệp không phải vì nhà tuyển dụng đánh giá mình quá lớn tuổi, mà vì chính mình đã mặc định như vậy.
Năm nay tôi 48 tuổi, vừa được một công ty nước ngoài tuyển dụng với mức lương khá ổn. Điều khiến tôi vui là cảm giác mình vẫn có thể bắt đầu một công việc mới ở độ tuổi nhiều người nghĩ chỉ nên tìm sự ổn định. Trước đó, tôi đã có 10 năm làm việc tại một tập đoàn lớn. Đó là quãng thời gian giúp tôi trưởng thành trong nghề, được tham gia nhiều dự án và làm việc với những đồng nghiệp giỏi. Tôi biết ơn môi trường ấy vì đã cho tôi cơ hội tích lũy kinh nghiệm.
Nhưng theo thời gian, mọi thứ đều thay đổi. Văn hóa làm việc thay đổi, định hướng phát triển thay đổi và chính tôi cũng thay đổi. Có những ngày tôi vẫn hoàn thành công việc đúng tiến độ, nhưng cảm giác hào hứng với những dự án mới không còn như trước. Tôi nhận ra mình đang làm việc nhiều bằng thói quen hơn là bằng sự hứng thú.
Nghỉ việc sau 10 năm là quyết định mà tôi đã cân nhắc rất lâu. Dĩ nhiên tôi cũng lo lắng, bởi rời khỏi một công việc ổn định luôn là điều không dễ. Nhưng điều tôi sợ hơn là ở lại chỉ vì nghĩ mình đã quá lớn tuổi để tìm một cơ hội khác. Tôi luôn tin nếu một người vẫn tạo ra giá trị thì thị trường lao động vẫn sẽ có chỗ cho họ. Vấn đề là mình có sẵn sàng bước ra để chứng minh điều đó hay không?
>> Sếp 'triệt đường sống' của nhân viên cũ nhảy việc
Tôi làm trong lĩnh vực "nghệ thuật thứ 7". Đây là ngành thay đổi rất nhanh. Chỉ vài năm không cập nhật công nghệ là có thể tụt lại phía sau. Tôi đã chứng kiến sự chuyển dịch từ Full HD lên 4K, 6K rồi 8K; từ DSLR sang mirrorless; sự phát triển của flycam và gần đây là AI đang làm thay đổi quy trình sản xuất hình ảnh.
Nếu chỉ dựa vào kinh nghiệm cũ và ngừng học hỏi, có lẽ tôi đã bị bỏ lại từ lâu. Nhiều người hỏi tôi có sợ AI thay thế công việc không? Tôi không nghĩ vậy. Theo tôi, AI là một công cụ rất mạnh. Nó giúp tạo phụ đề nhanh hơn, xử lý âm thanh hiệu quả hơn, dựng bản nháp trong thời gian ngắn hơn. Nhưng AI không biết khán giả sẽ xúc động ở đâu, không cảm nhận được khi nào nên giữ lại vài giây im lặng để tạo cảm xúc cho một thước phim. Công nghệ có thể hỗ trợ rất nhiều, nhưng việc kể một câu chuyện vẫn là công việc của con người.
Làm nghề nhiều năm, tôi càng tin rằng thiết bị chỉ là một phần. Điều tạo nên sự khác biệt là kinh nghiệm. Ai cũng có thể mua cùng một chiếc máy quay, nhưng không phải ai cũng tạo ra cùng một bộ phim. Tôi từng gặp nhiều bạn trẻ rất giỏi công nghệ, hiểu rõ từng thông số kỹ thuật, sử dụng thành thạo các phần mềm mới. Đó là lợi thế rất lớn. Nhưng khi khách hàng thay đổi yêu cầu ngay trước giờ quay, khi thời tiết bất ngờ xấu đi hoặc thiết bị gặp sự cố, điều giúp dự án tiếp tục không còn là kiến thức về máy móc, mà là khả năng xử lý tình huống.
Có lần, cả ê-kíp chuẩn bị ghi hình ngoài trời thì mây đen kéo đến. Nếu giữ nguyên kế hoạch, cả ngày quay có thể phải hủy. Chúng tôi quyết định thay đổi thứ tự cảnh quay, cắt bỏ những góc máy ít quan trọng và ưu tiên ghi hình các phân đoạn bắt buộc trước. Cuối cùng, khi cơn mưa đổ xuống, những cảnh quan trọng nhất đã hoàn thành. Những tình huống như vậy không có trong giáo trình, cũng không thể học chỉ bằng cách xem video hướng dẫn trên mạng. Đó là kinh nghiệm được tích lũy sau hàng trăm dự án, hàng nghìn giờ làm việc và không ít lần mắc sai lầm.
Buổi phỏng vấn ở công ty mới càng khiến tôi nhận ra một điều thú vị. Nhà tuyển dụng không hỏi tôi có biết sử dụng dòng máy quay mới nhất hay không? Họ hỏi tôi sẽ làm gì nếu chiếc máy bất ngờ ngừng hoạt động giữa buổi ghi hình? Họ cũng không hỏi tôi dựng phim nhanh đến mức nào, mà hỏi tôi sẽ xử lý ra sao nếu khách hàng thay đổi toàn bộ ý tưởng chỉ vài giờ trước khi bàn giao? Họ không tuyển một người chỉ biết vận hành thiết bị mà cần một người biết giải quyết vấn đề.
Gần đây, tôi đọc nhiều ý kiến cho rằng lao động lớn tuổi sẽ có lợi thế hơn trong thời đại AI nhờ kinh nghiệm, khả năng giao tiếp, tư duy phản biện và sự điềm tĩnh. Tôi đồng ý, nhưng cũng cho rằng kinh nghiệm chỉ thực sự có giá trị khi người sở hữu nó vẫn không ngừng học hỏi. Tôi từng gặp những người ngoài 50 tuổi vẫn hứng thú tìm hiểu AI, cập nhật phần mềm mới và sẵn sàng thay đổi cách làm việc. Ngược lại, tôi cũng gặp những người trẻ hơn nhưng đã hài lòng với những gì mình biết.
Suy cho cùng, điều quyết định giá trị của một người chưa bao giờ chỉ là tuổi tác, mà là thái độ trước sự thay đổi. Ngày nhận được email báo trúng tuyển, tôi thấy mình đã vượt qua được nỗi sợ của chính bản thân: nỗi sợ tuổi tác sẽ trở thành rào cản. Sau buổi phỏng vấn ấy, tôi càng tin rằng điều giúp mình được lựa chọn không phải vì tôi trẻ hơn ai, mà vì tôi vẫn giữ được tinh thần học hỏi và vẫn có thể tạo ra giá trị.
Ở tuổi 48, tôi hiểu mình không còn chạy nhanh như những người mới vào nghề. Nhưng kinh nghiệm giúp tôi biết nên chạy theo hướng nào? Và tôi tin, chừng nào còn giữ được tinh thần ấy, đây không phải là điểm kết của sự nghiệp, mà hoàn toàn có thể là khởi đầu cho một hành trình mới.
