“Những người được chuyển tuyến đến Bệnh viện Bạch Mai cấp cứu đều bị tổn thương đường tiêu hóa, 4 bệnh nhân bị viêm gan, suy gan, trong đó một bệnh nhân bị suy đa tạng mặc dù đã điều trị tích cực nhưng không qua khỏi”, BSNT Nguyễn Tiến Đạt, Trung tâm Chống độc, cho biết hôm 12/5.
Vụ ngộ độc xảy ra hôm 2/5 khi một gia đình ở bản Nà Hiên, xã Phiêng Pằn, tổ chức bữa cơm với 24 người tham gia. Thực đơn gồm thịt chó hấp, ngan luộc, canh măng khô, rượu cần và rượu trắng. Dùng bữa xong, 6 người tiếp tục ăn thêm món canh nấm hái trong rừng.
Tới 20h cùng ngày, nhóm này đau bụng, nôn nhiều lần và tiêu chảy. Con gái chủ nhà có triệu chứng nặng nhất, tử vong tại nhà vào sáng 4/5. 18 người không ăn canh nấm hiện sức khỏe bình thường.
5 người sau đó được chuyển tuyến xuống trong tình trạng mất nước nặng, suy gan cấp, suy thận cấp. Các bác sĩ xác định đây là loài nấm độc chứa độc tố amatoxin, ở Việt Nam có nấm độc trắng hình nón (Amanita virosa) hoặc nấm độc tán trắng (Amanita verna) – 2 loại nấm độc nguy hiểm nhất ở Việt Nam.
Các bệnh nhân sau đó được hồi sức, giải độc, lọc máu tăng thải độc, song diễn biến bệnh cực kỳ phức tạp. Một bệnh nhân 62 tuổi bị suy gan tối cấp, suy tim, tụt huyết áp, suy thận, hôn mê gan, phù não, men gan tăng trên 7.000 U/L – cao gấp hàng trăm lần bình thường. Dù được điều trị hết sức, bao gồm cấp cứu hồi sức, các thuốc giải độc, lọc máu kết hợp nhiều phương pháp, nhưng vẫn diễn biến nặng nhanh chóng, cận kề tử vong. Gia đình đã xin đưa bệnh nhân về tối 6/5.
Ba bệnh nhân khác gồm hai nữ 25 tuổi và 20 tuổi, một trẻ 60 tháng tuổi cũng viêm gan nặng, suy gan, phải điều trị tích cực, đang cải thiện. Còn bệnh nhân nam giới 35 tuổi bị tổn thương đường tiêu hóa, đã xuất viện.
TS.BS Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc, cho hay nguyên nhân của tất cả vụ ngộ độc nấm hiện nay đều bắt nguồn từ việc người dân hái nấm mọc hoang trong rừng về ăn. Ngành y tế phân loại nấm có độc tố thành hai nhóm sớm và muộn.
Với nhóm gây ngộ độc sớm, triệu chứng thường xuất hiện trong vòng 6 giờ sau ăn. Người bệnh có thể nôn, đau bụng, tiêu chảy, thậm chí có biểu hiện thần kinh, tim mạch. Tuy nhiên, nếu được cấp cứu kịp thời, gần như tất cả các trường hợp sẽ qua khỏi.
Nguy hiểm nhất là nhóm gây ngộ độc muộn – cũng chính là nhóm bệnh nhân ở Sơn La đã ăn phải. Đây là những loại nấm màu trắng, nhìn sạch sẽ, rất hấp dẫn, trông giống nấm ăn bình thường.
Độc tố amatoxin có trong nấm gây ngăn cản quá trình tổng hợp protein, đây là vật liệu chính để xây dựng nên tế bào, do đó không thể tạo nên tế bào mới thay thế cho các tế bào cũ đang liên tục già cỗi chết đi. Quá trình thay thế này diễn ra liên tục và rất nhanh ở các cơ quan có tốc độ hoạt động và chuyển hóa cao như niêm mạc ruột, gan, thận, tim, não, máu.
Do đó, độc tố amatoxin vào cơ thể thì đi đến đâu gây tổn thương đến đó. Bắt đầu ở đường tiêu hóa vừa hấp thu, vừa gây tổn thương, chết niêm mạc ruột (biểu hiện ỉa chảy, đau bụng, nôn rất nhiều), rồi đến gan bị nặng nhất, thận, tim, não,… cực kỳ dữ dội mà chúng ta vẫn gọi là tối cấp, bạo phát và đây thực sự là một bạo bệnh.
Theo chuyên gia, biểu hiện ngộ độc diễn tiến qua 3 giai đoạn rất điển hình. Giai đoạn đầu xuất hiện muộn, phải sau ăn hơn 6 giờ, người bệnh đau bụng, nôn, tiêu chảy dữ dội kéo dài khoảng một ngày. Sau đó là giai đoạn “im lặng” – khi các triệu chứng tiêu hóa giảm dần, người bệnh tưởng đã khỏi, nhưng thực tế lúc này gan đang bị phá hủy âm thầm.
“Nhiều trường hợp ở giai đoạn này bệnh nhân thấy đỡ, thậm chí có thể được cho về. Nhưng chỉ sau đó không lâu sẽ quay lại viện trong tình trạng suy gan, suy thận, hôn mê và tử vong. Giai đoạn 3 chính là giai đoạn cuối với biểu hiện rầm rộ với tổn thương, suy đa tạng”, TS Nguyên nói, thêm rằng qua các vụ ngộ độc nấm amatoxin, Trung tâm Chống độc đã ước tính tỷ lệ tử vong có thể lên tới 50%, kể cả khi đã được hồi sức tích cực.
Thực tế, hiện nhiều người dân vẫn giữ thói quen hái nấm mọc tự nhiên trong rừng để làm thức ăn do nghĩ là nấm lành. Tuy nhiên, TS Nguyên khẳng định, việc phân biệt nấm độc và không độc bằng mắt thường gần như không thể, kể cả với người có kinh nghiệm.
“Không có cách dân gian nào giúp nhận biết chính xác nấm độc. Nấm độc và nấm ăn được có thể giống nhau gần như hoàn toàn”, ông nhấn mạnh.
Các chuyên gia chống độc cho biết, nếu vừa ăn nấm xong và người bệnh còn tỉnh táo, có thể gây nôn sớm để giảm hấp thu độc tố. Trường hợp nôn, tiêu chảy nhiều cần bù nước, bù điện giải. Tuy nhiên, với các loại nấm gây ngộ độc muộn như amatoxin, các biện pháp sơ cứu ban đầu không có tác dụng do khi đã biểu hiện ngộ độc thì đã quá muộn, quá 6 giờ sau ăn, khi đó nấm và các độc tố đã đi sâu xuống ruột và hấp thu vào cơ thể, gây nôn hay rửa dạ dày không có tác dụng.
Điều quan trọng nhất là bệnh nhân phải được đưa tới cơ sở y tế càng sớm càng tốt, đặc biệt là các bệnh viện có khả năng hồi sức chống độc chuyên sâu.
Nguyên nhân gây bệnh tiểu đường đến từ di truyền, béo phì, chế độ ăn thiếu lành mạnh và ít vận động. Tuy nhiên, một yếu tố nguy cơ không kém phần quan trọng là nhóm máu.
Nghiên cứu được công bố trên tạp chí y khoa BMC Medicine đã chỉ ra một nhóm máu khiến những người sở hữu nó có nguy cơ phát triển bệnh tiểu đường loại 2 cao hơn đến 28%.
Năm 2024, các nhà khoa học tại Bệnh viện Shengjing Đại học Y khoa Trung Quốc tổng hợp 51 bài đánh giá hệ thống, xác định 270 mối liên quan. Họ đã tìm ra bằng chứng thuyết phục cho thấy người thuộc nhóm máu B có nguy cơ mắc bệnh tiểu đường loại 2 cao hơn so với người thuộc các nhóm máu khác.
Cụ thể, những người có nhóm máu B có nguy cơ tiểu đường cao hơn khoảng 28%, theo trang tin khoa học Sciencealert.
Các nhà nghiên cứu cho biết nhóm máu được xác định một phần bởi các kháng nguyên ABO trên bề mặt hồng cầu. Những khác biệt nhỏ ở các kháng nguyên này có thể ảnh hưởng đến mức độ nhạy cảm của cơ thể với một số bệnh. Ngoài ra, một số giả thuyết cho rằng hệ vi sinh vật đường ruột cũng có thể đóng vai trò trong mối liên hệ này.
Các nhà nghiên cứu kết luận người mang nhóm máu B có nguy cơ mắc tiểu đường cao hơn 28% so với các nhóm máu khác.
Tuy nhiên, điều quan trọng là con số này vẫn nhỏ hơn nhiều so với các yếu tố rủi ro từ lối sống, chẳng hạn như ăn 50 gram thịt chế biến mỗi ngày làm tăng nguy cơ tiểu đường lên 37%, hoặc lối sống ít vận động làm tăng nguy cơ lên tới 112%.
Vì vậy, đừng quá lo lắng nếu bạn thuộc nhóm máu B, hiểu về nhóm máu giúp bạn có thêm cơ sở để xem xét và quản lý rủi ro sức khỏe của chính mình.
Trong khi đó, cũng có người cố gắng đi bộ nhiều hơn với suy nghĩ càng vận động thì khớp càng khỏe. Trên thực tế, 2 cách này đều có thể không phù hợp, theo chuyên trang sức khỏe Medical News Today (Anh).
Khớp gối cần vận động ở mức hợp lý để duy trì sự linh hoạt. Khi đi bộ nhẹ nhàng, dịch khớp được lưu thông tốt hơn, giúp bôi trơn bề mặt sụn và giảm cảm giác cứng khớp, đặc biệt sau khi ngồi lâu hoặc mới ngủ dậy.
Đi bộ còn giúp tăng cường sức mạnh của các nhóm cơ xung quanh đầu gối như cơ đùi trước, cơ đùi sau và cơ hông. Những nhóm cơ này giúp nâng đỡ khớp, giảm áp lực trực tiếp lên đầu gối khi đứng, leo cầu thang.
Hiện chưa có bằng chứng cho thấy tất cả người bị đau khớp gối đều bắt buộc phải đi bộ mỗi ngày. Điều quan trọng hơn là duy trì vận động đều đặn ở mức phù hợp với thể trạng.
Một nghiên cứu đăng trên chuyên san Journal of Orthopaedic Surgery and Research cho thấy các hình thức tập luyện aerobic, chẳng hạn đi bộ, bơi lội hay đạp xe, có thể giúp cải thiện cơn đau và chức năng vận động ở người bị thoái hóa khớp gối. Điều này cho thấy lợi ích đến từ việc vận động hợp lý và đều đặn, chứ không phải cố gắng đi thật nhiều mỗi ngày.
Nếu cơn đau ở mức nhẹ, đầu gối không bị sưng và người mắc vẫn đi lại bình thường thì có thể duy trì thói quen đi bộ mỗi ngày. Những người bị cứng khớp sau khi ngồi lâu hoặc thoái hóa khớp gối giai đoạn sớm thường có thể đi bộ khoảng 20 - 30 phút/ngày với tốc độ vừa phải. Khi mới bắt đầu tập, hãy chia nhỏ thành nhiều lần trong ngày để giảm áp lực lên khớp.
Để xác định mức đi bộ phù hợp, mọi người hãy chú ý đến cảm giác sau khi đi. Mức đi phù hợp là cảm giác đau ở đầu gối không tăng lên, cảm giác khó chịu biến mất nhanh chóng sau khi nghỉ ngơi.
Trong một số trường hợp, người bị đau đầu gối không nên cố đi bộ mỗi ngày. Cụ thể, nếu đầu gối bị sưng nhiều, đau dữ dội khi chịu lực hoặc có cảm giác lỏng khớp, người bệnh không nên cố gắng tiếp tục đi bộ.
Ngoài ra, nếu đầu gối bị cứng khớp, khó co duỗi, đau sau chấn thương hoặc xuất hiện tình trạng đỏ nóng quanh khớp thì nên đi khám sớm. Đây có thể là dấu hiệu của rách sụn chêm, tổn thương dây chằng, viêm khớp hoặc những vấn đề cần được bác sĩ đánh giá. Trong những trường hợp này, việc cố gắng đi bộ mỗi ngày có thể khiến tình trạng nghiêm trọng hơn, theo Medical News Today.
Bác sĩ Baibing Chen (thường gọi là Dr. Bing) là một chuyên gia thần kinh sở hữu hai chứng nhận hội đồng chuyên môn tại Mỹ, đồng thời là một nhà khoa học y sinh và nhà thống kê sinh học. Ông thường xuyên sử dụng mạng xã hội để truyền tải các kiến thức bảo vệ "sức khỏe não bộ".
Trong một video chia sẻ gần đây trên nền tảng TikTok thu hút hơn 5 triệu lượt xem, bác sĩ Chen đã chỉ ra 3 thói quen thông thường mà bản thân ông tuyệt đối không bao giờ làm để giữ cho bộ não luôn khỏe mạnh.
Lạm dụng nước tăng lực
Vị bác sĩ thần kinh chia sẻ bản thân không bao giờ đụng đến nước tăng lực. Lý do là bởi rất nhiều loại nước tăng lực chứa hàm lượng caffeine cực kỳ cao, đôi khi chạm ngưỡng hoặc vượt quá giới hạn khuyến nghị hàng ngày dành cho người trưởng thành.
Chưa dừng lại ở đó, nhà sản xuất thường bổ sung thêm các chất kích thích khác như guarana (một nguồn cung cấp caffeine tự nhiên khác) và taurine để khuếch đại tác dụng của sản phẩm. Sự kết hợp cộng hưởng này có thể làm rối loạn khả năng tự điều hòa của các mạch máu, đồng thời làm tăng nguy cơ rối loạn nhịp tim nguy hiểm.
Khi tim đập không đều (loạn nhịp), các cục máu đông (huyết khối) rất dễ hình thành. Những cục máu đông này sẽ di chuyển theo dòng tuần hoàn lên não, làm tắc nghẽn mạch máu và gây ra đột quỵ dạng nhồi máu não.
"Ngoài đột quỵ, tôi cũng từng tiếp nhận nhiều ca lâm sàng bị tổn thương dây thần kinh theo thời gian do cơ thể tích tụ quá nhiều vitamin nhóm B có trong các loại nước tăng lực này", bác sĩ Chen cảnh báo thêm.
Nâng tạ mức tối đa hoặc tạ nặng trong trạng thái nín thở
Lỗi thứ hai trong danh sách liên quan đến một sai lầm phổ biến mà nhiều người vô tình mắc phải trong quá trình tập luyện thể thao.
Bác sĩ Chen giải thích: "Tôi không bao giờ thực hiện bài tập nâng tạ ở mức tạ tối đa một lần hoặc nâng mức tạ quá nặng trong trạng thái nín thở. Y học gọi đây là 'đột quỵ do nâng nặng'. Khi cố sức nâng tạ nặng và nín thở, người tập đang vô tình thực hiện nghiệm pháp Valsalva (ép hơi".
Hành động này có thể khiến huyết áp tâm thu tăng vọt lên mức cực đoan, đôi khi vượt ngưỡng 400 mmHg. Đây là một áp lực khổng lồ đột ngột dội thẳng lên hệ thống mạch máu não mỏng manh. "Tôi đã trực tiếp chứng kiến áp lực khủng khiếp này làm vỡ mạch máu, dẫn đến xuất huyết não (chảy máu não) ngay tại phòng tập", bác sĩ Chen chia sẻ.
Tuy nhiên, những tín đồ thể hình hay cả những người mới tập luyện vẫn có thể nâng tạ để rèn luyện sức khỏe, miễn là phải tuân thủ nguyên tắc an toàn. Bác sĩ Chen khuyên rằng có những cách an toàn hơn nhiều để tăng cường sức mạnh cơ bắp: hãy kiểm soát hơi thở thật tốt, luôn thở ra khi dùng lực (giai đoạn gắng sức), và ưu tiên sử dụng mức tạ dưới mức tối đa kết hợp với số lần lặp lại cao. Phương pháp này vẫn giúp bạn khỏe mạnh mà không phải đối mặt với nguy cơ huyết áp tăng vọt một cách nguy hiểm.
Thực hiện một số tư thế yoga cực đoan
Cuối cùng, bác sĩ Baibing Chen thảo luận về những rủi ro tiềm ẩn có thể xảy đến từ một số tư thế tập yoga nhất định.
Bác sĩ Chen phân tích rằng nhìn chung, yoga là một bộ môn tuyệt vời cho sức khỏe. Thế nhưng, một số tư thế ép vùng cổ phải ngửa ra sau quá mức (extreme hyper extension) hoặc gập sâu quá mức (hyper flexion) lại tiềm ẩn mối nguy hiểm khôn lường".
Thực tế lâm sàng đã ghi nhận những trường hợp hy hữu nhưng hoàn toàn có thật: các tư thế này dẫn đến bóc tách động mạch cổ (vết rách ở thành mạch máu). Vết rách này sau đó sẽ hình thành nên cục máu đông hoặc làm gián đoạn dòng máu nuôi não, gây ra đột quỵ. Do đó, việc luôn ý thức giữ cho vùng cổ ở vị thế an toàn và tránh các tư thế kéo căng vùng cổ quá mức là điều cực kỳ quan trọng khi tập luyện bộ môn này.
Đột quỵ (tai biến mạch máu não) là một tình trạng cấp cứu y tế đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Hiện tượng này xảy ra khi dòng máu nuôi dưỡng một phần bộ não bị gián đoạn hoặc suy giảm nghiêm trọng, khiến các tế bào não bị thiếu oxy, dinh dưỡng và bắt đầu chết đi chỉ trong vòng vài phút.
Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) cảnh báo đột quỵ có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng ngôn ngữ cũng như vận động của người bệnh, và quá trình phục hồi thường kéo dài rất lâu. Người bị đột quỵ cần được can thiệp y tế khẩn cấp tại bệnh viện vì tình trạng này có thể cướp đi sinh mạng bất cứ lúc nào. NHS cũng lưu ý rằng các dấu hiệu chính của đột quỵ thường xuất hiện một cách "đột ngột". Các triệu chứng điển hình bao gồm: méo miệng, yếu hoặc liệt cánh tay và nói ngọng, líu lưỡi. Cách dễ nhất để nhận biết các dấu hiệu này là ghi nhớ quy tắc FAST:
F (Face - Khuôn mặt): Một bên mặt bị xệ xuống, nụ cười bị méo xệch.
A (Arms - Cánh tay): Một bên cánh tay bị yếu hoặc tê liệt, không thể nâng lên đồng thời hai tay.
S (Speech - Giọng nói): Khó nói, nói ngọng hoặc không hiểu lời người khác nói.
T (Time - Thời gian): Hãy lập tức gọi cấp cứu ngay khi phát hiện các dấu hiệu trên.
