Theo CNN, báo cáo thường niên mới nhất của Dam Removal Europe, liên minh 6 tổ chức khôi phục kết nối sông ngòi, ghi nhận kỷ lục phá bỏ 603 rào cản ở 21 quốc gia trong năm 2025. Hoạt động phá bỏ giúp kết nối lại hơn 3.740 km sông trên toàn châu lục, hướng tới mục tiêu khôi phục 25.000 km sông chảy tự do vào năm 2030 của Liên minh châu Âu (EU).
Trong báo cáo công bố tuần trước, số lượng rào cản bị phá bỏ vượt qua kỷ lục trước đó được thiết lập vào năm 2024 với mức tăng 11%. Theo Guardian, hoạt động phá bỏ trong năm 2025 cũng cao gấp 6 lần so với năm 2020. Những con số này cho thấy việc khôi phục sông ngòi đang trở nên phổ biến hơn trong thời kỳ khí hậu cực đoan.
Tại Phần Lan, việc phá bỏ ba đập thủy điện dọc sông Hiitolanjoki từ năm 2021 đến 2023 giúp mở lại các tuyến di cư cho cá hồi đất liền cực kỳ nguy cấp, cho phép chúng tiếp cận khu vực sinh sản bị chặn từ đầu thập niên 1900. Nhà chức trách Phần Lan cũng đang lên kế hoạch phá bỏ đập thủy điện Palokki ở lưu vực sông Vuoksi.
Tại Pháp, hoạt động phá bỏ đập Vezins năm 2020 và La Roche-Qui-Boit vào năm 2022 trên sông Sélune góp phần khôi phục gần 90 km sông chảy tự do. Ở khu vực Quận Hồ của Anh, đập tràn Bowston trên sông Kent bị phá bỏ năm 2022 giúp khôi phục dòng chảy tự nhiên của sông, cải thiện điều kiện cho cá di cư và hệ sinh thái xung quanh.
Tại Bỉ, những cống ngầm trong rừng Anlier bị loại bỏ để kết nối lại những nhánh sông nhỏ đóng vai trò quan trọng trong đa dạng sinh học địa phương. Tây Ban Nha, Đan Mạch, Thụy Điển, Đức và Estonia đều thực hiện các dự án phá bỏ rào cản ở nhiều quy mô khác nhau trong thời gian gần đây.
Năm 2025, Thụy Điển phá bỏ nhiều đập nhất (173), tiếp theo là Phần Lan (143) và Tây Ban Nha (109). Các quốc gia ở Nam và Đông Nam châu Âu, bao gồm Slovakia, Croatia, Bosnia và Herzegovina, Hy Lạp, thậm chí cả Ukraine cũng đang tiến hành phá bỏ đập.
Ước tính từ dự án nghiên cứu Adaptive Management of Barriers in European Rivers (AMBER) cho thấy khoảng 1,2 triệu rào cản, bao gồm đập thủy điện, đập tràn, cống ngầm và cống xả, chặn ngang sông ngòi ở sông của châu Âu. Theo National Geographic, ít nhất 150.000 trong số đó đã lỗi thời, không còn hoạt động, mục nát và gây ra rủi ro an toàn. Phần lớn đập ở châu Âu được xây dựng trong thế kỷ 19 và 20. Hiện nay, Carlos Garcia de Leaniz, nhà sinh thái học sông tại Đại học Vigo và Đại học Swansea, cho biết hầu như không có sông nào ở châu Âu chảy tự do từ thượng nguồn tới biển.
Theo Pao Fernández-Garrido, quản lý sáng kiến hỗ trợ phá bỏ đập trên sông European Open Rivers Programme, khối lượng nước lớn trong các hồ chứa của đập có thể bay hơi trong khi vật liệu hữu cơ mắc kẹt, tích tụ và phân hủy theo thời gian, giải phóng khí methane, khí nhà kính cực mạnh góp phần đáng kể vào hiện tượng ấm lên toàn cầu. Các hệ sinh thái bị chia nhỏ ít có khả năng đối phó với lũ lụt, hạn hán và khí hậu cực đoan. Cơ quan Môi trường châu Âu tính toán trong thập kỷ qua, 9 trong số 10 thảm họa tự nhiên ở lục địa này liên quan đến nước.
Dam Removal Europe cho biết sông ngòi phân mảnh là yếu tố dẫn tới suy giảm đa dạng sinh học nước ngọt ở châu Âu với hơn 42% các loài cá nước ngọt bị đe dọa như cá hồi Đại Tây Dương và lươn. Lòng sông ít dưỡng chất không còn phù hợp cho sinh sản, trong khi nhiệt độ và lưu lượng nước thay đổi làm giảm đa dạng môi trường sống.
Luật Phục hồi Thiên nhiên của EU có hiệu lực từ năm 2024, đặt ra các mục tiêu ràng buộc để khôi phục ít nhất 20% diện tích đất và biển thuộc EU vào năm 2030, bao gồm đưa 25.000 km sông về trạng thái chảy tự do, không bị cản trở bởi các công trình nhân tạo như đập, hồ chứa, hay kênh đào. Bộ luật này đánh dấu lần đầu tiên việc kết nối sông ngòi và phá bỏ đập được đưa vào luật của EU. Với nguồn lực hạn chế, nỗ lực đạt mục tiêu 25.000 km sẽ đòi hỏi hợp tác quốc tế để tìm và ưu tiên những đập có thể mở ra đoạn sông dài nhất khi phá bỏ mà không ảnh hưởng nhiều tới sản lượng thủy điện.
Theo Hãng tin Reuters ngày 23-6, công ty SpaceX của tỉ phú Elon Musk đã lần đầu phát hành trái phiếu ngày 22-6 sau đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO).
Công ty cũng cho biết đang có lượng tiền mặt dự trữ 100,8 tỉ USD
Đợt chào bán trái phiếu diễn ra sau khi SpaceX IPO, cho thấy công ty đang tái cơ cấu bảng cân đối kế toán bằng cách thay thế các khoản vay cầu nối ngắn hạn bằng các khoản nợ có kỳ hạn dài hơn.
Động thái này sẽ giúp SpaceX tăng nguồn vốn cho kế hoạch mở rộng tốn kém trong lĩnh vực AI và tên lửa thế hệ mới, theo nhận định của Reuters.
Trong phiên giao dịch sáng 22-6 (giờ Mỹ), cổ phiếu SpaceX giảm 9%, đánh dấu phiên giảm thứ ba liên tiếp.
SpaceX niêm yết trên sàn Nasdaq ngày 12-6 sau khi huy động 85,7 tỉ USD từ IPO, trở thành một trong những công ty có giá trị lớn nhất thế giới.
Sau IPO, ông Elon Musk vẫn nắm 82% quyền biểu quyết tại SpaceX.
Ông Adam Sarhan, giám đốc điều hành quỹ đầu tư 50 Park Investments, nhận định với việc ông Musk vẫn nắm quyền biểu quyết áp đảo nhờ cơ cấu cổ phiếu hai lớp (ông Musk vẫn nắm quyền biểu quyết áp đảo nhờ loại cổ phiếu có quyền biểu quyết cao hơn), phát hành trái phiếu thay vì phát hành thêm cổ phiếu sẽ giúp giữ nguyên tỉ lệ sở hữu của các cổ đông hiện hữu và tránh làm pha loãng cổ phiếu.
SpaceX không công bố quy mô cũng như điều khoản định giá của đợt phát hành trái phiếu.
Doanh thu của SpaceX năm ngoái tăng 33%, lên 18,67 tỉ USD. Tuy nhiên, công ty ghi nhận lỗ ròng do chi tiêu lớn và quá trình tích hợp công ty AI xAI của ông Musk.
SpaceX đang tăng chi tiêu cho hạ tầng AI và phát triển tên lửa Starship thế hệ mới.
Các khoản đầu tư này đã gây áp lực lên lợi nhuận của công ty, dù mảng Internet vệ tinh Starlink vẫn tăng trưởng mạnh.
Theo công ty, số tiền huy động sẽ được sử dụng cho các mục đích chung của doanh nghiệp, đồng thời trả các khoản vay trong gói vay cầu nối cùng các chi phí và lệ phí liên quan.
Theo hồ sơ IPO, đến cuối tháng 3, SpaceX có 15,9 tỉ USD tiền mặt và các tài sản có thể nhanh chóng chuyển đổi thành tiền mặt.
Cũng trong ngày 22-6, SpaceX ký thỏa thuận với startup Reflection AI nhằm cung cấp thêm năng lực tính toán tại trung tâm dữ liệu Colossus 2 của ông Musk. Reflection AI cho biết thông tin này trong một bài đăng trên LinkedIn.
Theo đài CNBC, giá trị thỏa thuận có thể lên tới 6,3 tỉ USD.
Tuần trước, các tổ chức xếp hạng tín nhiệm đã trao cho SpaceX mức xếp hạng đầu tư.
Tổ chức xếp hạng tín nhiệm Moody's xếp hạng Baa1 và Fitch xếp hạng BBB+ cho SpaceX. Cả hai đều thuộc nhóm xếp hạng "đầu tư" (investment-grade), đồng nghĩa các khoản nợ của SpaceX được đánh giá có chất lượng tín dụng tương đối tốt và công ty có đủ khả năng thực hiện các nghĩa vụ tài chính.
Theo báo The Guardian ngày 23-5, trong lần phóng tên lửa của Công ty SpaceX hôm 15-5 từ Trung tâm vũ trụ Kennedy (bang Florida, Mỹ), start-up BioOrbit đã đưa lên Trạm Vũ trụ quốc tế (ISS) thiết bị mang tên Box-E - một hộp công nghệ cao to cỡ lò vi sóng dùng để nuôi tinh thể protein siêu tinh khiết.
Thiết bị này sẽ hoạt động ngoài quỹ đạo khoảng sáu tuần. Trong môi trường vi trọng lực, các hợp chất dược phẩm có thể kết tinh thành cấu trúc tinh khiết và ổn định hơn so với trên Trái đất.
Sau khi được đưa trở lại mặt đất, các tinh thể này có thể được dùng để sản xuất thuốc điều trị ung thư dạng tự tiêm.
Người bệnh có thể bảo quản thuốc trong tủ lạnh và tự tiêm tại nhà hoặc nơi làm việc, thay vì phải đến bệnh viện để truyền liệu pháp miễn dịch qua đường tĩnh mạch trong nhiều giờ.
Tiến sĩ Katie King - đồng sáng lập kiêm giám đốc điều hành BioOrbit - cho biết trọng lực ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình kết tinh protein.
"Điều đó đặc biệt quan trọng với các loại thuốc protein hay thuốc kháng thể vì chúng là những phân tử có kích thước rất lớn và linh hoạt. Khi đưa lên không gian, quá trình kết tinh đạt chất lượng vượt trội hơn nhiều so với trên Trái đất", bà King nói.
Theo bà King, các phương pháp điều trị ung thư hiện nay cần liều lượng lớn, khiến dung dịch thuốc trở nên quá đặc để sử dụng với bút tiêm.
"Đó là lý do các phương pháp điều trị này chưa thể triển khai cho bệnh nhân dùng tại nhà. Nhờ sử dụng tinh thể, có thể tạo ra các công thức thuốc đậm đặc nhưng vẫn đủ loãng để đi qua kim tiêm", bà King giải thích.
Công ty BioOrbit nhận định công nghệ mới có thể giúp giảm đáng kể số lần bệnh nhân phải đến bệnh viện, đồng thời tiết kiệm cho các hệ thống y tế "hàng triệu, thậm chí hàng tỉ bảng Anh".
Nếu thử nghiệm thành công, công ty dự kiến triển khai nhiều thiết bị Box-E để tăng quy mô sản xuất dược phẩm trong không gian.
Các nhà khoa học của hãng dược Mỹ Merck & Co. từng tạo ra tinh thể protein cho thuốc điều trị ung thư mang tên Keytruda, giúp chuyển thuốc từ dạng truyền tĩnh mạch kéo dài sang dạng tiêm nhanh.
Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) đã phê duyệt hình thức điều trị mới này vào tháng 9 năm ngoái.
Sạc qua đêm là một chủ đề gây tranh cãi trong cộng đồng công nghệ. Trong khi smartphone hiện an toàn hơn nhờ các tính năng tối ưu hóa sạc pin, mọi thứ phức tạp hơn với pin dự phòng. Đặc biệt, với dung lượng lớn hơn, pin dự phòng tiềm ẩn nhiều rủi ro khi sạc lâu.
Pin dự phòng thường sử dụng lithium-ion hoặc lithium-polymer. Khi sạc quá mức mà không có biện pháp bảo vệ, hóa chất bên trong có thể trở nên không ổn định, dẫn đến hiện tượng quá nhiệt - vốn là nguyên nhân chính khiến pin lithium có thể bốc cháy.
Ngoài ra, các yếu tố như hư hỏng vật lý, tiếp xúc với nhiệt độ cao và cáp không tương thích cũng có thể làm tăng nguy cơ. Việc sạc pin trên giường hoặc dưới gối có thể trở nên nguy hiểm, vì nhiệt không có chỗ thoát ra. Một sự cố gần đây tại Los Angeles (Mỹ) đã ghi nhận một phóng viên bị bỏng hóa chất do bộ sạc di động phát nổ khi đang sạc trên giường.
Mặc dù không phải tất cả pin dự phòng đều có nguy cơ phát nổ, việc sạc quá mức vẫn có thể làm giảm tuổi thọ của pin. Nhiều pin dự phòng hiện đại được trang bị hệ thống quản lý pin tự động ngừng sạc khi đạt 100%. Tuy nhiên, với những pin dự phòng có dung lượng lên đến 25.000 mAh, chúng vẫn có khả năng tỏa nhiệt cao hơn so với smartphone.
Theo blog của UGREEN, với những tiến bộ trong công nghệ hiện nay, việc sạc pin dự phòng qua đêm có thể an toàn. Trong khi đó, hướng dẫn từ Ambrane cũng cho biết hầu hết pin dự phòng hiện đại đều có biện pháp bảo vệ nhằm giúp việc sạc qua đêm thỉnh thoảng "nói chung là an toàn". Tuy nhiên, Anker lại khuyến cáo nên tránh hoàn toàn việc sạc qua đêm.
Các chuyên gia khuyến cáo người dùng cần đặc biệt cẩn thận với các pin dự phòng cũ hoặc giá rẻ, vì chúng có thể thiếu chứng nhận an toàn và dễ gây hại cho thiết bị. Trước khi sử dụng, hãy chú ý đến các dấu hiệu cảnh báo như phồng lên, mùi lạ hoặc quá nóng, đồng thời ngừng sử dụng ngay nếu phát hiện bất kỳ dấu hiệu mất an toàn nào.
Tóm lại, việc sạc pin dự phòng qua đêm có thể an toàn nếu người dùng sử dụng sản phẩm chất lượng và chú ý đến các dấu hiệu cảnh báo.
