Vụ cháy xe khách trên quốc lộ 1 vào rạng sáng 21-7 khiến 7 người tử vong, 6 người bị thương tiếp tục đặt ra câu hỏi lớn về kỹ năng thoát nạn trên xe khách đường dài. Đặc biệt khi lửa bùng phát ngay phần đầu xe – nơi bố trí cửa lên xuống chính – hành khách phải làm gì để có cơ hội sống sót?
Theo ông Trần Văn Đồng – giáo viên đào tạo lái xe Trường cao đẳng Đường sắt Dĩ An, đồng thời là chuyên gia về ô tô, điều quan trọng nhất khi xảy ra sự cố trên xe khách là hành khách phải biết ngoài cửa chính vẫn còn các lối thoát hiểm khác, tuyệt đối không dồn về một cửa.
Sau khi xem video vụ cháy xe khách giường nằm chở 28 hành khách xảy ra rạng sáng 21-7, ông Đồng nhận định đây là tình huống đặc biệt nguy hiểm khi đám cháy bùng phát ngay khu vực cửa lên xuống phía trước, khiến lửa và khói nhanh chóng chặn lối thoát chính.
“Nếu tất cả hành khách đều nghĩ chỉ có một cửa để thoát thì nguy cơ thương vong sẽ rất lớn”, ông nói.
Theo ông Đồng, đặc thù của xe khách giường nằm là phần lớn hành khách đang ngủ vào rạng sáng. Khi tai nạn xảy ra, nhiều người chưa kịp nhận biết tình huống thì lửa và khói đã lan vào khoang xe.
“Đó là khoảng thời gian vàng chỉ tính bằng vài giây. Nếu chậm phản ứng, mải tìm hành lý hoặc cố chen về cửa trước thì cơ hội sống sót sẽ giảm rất nhanh”, ông phân tích.
Ông Đồng cho rằng nhiều người đi xe khách đường dài vẫn chưa quan tâm đến vị trí các cửa thoát hiểm hay thiết bị cứu hộ trên xe. Không ít hành khách mặc nhiên nghĩ xe chỉ có một cửa lên xuống, trong khi hầu hết xe khách giường nằm hiện nay đều được thiết kế thêm cửa hoặc cửa sổ thoát hiểm theo quy chuẩn kỹ thuật.
“Tùy từng dòng xe sẽ có cửa thoát hiểm phía sau hoặc cửa sổ thoát hiểm ở hai bên thân xe. Trên xe cũng được trang bị búa phá kính để sử dụng trong tình huống khẩn cấp. Nhưng nếu không biết các thiết bị này ở đâu thì khi sự cố xảy ra sẽ rất lúng túng”, ông nói.
Theo ông, nếu lửa đã bao trùm phần đầu xe, hành khách cần giữ bình tĩnh, nhanh chóng xác định lối thoát gần nhất thay vì theo phản xạ lao về cửa chính.
“Nếu tất cả cùng chạy về một cửa sẽ dẫn đến chen lấn, giẫm đạp. Người phía trước mắc kẹt thì người phía sau cũng không thể thoát ra. Điều này đặc biệt nguy hiểm trong không gian hẹp của xe giường nằm”, ông phân tích.
Trong trường hợp cửa chính không thể tiếp cận, hành khách cần lập tức tìm búa thoát hiểm để phá kính. Theo ông Đồng, búa thoát hiểm có đầu nhọn bằng thép cứng, được thiết kế chuyên dụng để làm vỡ kính cường lực khi tác động đúng vị trí.
“Khi đập kính, không nên đập vào giữa vì đây là vị trí chịu lực tốt nhất. Hãy đập vào góc hoặc mép kính để kính vỡ nhanh hơn. Sau khi kính vỡ, cần dùng chân hoặc vật cứng gạt các mảnh kính còn bám trên khung trước khi chui ra ngoài để tránh bị thương”, ông hướng dẫn.
Ông Đồng lưu ý kỹ năng sử dụng búa thoát hiểm không chỉ cần thiết khi xe cháy mà còn đặc biệt quan trọng nếu xe lao xuống sông, kênh hoặc bị lật khiến cửa chính không thể mở.
“Nhiều người nghĩ búa thoát hiểm chỉ dùng khi cháy xe. Thực tế đây là thiết bị cứu sinh trong nhiều tình huống khẩn cấp. Biết sử dụng đúng cách có thể tạo thêm cơ hội sống cho bản thân và những người xung quanh”, ông nói.
Cũng theo ông Đồng, một hạn chế hiện nay là nhiều nhà xe chưa chú trọng hướng dẫn kỹ năng thoát hiểm cho hành khách trước khi khởi hành. Ông cho rằng trước khi xe xuất bến, nhân viên phục vụ nên dành vài phút phổ biến các kỹ năng an toàn tương tự cách các hãng hàng không hướng dẫn hành khách trước mỗi chuyến bay.
Nội dung cần hướng dẫn gồm vị trí cửa thoát hiểm, búa phá kính, cách sử dụng búa, cách mở cửa thoát hiểm và kỹ năng xử lý khi xe cháy hoặc rơi xuống nước.
“Nhiều người cho rằng việc này mất thời gian, nhưng chỉ vài phút hướng dẫn có thể cứu được rất nhiều mạng người nếu không may xảy ra tai nạn. Chỉ cần biết búa ở đâu, cửa thoát hiểm ở đâu thì khi sự cố xảy ra, hành khách sẽ không hoảng loạn, không mất thời gian tìm kiếm”, ông Đồng nói.
Theo ông, các đơn vị vận tải cũng cần thường xuyên kiểm tra búa thoát hiểm, cửa thoát hiểm và các thiết bị cứu nạn để bảo đảm luôn trong tình trạng hoạt động tốt, tránh trường hợp thiết bị bị thất lạc, hư hỏng hoặc không thể sử dụng khi cần.
Từ nhiều năm đào tạo lái xe, ông Đồng cho rằng kỹ năng quan trọng nhất là sự chuẩn bị từ trước. Ông khuyến nghị ngay khi lên xe, mỗi hành khách nên dành khoảng 30 giây quan sát vị trí cửa thoát hiểm, búa phá kính và lối thoát gần nhất với chỗ ngồi hoặc giường nằm của mình.
“Nếu chẳng may xảy ra cháy vào rạng sáng, khi mọi người còn đang ngủ, việc đã biết trước lối thoát sẽ giúp phản ứng nhanh hơn rất nhiều. Đừng nghĩ tai nạn sẽ không xảy ra với mình. Chỉ cần nửa phút quan sát nhưng có thể đổi lấy cơ hội sống trong tình huống khẩn cấp”, ông nhấn mạnh.
Ông Đồng cũng lưu ý, khi xe cháy, ưu tiên hàng đầu là thoát khỏi phương tiện càng nhanh càng tốt. Hành khách tuyệt đối không quay lại lấy hành lý, tiền bạc hay điện thoại vì chỉ vài chục giây chậm trễ cũng có thể khiến lối thoát bị khói và lửa bao trùm.
“Tài sản có thể làm lại, nhưng tính mạng thì không. Sau khi thoát ra ngoài cần nhanh chóng di chuyển đến khu vực an toàn, đồng thời hỗ trợ người khác nếu điều kiện cho phép và báo ngay cho lực lượng cứu hộ”, ông khuyến cáo.
Một chuyên gia về phòng cháy, chữa cháy cho biết phần lớn xe khách giường nằm được thiết kế theo dạng khoang kín, thân xe dài, cửa sổ ít có khả năng mở và hệ thống điều hòa hoạt động theo cơ chế tuần hoàn không khí. Khi xảy ra cháy, nhất là nếu đám cháy bùng phát từ khoang động cơ hoặc khu vực đầu xe, khói và khí độc sẽ nhanh chóng lan vào khoang hành khách.
Theo chuyên gia, trong không gian kín, khói độc thường nguy hiểm hơn ngọn lửa vì có thể khiến nạn nhân mất khả năng tự thoát thân trước khi lửa lan tới.
“Khi hít phải khói nóng và khí độc, nạn nhân nhanh chóng bị cay mắt, ho sặc, khó thở, mất phương hướng, sau đó bất tỉnh do thiếu oxy. Một khi đã bất tỉnh thì gần như không còn khả năng tự thoát khỏi xe”, chuyên gia phân tích.
Vì vậy, ngay khi phát hiện cháy, hành khách cần hô hoán để đánh thức mọi người, nhanh chóng cúi thấp người hoặc bò sát sàn xe – nơi thường còn nhiều oxy hơn. Đồng thời dùng khăn, áo hoặc bất kỳ mảnh vải nào che kín mũi, miệng để hạn chế hít phải khói độc và tuyệt đối không quay lại lấy hành lý, bởi chỉ vài chục giây chậm trễ cũng có thể đánh mất cơ hội sống sót.
Tình huống giao thông: Chở theo em bé ngồi phía trước, người phụ nữ lái xe máy đi song song với xe bồn. Đến nút giao, dù con đường rất thoáng, xe máy và xe tải vẫn từ từ hút vào nhau. Sau khi bị huých trúng, người phụ nữ mất thăng bằng, xe máy đổ, hai người ngã ra đường. Người phụ nữ bị bánh sau xe tải cán qua và tử vong, em bé may mắn không ảnh hưởng.
Kỹ năng lái xe: Các tuyến đường ở Việt Nam hầu hết được tổ chức giao thông hỗn hợp, tức nhiều loại phương tiện cùng đi chung một làn đường. Vì vậy, tình huống các xe đi sát vào nhau khi đến nút giao, chuyển hướng, quay đầu là rất phổ biến. Nếu trên đường thẳng, các phương tiện giữ lái, rủi ro va chạm thấp, nhưng khi chuyển hướng, các xe dễ dính vào nhau vì bị hạn chế tầm nhìn, kích thước, tốc độ khác nhau.
Trong tình huống trên, kỹ năng cần có với người đi xe máy là thỉnh thoảng phải quan sát cả hai bên và gương chiếu hậu để xem có phương tiện nào cỡ lớn đang tiến tới, đặc biệt khi vào các nút giao, chuyển hướng. Nguyên tắc luôn là tránh càng xa càng tốt khi gặp các phương tiện lớn.
Bên cạnh đó, với người lái xe tải, container, xe khách, cần quan sát từ sớm, hạn chế lấy lái nhiều, gấp khi chuyển hướng. Nếu thấy không chắc chắn về tầm nhìn, có thể sử dụng thêm một vài lần bấm còi ngắt quãng.
Tại sự kiện ra mắt hai mẫu xe máy điện Kinet và Kyo của VinFast ngày 20-7, trao đổi với Tuổi Trẻ, một lãnh đạo phụ trách kinh doanh xe máy điện Việt Nam nhận định thị trường đã qua giai đoạn khách hàng mua xe chủ yếu để thử công nghệ mới.
Khi xe điện trở thành phương tiện đi lại hằng ngày, người dùng đòi hỏi xe phải đủ khỏe, đi được xa, dễ sạc, dễ sửa và có chi phí hợp lý. Vì vậy, doanh nghiệp không chỉ cạnh tranh bằng mẫu mã hay giá bán mà còn phải giải được bài toán pin, bảo hành và giá trị bán lại.
Dẫn số liệu từ Hiệp hội Các nhà sản xuất xe máy Việt Nam (VAMM), vị này đánh giá nhu cầu xe máy tại Việt Nam đạt khoảng 3,36 triệu chiếc/năm, tương đương hơn 280.000 xe/tháng.
Trong quý 2-2026, năm thành viên của VAMM bán 638.431 xe, tăng 4,4% so với cùng kỳ. Con số này chưa bao gồm VinFast và nhiều hãng xe điện khác.
Nguồn cung cũng tăng mạnh. Năm tháng đầu năm 2026, các doanh nghiệp trong nước xuất xưởng khoảng 1,73 triệu xe, tăng 36%. Riêng tháng 5, sản lượng đạt gần 379.000 chiếc, cao hơn 40,1% so với cùng kỳ.
Dù tỉ lệ sở hữu xe máy của người Việt đã ở mức cao, vị này cho rằng gần 60 triệu xe xăng đang lưu hành vẫn tạo ra thị trường thay thế khổng lồ.
Nếu mỗi năm chỉ 5% số xe này được đổi mới, quy mô nhu cầu đã vào khoảng 3 triệu xe. Khi một phần khách hàng chuyển sang xe điện, chu kỳ thay xe có thể kéo theo sự tái phân chia đáng kể về thị phần.
Hãng xe của tỉ phú Phạm Nhật Vượng đặt mục tiêu tiêu thụ 1,5 triệu chiếc xe máy điện trong năm 2026, tương đương khoảng một nửa quy mô thị trường hiện nay.
Hãng tiếp tục tung ra thị trường mẫu xe mới như Kyo có giá 30 - 35,3 triệu đồng/chiếc; Kinet 40 - 49,9 triệu đồng/chiếc. Cả hai có thể đổi pin tại tủ công cộng hoặc tự sạc tại nhà.
Các hãng xe trong nước đang tăng tốc đầu tư, đặt mục tiêu giành lại thị phần sau nhiều thập niên thị trường xe hai bánh do Honda, Yamaha và các thương hiệu ngoại chi phối.
Hãng xe Pega cho biết có nhà máy công suất thiết kế 40.000 xe/tháng và một số sản phẩm đạt tỉ lệ nội địa hóa tới 85%. Dat Bike cũng mở rộng nhà máy tại TP.HCM, hướng tới nâng năng lực sản xuất gấp 10 lần trong hai năm.
Không chỉ đưa thêm sản phẩm ra thị trường, các hãng đang từng bước chuyển hoạt động sản xuất xe điện vào Việt Nam, đầu tư dài hạn.
Chẳng hạn, Honda chuyển dây chuyền sản xuất mẫu xe máy điện UC3 từ Thái Lan về nhà máy tại Phú Thọ, bắt đầu từ tháng 9-2026.
Yadea tháng 3-2026 cũng khánh thành nhà máy xe điện thông minh tại Khu công nghiệp Tân Hưng, Bắc Ninh, với vốn đầu tư giai đoạn đầu hơn 100 triệu USD.
Hiệp hội Ô tô, xe máy, xe đạp Việt Nam (VAMOBA) cho biết tỉ lệ nội địa hóa của xe máy truyền thống đã đạt trên 90%, một số doanh nghiệp công bố mức 95 - 96%. Đây là nền tảng thuận lợi để sản xuất khung, vỏ, nhựa, cao su và nhiều chi tiết cơ khí cho xe điện.
Nhìn lại vài năm trước, SUV đô thị từng được xem là một trong những phân khúc hấp dẫn nhất thị trường. Giai đoạn 2021 - 2023, nhiều mẫu xe liên tục rơi vào tình trạng khan hàng, thậm chí có thời điểm khách mua phải chấp nhận chi thêm tiền để nhận xe sớm.
Mặt bằng giá bán khi đó cũng ở mức tương đối cao. Toyota Raize ở thời điểm ra mắt có giá niêm yết 527 triệu đồng, giá KIA Sonet dao động 539 - 624 triệu đồng. Trong khi đó, nhiều mẫu xe hạng B-SUV như Hyundai Creta, KIA Seltos, Honda HR-V hay Toyota Corolla Cross đều có giá công bố trong khoảng 600 - 800 triệu đồng, tùy phiên bản.
Tuy nhiên khoảng 2 năm trở lại đây, bức tranh đã thay đổi đáng kể. Trước áp lực cạnh tranh, hàng loạt mẫu SUV đô thị liên tục được điều chỉnh giá niêm yết hoặc gia tăng ưu đãi nhằm kích cầu tiêu dùng. Tháng 7.2026, KIA Sonet lần đầu tiên giảm xuống mức giá thực tế chỉ còn khoảng 464 triệu đồng. Suzuki Fronx thậm chí còn gây chú ý hơn khi giá bán tại một số đại lý chỉ còn hơn 400 triệu đồng, thấp hơn đáng kể so với mức niêm yết từ 520 triệu đồng tại thời điểm ra mắt.
Không chỉ nhóm A-SUV, nhiều mẫu xe thuộc phân khúc B-SUV cũng đồng loạt tham gia cuộc đua ưu đãi. KIA Seltos hiện có phiên bản được đưa xuống còn khoảng 519 triệu đồng, trong khi Mitsubishi Xforce, Hyundai Creta, Honda HR-V hay Toyota Corolla Cross cũng thường xuyên được đại lý áp dụng nhiều chương trình kích cầu, với giá trị ưu đãi lên đến vài chục triệu đồng nhằm gia tăng sức cạnh tranh.
Diễn biến này cho thấy SUV đô thị không còn là phân khúc "giữ giá" như trước đây. Áp lực doanh số, sức mua phục hồi chậm cùng sự cạnh tranh ngày càng gay gắt đang buộc nhiều hãng xe liên tục điều chỉnh chiến lược bán hàng.
Cùng với đó, người tiêu dùng cũng ngày càng quan tâm nhiều hơn đến tổng chi phí sở hữu, thay vì chỉ nhìn vào giá niêm yết hay trang bị. Đây cũng là yếu tố khiến sự xuất hiện của những mẫu xe điện có giá bán ngày càng dễ tiếp cận như VinFast VF 5 trở nên đáng chú ý hơn.
Khi mở bán vào năm 2023, VF 5 Plus có giá 538 triệu đồng. Sau nhiều lần điều chỉnh, giá bán của mẫu xe này dần được đưa xuống mức dễ tiếp cận hơn. Đến tháng 7.2026, VinFast tiếp tục áp dụng chương trình ưu đãi mới, qua đó đưa giá thực tế của VF 5 Plus xuống còn khoảng 471 triệu đồng - mức thấp nhất kể từ khi mẫu xe này tung ra thị trường Việt Nam.
Xét riêng về giá bán, VinFast VF 5 hiện chưa phải mẫu SUV đô thị giá thấp nhất. Một số phiên bản của KIA Sonet hay Suzuki Fronx thậm chí có giá thực tế thấp hơn. Tuy nhiên, yếu tố đáng chú ý nằm ở tổng chi phí sở hữu. Khác với các mẫu xe sử dụng động cơ đốt trong, VinFast VF 5 hiện được hưởng nhiều chính sách ưu đãi như miễn lệ phí trước bạ đối với ô tô điện, miễn phí sạc tại hệ thống trạm V-Green đến đầu năm 2029, cùng chi phí vận hành được đánh giá thấp hơn đáng kể so với xe xăng cùng tầm giá.
Điều này đồng nghĩa, với cùng một khoản ngân sách khoảng 500 triệu đồng, người mua xe hiện có thêm một lựa chọn mới với chi phí sử dụng dài hạn hấp dẫn hơn.
Thực tế, lợi thế về giá bán và chi phí sử dụng cũng nhanh chóng phản ánh lên kết quả kinh doanh. Kết thúc năm 2025, VinFast đã bàn giao tổng cộng gần 44.000 xe VF 5 tại Việt Nam, thuộc nhóm ô tô bán chạy nhất thị trường. Đà tăng trưởng này tiếp tục được duy trì trong năm 2026. Lũy kế 6 tháng đầu năm 2026, VF 5 (bao gồm cả phiên bản Herio Green) đạt doanh số 20.167 xe, vượt xa phần lớn các mẫu SUV đô thị sử dụng động cơ đốt trong hiện có trên thị trường.
Diễn biến này khiến cuộc cạnh tranh trong phân khúc SUV đô thị trở nên đáng chú ý hơn. Nếu trước đây, các mẫu xe xăng chủ yếu chạy đua về thiết kế, trang bị hay thương hiệu, thì hiện nay phải đối mặt thêm với áp lực từ những mẫu SUV điện có giá ngày càng dễ tiếp cận. Nói cách khác, cuộc đua trong phân khúc SUV đô thị không còn chỉ diễn ra giữa Sonet, Venue, Raize hay Fronx, mà đã mở rộng sang cả các mẫu xe điện như VF 5.
Tất nhiên, mẫu xe VinFast chưa phải là nguyên nhân duy nhất khiến mặt bằng giá của SUV đô thị liên tục đi xuống. Thị trường chung vẫn đang chịu tác động từ nhiều yếu tố như sức mua phục hồi chậm, áp lực xử lý hàng tồn, cạnh tranh ngày càng gia tăng giữa các thương hiệu, cũng như sự xuất hiện của ngày càng nhiều sản phẩm mới. Dù vậy, không thể phủ nhận, sự hiện diện của một mẫu SUV điện có giá thực tế chỉ khoảng 470 triệu đồng cùng hàng loạt lợi thế về chi phí sử dụng... đang góp phần tạo thêm áp lực cạnh tranh lên toàn bộ phân khúc.
Ở một khía cạnh nào đó, sự góp mặt của VinFast VF 5 với mức giá ngày càng dễ tiếp cận đang góp phần thiết lập một chuẩn cạnh tranh mới cho nhóm SUV đô thị tại Việt Nam. Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng nhạy cảm với chi phí sở hữu và vận hành, điều này nhiều khả năng sẽ tiếp tục gây sức ép lên chiến lược giá bán và ưu đãi của nhiều hãng xe trong thời gian tới.
