“Chi phí khám chữa bệnh gia tăng mạnh, đặc biệt từ các bệnh mạn tính không lây nhiễm như tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch, rối loạn chuyển hóa đang tạo áp lực ngày càng lớn lên quỹ bảo hiểm y tế (BHYT)”, Phó Giám đốc BHXH Việt Nam Nguyễn Đức Hòa nói tại hội thảo Hướng tới hệ thống bảo hiểm y tế bền vững tại Việt Nam, do cơ quan này phối hợp với Đại sứ quán Đan Mạch và Novo Nordisk Việt Nam tổ chức hôm 16/4 tại Hà Nội.
Báo cáo của BHXH Việt Nam tại hội thảo cho thấy năm 2025 cả nước có gần 98 triệu người tham gia BHYT, đạt tỷ lệ bao phủ hơn 95% dân số. Tổng số lượt khám chữa bệnh BHYT vượt 195 triệu, tăng 6,5% so với năm trước, trong khi chi phí đề nghị thanh toán lên tới 166.400 tỷ đồng, tăng hơn 16%.
Đáng chú ý, phần lớn chi phí đến từ các bệnh mạn tính. Quỹ BHYT hiện chi trả cho gần 8 triệu người tăng huyết áp, hơn 3,3 triệu bệnh nhân đái tháo đường, trên 1,1 triệu người mắc bệnh hô hấp mạn tính và khoảng 500.000 bệnh nhân ung thư. Riêng nhóm bệnh không lây nhiễm ghi nhận khoảng 51 triệu lượt khám, với tổng chi gần 20.000 tỷ đồng, tăng gần 18%.
PGS Vũ Thị Thanh Huyền, Trưởng khoa Nội tiết – Cơ xương khớp, Bệnh viện Lão khoa Trung ương, cho hay bệnh đái tháo đường và các rối loạn chuyển hóa không còn xuất hiện đơn lẻ mà thường đi kèm nhiều bệnh lý tim mạch, thận, làm chi phí điều trị tăng vọt và tạo áp lực lớn lên quỹ BHYT. Tại Việt Nam, điểm đáng lo ngại là phần lớn chi phí điều trị không nằm ở giai đoạn sớm mà tập trung vào xử lý biến chứng.
“Bệnh nhân thường không mắc một bệnh riêng lẻ mà đi kèm 2–3 bệnh như tim mạch, thận, rối loạn chuyển hóa”, bà Huyền nói, dẫn chứng khoảng 55% bệnh nhân đái tháo đường có biến chứng tim mạch, 1/3 tiến triển thành bệnh thận mạn. Hơn 80% trường hợp được phát hiện khi đã ở giai đoạn muộn, khiến chi phí điều trị tăng gấp nhiều lần, thậm chí phải lọc máu hoặc can thiệp chuyên sâu.
Một trong những nguyên nhân chính là tỷ lệ kiểm soát bệnh còn thấp. Hiện chỉ dưới 30% bệnh nhân đạt mục tiêu đường huyết, làm gia tăng nguy cơ biến chứng và kéo theo chi phí tích lũy lớn. Đáng chú ý, thừa cân và béo phì là yếu tố nguy cơ nổi bật. Khoảng 90% bệnh nhân đái tháo đường type 2 có tình trạng này, liên quan đến lối sống ít vận động, chế độ ăn giàu năng lượng và áp lực công việc.
Ông Erik Wiebols, Tổng Giám đốc Novo Nordisk Việt Nam, cho hay các bệnh mạn tính hiện chiếm hơn 70% gánh nặng bệnh tật và trên 80% số ca tử vong tại Việt Nam. Điều này cho thấy sự cần thiết cấp bách của việc chuyển hướng từ điều trị sang phòng ngừa và quản lý bệnh một cách sớm, toàn diện và bền vững. Việc kiểm soát hiệu quả các bệnh lý rối loạn chuyển hóa như béo phì, đái tháo đường, tim mạch và bệnh thận mạn không chỉ giúp giảm biến chứng lâu dài mà còn tối ưu nguồn lực BHYT, giảm chi phí xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh.
Kinh nghiệm quốc tế cũng cho thấy hiệu quả của cách tiếp cận này. Một số quốc gia đã triển khai mô hình phân tầng nguy cơ, can thiệp sớm với nhóm nguy cơ trung bình nhằm tránh chuyển nặng, qua đó giảm chi phí điều trị dài hạn. Như ở Thái Lan, các bệnh không lây nhiễm như béo phì, đái tháo đường đang tạo gánh nặng kinh tế khổng lồ, buộc chính sách y tế phải chuyển hướng sang phòng ngừa sớm và quản lý toàn dân.
PGS Petch Rawdaree, Chủ tịch Liên đoàn Hiệp hội Phòng chống Bệnh không lây nhiễm (Thái Lan), cho biết nước này áp dụng cách tiếp cận phân tầng nguy cơ dân số thành ba nhóm: nguy cơ thấp (khoảng 50%), nguy cơ trung bình (35-40%) và nguy cơ cao. Nhóm nguy cơ trung bình được coi là “điểm chặn” quan trọng, hiện chiếm khoảng 30-35% chi phí y tế. Trong khi đó, nhóm nguy cơ cao dù chỉ chiếm khoảng 5% dân số nhưng lại gánh tới 40-55% tổng chi phí y tế.
Chính sách của Thái Lan vì vậy tập trung đồng thời vào nhiều trụ cột, nâng cao sức khỏe cộng đồng, tăng cường y tế cơ sở, sàng lọc sớm, quản lý liên tục và huy động sự tham gia của toàn xã hội, từ chính phủ đến khu vực tư nhân. “Chiến lược hiệu quả nhất là ngăn họ chuyển nặng, thay vì chỉ tập trung điều trị nhóm đã có biến chứng”, ông nói.
Ngày 15-4, chia sẻ với Tuổi Trẻ Online, bác sĩ Cao Hoài Tuấn Anh - Phó giám đốc Bệnh viện Nhân dân 115 (TP.HCM) - cho hay 3 bệnh nhân trong vụ cháy nhà tại phường Tân Thới Hiệp có tiên lượng nặng, dưới sự điều trị tích cực của bệnh viện đã hồi phục sớm hơn dự kiến.
Bác sĩ Tuấn Anh chia sẻ thêm, trước đó có 4 bệnh nhân đều nhập viện trong tình trạng nặng, phải thở máy, có dấu hiệu suy đa cơ quan.
Trong nhiều ngày, các bác sĩ đã tích cực điều trị cho các bệnh nhân hồi sức toàn diện.
"Trong các trường hợp tổn thương đường hô hấp do hít phải khói, bác sĩ có thể phải nội soi phế quản nhiều lần để hút bỏ muội than và dịch tiết bám trong đường thở.
Những chất này có thể gây tắc nghẽn đường thở, làm giảm trao đổi oxy và dẫn đến suy hô hấp nếu không được xử trí kịp thời", bác sĩ Tuấn Anh chia sẻ.
Vì vậy, dù ban đầu tiên lượng nặng nhưng quá trình hồi phục của các bệnh nhân lại diễn ra khá nhanh. “Thông thường, với những ca nặng như vậy, chúng tôi dự đoán bệnh nhân phải mất khoảng một tuần mới có thể rời khoa hồi sức tích cực. Tuy nhiên, thực tế chỉ sau 2-3 ngày, tình trạng đã cải thiện rõ rệt”, bác sĩ cho biết thêm.
Chia sẻ từ giường bệnh, anh N.D.L. cho biết vào rạng sáng 12-4, anh nghe tiếng hô hoán cháy từ tầng dưới. Khi mở cửa, lửa đã bùng lên dữ dội, lối thoát hiểm không thể sử dụng.
Trong tình huống nguy cấp, anh đã dùng dao cạy tấm kính để tạo lối thoát cho vợ con.
"Không còn cách nào khác, lúc đó chỉ nghĩ làm sao cho người thân thoát ra trước. Khi nhập viện, tôi bất tỉnh, cứ nghĩ mình đã chết rồi, không ngờ giờ vẫn còn sống", anh L. kể.
Hiện sức khỏe anh N.D.L. đã cải thiện, có thể tự thở nhưng vẫn còn mệt do tổn thương phổi và ngạt khói.
Bác sĩ Trần Huy Nhật - Phụ trách Phó khoa hồi sức tích cực và chống độc, Bệnh viện Nhân dân 115 - cho biết trước đó bệnh viện đã tiếp nhận 4 bệnh nhân trong tình trạng tổn thương đường thở, suy hô hấp do hít phải khói độc, mức độ từ trung bình đến nặng, có nguy cơ đe dọa tính mạng.
Cụ thể, người bệnh L.V.C. bị hôn mê, suy hô hấp nặng kèm bỏng độ II khoảng 36% diện tích cơ thể, đã được đặt nội khí quản, thở máy. Sau khi hội chẩn, bệnh nhân được chuyển đến Bệnh viện Chợ Rẫy để tiếp tục điều trị.
Người bệnh N.D.L. cũng nhập viện trong tình trạng hôn mê, rối loạn ý thức, suy hô hấp nặng, phải thở máy. Kết quả xét nghiệm ghi nhận suy đa cơ quan, kèm nhiều vết sây sát trên cơ thể. Đến ngày 14-4, người bệnh được rút ống nội khí quản. Hiện đã tỉnh táo, dự kiến sẽ chuyển qua khoa hô hấp để theo dõi và điều trị tiếp tục...
Theo bác sĩ Trần Huy Nhật, trong các vụ hỏa hoạn tại nhà ở, đặc biệt là không gian kín như nhà trọ, nguy cơ lớn nhất không chỉ đến từ lửa mà từ khói độc.
“Hiện nay nhiều vật liệu xây dựng và đồ gia dụng làm từ nhựa. Khi cháy, chúng phóng thích lượng lớn khói chứa nhiều hóa chất độc. Trong môi trường kín, người hít phải rất dễ bị suy hô hấp, tổn thương đa cơ quan, thậm chí bỏng đường thở do nhiệt và khí độc”, bác sĩ Nhật cho biết.
Bác sĩ Nhật cho hay việc trang bị kiến thức phòng cháy chữa cháy và kỹ năng thoát nạn là yếu tố then chốt để bảo vệ tính mạng trong tình huống khẩn cấp. Khi xảy ra hỏa hoạn, cần nhanh chóng đưa nạn nhân ra khỏi khu vực khói lửa, tránh hít phải khí độc; cho thở oxy sớm và khẩn trương chuyển đến bệnh viện để được cấp cứu kịp thời.
Ngày 21/4, PGS.TS.BS Huỳnh Quang Khánh, Trưởng khoa Tuyến vú, Bệnh viện Chợ Rẫy, cho biết bệnh nhân phát hiện ung thư vú giai đoạn sớm qua khám sức khỏe định kỳ. Do có bà ngoại và mẹ mắc ung thư vú, em gái ung thư tuyến giáp, bệnh nhân được tư vấn xét nghiệm di truyền và cho kết quả dương tính với đột biến gene BRCA2 - nhóm nguy cơ rất cao.
Đứng trước nguy cơ tái phát ở vú bệnh và rủi ro ung thư bùng phát ở bên vú còn lại, kíp điều trị đã hội chẩn và đi đến quyết định phẫu thuật nội soi cắt bỏ tuyến vú bệnh lẫn phần bên trái đang hoàn toàn khỏe mạnh, đồng thời tạo hình tái tạo bầu ngực ngay trong cùng một cuộc mổ. Hiện bệnh nhân đã xuất viện với tâm lý tự tin vì vừa loại trừ được mầm mống ung thư, vừa giữ được vẻ thẩm mỹ.
Lựa chọn can thiệp y khoa này tương tự quyết định từng gây tiếng vang của nữ minh tinh Angelina Jolie. Năm 2013, siêu sao Hollywood đã chủ động phẫu thuật cắt bỏ cả hai tuyến vú và sau đó là buồng trứng, dù chưa hề mắc bệnh.
Mang trong mình đột biến gene BRCA1 cùng tiền sử mẹ ruột qua đời vì ung thư, Jolie từng đối mặt với 87% nguy cơ mắc ung thư vú. Quyết định dũng cảm của cô đã tạo ra "hiệu ứng Angelina" trên toàn cầu, thức tỉnh phụ nữ về việc xét nghiệm gene để chủ động dự phòng ung thư. Khi ấy, Việt Nam chưa thể đoạn nhũ dự phòng ung thư sớm vì chưa có kỹ thuật xét nghiệm tầm soát gene.
Theo phó giáo sư Khánh, ung thư vú do di truyền chỉ chiếm 5-10%. Tuy nhiên, người mang đột biến gene BRCA1 hoặc BRCA2 có nguy cơ mắc bệnh lên tới 69-72% trong suốt cuộc đời (cao gấp nhiều lần mức 12,5% ở phụ nữ bình thường). Những đột biến này còn làm tăng nguy cơ ung thư buồng trứng, ung thư tụy và thậm chí là ung thư tuyến tiền liệt ở nam giới.
Việc xét nghiệm gene mang lại giá trị lớn, giúp bác sĩ lên phác đồ điều trị trúng đích và quyết định có nên phẫu thuật dự phòng hay không. Cuối năm 2025, Bộ Y tế chính thức có hướng dẫn về phẫu thuật dự phòng ung thư vú cho nhóm mang gene nguy cơ cao. Điều này mở ra cơ hội cải thiện chất lượng sống cho người bệnh, chuyển từ điều trị số đông sang y học chính xác, cá thể hóa phác đồ để tăng hiệu quả.
Dù vậy, chuyên gia nhấn mạnh xét nghiệm gene không dành cho đại trà do phần lớn ung thư vú xuất phát từ lối sống và môi trường. Chỉ định này ưu tiên nhóm có gia đình nhiều người mắc ung thư (vú, buồng trứng, tụy), mắc bệnh khi còn trẻ hoặc mắc thể "tam âm".
Giá trị của việc can thiệp dự phòng sớm càng thể hiện rõ qua một trường hợp khác đang điều trị tại khoa. Nữ bệnh nhân 59 tuổi, ngụ Quảng Ngãi, phát hiện ung thư vú thể "tam âm", mang đột biến BRCA1 từ năm 2023 nhưng thời điểm đó chỉ phẫu thuật và điều trị bên vú bệnh. Đến tháng 3/2026, qua theo dõi định kỳ, bác sĩ phát hiện khối u ác tính mới tiếp tục khởi phát ở bầu ngực còn lại, phẫu thuật loại bỏ khối u.
Để phòng ngừa, bác sĩ khuyến cáo phụ nữ có tiền sử gia đình mắc ung thư cần chủ động tầm soát chuyên sâu (chụp MRI kết hợp theo dõi buồng trứng) từ mốc 25 tuổi. Phụ nữ bình thường không thuộc nhóm nguy cơ cao nên duy trì khám lâm sàng, siêu âm và chụp nhũ ảnh đều đặn khi bước sang tuổi 40.
Có mặt tại bệnh viện từ sáng sớm để tiêm nội nhãn điều trị bệnh võng mạc, ngày 19/5, người phụ nữ 65 tuổi, ngụ Đồng Tháp, bất ngờ vì quy trình khám tại cơ sở mới diễn ra nhanh hơn trước. "Mọi lần đi khám phải chen chúc chờ rất lâu, hôm nay khu chờ rộng rãi hơn, làm thủ tục nhanh, tiêm thuốc xong sớm nên đỡ mệt", bà nói.
Quy trình khám nhanh hơn nhờ bệnh viện vận hành cơ sở mới từ hôm nay. Cơ sở này thuộc phường Xuân Hòa (quận 3 cũ), từng là nơi khám chữa bệnh thuộc Khoa Bảo vệ sức khỏe cán bộ thành phố, nay đơn vị đã chuyển sang Bệnh viện Nguyễn Trãi nên mặt bằng chuyển giao về Bệnh viện Mắt TP HCM để mở rộng hoạt động, giảm quá tải cơ sở cũ.
Trong giai đoạn đầu, cơ sở mới dự kiến tiếp nhận khoảng 500 lượt bệnh nhân mỗi ngày. Một số chuyên khoa có lượng bệnh nhân đông được chuyển sang đây như khám và điều trị mắt lé, khám bệnh lý võng mạc, điều trị ngoại trú glaucoma, tiếp nhận hồ sơ tiêm nội nhãn cùng các dịch vụ cận lâm sàng phục vụ chẩn đoán, theo dõi điều trị.
Giai đoạn tiếp theo, bệnh viện dự kiến mở rộng ngoại trú, phát triển đào tạo và triển khai trung tâm đào tạo phẫu thuật mô phỏng cùng phòng bào chế thuốc theo tiêu chuẩn Bộ Y tế.
Mỗi ngày, Bệnh viện Mắt TP HCM tiếp nhận khoảng 5.000-6.000 lượt khám cùng hàng trăm ca phẫu thuật. Hình ảnh người bệnh xếp hàng từ sáng sớm để đăng ký khám, chờ mổ Phaco từ lâu trở nên quen thuộc tại bệnh viện tuyến cuối chuyên khoa mắt lớn nhất khu vực phía Nam. Cơ sở mới được bệnh viện kỳ vọng giúp mở rộng không gian, phát triển các kỹ thuật chuyên sâu và từng bước giải quyết tình trạng quá tải kéo dài nhiều năm.
Song song, bệnh viện dự kiến phát triển thêm hai cơ sở chuyên sâu tại cửa ngõ phía Tây - Nam và phía Đông thành phố, gồm bệnh viện quy mô 300 giường tại Cụm y tế Tân Kiên và Trung tâm khám, điều trị ban ngày 100 giường, Trung tâm chuyên sâu về Khúc xạ kỹ thuật cao tại Cụm y tế Thủ Đức.
