Cuối tuần trước, hơn 300 môi giới và nhà đầu tư ngồi kín khán phòng buổi giới thiệu đợt chào bán lần đầu ra công chúng (IPO) và niêm yết cổ phiếu Điện Máy Xanh. Cùng thời điểm, livestream trên Facebook có trên 4.000 người theo dõi. Sức nóng sự kiện này, theo lãnh đạo một công ty chứng khoán, là dấu hiệu cho thấy “cơn sóng” IPO đang trở lại sau nhiều tháng im ắng.
Điện Máy Xanh là thương vụ tỷ USD đầu tiên trong năm nay với định giá khoảng 3,9 tỷ USD. Đợt chào bán 180 triệu cổ phiếu dự kiến kết thúc cuối tháng này và lên sàn TP HCM đầu tháng tới. “Thương vụ rất thần tốc bởi từ lúc khởi động đến kết thúc dự kiến chưa tới chín tháng”, ông CEO Đoàn Văn Hiểu Em nói.
Ngoài Điện Máy Xanh, nhiều doanh nghiệp khác cũng lên kế hoạch IPO từ nay đến cuối năm. LPBS là công ty chứng khoán đầu tiên chào bán hơn 141,8 triệu cổ phiếu, giá 30.000 đồng. Công ty chứng khoán Kafi cách đây hai tháng cũng đề cập kế hoạch huy động 2.500 tỷ đồng qua IPO.
Bảo Tín Mạnh Hải và DatVietVAC, hai doanh nghiệp cùng hoạt động hơn 30 năm nhưng kín tiếng về tình hình tài chính và cơ cấu cổ đông, gần đây hé lộ nhiều thông tin để chạy đà cho chiến dịch chào bán lần đầu.
Bảo Tín Mạnh Hải cho hay sắp IPO vào quý IV, đồng thời công bố loạt thông tin doanh thu, lợi nhuận, EPS, mạng lưới cửa hàng. Còn DatVietVAC xuất hiện thường xuyên trong các sự kiện quy mô lớn lẫn gặp riêng từng nhóm nhà đầu tư để giới thiệu mô hình kinh doanh, hiệu quả hoạt động và tham vọng những năm tới. Theo lãnh đạo công ty này, thương vụ có thể diễn ra trong nửa cuối năm, nhưng thời điểm chính xác phụ thuộc vào diễn biến thị trường, mức độ quan tâm của nhà đầu tư và tiến độ thủ tục pháp lý.
Trong lĩnh vực quản lý quỹ, PHFM đang chào bán chứng chỉ quỹ ETF PHFM VNSHINE, dự kiến kéo dài đến 22/6. Ở lĩnh vực F&B, Tập đoàn Jollibee Foods Corporation, công ty mẹ của Highlands Coffee, cũng cân nhắc kế hoạch IPO và niêm yết chuỗi cà phê này vào đầu năm sau.
Lý giải sự trở lại của “cơn sóng” IPO hiện tại, ông Hoàng Nam – Giám đốc Nghiên cứu và Phân tích, Công ty Chứng khoán Vietcap – cho rằng yếu tố tác động lớn nhất là chứng khoán Việt Nam được nâng hạng lên mới nổi thứ cấp từ tháng 9/2026. Thị trường có thể hút 6-8 tỷ USD dòng vốn quốc tế, thậm chí lên tới 10 tỷ USD trong kịch bản tích cực. Phần lớn trong số này là dòng tiền đầu tư chủ động và có thể tham gia trực tiếp vào các thương vụ IPO, giúp doanh nghiệp tăng khả năng huy động vốn thành công.
Mỗi doanh nghiệp mang theo kỳ vọng riêng khi IPO. Ông Winston Lu, Tổng giám đốc Công ty Quản lý quỹ Phú Hưng, nói họ chào bán chứng chỉ quỹ thời điểm này để đón đầu dòng vốn ngoại lẫn xu hướng đầu tư ETF đang tăng mạnh. Ông Lu cho biết “nhìn thấy cơ hội lớn” khi số lượng nhà đầu tư cá nhân tiếp tục tăng và tiền dịch chuyển dần từ cổ phiếu đơn lẻ sang quỹ chỉ số.
Trong khi đó, Điện Máy Xanh muốn thương vụ là một mũi tên trúng nhiều đích. Theo ông Đồng Quang Trung, Trưởng phòng Quan hệ nhà đầu tư, trước đây doanh nghiệp này hoạt động như một phần của Thế Giới Di Động (MWG) và không công bố báo cáo tài chính, khiến nhà đầu tư khó định giá chính xác. IPO và niêm yết có thể giải quyết khúc mắc này, để thị trường đánh giá đúng giá trị doanh nghiệp. Bên cạnh đó, thương vụ cũng để doanh nghiệp xây dựng bộ máy quản trị độc lập và “giải oan” cho quan điểm ngành bán lẻ điện máy tại Việt Nam đã bão hòa.
Dự báo về hoạt động IPO từ nay đến cuối năm, ông Lê Xuân Đồng, Giám đốc Khối Nghiên cứu thị trường và Tư vấn của FiinGroup, cho rằng ngành nghề sẽ đa dạng hơn năm ngoái, nhưng khả năng huy động vốn thành công cũng thách thức hơn.
Theo ông, ngày càng nhiều doanh nghiệp trong lĩnh vực bán lẻ, F&B, giải trí, công nghệ… lên kế hoạch phát hành lần đầu ra công chúng và niêm yết ngay sau đó, thay vì phần lớn là công ty chứng khoán như 2025. Những ngành nghề không xa lạ với nền kinh tế, nhưng lại là hàng hiếm trên sàn chứng khoán, nơi vốn hóa hiện tập trung chủ yếu vào nhóm ngân hàng, chứng khoán và bất động sản.
Nhiều quỹ đầu tư nước ngoài có chiến lược đầu tư chỉ giải ngân vào các doanh nghiệp niêm yết, thay vì công ty tư nhân. Do đó, họ mong chờ các doanh nghiệp ở nhiều lĩnh vực khác nhau trong nền kinh tế như hàng tiêu dùng, bán lẻ, công nghệ, hạ tầng lên sàn để đa dạng danh mục đầu tư và phân tán rủi ro.
Chuyên gia FiinGroup cho rằng số lượng thương vụ IPO có khả năng tăng, nhưng quy mô từng đợt phát hành nhỏ hơn. Tổng giá trị huy động thông qua chào bán lần đầu ra công chúng khoảng 50.000 tỷ đồng, tương đương hoặc nhỉnh hơn 2025 không nhiều.
“Trong bối cảnh nền kinh tế trong nước và thị trường thế giới gặp nhiều thách thức, đạt mức này có thể xem là thành công”, ông Đồng nói.
Thách thức lớn nhất đến từ môi trường vĩ mô. Thanh khoản hệ thống ngân hàng không còn dồi dào như trước khiến mặt bằng lãi suất duy trì ở mức cao hơn, làm giảm sức hấp dẫn của thị trường chứng khoán và gây áp lực lên định giá IPO. Bên cạnh đó, xung đột Trung Đông và căng thẳng thương mại khiến chi phí đội lên, biên lợi nhuận và triển vọng tăng trưởng của doanh nghiệp giảm.
Trong những sự kiện chào bán gần đây, điều nhà đầu tư quan tâm nhất là liệu doanh nghiệp có rơi vào tình trạng tương tự các thương vụ năm 2025: “cháy hàng” IPO, nhưng sau khi niêm yết thì diễn biến cổ phiếu thụt lùi.
Theo lãnh đạo một công ty chứng khoán, tâm lý thận trọng là điều dễ hiểu, đặc biệt với nhà đầu tư cá nhân, bởi họ đã tiếp nhận nhiều thông tin tích cực trong giai đoạn chào bán và niêm yết, dẫn tới kỳ vọng lớn khi doanh nghiệp lên sàn.
Đồng quan điểm, ông Lê Xuân Đồng cho rằng nhà đầu tư cá nhân dần khắt khe hơn trước mỗi quyết định giải ngân. Khác với sự hào hứng trước các thương vụ lớn năm ngoái, nhà đầu tư có thể không rót tiền vào doanh nghiệp IPO nếu còn phân vân về định giá. Doanh nghiệp cũng hiểu rằng năm nay không còn kịch bản cứ chào bán sẽ có người mua như trước. Thành công của thương vụ lúc này phụ thuộc nhiều hơn vào năng lực quản trị, chiến lược kinh doanh, triển vọng tăng trưởng và định giá hợp lý, thay vì chỉ trông chờ sự sôi động của dòng tiền.
Việc nhà đầu tư kỹ tính hơn trong việc lựa chọn cổ phiếu IPO, theo ông Đồng, kéo theo doanh nghiệp thay đổi cách tiếp cận. Nhiều doanh nghiệp trước đây tranh thủ thời cơ khi có dòng tiền rẻ, nhưng phần lớn đang chuyển sang chiến lược chuẩn bị bài bản và dài hơi hơn. Họ thuê đơn vị tư vấn để tái cấu trúc toàn diện về chiến lược, sở hữu, pháp lý và tài chính trước khi IPO. Một số đơn vị bắt đầu xây dựng Hội đồng quản trị có thành viên độc lập, tập dượt công bố thông tin định kỳ bằng tiếng Anh và sớm tổ chức các hoạt động quảng bá.
Ngày 19/5, Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng thừa ủy quyền Thủ tướng ký văn bản về đẩy mạnh đo đạc lập bản đồ địa chính, đăng ký và xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai.
Theo đó, Thủ tướng yêu cầu các địa phương đẩy mạnh việc đo đạc lập bản đồ, hồ sơ địa chính và hoàn thành cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai trong năm 2026.
Hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai là nhiệm vụ được Bộ Chính trị nêu tại Nghị quyết 79 hồi đầu năm nay, và được Thủ tướng liên tục chỉ đạo tại nhiều cuộc họp gần đây. Thực tế, các địa phương đang đẩy nhanh tiến độ xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai, nhưng Chính phủ cho rằng khối lượng công việc còn rất lớn.
Để đảm bảo tiến độ, Thủ tướng yêu cầu các địa phương rà soát, xây dựng kế hoạch chi tiết và phân công rõ trách nhiệm. Các tỉnh, thành cũng cần có cơ chế theo dõi, kiểm tra tiến độ và xử lý trường hợp chậm trễ, thiếu trách nhiệm hoặc báo cáo không đúng thực chất. Chủ tịch UBND các địa phương sẽ chịu trách nhiệm trước Thủ tướng về tiến độ, chất lượng thực hiện.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các bộ, ngành hướng dẫn, kiểm tra quá trình triển khai tại các địa phương. Bộ cần báo cáo Thủ tướng xem xét xử lý với những vướng mắc vượt thẩm quyền.
Cơ sở dữ liệu đất đai được xây dựng dựa vào bản đồ địa chính, hồ sơ đăng ký, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng, thống kê, quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất... Việc xây dựng cơ sở dữ liệu này được kỳ vọng tạo nền tảng cho quản lý đất đai minh bạch, đồng bộ, giảm thủ tục hành chính và thúc đẩy chuyển đổi số.
Hiện nhiều địa phương chưa hoàn thành đo đạc bản đồ địa chính, dữ liệu đất đai còn phân tán giữa các cấp quản lý. Điều này khiến việc tra cứu thông tin, cấp giấy chứng nhận, xác định nguồn gốc đất hoặc giải quyết tranh chấp mất nhiều thời gian.
Theo số liệu thống kê của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cả nước hiện có khoảng 106 triệu thửa đất. Trong đó, có 23,5 triệu thửa đã được rà soát, chỉnh lý và cập nhật dữ liệu "đúng - đủ - sạch - sống".
Khoảng 38,9 triệu thửa đã có dữ liệu, nhưng chưa hoàn thiện, cần tiếp tục làm sạch, bổ sung và đối khớp thông tin. Còn lại 43,2 triệu thửa đất chưa được xây dựng cơ sở dữ liệu. Tổng cộng, còn khoảng 82,1 triệu thửa đất, tương đương 77,5%, cần tiếp tục làm sạch, hoàn thiện thông tin và xây dựng cơ sở dữ liệu.
Ở Tiên Phước, tiêu được trồng từ rất lâu. Ngày nay nhiều người dân vẫn còn bảo tồn nhiều cây tiêu gốc hàng chục năm tuổi, gốc thân to, xum xuê.
Vườn tiêu của ông Nguyễn Văn Quá (59 tuổi, thôn 5, xã Lãnh Ngọc, trước đây thuộc xã Tiên Hiệp, huyện Tiên Phước) với gần trăm gốc, trong đó hàng chục cây được trồng từ năm 1986, đến nay tròn 40 năm.
Đây là một trong số những vườn hồ tiêu còn giữ được những gốc tiêu "khủng".
"Gia sản của gia đình, những gốc tiêu được trồng từ khi tui còn thanh niên, nay tui cũng ngót nghét tuổi lục tuần", ông Quá tâm sự.
Ông chỉ một cây tiêu với rất nhiều dây thân bám quanh cây lật mất (cây lồng mức). Thân mẹ to bằng cổ tay người lớn, những thân con to hơn ngón chân cái bám quanh, lá xanh um, xum xuê chùm trái mọc chi chít từ dưới gốc lên đến ngọn.
Theo ông, người dân hay trồng cây tiêu bám trên thân các loại cây như sữa, lật mất, ươi…
Ông cho biết hằng năm vào vụ, mỗi choái tiêu của gia đình thu hoạch hơn 0,5kg hạt khô. Mỗi năm vườn tiêu thu hơn nửa tạ, giá bán ổn định từ 450.000 - 500.000 đồng/kg khô, vừa qua giá cao kỷ lục lên đến 600.000 đồng/kg.
"Hiện nay đầu ra cây tiêu tốt, mỗi vụ gia đình kiếm được vài chục triệu đồng, trang trải chi phí sinh hoạt", ông Quá kể.
Theo ông, hiện nay trồng tiêu có hiệu quả kinh tế, ít tốn công chăm, chỉ tưới nước, bón phân. Ở Tiên Phước có nhiều vườn tiêu với những gốc tiêu thuộc hàng to, loại ít nhất hơn chục năm, nhiều vài chục năm.
Vùng trồng tiêu Tiên Phước địa hình gò đồi dạng bát úp hoặc lượn sóng phân bổ rải rác trên các độ cao dao động từ 100-180 m so với mực nước biển, độ dốc trung bình từ 10-30 độ.
Mùa thu hoạch tiêu bắt đầu từ tháng 4 đến tháng 7, khi tiết trời có số giờ nắng cao nhất, độ ẩm không khí thấp nhất. Thu hoạch được chia nhiều lần hái, mỗi lần cách nhau khoảng 1-2 tuần.
Trước đó Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) đã ban hành quyết định cấp giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm hạt tiêu Tiên Phước.
Theo văn bằng bảo hộ, UBND xã Tiên Phước là tổ chức đại diện các xã được giao quản lý chỉ dẫn địa lý "Tiên Phước" cho sản phẩm hạt tiêu với khu vực địa lý được bảo hộ thuộc các xã Tiên Phước, Lãnh Ngọc, Thạnh Bình và Sơn Cẩm Hà.
Từ lâu hạt tiêu Tiên Phước nổi tiếng với hương thơm đậm, vị cay nồng đặc trưng và chất lượng cao. Theo hồ sơ mô tả chỉ dẫn địa lý, sản phẩm gồm ba dạng chính là tiêu xanh, tiêu đen và tiêu trắng.
Trong đó tiêu đen có hàm lượng piperin 6,82 - 7,17% và hàm lượng tinh dầu bay hơi từ 2,47 - 2,67%, tiêu trắng có hàm lượng piperin đạt 7,32 - 7,44%, tạo nên vị cay nồng đặc trưng khó nhầm lẫn với các vùng tiêu khác.
Các nhà khoa học xác định chất lượng đặc thù của tiêu Tiên Phước là kết quả của sự kết hợp đặc biệt giữa điều kiện tự nhiên đặc hữu và tập quán canh tác truyền thống của người dân.
Tiêu được trồng trên vùng gò đồi, nhiều sỏi sạn, khí hậu có biên độ nhiệt ngày đêm lớn cùng số giờ nắng cao giúp cây tiêu tích lũy hàm lượng tinh dầu, piperin cao hơn.
Bên cạnh yếu tố tự nhiên, người dân duy trì phương thức canh tác truyền thống như sử dụng choái sống, bố trí hàng tiêu theo hướng Đông - Tây, ưu tiên sử dụng phân chuồng, phân hữu cơ, phân vi sinh.
Hạt tiêu Tiên Phước còn mang đậm dấu ấn lịch sử và văn hóa. Từ đầu thế kỷ 17, hồ tiêu đã là một trong những mặt hàng giao thương quan trọng của vùng Đàng Trong thông qua thương cảng Hội An.
Nhiều tài liệu lịch sử của các học giả trong, ngoài nước đều ghi nhận hồ tiêu Tiên Phước là sản vật quý, có danh tiếng từ sớm.
Việc bảo hộ chỉ dẫn địa lý "Tiên Phước" đối với sản phẩm hạt tiêu có ý nghĩa quan trọng trong xác lập cơ sở pháp lý nhằm bảo vệ danh tiếng, chất lượng, nguồn gốc sản phẩm. Tạo điều kiện để tổ chức quản lý, kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và phát triển thị trường.
Ông Nguyễn Hùng Anh, Chủ tịch UBND xã Tiên Phước, cho biết việc sản phẩm hạt tiêu Tiên Phước được cấp giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý mở ra cơ hội lớn để nâng cao giá trị thương hiệu, tăng sức cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế nông nghiệp, nâng cao thu nhập và đời sống cho người dân.
TS Nguyễn Minh Thảo, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính, nhấn mạnh khi trao đổi với Tuổi Trẻ về dự thảo nghị quyết cắt giảm ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, đang được Bộ Tài chính lấy ý kiến các bộ ngành. Bà Thảo nói:
- Việc đưa ra con số cụ thể về số ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện phải cắt giảm, giao từng bộ ngành phải cắt giảm bao nhiêu ngành nghề cho thấy sự quyết liệt ngay từ đầu của Trung ương và Chính phủ trong nỗ lực xây dựng một môi trường đầu tư kinh doanh tốt, thuận lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp.
* Việc Chính phủ cắt giảm 58 ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, theo bà, sẽ tạo hiệu ứng tích cực gì với cộng đồng kinh doanh?
- Theo Luật Đầu tư 2025, có 198 ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Thời gian qua, việc cấp phép kinh doanh trong các ngành nghề kinh doanh có điều kiện vô cùng khó khăn. Nhiều người phải bỏ cuộc vì điều kiện kinh doanh khắt khe, đan xen nhau.
Hơn nữa các ngành nghề kinh doanh có điều kiện trong luật có "mũ rất to" - nội hàm rộng, bao phủ nhiều lĩnh vực, hoạt động kinh doanh. Do đó việc Chính phủ cắt giảm 58 ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện sẽ tạo môi trường đầu tư kinh doanh thông thoáng, thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp.
* Sau khi đưa ra khỏi danh sách những ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, việc quản lý những ngành nghề này sẽ thực hiện ra sao, thưa bà?
- Trong số 58 ngành nghề cắt giảm có những ngành nghề bỏ hẳn ra khỏi danh mục kinh doanh có điều kiện như ngành dịch vụ kế toán, nhưng đa phần các ngành nghề kinh doanh sẽ được chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm và một số ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện được gộp lại.
Thay vì phải xin cấp phép khi hoạt động kinh doanh như trước đây, tới đây người dân và doanh nghiệp không phải xin cấp phép nhưng vẫn phải tuân thủ các quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn nghề và các cơ quan quản lý nhà nước sẽ hậu kiểm sau.
Ví dụ doanh nghiệp kinh doanh lưu trú, tới đây không phải xin cấp phép từ cơ quan quản lý nhà nước nhưng sẽ vẫn phải tuân thủ, đáp ứng các tiêu chuẩn, quy chuẩn về phòng ốc, phải đảm bảo điều kiện về an toàn phòng cháy chữa cháy. Như vậy, với từng ngành nghề kinh doanh sẽ vẫn có những điều kiện kinh doanh riêng.
Tôi cho rằng sau khi cắt giảm các ngành nghề kinh doanh có điều kiện, cần thực hiện thêm một bước nữa - rà soát xem các điều kiện đưa vào tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn nghề nghiệp có thực sự cần thiết, đã hợp lý chưa. Cần mạnh tay loại bỏ các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật không phù hợp, làm khó người dân, doanh nghiệp.
Nếu chúng ta cắt giảm hàng loạt ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện nhưng lại ban hành các tiêu chuẩn, quy chuẩn phục vụ hậu kiểm quá khó thì việc cắt giảm sẽ không có nhiều ý nghĩa.
* Việc đưa một số ngành nghề "nhạy cảm" như kinh doanh casino, đặt cược, karaoke, vũ trường... ra khỏi danh mục ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện liệu có gây ra những tác động tiêu cực nào không?
- Việc đưa những ngành nghề này ra khỏi danh mục ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện không có nghĩa rằng chúng ta buông lỏng hoạt động kinh doanh của các ngành nghề này. Không phải ai muốn mở quán karaoke, vũ trường, sòng bài ở đâu thì mở.
Thay vào đó sẽ có phương thức quản lý khác phù hợp hơn để quản lý những ngành nghề kinh doanh nhạy cảm, có tác động lớn tới cộng đồng, xã hội.
Việc thay đổi phương thức quản lý cũng tạo thuận lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp trong hoạt động đầu tư, kinh doanh. Ví dụ như dịch vụ lưu trú, khi chúng ta đã có những quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật tốt rồi, người dân chỉ việc tuân thủ trong kinh doanh mà không cần phải đến cơ quan quản lý xin giấy phép đủ điều kiện kinh doanh nữa.
* Nhiều năm qua chúng ta cũng đã thực hiện nhiều đợt cắt giảm thủ tục, điều kiện kinh doanh nhưng nhiều ý kiến cho rằng việc cắt giảm vẫn còn hình thức. Theo bà, cần làm gì để việc cắt giảm điều kiện kinh doanh thực chất hơn?
- Chính phủ rất quyết liệt khi đưa ra danh sách hàng chục ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện phải cắt giảm nhưng để quá trình cắt giảm thực chất cần có sự tham gia giám sát của đối tượng chịu tác động, các bên liên quan và có giải trình, tiếp thu rõ ràng.
Ngoài ra cần có một đơn vị, đầu mối đánh giá độc lập, khách quan về hiệu quả cắt giảm ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Các đơn vị, đầu mối này phải có chuyên môn sâu, am hiểu từng ngành nghề đầu tư, kinh doanh thì mới đánh giá đúng được hiệu quả cắt giảm.
Để lên được danh mục điều kiện kinh doanh cần cắt giảm trong từng ngành nghề đầu tư kinh doanh cũng cần dựa trên nền tảng, khung tiêu chuẩn đánh giá để biết được trong từng ngành nghề thì điều kiện nào không phù hợp cần cắt giảm. Như vậy quá trình cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh mới trở lên thực chất hơn.
