Giữa làn sóng cắt giảm chi tiêu từ chính phủ, thuế quan, chiến tranh và sức ép từ trí tuệ nhân tạo (AI), thế hệ lao động trẻ Mỹ đang bước vào giai đoạn thị trường việc làm khắc nghiệt nhất trong nhiều năm qua.
Như một truyền thống lâu đời, cứ đến tháng 5 hằng năm, các sinh viên sắp tốt nghiệp đại học lại đổ về công viên Washington Square ở New York trong những bộ lễ phục đầy màu sắc.
Các sinh viên ở độ tuổi đôi mươi tụ tập chụp ảnh, ăn mừng khoảnh khắc trở thành tân cử nhân. Thế nhưng giờ đây phía sau những nụ cười ấy lại là nỗi bất an về tương lai việc làm.
Julie Patel, người vừa hoàn thành bằng thạc sĩ về y tế công cộng, chia sẻ với kênh Al Jazeera ngày 17-5 rằng thị trường việc làm ảm đạm đã làm phai nhạt niềm vui ngày tốt nghiệp.
Tương tự, Salvadore (23 tuổi) tiết lộ với Đài CNBC rằng cô đã rải hàng trăm hồ sơ ứng tuyển mà vẫn chưa có hồi âm.
“Khi ai đó hỏi bạn đang làm gì, tôi chỉ biết ngậm ngùi trả lời: Tôi đang ở nhà bố mẹ, dán mắt vào LinkedIn 24 giờ một ngày” – Salvadore thú nhận.
Trong một cuộc khảo sát của Đài NBC News với hơn 100 cử nhân mới tốt nghiệp tại Mỹ, nhiều người mô tả hành trình tìm việc bằng những cụm từ như “rơi vào hố đen”, “nản lòng”, hay “cảm giác như việc học đại học chẳng còn nhiều ý nghĩa”.
Theo Ngân hàng Dự trữ liên bang New York, tỉ lệ thất nghiệp của sinh viên mới tốt nghiệp trong năm 2025 đã tăng lên 5,3%, cao hơn mức khoảng 4% của toàn bộ lực lượng lao động – điều vốn rất hiếm xảy ra trong lịch sử thị trường việc làm Mỹ.
Phía nhà tuyển dụng tình hình cũng không mấy khả quan. Dữ liệu từ Handshake – nền tảng tuyển dụng dành cho sinh viên Mỹ – cho hay số lượng tin tuyển dụng đã giảm 15-16% trong giai đoạn từ tháng 8-2024 đến tháng 8-2025 so với cùng kỳ năm trước, trong khi số hồ sơ ứng tuyển cho mỗi vị trí lại tăng tới 26-30%.
Một khảo sát của Cengage Group cũng cho thấy chỉ khoảng 30% sinh viên tốt nghiệp năm 2025 tìm được công việc toàn thời gian đúng chuyên ngành.
Theo các nhà phân tích, khó khăn của cử nhân trẻ đến từ xu hướng suy giảm tuyển dụng hậu đại dịch COVID-19. Tuy nhiên họ khẳng định tình trạng này đang trở nên nghiêm trọng hơn do tâm lý phòng thủ của doanh nghiệp trong bối cảnh kinh tế bất ổn, đặc biệt khi chính sách thuế quan và chi tiêu liên bang thay đổi liên tục dưới chính quyền Tổng thống Donald Trump.
Mùa xuân năm ngoái, Ban Hiệu suất chính phủ (DOGE) do tỉ phú Elon Musk đứng đầu đã tiến hành cắt giảm hàng loạt chương trình và ngân sách liên bang, hệ quả là quy mô lao động khu vực công thu hẹp đáng kể.
Không chỉ vậy, nhiều trường đại học và viện nghiên cứu cũng buộc phải đóng băng tuyển dụng hoặc cắt giảm nhân sự. Gần đây các trường như Đại học Duke, Harvard, Maryland hay Princeton đều đã thông báo hạn chế tuyển dụng hoặc tinh giản việc làm.
Song song đó những biến động địa chính trị, từ chiến sự Nga – Ukraine kéo dài đến căng thẳng Mỹ, Israel – Iran bùng phát cũng khiến môi trường kinh doanh toàn cầu thêm bất định.
“Thời gian gần đây chứng kiến sự bất ổn khổng lồ về thuế quan, lãi suất, lạm phát và địa chính trị. Điều đó khiến nhiều doanh nghiệp chọn cách chờ đợi thay vì mạo hiểm tuyển thêm người”, chuyên gia kinh tế Brad Hershbein nhận định với tạp chí Newsweek.
Trong bối cảnh đó, sự nổi lên nhanh chóng và ồ ạt của AI càng đe dọa thị trường lao động trẻ. Nhiều công ty đã bắt đầu sử dụng AI để thay thế các vị trí như chăm sóc khách hàng hoặc lập trình cơ bản.
Theo tạp chí Fortune, chỉ trong bảy tháng đầu năm 2025, AI đã khiến hơn 10.000 việc làm tại Mỹ bị cắt giảm. Một khảo sát của Goldman Sachs vào tháng 4-2026 cũng cho thấy AI đang khiến nền kinh tế Mỹ mất trung bình khoảng 16.000 việc làm mỗi tháng.
CEO Anthropic Dario Amodei nhiều lần cảnh báo AI có thể xóa sổ một nửa số công việc văn phòng cấp thấp trong vòng năm năm tới.
CEO BlackRock Larry Fink cũng nhận định sinh viên tốt nghiệp năm 2026 có thể phải đối mặt với tỉ lệ thất nghiệp cao nhất trong mọi năm, một phần vì AI đang thay thế ngày càng nhiều vị trí khởi điểm.
“AI đang thực sự làm đảo lộn thị trường việc làm cho người mới vào nghề. Nó vừa khiến sinh viên mới tốt nghiệp khó tìm việc hơn vừa làm tăng nhu cầu đối với lao động có kinh nghiệm”, ông Aleksandar Tomic – phó hiệu trưởng phụ trách chiến lược, đổi mới và công nghệ tại Đại học Boston – nhận định.
Đáng chú ý không chỉ cạnh tranh với những người đã đi làm, các tân cử nhân giờ đây còn phải cạnh tranh cả với sinh viên chưa tốt nghiệp để giành lấy những suất thực tập vốn ngày càng khan hiếm.
Mới nhất, Chính phủ Canada vừa đệ trình dự luật đề xuất cấm trẻ dưới 16 tuổi dùng mạng xã hội. Theo đó, trong dự luật này Canada còn tính toán xây dựng khung quản lý riêng đối với chatbot trí tuệ nhân tạo (AI).
Hãng tin Reuters dẫn lời một quan chức Chính phủ Canada cho biết dự luật an toàn số mới đề xuất cấm trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội, ngoại trừ các nền tảng đáp ứng những tiêu chuẩn an toàn nhất định.
Dự luật cũng hướng tới việc siết quản lý chatbot AI thông qua việc thành lập cơ quan quản lý kỹ thuật số có nhiệm vụ xây dựng và giám sát các tiêu chuẩn an toàn. Các doanh nghiệp không tuân thủ quy định có thể đối mặt mức phạt lên tới 3% doanh thu toàn cầu hoặc 10 triệu đô la Canada (khoảng 7,2 triệu USD), tùy theo mức nào cao hơn.
Bộ trưởng Bản sắc và Văn hóa Canada Marc Miller cho rằng các nền tảng mạng xã hội và chatbot AI hiện được thiết kế để thu hút sự chú ý nhưng lại không hỗ trợ sự phát triển lành mạnh của trẻ em, thậm chí còn góp phần làm gia tăng tình trạng lo âu, cô lập, trầm cảm và nhiều vấn đề sức khỏe tâm thần khác ở thanh thiếu niên.
Dự luật sẽ góp phần tạo ra môi trường số an toàn hơn, giúp tăng kết nối trực tiếp, xây dựng các mối quan hệ ngoài đời thực, tập trung học tập và phát triển những kỹ năng cần thiết cho tương lai. Dự kiến có thể mất khoảng một năm để dự luật này được thông qua và cần thêm 18 tháng để hoàn tất việc thành lập cơ quan quản lý kỹ thuật số.
Ông Brett Caraway - phó giáo sư ĐH Toronto - nhận định dự luật của Canada có phạm vi rộng hơn so với luật của Úc. Thay vì chỉ hạn chế quyền truy cập, chính sách này hướng đến việc tái thiết kế hệ sinh thái mạng xã hội theo hướng an toàn hơn cho trẻ em, mở rộng phạm vi điều chỉnh sang AI.
Đại diện Google cho biết doanh nghiệp sẵn sàng phối hợp với chính phủ liên bang nhằm xây dựng các tiêu chuẩn an toàn cao hơn. Qua đó giúp phụ huynh có thêm công cụ kiểm soát và lựa chọn môi trường trực tuyến phù hợp cho con em mình.
Trong khi Meta - công ty sở hữu Facebook và Instagram - khẳng định "ủng hộ mục tiêu xây dựng không gian mạng an toàn và tích cực hơn cho giới trẻ, đồng thời đang đánh giá chi tiết nội dung dự luật".
Chi cục An toàn thực phẩm tỉnh Cà Mau vừa báo cáo kết thúc vụ ngộ độc thực phẩm tại Trường Tiểu học Nhụy Cầm, xã Vĩnh Lộc. Theo đó, vụ việc làm 63 em học sinh có biểu hiện ngộ độc thực phẩm, không phải 46 học sinh như thông tin trước đó.
Chi cục An toàn thực phẩm tỉnh Cà Mau nhận định, đây là vụ ngộ độc thực phẩm tập thể cấp tính, xảy ra trong thời gian ngắn và liên quan đến bữa ăn tại trường. Thực phẩm nghi ngờ cao là món cơm chiên dương châu, với bằng chứng dịch tễ rõ ràng. Tuy nhiên, không thể khẳng định bằng xét nghiệm do không còn mẫu thực phẩm, mẫu bệnh phẩm để xét nghiệm.
Báo cáo cũng xác định, nguyên nhân ngộ độc có thể liên quan đến việc sử dụng thực phẩm không bảo đảm an toàn. Cụ thể, quá trình chế biến, bảo quản thực phẩm tại cơ sở chưa đảm bảo điều kiện vệ sinh, nguyên liệu sau sơ chế để ở nhiệt độ môi trường trong thời gian dài, tạo điều kiện cho vi sinh vật sinh độc tố phát triển.
Trước đó, như đã đưa tin sáng 24/4, bếp ăn không đồng thuộc Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Vĩnh Lộc mua 390 suất ăn để tặng miễn phí cho các em học sinh Trường Tiểu học Nhụy Cầm, gồm các món: Cơm chiên dương châu, bánh mì thịt heo quay, bánh bao chiên và xôi mặn. Cả trường có 378 học sinh đã nhận và dùng suất ăn miễn phí trên.
Ngày 1/5, khi mở cửa quán nướng trở lại Shao Sanhu thấy hơn 60 nhóm khách đã xếp hàng chờ đợi. Nhiều người từ Tây An, Trùng Khánh, Hàng Châu tìm đến thưởng thức đồ nướng và hỏi thăm sức khỏe của anh.
Ngày 18/4, Shao treo tấm biển "Gia đình có việc, tôi cần nghỉ một tuần" trước cửa quán. Khách hàng không biết rằng anh đóng cửa để đến thành phố Hợp Phì hiến tế bào gốc cứu một bé gái ba tuổi mắc bệnh bạch cầu. Nhưng quá trình này kéo dài 13 ngày. Ca hiến tặng thành công vào ngày 27/4.
Khi thông tin được lan truyền, lượng khách đổ về quán tăng đột biến. Hiện tại, anh Shao kê 50 bàn vẫn không đủ chỗ. Do quá tải, quán phải hoạt động từ 8h30 đến 2h sáng hôm sau. Biết quán thiếu nhân sự, khách hàng vẫn kiên nhẫn chờ đợi. Hiệp hội Ẩm thực, Hội Chữ thập đỏ và Đội cứu hộ Blue Sky địa phương đã cử đầu bếp, tình nguyện viên đến phụ giúp anh. Để tránh làm phiền hàng xóm, anh lên kế hoạch chuyển sang mặt bằng rộng hơn gần đó.
Một thực khách di chuyển 7 tiếng từ miền Tây Nam đến quán, cho biết một người sẵn lòng hiến tế bào gốc chắc chắn là người kinh doanh đáng tin cậy. Trong đám đông, một bé gái đưa kẹo mút và gọi vang "chú anh hùng", khiến Shao xúc động. "Hành động của tôi có thể lan tỏa năng lượng tích cực đến trẻ em, điều đó giá trị hơn tất cả", anh chia sẻ.
Shao đăng ký tham gia Ngân hàng Tủy xương Trung Quốc từ năm 2019. Đến tháng 9/2025, anh nhận thông báo tương thích tủy bước đầu với một bệnh nhân. Sau khi qua kỳ kiểm tra sức khỏe đầu năm 2026, anh duy trì kinh doanh và chờ ngày hiến tặng.
Nói về sức khỏe sau ca phẫu thuật, chủ quán cho biết bản thân đã phục hồi, chỉ bị hạ đường huyết nhẹ. Tối 5/5, ông Wang Qingwu, Bí thư Thành ủy Túc Châu, đã đến thăm quán và biểu dương hành động của Shao.
Shao cho biết anh không có ý định trở thành người nổi tiếng trên mạng xã hội, chỉ mong cộng đồng quan tâm hơn đến bệnh nhân bạch cầu. "Tôi chỉ làm một việc nhỏ. Hiến tế bào gốc là quy trình an toàn, tôi hy vọng sẽ có thêm nhiều người cùng tham gia", anh nói.
Tính đến cuối tháng 4/2026, chương trình hiến tặng tế bào gốc tại Trung Quốc có gần 3,8 triệu tình nguyện viên đăng ký, với hơn 22.000 ca hiến tặng thành công. Kể từ ca hiến tặng không cùng huyết thống đầu tiên năm 1996, số lượng này đã vượt mốc 10.000 vào năm 2020 và vẫn tiếp tục tăng.
