Giữa làn sóng cắt giảm chi tiêu từ chính phủ, thuế quan, chiến tranh và sức ép từ trí tuệ nhân tạo (AI), thế hệ lao động trẻ Mỹ đang bước vào giai đoạn thị trường việc làm khắc nghiệt nhất trong nhiều năm qua.
Như một truyền thống lâu đời, cứ đến tháng 5 hằng năm, các sinh viên sắp tốt nghiệp đại học lại đổ về công viên Washington Square ở New York trong những bộ lễ phục đầy màu sắc.
Các sinh viên ở độ tuổi đôi mươi tụ tập chụp ảnh, ăn mừng khoảnh khắc trở thành tân cử nhân. Thế nhưng giờ đây phía sau những nụ cười ấy lại là nỗi bất an về tương lai việc làm.
Julie Patel, người vừa hoàn thành bằng thạc sĩ về y tế công cộng, chia sẻ với kênh Al Jazeera ngày 17-5 rằng thị trường việc làm ảm đạm đã làm phai nhạt niềm vui ngày tốt nghiệp.
Tương tự, Salvadore (23 tuổi) tiết lộ với Đài CNBC rằng cô đã rải hàng trăm hồ sơ ứng tuyển mà vẫn chưa có hồi âm.
“Khi ai đó hỏi bạn đang làm gì, tôi chỉ biết ngậm ngùi trả lời: Tôi đang ở nhà bố mẹ, dán mắt vào LinkedIn 24 giờ một ngày” – Salvadore thú nhận.
Trong một cuộc khảo sát của Đài NBC News với hơn 100 cử nhân mới tốt nghiệp tại Mỹ, nhiều người mô tả hành trình tìm việc bằng những cụm từ như “rơi vào hố đen”, “nản lòng”, hay “cảm giác như việc học đại học chẳng còn nhiều ý nghĩa”.
Theo Ngân hàng Dự trữ liên bang New York, tỉ lệ thất nghiệp của sinh viên mới tốt nghiệp trong năm 2025 đã tăng lên 5,3%, cao hơn mức khoảng 4% của toàn bộ lực lượng lao động – điều vốn rất hiếm xảy ra trong lịch sử thị trường việc làm Mỹ.
Phía nhà tuyển dụng tình hình cũng không mấy khả quan. Dữ liệu từ Handshake – nền tảng tuyển dụng dành cho sinh viên Mỹ – cho hay số lượng tin tuyển dụng đã giảm 15-16% trong giai đoạn từ tháng 8-2024 đến tháng 8-2025 so với cùng kỳ năm trước, trong khi số hồ sơ ứng tuyển cho mỗi vị trí lại tăng tới 26-30%.
Một khảo sát của Cengage Group cũng cho thấy chỉ khoảng 30% sinh viên tốt nghiệp năm 2025 tìm được công việc toàn thời gian đúng chuyên ngành.
Theo các nhà phân tích, khó khăn của cử nhân trẻ đến từ xu hướng suy giảm tuyển dụng hậu đại dịch COVID-19. Tuy nhiên họ khẳng định tình trạng này đang trở nên nghiêm trọng hơn do tâm lý phòng thủ của doanh nghiệp trong bối cảnh kinh tế bất ổn, đặc biệt khi chính sách thuế quan và chi tiêu liên bang thay đổi liên tục dưới chính quyền Tổng thống Donald Trump.
Mùa xuân năm ngoái, Ban Hiệu suất chính phủ (DOGE) do tỉ phú Elon Musk đứng đầu đã tiến hành cắt giảm hàng loạt chương trình và ngân sách liên bang, hệ quả là quy mô lao động khu vực công thu hẹp đáng kể.
Không chỉ vậy, nhiều trường đại học và viện nghiên cứu cũng buộc phải đóng băng tuyển dụng hoặc cắt giảm nhân sự. Gần đây các trường như Đại học Duke, Harvard, Maryland hay Princeton đều đã thông báo hạn chế tuyển dụng hoặc tinh giản việc làm.
Song song đó những biến động địa chính trị, từ chiến sự Nga – Ukraine kéo dài đến căng thẳng Mỹ, Israel – Iran bùng phát cũng khiến môi trường kinh doanh toàn cầu thêm bất định.
“Thời gian gần đây chứng kiến sự bất ổn khổng lồ về thuế quan, lãi suất, lạm phát và địa chính trị. Điều đó khiến nhiều doanh nghiệp chọn cách chờ đợi thay vì mạo hiểm tuyển thêm người”, chuyên gia kinh tế Brad Hershbein nhận định với tạp chí Newsweek.
Trong bối cảnh đó, sự nổi lên nhanh chóng và ồ ạt của AI càng đe dọa thị trường lao động trẻ. Nhiều công ty đã bắt đầu sử dụng AI để thay thế các vị trí như chăm sóc khách hàng hoặc lập trình cơ bản.
Theo tạp chí Fortune, chỉ trong bảy tháng đầu năm 2025, AI đã khiến hơn 10.000 việc làm tại Mỹ bị cắt giảm. Một khảo sát của Goldman Sachs vào tháng 4-2026 cũng cho thấy AI đang khiến nền kinh tế Mỹ mất trung bình khoảng 16.000 việc làm mỗi tháng.
CEO Anthropic Dario Amodei nhiều lần cảnh báo AI có thể xóa sổ một nửa số công việc văn phòng cấp thấp trong vòng năm năm tới.
CEO BlackRock Larry Fink cũng nhận định sinh viên tốt nghiệp năm 2026 có thể phải đối mặt với tỉ lệ thất nghiệp cao nhất trong mọi năm, một phần vì AI đang thay thế ngày càng nhiều vị trí khởi điểm.
“AI đang thực sự làm đảo lộn thị trường việc làm cho người mới vào nghề. Nó vừa khiến sinh viên mới tốt nghiệp khó tìm việc hơn vừa làm tăng nhu cầu đối với lao động có kinh nghiệm”, ông Aleksandar Tomic – phó hiệu trưởng phụ trách chiến lược, đổi mới và công nghệ tại Đại học Boston – nhận định.
Đáng chú ý không chỉ cạnh tranh với những người đã đi làm, các tân cử nhân giờ đây còn phải cạnh tranh cả với sinh viên chưa tốt nghiệp để giành lấy những suất thực tập vốn ngày càng khan hiếm.
Khi đàn ông im lặng, thường là lúc họ đang suy nghĩ, điều chỉnh cảm xúc hoặc đơn giản là muốn tạm dừng để bình tâm. Với phụ nữ, im lặng không rõ lý do giống một sự rút lui.
Thay vì để cô ấy hiểu lầm là đã rời bỏ cuộc trò chuyện, một câu trấn an ngắn gọn: "Anh đang suy nghĩ một chút, anh vẫn ở đây với em" sẽ giúp duy trì kết nối. Nếu thiếu điều đó, cô ấy sẽ cảm thấy bất an thay vì thấu hiểu sự im lặng của bạn.
Phụ nữ không đi từ A đến B mà đến mọi thứ
Đàn ông tư duy theo đường thẳng, nhưng phụ nữ lại liên tưởng theo mạng lưới. Những gì bạn cho là "nói vòng vo" thực chất là cách cô ấy xây dựng bối cảnh, sắc thái cảm xúc và tìm kiếm ý nghĩa của vấn đề.
Thay vì thúc giục cô ấy đi thẳng vào điểm chính, hãy thử thả lỏng và lắng nghe. Những chi tiết thêm thắt là cầu nối giúp cô ấy cảm thấy gắn kết và gần gũi với bạn hơn.
Cảm xúc là "món chính"
Khi phụ nữ chia sẻ về cảm xúc, mục tiêu của họ thường không phải là tìm giải pháp. Cô ấy chỉ đang mời bạn bước vào thế giới nội tâm của mình.
Thay vì đóng vai người sửa chữa để tìm lỗi và khắc phục, hãy thử dành cho cô ấy sự đồng cảm bằng cách nói: "Điều đó hoàn toàn hợp lý, anh hiểu vì sao em lại cảm thấy vậy".
Khi phụ nữ cảm thấy được đáp ứng về mặt cảm xúc, tâm hồn họ sẽ dịu lại. Cảm xúc ổn định, vấn đề thường tự được giải quyết nhanh hơn cố gắng can thiệp bằng lý trí ngay từ đầu.
Kết nối quan trọng hơn thời điểm
Đàn ông thích chọn thời điểm thuận tiện để thảo luận, nhưng phụ nữ lại ưu tiên "đừng để mất nhau lúc này". Đó là lý do cô ấy có thể gợi lại một vấn đề ngay khi bạn đang mệt mỏi hoặc mất tập trung.
Đối với cô ấy, đó không phải là sự thiếu tinh tế về thời gian, mà là nỗ lực khôi phục lại sợi dây liên kết trước khi khoảng cách giữa hai người lớn dần.
Một lời thừa nhận nhanh: "Anh biết chuyện này quan trọng, chúng mình sẽ nói kỹ hơn sau khi anh nghỉ một chút nhé" sẽ hiệu quả hơn nhiều so với việc gạt đi.
Phụ nữ hiếm khi chỉ nói về một chuyện duy nhất
Đằng sau câu hỏi: "Sao anh không nhắn tin trả lời?" thường ẩn chứa một nỗi lo lớn hơn rằng "Chúng ta vẫn ổn chứ?". Phụ nữ cực kỳ nhạy cảm với giọng điệu, sự thay đổi trong mức độ thân mật và bầu không khí của mối quan hệ.
Một vấn đề nhỏ thường là "phép thử" cho một tình trạng lớn hơn của cả hai. Thay vì chỉ trả lời bề nổi, hãy thử tìm hiểu ẩn ý sâu xa hơn để xoa dịu nỗi lòng của cô ấy.
Nhu cầu được công nhận để trở nên trọn vẹn
Dù chuyện lớn hay nhỏ, điều phụ nữ tìm kiếm cuối cùng là sự xác nhận: "Anh hiểu rồi". Nếu không nhận được sự công nhận, cô ấy thường lặp lại vấn đề, không phải để cằn nhằn, mà để hoàn thiện sự kết nối còn dang dở.
Chỉ cần một khoảnh khắc bạn thực sự lắng nghe và thừa nhận cảm xúc của cô ấy, bạn sẽ thấy đối phương trở nên dịu dàng và dễ dàng vượt qua mọi chuyện hơn bao giờ hết.
Vụ bé gái 4 tuổi ở phường Phú Diễn, Hà Nội tử vong hôm 6/5 do cha dượng và mẹ ruột bạo hành khiến nhiều người đặt câu hỏi về trách nhiệm của cộng đồng. Trước đó, hàng xóm cho biết thường nghe tiếng khóc thét mỗi tối nhưng không can thiệp vì nghĩ sự việc chưa nghiêm trọng.
Dưới các bài viết về sự việc trên VnExpress, nhiều độc giả thừa nhận từng chọn im lặng khi thấy dấu hiệu bạo hành vì e ngại "mang vạ vào thân".
Tiến sĩ Đặng Hoàng Ngân, chuyên gia tâm lý học phát triển trẻ em và thanh thiếu niên, ở Kanagawa, Nhật Bản cho rằng sự im lặng của đám đông xuất phát từ khoảng trống của hệ thống bảo vệ trẻ em.
Theo bà Ngân, nhiều người dân chưa quen với Tổng đài bảo vệ trẻ em 111 hoặc thiếu niềm tin vào việc bảo mật danh tính người báo tin. Người hàng xóm có thể ngại xen vào chuyện của nhà người khác, nhất là những nhà hành xử hung hãn. "Đừng chỉ trách hàng xóm khi trẻ bị bạo hành. Nếu chỉ dựa vào ý thức của từng người dân, khó tạo ra mạng lưới bảo vệ trẻ em bền vững", bà nói.
Để giải quyết tận gốc rễ, bà Ngân dẫn chứng mô hình tại Nhật Bản. Quốc gia này không đặt trọng tâm vào việc xử lý hậu quả, mà ưu tiên phát hiện nguy cơ và can thiệp sớm.
Nhật Bản xây dựng mạng lưới giám sát chéo, quy trách nhiệm cho giáo viên, bác sĩ, hộ sinh, nhân viên phúc lợi và chính quyền địa phương. Khi giáo viên phát hiện học sinh có vết bầm tím lặp lại, hoặc bác sĩ thấy dấu hiệu thương tích bất thường mà người chăm sóc không thể giải thích hợp lý, họ có quyền báo cáo nghi ngờ bạo hành. Trong một số trường hợp, trẻ được tách khỏi gia đình tạm thời để xác minh.
"Nhật Bản chấp nhận khả năng cảnh báo nhầm, nhưng ưu tiên sự an toàn của trẻ ở mức cao nhất", chuyên gia cho biết.
Để tránh quy chụp, mọi nghi vấn được đối chiếu với "Sổ tay mẹ và bé" – tài liệu lưu trữ toàn bộ lịch sử y tế, tiêm chủng và phát triển của trẻ em Nhật Bản từ sơ sinh đến 6 tuổi. Hệ thống phân định rõ rệt giữa việc trẻ bị thương do phụ huynh bất cẩn trong khoảnh khắc với tình trạng bỏ bê, bạo hành kéo dài.
Đặc biệt, Nhật Bản sử dụng các chuyến thăm nhà chủ động làm "công cụ phòng ngừa". Tại tỉnh Kanagawa, hộ sinh, bác sĩ hoặc cán bộ phúc lợi đến tận nhà kiểm tra sức khỏe và môi trường nuôi dưỡng theo các mốc phát triển của trẻ, bắt đầu từ hai tháng tuổi. Việc này được thực hiện ngay cả khi phụ huynh không đăng ký.
Nhân sự chuyên môn sẽ kiểm tra cân nặng, vòng đầu, quan sát dấu hiệu bất thường trên cơ thể trẻ và môi trường sống. Họ cũng đặt nhiều câu hỏi cụ thể như ai ngủ cùng em bé, cha mẹ có thay phiên chăm sóc con hay không, người mẹ có thời gian nghỉ ngơi hay ra ngoài thư giãn không. Những chuyến thăm này không phải để "kiểm tra", mà để hỗ trợ cha mẹ trước khi khủng hoảng xảy ra.
Ngoài trò chuyện, các chuyên gia cũng quan sát những dấu hiệu khó che giấu như mùi thuốc lá trong nhà, ánh mắt của cha mẹ, cách đáp ứng nhu cầu của trẻ hay bầu không khí trong gia đình. Những tín hiệu này có thể dẫn tới hỗ trợ ngay lập tức hoặc được ghi nhận để theo dõi sát hơn.
Song song đó, các địa phương cung cấp mạng lưới hỗ trợ gồm lớp kỹ năng làm cha mẹ, đường dây nóng giảm áp lực sau sinh và dịch vụ giữ trẻ khẩn cấp. "Không ai tự nhiên biết cách làm cha mẹ", bà Ngân nói. "Có người đang cố gắng hết sức nhưng vẫn kiệt quệ. Có người bước vào vai trò cha mẹ khi bản thân còn đầy tổn thương và áp lực. Nếu được hỗ trợ sớm, nhiều hành vi bạo lực có thể được ngăn chặn trước khi trở thành bi kịch".
Đánh giá về hệ thống của Việt Nam, bà Ngân xem việc bổ sung nhân viên công tác xã hội và nhà tâm lý lâm sàng tại các trạm y tế cơ sở thời gian qua là một bước tiến. Tuy nhiên, chuyên gia lưu ý các đơn vị này cần chủ động tiếp cận các gia đình có trẻ nhỏ thay vì chờ đợi sự chủ động từ người dân.
"Khi đó, không chỉ trẻ em được bảo vệ sớm hơn mà nhiều cha mẹ cũng có cơ hội được giúp đỡ trước khi áp lực biến thành điều gây đau đớn cho con cái", bà nói.
Thói quen tập thể dục giúp giảm 46% nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân. Theo tác giả nghiên cứu Xuan-Mai Nguyen, những người có tuổi thọ cao trong nghiên cứu có thói quen tập thể dục (hoặc vận động) tương đương khoảng 7,5 giờ mỗi tuần. Nếu như bạn đi bộ lên cầu thang mà không hụt hơi, được coi là tương đương 4 phút tập thể dục.
Như vậy, không cần thiết phải tham gia vào những môn thể thao chuyên nghiệp, những hoạt động hàng ngày giúp tiêu hao năng lượng cũng rất tốt cho cơ thể bạn.
Nên tắm nắng 15 phút mỗi ngày
Tắm nắng thường xuyên rất tốt cho sức khỏe, chỉ cần 15 phút tiếp xúc với ánh nắng mặt trời hàng ngày là đủ để duy trì lượng vitamin D ở người khỏe mạnh. Bởi ánh sáng mặt trời kích thích các tế bào da sản xuất vitamin D, một loại vitamin thiết yếu cho nhiều chức năng quan trọng như: phát triển xương, tái tạo xương, co cơ không tự chủ (như nhịp tim và tiêu hóa), chuyển hóa đường huyết thành năng lượng.
Thiếu vitamin D có thể làm suy giảm tất cả các chức năng này và dẫn đến sức khỏe xương kém. Một đánh giá các nghiên cứu năm 2019 kết luận rằng thiếu vitamin D có liên quan đến nguy cơ tử vong cao hơn so với những người có mức vitamin D bình thường, bao gồm tăng gấp 2 lần nguy cơ tử vong do ung thư.
Theo nghiên cứu, không bao giờ hút thuốc lá trong đời có thể giúp bạn giảm 29% nguy cơ tử vong. Đối với người nghiện thuốc lá, hãy bỏ ngay hút thuốc để bảo vệ sức khỏe bản thân và những người xung quanh (vì hít phải khói thuốc lá của người hút cũng gây tổn hại tới sức khỏe). Do đó để bảo vệ sức khỏe đừng bao giờ uống rượu bia tới mức say. Chuốc nhau uống say là một thói quen không hề tốt ở nhiều nơi. Bạn không nên uống nhiều hơn 4 lon bia hay đồ uống chứa cồn mỗi ngày. Hạn chế bia rượu, bạn có thể giảm 19% nguy cơ tử vong.
Duy trì một cuộc sống cân bằng, ít stress có thể giảm 22% nguy cơ tử vong sớm. Để cuộc sống ít stress, bạn cần có một cái nhìn lạc quan, tích cực hơn, biết cách cân bằng cuộc sống để hóa giải stress thành niềm vui.
Có thể nhiều người không biết căng thẳng kích hoạt giải phóng cortisol, một loại hormone giúp bạn phản ứng với các mối đe dọa bằng cách tăng nhịp tim và nhịp thở. Mức độ cortisol cao trong thời gian dài có thể gây hại, dẫn đến lo lắng, trầm cảm, huyết áp cao và bệnh tim. Cũng có bằng chứng cho thấy căng thẳng kéo dài có thể làm "lão hóa" tế bào ở cấp độ phân tử.
Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng tăng mức cortisol thúc đẩy sự phân hủy tế bào và tăng sản xuất các gốc tự do, các phân tử không ổn định làm hỏng DNA của tế bào, khiến tế bào lão hóa và hoạt động sai sớm. Điều này làm phát sinh nhiều loại ung thư khác nhau.
Để quản lý căng thẳng tốt hơn trong thời gian dài, hãy thử các liệu pháp tâm trí - cơ thể như: thiền chánh niệm, yoga nhẹ nhàng, thái cực quyền, bài tập thở sâu, thư giãn cơ bắp, phản hồi sinh học, hình ảnh dẫn đường.
Giấc ngủ chất lượng là yếu tố sống còn cho sức khỏe tim mạch và chức năng não bộ. Hãy duy trì vệ sinh giấc ngủ (không thiết bị điện tử trước khi ngủ) và đi ngủ vào một giờ cố định.
Ngủ đủ giấc và sâu giấc từ 7-9 tiếng mỗi đêm giảm 18% nguy cơ tử vong sớm.
Hàng chục nghiên cứu đã chỉ ra mối liên hệ giữa ngủ kém với tình trạng sức khỏe suy yếu, trong đó có cả tử vong sớm.
Theo các chuyên gia, ẩn sau vị ngọt từ đồ uống có đường là những hệ lụy nghiêm trọng đối với sức khỏe cộng đồng. Các loại nước ngọt liên quan trực tiếp đến nguy cơ béo phì, tiểu đường type 2 và bệnh tim. Bác sĩ Levine coi đây là những loại đồ uống "độc hại" cần loại bỏ khỏi thực đơn.
Theo nghiên cứu kéo dài 86 năm của Đại học Harvard (Mỹ), các mối quan hệ tích cực trong cuộc sống là điều đầu tiên có thể giúp bạn sống thọ và hạnh phúc hơn. "Một câu hỏi quan tâm hay khoảnh khắc tận tụy vì người khác, không bao giờ là quá muộn để củng cố mối quan hệ quan trọng đối với bạn", Tiến sĩ Robert Waldinger, người phụ trách nghiên cứu, nhận định.
Quan hệ xã hội cũng là một giá trị được đề cao của những người sống trăm tuổi ở các vùng trường thọ. "Họ coi trọng bạn đời của mình, nuôi dưỡng các mối quan hệ. Có những người bạn phù hợp, đó là bí quyết quan trọng nhất giúp người dân ở vùng trường thọ làm điều đúng đắn và tránh điều sai trái", chuyên gia Buettner cho hay.
Theo nghiên cứu, chế độ ăn chủ yếu dựa vào thực vật có thể kéo dài tuổi thọ của bạn thêm 21%. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa rằng bạn phải là người ăn chay. Chế độ ăn chủ yếu dựa vào thực vật chẳng hạn như chế độ ăn Địa Trung Hải giàu ngũ cốc nguyên hạt và rau xanh, củ quả là một trong những bí quyết giúp bạn sống lâu hơn.
Ăn nhiều rau củ quả không có nghĩa là bạn nên ngừng ăn thịt hoặc thậm chí việc đó là phù hợp hoặc an toàn cho bạn. Nhưng nghiên cứu đã chỉ ra rằng các nguyên tắc của việc ăn chay có thể tăng cường sức khỏe và tuổi thọ theo nhiều cách khác nhau, chẳng hạn như: giảm nguy cơ béo phì; tiêu thụ nhiều thực phẩm giàu dinh dưỡng như ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, rau và trái cây; giảm tiêu thụ quá nhiều đường, muối và chất béo bão hòa.
Ăn một chế độ ăn uống cân bằng hơn có thể làm giảm nguy cơ mắc các bệnh liên quan đến lão hóa như huyết áp cao, tiểu đường, bệnh tim và ung thư ruột kết.
