Làng cổ Lộc Yên, xã Thạnh Bình, TP Đà Nẵng (trước đây thuộc xã Tiên Cảnh, huyện Tiên Phước, Quảng Nam) được công nhận là di tích cấp quốc gia, trong đó có 8 ngôi nhà cổ có niên đại từ 80 - 150 năm.
Các ngôi nhà cổ ở đây được đánh giá là quần thể có giá trị cao về mặt kiến trúc, kỹ xảo và mỹ thuật.
Lộc Yên là một làng cổ, hình thành từ thế kỷ 15 - 16. Làng Lộc Yên ngày trước cho đến hôm nay vẫn ở trong một thung lũng bao quanh là những đồi cây chen với đá.
Kiến trúc nhà cổ mang đặc trưng của vùng trung du, tọa lạc trong một không gian xanh, hay đúng hơn hòa hợp trong cây xanh của vườn - rừng được bao quanh bởi những khu vườn đồi có bờ ngăn bằng đá.
Các lối dẫn vào cổng nhà đều xếp bằng đá, các bậc lên xuống thấp cao cũng được xếp từ đá tạo thành ngõ đá, bờ đá cổ kính.
Làng Lộc Yên là một trong những điển hình về văn hóa làng của vùng quê Quảng Nam.
Ở đó có thể tìm thấy được "hồn Việt" thông qua những hình ảnh rất giản dị với những ngôi nhà cổ, những ngõ đá đẹp và kỹ xảo, giếng nước trong vắt, những hàng chè tàu thẳng tắp, xanh mướt, cánh đồng lúa bậc thang quyến rũ.
Bức tranh quê vừa tĩnh vừa động, cùng với những phong tục, tập quán, ẩm thực, lối sống thuần Việt, phong cách ứng xử ấm áp, chu đáo, tận tình, rất đặc trưng "Quảng Nam" của người dân địa phương đã làm nên không gian văn hóa nhà vườn đặc sắc và thú vị.
Trong làng những cổng, ngõ và bờ rào đá được xếp đặt thủ công, tạo nên diện mạo riêng của một không gian làng truyền thống.
Ngoài chức năng che chắn, tường đá còn ngăn đất đá từ sườn đồi sạt xuống, bảo vệ nhà, ruộng vườn phía dưới. Người dân tận dụng những phiến đá phẳng, vuông vức để xếp thành tường, cổng, ngõ mà không cần vôi vữa kết dính.
Ngôi nhà cổ của ông Đồng Viết Mão (88 tuổi) hơn 150 năm, tọa lạc trên một đồi thấp với hệ thống ngõ, bờ rào đều làm bằng đá xếp chồng lên nhau, được trồng chè tàu xanh ngắt.
Những viên đá rất cổ xếp chồng lên nhau, qua thời gian hơn trăm năm hiện lên vẻ cổ kính, rêu mọc nhiều, trước sân là cây mai cổ thụ rất to.
Ông Mão kể hệ thống ngõ, tường rào bằng đá được cha ông làm từ thuở xưa, chọn những viên đá vuông vức, bằng phẳng xếp chồng lên nhau, không dùng vữa, xi măng mà chỉ là đất và đá.
Bà Nguyễn Thị Minh Toán, chuyên viên Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công xã Thạnh Bình, cho biết khi đến làng cổ Lộc Yên thì hình ảnh đầu tiên bắt gặp là những ngõ đá có tuổi đời 100-150 năm, xây dựng chỉ đơn giản là đá được người dân sắp xếp thành những tầng, lớp, không có vật liệu kết dính nào.
"Họ đã khéo léo tận dụng các góc cạnh phiến đá, sắp xếp thành những những ngõ, bờ tường thẳng tắp. Cùng với hàng chè tàu, hàng cau điểm xuyết thêm cho những ngôi nhà cổ ở đây càng thêm thơ mộng", bà Toán nói thêm.
Ông Dương Đức Lin, Chủ tịch UBND xã Thạnh Bình, cho biết qua thời gian, những cấu kiện kiến trúc gỗ ở các ngôi nhà cổ bị mối mọt, xuống cấp rất nhiều.
Trước đây HĐND tỉnh Quảng Nam có nghị quyết về trùng tu các di tích, huyện Tiên Phước lúc đó cũng xin hỗ trợ trùng tu một số nhà cổ.
Hiện nay sau khi vận hành chính quyền 2 cấp, việc hỗ trợ các hộ dân trùng tu gặp nhiều khó khăn do cần nguồn lực lớn, mà nguồn lực của xã thì không có để hỗ trợ cho người dân.
Vừa qua người dân kiến nghị, xã đã làm tờ trình gửi Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, đề xuất thành phố hỗ trợ tu bổ cấp thiết các ngôi nhà cổ ở Lộc Yên. Trong thời gian tới xã cũng sẽ vận động người dân giữ được nét truyền thống của các nhà cổ và mong muốn thành phố quan tâm hỗ trợ kinh phí, kỹ thuật tiếp tục trùng tu các nhà cổ ở đây.
Ông Lin cho hay hiện nay trong đề án phát triển du lịch của xã cũng đã xây dựng các phương án bảo tồn, phát huy giá trị các di tích, di sản, cảnh quan thiên nhiên trong quần thể làng cổ Lộc Yên, nhà cổ, ngõ đá.
Tin Gốc: Tuổi Trẻ
