Không chỉ nổi tiếng với những chiến công lẫy lừng, SAS còn được xem là “cha đẻ” của khái niệm tác chiến đặc biệt hiện đại, đặt nền móng cho sự ra đời của hàng loạt đơn vị tinh nhuệ khác trên toàn cầu.
Với khẩu hiệu bất hủ: “Who Dares Wins – Ai dám, người đó thắng”, SAS đã trở thành hình mẫu cho các lực lượng như Delta Force của Mỹ, SASR của Australia hay NZSAS của New Zealand.
Sau hơn 80 năm hình thành và phát triển, SAS vẫn giữ vững vị thế đỉnh cao, liên tục đổi mới và thích nghi với các thách thức an ninh toàn cầu.
Ra đời từ yêu cầu “đánh vào chỗ yếu nhất”
SAS được thành lập vào ngày 1/7/1941, xuất phát từ ý tưởng táo bạo của Trung tá David Stirling. Theo đó, ông đề xuất thành lập một đơn vị nhỏ, có khả năng đột nhập sâu vào hậu phương địch để phá hoại các mục tiêu chiến lược của liên quân Đức – Italia tại Bắc Phi.
Ban đầu, đơn vị này chỉ có 60 người nhằm đánh lừa tình báo Đức về quy mô thực sự.
Báo Telegraph đánh giá, thành tích của SAS trong Thế chiến II là cực kỳ ấn tượng, với việc phá hủy hơn 250 máy bay, 7.000 xe tải và 450 tấn nhiên liệu của phe phát xít. Phương thức tác chiến đặc biệt của SAS – sử dụng các đội nhỏ, di chuyển nhanh, tấn công bất ngờ rồi biến mất – đã trở thành nguyên tắc cốt lõi của tác chiến đặc biệt hiện đại.
Sau khi bị giải tán vào năm 1945, SAS được tái lập vào năm 1947 và hiện thuộc Bộ Chỉ huy Lực lượng Đặc nhiệm Anh (UKSF). Với quy mô khoảng 400-600 thành viên, SAS chuyên trách các nhiệm vụ chống khủng bố, trinh sát luồn sâu, giải cứu con tin và hành động trực tiếp. Truyền thống “một người SAS bằng một tiểu đoàn” từ Thế chiến II vẫn là nền tảng, nhấn mạnh sự linh hoạt, bí mật và khả năng thích ứng vượt trội.
Tuyển chọn khắc nghiệt bậc nhất
Quy trình tuyển chọn ứng viên cho SAS được xem là một trong những quy trình khắc nghiệt nhất thế giới, nhằm tìm kiếm những cá nhân có sức bền thể chất, tinh thần thép và trí tuệ chiến lược. SAS mở cửa cho tất cả quân nhân Lục quân Anh, và trong một số trường hợp đặc biệt, cả binh sĩ Hải quân và Không quân cũng có thể nộp đơn.
Ứng viên phải là quân nhân Anh, cam kết phục vụ 3 năm, không có tiền án và đạt chuẩn y tế nghiêm ngặt. Quy trình tuyển chọn diễn ra 2 lần/năm, kéo dài 5-7 tháng với tỷ lệ đỗ chỉ 10-15%. Giai đoạn đầu tiên là kiểm tra thể lực cực kỳ gắt gao, bao gồm chạy 2,4km dưới 9 phút 36 giây, bơi 200m dưới 9 phút 30 giây, 40 lần hít đất, 50 lần gập bụng và 8 lần kéo xà.
SAS không tìm kiếm “người chạy nhanh nhất” mà là người không bỏ cuộc, có sự bền bỉ, tự kỷ luật và khả năng ra quyết định đúng đắn dưới áp lực cao.
Sau khi vượt qua giai đoạn tuyển chọn, ứng viên bước vào giai đoạn tiếp theo để được “đúc” thành một đặc nhiệm SAS hoàn chỉnh. Khóa huấn luyện bao gồm các kỹ năng nhảy dù, chiến đấu dưới nước, lái xe tốc độ cao, bắn tỉa và cận chiến.
Đặc biệt, giai đoạn huấn luyện trong rừng ở Belize kéo dài 8 tuần, tập trung vào kỹ năng sống sót trong rừng rậm, ngụy trang, theo dõi và phá hoại. Khóa huấn luyện chống khủng bố tại Hereford mô phỏng thực tế các hoạt động giải cứu con tin, sử dụng khí gas và đạn thật. Yêu cầu SERE (sống sót, trốn tránh, kháng cự, thoát hiểm) là cốt lõi, bao gồm cả chống tra tấn và hoạt động sau lưng đối phương.
Các cựu binh kể lại, huấn luyện SAS rất sáng tạo, lấy cảm hứng từ chiến thuật “hit and run” của David Stirling thời Thế chiến II. Thành viên phải thành thạo ngôn ngữ, tình báo và y tế chiến trường, thường xuyên huấn luyện chung với đặc nhiệm Delta Force Mỹ và GIGN Pháp.
Dù tỷ lệ bỏ cuộc cao, những ai hoàn thành sẽ được trao “mũ nồi cát” và huy hiệu cánh dù vàng, trở thành những chiến binh sắt đá, sẵn sàng hoàn thành bất kỳ nhiệm vụ nào.
Trang bị vũ khí linh hoạt, tối ưu cho “đánh nhanh – ẩn sâu”
Theo Jane’s Infantry Weapons, các chiến binh SAS được trang bị rất hiện đại và linh hoạt, kết hợp truyền thống của nước Anh với công nghệ cao. Quân phục Crye Precision MultiCam (có khả năng thay đổi độ sáng tối, màu sắc theo môi trường xung quanh và điều kiện ánh sáng) hoặc MTP, mũ nồi màu cát, áo giáp nhẹ với tấm ceramic gia cường là những trang bị cơ bản.
Về vũ khí, SAS sử dụng súng L119A2 (phiên bản HK416 cỡ đạn 5,56mm) với ống giảm thanh, súng ngắn Glock 17 Gen5 (9mm), súng tiểu liên MP5SD, súng bắn tỉa L115A3 (AW50, .338 Lapua) và các loại vũ khí chống tăng như NLAW.
Để đáp ứng yêu cầu tác chiến đa miền, mỗi binh sĩ còn được trang bị “tận răng” với các khí tài hiện đại như kính nhìn đêm PVS-31, thiết bị liên lạc mã hóa Bowman, UAV mini Black Hornet cho trinh sát, công cụ phá nổ và y tế chiến trường.
Các đội SAS thường sử dụng xe địa hình Land Rover Wolf, trực thăng CH-47 Chinook cho nhiệm vụ tác chiến theo nhóm nhỏ, sinh tồn, thoát ly, nhảy dù (HALO) và thuyền cao tốc để đảm bảo khả năng cơ động cao. Với ngân sách không giới hạn, các binh sĩ SAS thường được trang bị các phương tiện chiến đấu tùy chỉnh, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ và đột kích chớp nhoáng.
Từ Iran 1980 tới Iraq – Afghanistan
SAS đã tham gia hàng trăm hoạt động quân sự, từ Thế chiến II đến hiện đại, với nhiều chiến tích xứng đáng được đưa vào “sách giáo khoa” của đặc nhiệm thế giới.
Trong Thế chiến II, Chiến dịch Loyton (1944) chứng kiến 30 chiến binh SAS gây thiệt hại nặng nề cho hậu tuyến phát xít Đức ở Pháp với tổn thất tối thiểu.
Một trong những nhiệm vụ nổi bật nhất của SAS là cuộc đột kích Đại sứ quán Iran ở London năm 1980 (Chiến dịch Nimrod). Hình ảnh chiến binh SAS mặc đồ đen, đeo mặt nạ phòng độc, đu dây qua cửa sổ đã trở thành biểu tượng của lực lượng đặc nhiệm toàn cầu. Chiến dịch thành công giải cứu 24 con tin, tiêu diệt 5 kẻ khủng bố và chỉ có 1 con tin thiệt mạng, đặc biệt khi được phát trực tiếp trên sóng truyền hình toàn cầu.
Trong cuộc chiến Falklands (1982), SAS cũng tham gia tích cực với các hoạt động phá hủy radar Argentina và hỗ trợ đổ bộ. Gần đây nhất, SAS tham gia hoạt động chống lại các chiến binh Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng tại Syria và nhiều hoạt động bí mật khác.
SAS đã chứng minh giá trị “nhỏ nhưng mạnh” và truyền cảm hứng cho đặc nhiệm Delta Force của Mỹ (thành lập năm 1977 dựa trên mô hình SAS) cùng các đơn vị khác ở hơn 10 quốc gia.
SAS đã đóng góp những khái niệm then chốt cho tác chiến đặc biệt hiện đại như: đội nhỏ 4 người, mô hình luyện cận chiến đặc nhiệm đầu tiên trên thế giới, kỹ thuật bắn 2 phát liên tiếp vào mục tiêu và hệ thống tuyển chọn ứng viên hiện đại.
Trong thế giới mà các mối đe dọa ngày càng phức tạp, SAS – với truyền thống, kinh nghiệm và tiêu chuẩn không khoan nhượng – vẫn là thước đo vàng của tác chiến đặc biệt, xứng đáng đứng thứ 2 trong Top 10 lực lượng đặc nhiệm xuất sắc nhất thế giới.
Phó Chánh Văn phòng Nhà Trắng Stephen Miller đã đưa ra cảnh báo gay gắt đối với lãnh đạo Iran về tình trạng bế tắc hiện nay khi các cuộc đàm phán không đạt được tiến triển.
Phát biểu trên kênh Fox News ngày 20/5, ông Miller cho biết chính quyền hiện tại ở Tehran đang đối mặt với tối hậu thư quan trọng từ Mỹ. Theo đó, nếu Iran không đồng ý với thỏa thuận do Mỹ đề xuất, nước này sẽ đối mặt với đòn trừng phạt chưa từng có.
“Đội ngũ lãnh đạo mới ở Iran phải đưa ra lựa chọn. Họ có thể đồng ý với một văn bản làm hài lòng Mỹ, hoặc họ có thể phải đối mặt với sự trừng phạt từ quân đội Mỹ, điều chưa từng thấy trong lịch sử hiện đại. Đó là sự lựa chọn mà họ phải đối mặt”, quan chức Nhà Trắng cảnh báo.
Cùng ngày, trang tin The War Zone đưa tin Mỹ đã triển khai 2 tàu khu trục được trang bị hệ thống laser tới khu vực chịu trách nhiệm quản lý của Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), bao gồm Trung Đông, Trung Á và Đông Phi.
The War Zone cho biết tàu khu trục USS Spruance là một phần trong nhóm tác chiến tàu sân bay Abraham Lincoln, trong khi tàu khu trục USS John Finn đang làm nhiệm vụ chiến đấu ở Ấn Độ Dương.
Cả hai tàu đều được trang bị hệ thống laser ODIN, được thiết kế để làm mất phương hướng máy bay không người lái và vô hiệu hóa camera và cảm biến trên tàu chiến, tàu ngầm, máy bay có người lái và máy bay không người lái.
Các động thái và tuyên bố cứng rắn của Mỹ được đưa ra trong bối cảnh Washington vẫn để ngỏ khả năng nối lại chiến dịch quân sự nhằm vào Iran.
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 20/5 nói rằng ông sẵn sàng chờ thêm vài ngày nữa để có được một thỏa thuận với Iran trước khi nối lại các cuộc tấn công vào nước này.
"Nếu chúng ta không nhận được câu trả lời đúng đắn, mọi chuyện sẽ diễn ra rất nhanh chóng", ông Trump nói với các phóng viên, khi bình luận về khả năng nối lại các cuộc tấn công của Mỹ vào Iran.
Báo New York Times ngày 15/5 dẫn nguồn tin cho biết, Mỹ và Israel đang tích cực chuẩn bị cho khả năng nối lại các hoạt động quân sự nhằm vào Iran.
Các lựa chọn mà Tổng thống Trump đang cân nhắc được cho là bao gồm việc chuyển sang các cuộc ném bom mạnh mẽ hơn vào Iran và một chiến dịch trên bộ của lực lượng đặc nhiệm để thu giữ uranium làm giàu từ các cơ sở hạt nhân Iran.
Kênh truyền hình NBC News dẫn nguồn tin cho biết, Lầu Năm Góc đang cân nhắc đặt tên cho chiến dịch tấn công mới nhằm vào Iran là Chiến dịch Búa Gậy nếu thỏa thuận ngừng bắn sụp đổ, thay thế cho Chiến dịch Cuồng nộ được phát động vào cuối tháng 2.
Mỹ từng cân nhắc khả năng tiến hành một chiến dịch nhằm đưa uranium làm giàu, vật liệu có khả năng chế tạo vũ khí hạt nhân, ra khỏi các cơ sở hạt nhân Iran. Điều này sẽ đòi hỏi lực lượng Mỹ phải ở lại trên lãnh thổ Iran trong một khoảng thời gian nhất định.
Theo các nguồn tin, Tổng thống Trump ngày càng mất kiên nhẫn với việc eo biển Hormuz tiếp tục bị đóng cửa, cũng như sự chia rẽ trong ban lãnh đạo Iran khiến họ không thể đưa ra những nhượng bộ đáng kể trong các cuộc đàm phán hạt nhân.
Theo Hãng tin Reuters, trong cuộc bỏ phiếu ngày 27-4, Thượng viện Mỹ đã thông qua với tỉ lệ 51 - 47 một thủ tục nhằm gạt bỏ nghị quyết yêu cầu tổng thống phải được Quốc hội phê chuẩn trước khi tiến hành hành động quân sự (nếu có) nhằm vào Cuba.
Thượng nghị sĩ Cộng hòa Rick Scott đại diện bang Florida - nơi có cộng đồng người Cuba lớn nhất cả nước, cho rằng nghị quyết là điều không cần thiết vì Mỹ chưa triển khai quân đội và không có "hoạt động thù địch" nào chống lại Cuba.
"Tổng thống chưa bao giờ nói rằng ông muốn đưa quân đến Cuba", ông Scott nói. "Đây hoàn toàn là sự lãng phí thời gian và là sự xúc phạm đối với người dân Cuba, cả ở Cuba lẫn tại bang của tôi".
Ngược lại, các nghị sĩ Dân chủ, dẫn đầu bởi thượng nghị sĩ Tim Kaine của bang Virgina, lập luận rằng các biện pháp như ngăn chặn nguồn cung nhiên liệu cho Cuba thực chất đã cấu thành hành động quân sự.
"Nếu điều đó xảy ra với Mỹ, chúng ta chắc chắn sẽ coi đó là hành động chiến tranh", ông Kaine nói.
Cuộc bỏ phiếu diễn ra trong bối cảnh chính quyền ông Trump gia tăng sức ép lên Cuba, bao gồm siết chặt phong tỏa năng lượng và đe dọa áp thuế đối với các quốc gia cung cấp dầu cho Havana.
Washington cũng cắt đứt nguồn cung dầu từ Venezuela cho Cuba sau khi tiến hành chiến dịch bắt giữ cựu Tổng thống Nicolas Maduro, khiến tình hình kinh tế - nhân đạo tại quốc đảo thêm trầm trọng, gia tăng sức ép lên chính quyền của Chủ tịch Cuba Miguel Diaz-Canel.
Ông Trump nhiều lần tuyên bố Cuba có thể là "mục tiêu tiếp theo", dù chưa nêu rõ kế hoạch cụ thể. Tuy nhiên, Nhà Trắng khẳng định các hành động của tổng thống nằm trong quyền hạn của tổng tư lệnh nhằm bảo vệ nước Mỹ, đồng thời nhấn mạnh Hiến pháp cho phép triển khai các chiến dịch ngắn hạn mà không cần tuyên chiến chính thức.
Đây là lần mới nhất trong chuỗi nỗ lực bất thành của Đảng Dân chủ nhằm buộc ông Trump phải xin phép Quốc hội trước khi tiến hành các chiến dịch quân sự. Trước đó, các nghị quyết tương tự liên quan đến Iran và Venezuela cũng đều bị bác bỏ.
Dù khó có khả năng thành công khi Đảng Cộng hòa nắm thế đa số ở Thượng viện, Đảng Dân chủ cho biết sẽ tiếp tục sử dụng các cuộc bỏ phiếu về quyền hạn chiến tranh để gây sức ép chính trị.
Trong thời gian tới, Quốc hội Mỹ dự kiến sẽ tiếp tục tranh luận và bỏ phiếu về việc hạn chế chiến dịch quân sự của Mỹ tại Iran.
Nhóm đàm phán còn có Ngoại trưởng Abbas Araghchi, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Abdolnaser Hemmati, Thư ký Hội đồng An ninh tối cao Ali Akbar Ahmadian, Thứ trưởng Ngoại giao Kazem Gharibabadi, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei, cùng các cố vấn chuyên môn, đại diện truyền thông, các nhóm ngoại giao và an ninh khác.
“Do tính chất phức tạp và độ nhạy cảm cao của các cuộc đàm phán giữa Iran và Mỹ, phái đoàn Iran không chỉ bao gồm các nhà đàm phán chính mà còn có các nhóm kỹ thuật và chuyên gia để phục vụ cho việc tham vấn khi cần thiết”, Hãng thông tấn Tasnim của Iran đưa tin.
Về phía Washington, phái đoàn Mỹ sẽ do Phó tổng thống JD Vance dẫn đầu, cùng hai đặc phái viên của Tổng thống Donald Trump là Steve Witkoff và Jared Kushner, Ngoại trưởng Marco Rubio và Tư lệnh Bộ Tư lệnh trung tâm Mỹ (CENTCOM) Brad Cooper.
Nhóm này đang trên đường tới Islamabad, sau khi dừng tiếp nhiên liệu tại thủ đô Paris (Pháp).
Ông Vance là nhân vật cấp cao được bổ sung vào phái đoàn này. Một số nguồn tin cho biết Iran muốn làm việc với Phó tổng thống Mỹ, cũng như ưu tiên ông hơn những nhà đàm phán khác.
Theo các nguồn tin của CNN, cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran tại Islamabad sẽ bao gồm cả hình thức trực tiếp và gián tiếp.
Đề xuất 15 điểm của Washington (đề xuất của phía Iran là 10 điểm) được cho là bao gồm việc Iran cam kết không phát triển vũ khí hạt nhân, bàn giao lượng uranium làm giàu ở mức cao, chấp nhận các giới hạn đối với năng lực quốc phòng và mở lại eo biển Hormuz.
Một nguồn tin tiết lộ hai bên nhiều khả năng sẽ thống nhất chương trình nghị sự cho các cuộc đàm phán thông qua bên trung gian Pakistan, sau đó dự kiến chuyển sang thảo luận trực tiếp vào cuối ngày.
Trước đây các vòng đàm phán giữa Mỹ và Iran chủ yếu diễn ra theo hình thức gián tiếp thông qua bên trung gian Oman, dù vẫn có một số cuộc tiếp xúc trực tiếp trong các cuộc đàm phán hạt nhân vào mùa xuân 2025.
