Khi màn đêm buông xuống tại ngôi làng nhỏ Doradal ở miền trung Colombia, tiếng chân huỳnh huỵch nặng nề từ những con hà mã nặng hơn 1,3 tấn đang lê bước qua vườn tược, sân trường, mái hiên, phá vỡ sự yên tĩnh.
“Chúng đã thay đổi lối sống của chúng tôi”, ngư dân Giovanny Contreras, 48 tuổi, cho biết khi đang lái thuyền đi ngang qua đôi mắt lồi của một con hà mã đực nhìn chằm chằm vào thuyền.
Cách quê hương châu Phi hàng nghìn km, số lượng hà mã đang nhân lên nhanh chóng ở miền trung Colombia, chiếm lĩnh ao hồ và xâm nhập sâu hơn vào đời sống của các cộng đồng người Colombia gần sông Magdalena.
Tất cả bắt nguồn từ một ý thích bột phát của trùm ma túy. Khi đang ở đỉnh cao quyền lực, trùm ma túy Pablo Escobar đã thu mua hàng nghìn hecta đất ở Doradal làm khu nghỉ dưỡng. Ông ta cho đào hàng chục hồ nhân tạo, xây dựng một biệt thự kiểu Địa Trung Hải, một đường băng riêng và một đấu trường bò tót. Escobar cũng buôn lậu vào Colombia nhiều loài động vật ngoại lai như voi, hươu cao cổ, lạc đà, tê giác, chuột túi, đà điểu và hươu bên cạnh 4 con hà mã.
“Tất cả các con vật đều có máng ăn chuyên dụng”, José Conrado Montoya Toro, 85 tuổi, được thuê làm người chăm sóc vườn thú của Escobar vào những năm 1980, nói. “Khi xe chở rau đến, có bắp cải, cà rốt và rau diếp cho tất cả các con vật”.
Trang trại Hacienda Napoles rơi vào tình trạng hoang tàn sau khi cảnh sát tiêu diệt Escobar. Đa số động vật trong trang trại được chuyển đến các sở thú, nhưng những con hà mã bị bỏ rơi và chúng đã trốn thoát, sinh sản vượt ra ngoài khuôn viên trang trại.
Được tự do giữa vùng nông thôn Colombia tươi tốt, loài động vật có vú này đã làm điều chúng giỏi nhất: lười biếng ngâm mình dưới nước, gặm cỏ và sinh sản. Chúng đã sinh sôi thành 200 con và có thể tăng lên 1.000 con vào năm 2035, đe dọa tới hệ sinh thái của Colombia.
Những con hà mã có nguồn gốc từ châu Phi được xếp vào loài động vật xâm lấn ở Colombia. Chính phủ muốn cho tặng chúng đến các quốc gia khắp thế giới, nhưng rất ít nơi tiếp nhận. Bác sĩ thú y đã thử thiến chúng, nhưng công việc rất nguy hiểm, đòi hỏi 8 người cùng phối hợp để đặt bẫy, gây mê và phẫu thuật cho từng con.
Hồi tháng 4, giới chức Colombia công bố kế hoạch trị giá hai triệu USD để cắt giảm quần thể hà mã bằng cách tiêu hủy nhân đạo 80 con, đồng thời tiếp tục di dời những con còn lại. Chúng có thể bị tiêm hóa chất gây tử vong, hoặc bị bắn vào đầu và chôn tại chỗ.
Kế hoạch này lập tức gây tranh cãi. Một số chuyên gia cho rằng do không có kẻ thù tự nhiên ở Colombia, hà mã sẽ chiếm chỗ các loài bản địa và cần bị tiêu diệt, trong khi các nhóm bảo vệ quyền động vật phản đối. Một tỷ phú Ấn Độ đã đề nghị nhận nuôi 80 con hà mã, nhưng chưa rõ việc vận chuyển có khả thi hay không.
Kế hoạch tiêu hủy đã chia rẽ làng Doradal, nơi quần thể hà mã hoang dã duy nhất bên ngoài châu Phi đã định hình bản sắc thị trấn và thu hút khách du lịch tìm đến.
“Cá nhân tôi thấy mâu thuẫn. Tôi ý thức được rằng họ phải loại bỏ hoặc di dời chúng, nhưng chúng cũng chỉ là động vật, những con vật không có lỗi trong các quyết định của Pablo Escobar”, Samy Castano, 35 tuổi, nhà đối diện với một cái ao đầy hà mã, chia sẻ. Anh chỉ trích chính phủ Colombia đã không hành động quyết đoán từ nhiều năm trước.
“Con không muốn họ giết chúng!”, Luciana, con gái 11 tuổi của anh, nói chen vào và kể lại lần một con hà mã đã cố thọc đầu qua cửa sổ phòng khách khi cô bé đang xem tivi.
Hà mã, loài động vật có vú trên cạn lớn nhất sau voi và tê giác, có bản tính bảo vệ lãnh thổ, có khả năng chạy nhanh hơn con người và đã từng giết người ở châu Phi.
Năm 2020, một con hà mã đã tấn công một nông dân đang lấy nước từ ao, làm gãy xương sườn và suýt giết chết ông. Năm 2023, một tài xế trên đường cao tốc đã đâm sầm vào một con hà mã; cú va chạm khiến con hà mã tử vong nhưng tài xế thoát nạn. Các chuyên gia cảnh báo nguy cơ có người tử vong vì đụng độ với hà mã chỉ còn là vấn đề thời gian.
“Khi sự xâm lấn của hà mã tăng tốc, khả năng xảy ra tai nạn sẽ cao hơn. Không có loài động vật xâm lấn nào trên thế giới lại to lớn đến thế”, Katherine Corrales, chuyên gia thuộc cơ quan môi trường chính phủ ở Boyaca, cho biết.
Chính phủ Colombia đã biến Hacienda Napoles thành một công viên giải trí do tư nhân quản lý với các máng trượt nước và một vườn thú. Người dân trong làng kiếm tiền bằng cách cung cấp tour xem hà mã hay bán đồ lưu niệm hình hà mã.
Du khách có thể ngắm nhìn hà mã hoang dã trên các hồ nước của điền trang cũ từ đài quan sát. Họ có thể cho hai con hà mã Paco và Juaco đang bị nuôi nhốt của công viên ăn cà rốt.
“Chúng không phải là loài vật bạn có thể thấy hàng ngày”, Henri Samil Perez, người chăm sóc trong vườn thú, nói khi cảnh báo các gia đình trông con cẩn thận để chúng không trèo vào chuồng. “Có chúng ở đây là một đặc ân đối với chúng tôi”.
Trong khi đó, Contreras đang háo hức mong chờ chính quyền thực thi kế hoạch tiêu hủy. Anh đã gần như bỏ hẳn việc đi sông sau khi trời tối, từ bỏ những chuyến đánh bắt thủy sản ban đêm. Với cơ thể to lớn chìm dưới nước, những con hà mã trở nên vô hình dưới ánh trăng.
Các ngư dân khiếp sợ mỗi lần vô tình chèo thuyền qua những “tảng đá cơ bắp” đang chìm dưới nước, hoặc tệ hơn là chẳng may khiêu khích một con đực hung hãn muốn bảo vệ lãnh thổ. Một con hà mã có thể phá hủy thân tàu chỉ bằng một cú hất đầu.
“Thay vì nghĩ quá nhiều về mạng sống của động vật, tại sao họ không nghĩ về nỗi khổ của ngư dân và người nghèo sống ở ven sông?”, anh nói.
Nhiều vụ nổ đã xảy ra trên đảo Kharg - trung tâm xuất khẩu dầu mỏ quan trọng bậc nhất của Iran - trong bối cảnh xuất hiện thông tin Mỹ tiến hành tấn công vào khu vực này.
Theo Hãng tin bán chính thức Mehr của Iran, một số vụ nổ đã được ghi nhận trên hòn đảo này, song chưa có thông tin chi tiết về nguyên nhân hay mức độ thiệt hại.
Cùng thời điểm, trang tin Axios của Mỹ dẫn nguồn một quan chức cấp cao Mỹ cho biết quân đội nước này đã tiến hành các cuộc không kích nhằm vào các mục tiêu quân sự trên đảo Kharg.
Đài NBC News đưa tin các cuộc tấn công này nhằm vào hàng chục mục tiêu quân sự trên đảo, bao gồm các đợt không kích dọc phía bắc đảo Kharg và không có sự tham gia của lực lượng bộ binh Mỹ trên thực địa.
Nguồn tin này cho biết các đòn tấn công không nhằm vào cơ sở dầu mỏ, mà tập trung vào các hầm trú ẩn quân sự, kho lưu trữ, hệ thống phòng không và các cơ sở quân sự khác.
Đảo Kharg đóng vai trò then chốt đối với ngành năng lượng Iran, là điểm trung chuyển 90 - 95% lượng dầu xuất khẩu của nước này ra thị trường quốc tế. Vì vậy bất kỳ sự cố nào tại đây cũng có thể gây tác động đáng kể đến nguồn cung dầu toàn cầu.
Diễn biến này xảy ra trong bối cảnh Tổng thống Trump trước đó nhiều lần đưa ra cảnh báo cứng rắn, bao gồm khả năng tấn công hoặc kiểm soát đảo Kharg. Trong một bài đăng trên mạng xã hội ngày 30-3, ông cho biết Mỹ có thể phá hủy "các nhà máy điện, giếng dầu và đảo Kharg".
Theo Đài NBC News ngày 7-4, Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cảnh báo sẽ có hành động khiến Mỹ và các đồng minh mất nguồn dầu khí trong khu vực "trong nhiều năm", nếu Tổng thống Trump thực hiện lời đe dọa tấn công vào hạ tầng dân sự của Iran.
Trong tuyên bố mới nhất, lực lượng này khẳng định Iran "không khởi xướng tấn công vào các mục tiêu dân sự và sẽ không làm như vậy", nhưng nhấn mạnh sẽ "không do dự đáp trả các hành động tấn công đáng lên án nhằm vào cơ sở dân sự".
IRGC cho biết sẽ nhắm vào "hạ tầng của Mỹ và các đối tác" theo cách có thể khiến Washington và đồng minh bị tước đi nguồn dầu và khí đốt trong khu vực trong thời gian dài.
"Các đối tác của Mỹ trong khu vực cần hiểu rằng cho đến nay, chúng tôi đã thể hiện sự kiềm chế đáng kể vì quan hệ láng giềng tốt và đã cân nhắc trong việc lựa chọn mục tiêu đáp trả, nhưng từ nay mọi sự kiềm chế đó đã không còn", tuyên bố nêu rõ.
Theo Đài NBC News dẫn lời truyền thông nhà nước Iran, nhiều cây cầu và tuyến giao thông trọng yếu tại Iran đã trở thành mục tiêu trong các cuộc không kích diễn ra sáng 7-4 (giờ địa phương), khiến ít nhất hai người thiệt mạng và nhiều người khác bị thương.
Tại tỉnh Isfahan, một cây cầu đường sắt ở thành phố Kashan đã bị tấn công, khiến hai người thiệt mạng và ba người bị thương. Thông tin này được ông Akbar Salehi, Phó phụ trách an ninh của tỉnh, xác nhận với Nour News - cơ quan truyền thông có liên hệ với Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).
Ngoài Isfahan, các cuộc không kích cũng được ghi nhận nhằm vào tuyến cao tốc Tabriz - Zanjan ở khu vực tây bắc và một tuyến đường sắt tại Karaj ở phía bắc Iran.
Trước đó một cây cầu quan trọng tại Qom, cách thủ đô Tehran khoảng 130km về phía nam, cũng được cho là đã bị tấn công, theo Đài truyền hình quốc gia IRIB.
Các diễn biến này diễn ra trong bối cảnh Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) thông báo đã hoàn tất một "làn sóng không kích quy mô lớn" nhằm vào hàng chục mục tiêu hạ tầng trên khắp Iran. Tuy nhiên, phía Israel không nêu rõ các cây cầu có nằm trong danh sách mục tiêu hay không, đồng thời cho biết sẽ công bố thêm thông tin trong thời gian tới.
Qatar ngày 7-4 lên tiếng cảnh báo cuộc chiến tại Trung Đông đang tiến gần tới ngưỡng không thể kiểm soát, trong bối cảnh căng thẳng leo thang nhanh chóng liên quan đến tối hậu thư của Tổng thống Trump đối với Iran.
Phát biểu trước báo giới, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Qatar Majed al-Ansari cho biết Doha đã liên tục cảnh báo từ năm 2023 rằng nếu căng thẳng trong khu vực cứ tiếp tục leo thang, Trung Đông có thể rơi vào tình trạng vượt khỏi tầm kiểm soát.
"Hiện chúng ta đang rất gần điểm đó", ông nói, kêu gọi tất cả các bên khẩn trương tìm giải pháp nhằm chấm dứt xung đột trước khi quá muộn.
Iran đã kêu gọi Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) lên án việc Israel đe dọa tấn công hệ thống đường sắt của nước này, theo Hãng tin ISNA.
Bộ trưởng Văn hóa Iran đã gửi thư chính thức tới UNESCO, đề nghị cơ quan này có lập trường rõ ràng nhằm ngăn chặn nguy cơ hành động quân sự nhằm vào tuyến đường sắt quốc gia.
Trong thư, phía Iran nhấn mạnh tuyến đường sắt xuyên Iran dài 1.394km - nối Biển Caspi ở phía đông bắc với vùng Vịnh ở phía tây nam - đã được UNESCO công nhận là Di sản thế giới vào năm 2021 nhờ quy mô và các công trình kỹ thuật vượt qua địa hình phức tạp.
Quan chức Iran cho rằng việc đe dọa tấn công tuyến đường sắt này không chỉ là hành động quân sự, mà còn là "cuộc tấn công vào di sản chung của nhân loại", qua đó kêu gọi UNESCO nhanh chóng đưa ra lập trường để răn đe các hành động tiếp theo.
Theo CNN, đón tiếp ông Trump tại sân bay Bắc Kinh có sự hiện diện của Phó chủ tịch Trung Quốc Hàn Chính, Đại sứ Mỹ tại Trung Quốc David Perdue, Đại sứ Trung Quốc tại Mỹ Tạ Phong cùng nhiều quan chức khác.
Tháp tùng ông Trump đến Trung Quốc có phái đoàn cấp cao của chính phủ Mỹ, bao gồm Ngoại trưởng Marco Rubio, Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth và Đại diện Thương mại Jamieson Greer.
Ngoài ra, lãnh đạo nhiều doanh nghiệp hàng đầu của Mỹ như Apple, Tesla, Boeing, Meta cũng nằm trong danh sách đến Trung Quốc.
Viết trên mạng xã hội Truth Social trước chuyến thăm Trung Quốc, ông Trump nêu rằng: "Tôi sẽ đề nghị Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình, một nhà lãnh đạo xuất chúng, 'mở cửa' Trung Quốc để những người tài giỏi này có thể phát huy hết khả năng của mình", ám chỉ đến lãnh đạo các tập đoàn Mỹ tháp tùng.
Dự kiến ông Trump sẽ gặp ông Tập Cận Bình vào sáng 14.5 theo giờ địa phương.
Trước khi lên đường sang Trung Quốc, ông Trump cho biết dù hai bên sẽ có “cuộc trao đổi sâu” về vấn đề Iran, thế nhưng thương mại sẽ là vấn đề trọng tâm của chuyến thăm và làm việc lần này.
Đài CCTV của Trung Quốc ngày 13.5 đưa tin phái đoàn thương mại Mỹ và Trung Quốc đã có cuộc đàm phán vào cùng ngày tại Hàn Quốc, trước khi ông Trump đến Bắc Kinh.
"Hai bên đã tiến hành trao đổi thẳng thắn, sâu sắc và mang tính xây dựng về việc giải quyết các vấn đề kinh tế và thương mại cùng quan tâm và mở rộng hơn nữa hợp tác thiết thực", theo CCTV.
Trước đó, vào ngày 11.5, Tân Hoa xã dẫn lời người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Côn nói rằng Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ có cuộc trao đổi quan điểm sâu rộng về các vấn đề lớn liên quan đến quan hệ Trung Quốc - Mỹ, cũng như vấn đề hòa bình và phát triển toàn cầu.
Đây là lần đầu tiên một tổng thống Mỹ công du Trung Quốc kể từ năm 2017. Thời điểm đó, cũng chính ông Trump đã đến Bắc Kinh gặp Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình.
Cuối năm 2025, Trung Quốc có hơn 323 triệu người từ 60 tuổi trở lên, tương đương khoảng 23% dân số. Trong khi đó, nước này hiện có hơn 200 triệu người thuộc thế hệ con một.
Theo Viện Khoa học xã hội Trung Quốc, trong giai đoạn 2023 - 2032, cha mẹ của thế hệ con một đầu tiên sẽ đồng loạt bước vào nhóm tuổi 75 - 84, kéo theo nhu cầu chăm sóc người già mất khả năng tự sinh hoạt gia tăng rõ rệt.
Trong nhiều gia đình, con một trở thành người chăm sóc gần như duy nhất khi cha mẹ bệnh, nhập viện hoặc không còn khả năng tự chăm sóc.
Tuy nhiên mô hình dưỡng lão "9073" vẫn là mô hình chủ đạo tại nhiều gia đình Trung Quốc, tức là có khoảng 90% người cao tuổi sống tại nhà, 7% nhận hỗ trợ từ cộng đồng và chỉ khoảng 3% sinh hoạt tại các cơ sở dưỡng lão.
Theo ước tính từ Bộ Dân chính Trung Quốc, nếu chỉ tính riêng nhóm 3% người cao tuổi chọn vào nhà dưỡng lão, thì đến năm 2053, sẽ cần hơn 14 triệu giường dưỡng lão. Còn tính theo tỉ lệ 15,2% người cao tuổi có nhu cầu được chăm sóc thực tế, con số nhu cầu giường dưỡng lão có thể lên tới 74 triệu giường.
Trên thực tế, đến cuối năm 2023, tổng số giường dưỡng lão tại Trung Quốc mới chỉ đạt khoảng 8,23 triệu giường.
Thiếu giường là một chuyện, nhưng tỉ lệ sử dụng giường trong các cơ sở dưỡng lão được ước tính cao nhất cũng chưa tới 45%, nghĩa là có hơn một nửa số giường vẫn bị bỏ trống.
Lý do khiến nhiều gia đình Trung Quốc dè dặt với viện dưỡng lão không chỉ là chất lượng dịch vụ chênh lệch, chi phí mà còn truyền thống xã hội vì việc đưa cha mẹ vào viện dưỡng lão hiện vẫn dễ bị coi là bất hiếu tại nước này.
Gia đình của bà Tang Tao ở thành phố Trùng Khánh từng rơi vào tình cảnh trên, khi mẹ của bà Tang, bà Han Dingrong (76 tuổi), được chẩn đoán mắc Alzheimer. Bệnh tình diễn tiến nhanh khiến không người giúp việc nào chăm nổi bà Han tại nhà.
Trong lúc tìm kiếm phương án phù hợp, bà Tang thấy tài khoản "Quản lý chăm sóc người cao tuổi Cửu Cửu" trên nền tảng Red Note, sau khi trả 99 nhân dân tệ tiền tư vấn, gia đình nhận được 5 phương án cơ sở phù hợp rất chi tiết.
Gia đình bà Tang sau đó đã chọn một viện chuyên chăm sóc người sa sút trí tuệ để mẹ ở thử một tuần. Sau thời gian này, cảm thấy phù hợp, chị em bà quyết định để mẹ nhập viện, với chi phí khoảng 4.800 nhân dân tệ (khoảng 700 USD)/tháng sau trợ cấp.
"Công việc này không phải ý tưởng bất chợt, mà đến từ nhiều năm quan sát các gia đình mắc kẹt giữa thiếu thông tin, khó quyết định và áp lực tâm lý khi lựa chọn dịch vụ chăm sóc", bà Hà Nhân Mai, chủ tài khoản "Quản lý chăm sóc người cao tuổi Cửu Cửu" với khoảng 18.000 người theo dõi trên Douyin, chia sẻ với tạp chí Sixth Tone.
Công việc của bà Hà là khảo sát không gian sinh hoạt, bữa ăn, thiết bị phục hồi, khả năng hỗ trợ y tế của từng cơ sở dưỡng lão, đánh giá tình trạng người già và hoàn cảnh gia đình, sau đó tư vấn phương án chăm sóc phù hợp cho gia đình có nhu cầu.
Đến nay, bà Hà đã hợp tác với khoảng 200 viện dưỡng lão tại Trùng Khánh, quay video khảo sát 135 cơ sở và nhận khoảng 500 yêu cầu tư vấn mỗi tháng.
Thực trạng nhiều gia đình gặp khó khăn trong việc chọn cơ sở dưỡng lão đã thúc đẩy nghề môi giới viện dưỡng lão phát triển.
Từ khoảng năm 2022, ngày càng có nhiều tài khoản tự xưng là "cố vấn dưỡng lão", "môi giới dưỡng lão" hay "quản lý chăm sóc người cao tuổi" xuất hiện trên mạng xã hội của Trung Quốc.
Những người này đóng vai trò như môi giới thương mại, kết nối giữa các cơ sở dưỡng lão phù hợp và những gia đình có nhu cầu, với nguồn thu chủ yếu đến từ khoản hoa hồng tương đương 20 - 30% chi phí tháng do viện dưỡng lão chi trả.
Cơ chế này khiến nhiều người lo ngại rằng một số môi giới có thể ưu tiên lợi ích cá nhân hơn nhu cầu thực tế của người cao tuổi, hoặc thiếu chuyên môn và trách nhiệm trong quá trình tư vấn, giới thiệu cơ sở dưỡng lão.
Theo một khảo sát của tạp chí Nhân Đại Bắc Kinh, hơn 68% người cao tuổi được hỏi cho biết họ chủ yếu dựa vào các đơn vị môi giới khi lựa chọn cơ sở dưỡng lão, nhưng hơn 45% nghi ngờ độ xác thực của thông tin được cung cấp.
Dữ liệu từ đường dây nóng chăm sóc công dân 12345 năm 2023 cũng cho thấy khoảng 45% khiếu nại liên quan đến môi giới dưỡng lão tập trung vào vấn đề chi phí tại các cơ sở được giới thiệu thiếu minh bạch.
