Sàn nhà vương vãi vỏ bánh kẹo, đồ uống dở. Trên giường, quần áo chưa giặt để lẫn cùng sách vở. Trong nhà vệ sinh, đồ chơi và truyện tranh ướt sũng nằm cạnh cống thoát nước. Mùi cơ thể của cậu bé đang tuổi dậy thì trên quần áo trộn với mùi giày và thức ăn khiến căn phòng ngột ngạt, khó thở.
“Tôi yêu cầu con nếu không dọn thì đóng chặt phòng lại để mùi khỏi tràn ra không gian chung nhưng nó chưa bao giờ nghe lời”, chị Vân, 43 tuổi, ở Hà Nội nói.
Người mẹ cho biết đã dùng đủ cách, từ nhắc nhở nhẹ nhàng, tịch thu điện thoại đến đòn roi nhưng thói quen sinh hoạt của con không thay đổi. Do con trai học năm cuối cấp, lịch học dày nên thi thoảng chị nhượng bộ, dọn giúp con. Những ngày chị bận, căn phòng trở lại trạng thái “như cái chuồng lợn”.
Với bà mẹ có con gái 16 tuổi như chị Nguyễn Thu Hằng, tình trạng cũng không khá hơn. Bàn trang điểm trong phòng của cô bé có hàng chục loại son môi, phấn mắt lăn lóc. Nhiều lần chị vừa mở cửa tủ, quần áo sạch, bẩn, mới cũ lẫn lộn, tràn ra ngoài.
Góc giường, quần áo bẩn chất đầy hai giỏ. Thấy phòng có mùi, chị mang quần áo vào máy giặt và dặn con phơi. Chiều về, đồ vẫn nằm trong máy. Bị mẹ nhắc, người con đáp đó là không gian riêng, không gây hại đến ai và yêu cầu mẹ không can thiệp. “Càng nhắc, con càng tỏ thái độ bất cần”, chị Hằng, 42 tuổi, kể.
Cơn đau đầu vì chuyện con cái “ở bẩn”, luộm thuộm đang hiện diện ở nhiều gia đình. Cuối tháng 5, mạng xã hội ở Việt Nam lan truyền bức ảnh chụp căn phòng ngổn ngang của một nữ sinh cấp ba do người mẹ tại Trung Quốc đăng tải. Bài đăng thu hút hơn 12.000 lượt thích. Nhiều phụ huynh cho biết họ nhìn thấy hình ảnh của con mình trong đó. ”Theo quan sát của tôi, 10 đứa tuổi teen thì 9 đứa ở bẩn như vậy”, một phụ huynh bình luận và nhận nhiều lượt “like” thể hiện sự đồng tình.
Trên các diễn đàn nuôi dạy con, chủ đề “con tuổi teen niên bừa bộn” thu hút hàng nghìn ý kiến thảo luận. Nhiều phụ huynh thừa nhận căng thẳng khi không thể tìm tiếng nói chung với những đứa con về vấn đề vệ sinh cá nhân.
Bà Trần Thị Thùy Trang, Trung tâm Tâm lý và Phát triển Con người NHC Việt Nam, cho rằng các phụ huynh quá khắt khe và chưa thấu hiểu con cái trong chuyện này. Hành vi bừa bộn ở lứa tuổi vị thành niên xuất phát từ nguyên nhân khách quan. Vùng vỏ não trước trán phụ trách lập kế hoạch và kiểm soát hành vi của trẻ chưa hoàn thiện, khiến các em gặp khó khăn trong việc duy trì sự ngăn nắp và chưa nhận thức đầy đủ hậu quả của sự bừa bộn.
Bên cạnh đó, hormone điều hòa nhịp sinh học tiết ra muộn khiến trẻ thức khuya, dậy muộn và không có thời gian dọn dẹp. Sự gia tăng hormone tăng trưởng cũng khiến trẻ ưu tiên năng lượng cho các hoạt động kết nối bạn bè, mạng xã hội. “Ở tuổi này, việc dọn dẹp thường bị xem là không quan trọng, thậm chí vô nghĩa đối với trẻ”, chuyên gia nói.
Đồng quan điểm, bà Hồng Hương, Hội Bảo vệ quyền lợi trẻ em, cho biết thiếu niên thích khẳng định cái tôi, nhưng phòng cá nhân không phải nơi chứng tỏ với bạn bè nên không được ưu tiên. “Đó là lý do nhiều thiếu niên ra ngoài quần áo gọn gàng nhưng không quan tâm phòng ngủ bừa bộn”, bà cho biết.
Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý cha mẹ cần phân biệt hành vi bình thường và dấu hiệu cảnh báo tâm lý. Nếu trẻ mất ngủ, bỏ ăn, tích trữ đồ ăn thừa, xả rác hoặc thu mình, cha mẹ cần đặc biệt lưu tâm.
Bà Thùy Trang cho rằng cha mẹ nên để trẻ tự đối mặt với hệ quả từ thói quen bừa bộn, như việc không có quần áo mặc. Dù vậy, không phải phụ huynh nào cũng áp dụng cách này.
Chị Trúc Quỳnh, 37 tuổi, ở Ninh Bình chọn cách cứng rắn với con trai 15 tuổi. “Quần áo mặc xong không cho vào máy giặt, tôi vứt thùng rác hoặc làm giẻ lau. Sách vở lộn xộn tôi đem bán đồng nát”, chị kể. Biện pháp này giúp phòng gọn hơn nhưng hố sâu ngăn cách mẹ – con lớn dần.
Bà Trang nhận định sai lầm của chị Quỳnh trong trường hợp này là không ưu tiên kết nối cảm xúc trước khi thiết lập quy tắc. Khi cha mẹ dùng quyền lực ép buộc khiến trẻ có xu hướng chống đối thay vì tự nguyện thay đổi.
Chuyên gia Hồng Hương cho biết để thay đổi thói quen của tuổi teen, cha mẹ cần chấp nhận đây là đặc điểm phổ biến ở giai đoạn này.
Trong giai đoạn đầu, cha mẹ cần đồng hành cùng con bằng những hỗ trợ nhỏ thay vì chỉ ra lệnh. Khi con thay đổi theo hướng tích cực, dù nhỏ, hãy khen ngợi, động viên trẻ. “Thói quen ngăn nắp ở tuổi teen thường hình thành rất chậm và cần được lặp lại trong thời gian dài”, chuyên gia nói.
Tử Cấm Thành ở Bắc Kinh, Trung Quốc là công trình tiêu biểu nhất của kiến trúc cung đình Trung Quốc và cũng là một trong những cung điện cổ bằng gỗ được bảo tồn tốt nhất trên thế giới cho tới ngày nay.
Nơi đây với tổng diện tích 720.000m2, là khu phức hợp cung điện rộng lớn nhất thế giới. Nơi đây vừa là nhà của các hoàng đế cùng gia đình, vừa là trung tâm nghi lễ, chính trị của Trung Quốc kéo dài hơn nửa thế kỷ.
Tại Tử Cấm Thành, không khó để tìm thấy kiến trúc vườn thượng uyển với hệ thực vật phong phú, các khu đền, nơi nghỉ chân, vãn cảnh đầy thơ mộng. Nơi đây cũng có rất nhiều giếng nước, nằm trong hệ thống cung cấp nước dày đặc và rất phức tạp dưới lòng đất.
Tuy nhiên, có một chi tiết kỳ lạ khiến những người ưa khám phá lịch sử đều cảm thấy khó hiểu, đó là không ai dám uống nước từ những giếng này. Năm xưa người ta đào những giếng này với mục đích chủ yếu là để ngừa hoả hoạn xảy ra, còn nước dùng trong cung đa phần được vận chuyển từ trên núi Ngọc Tuyền xuống bằng sức người.
Không chỉ vậy người ta kể lại rằng Hoàng đế Càn Long còn so sánh hẳn chất lượng và mùi vị nước của các địa phương, cuối cùng kết luận nước trên núi Ngọc Tuyền ngọt nhất, vả lại pha trà ngon nhất, về sau vẫn luôn đem nước suối trên núi Ngọc Tuyền về dùng.
Trong cung có nhiều giếng là vậy nhưng có người thắc mắc, tại sao người trong hoàng cung xưa phải bỏ gần tìm xa, không dùng nước giếng có sẵn ngay trong cung?
Nhìn từ góc độ tự nhiên, ban đầu giếng vẫn chứa nước ngầm trong suốt sạch sẽ, nhưng trải qua mấy trăm năm sau, chất lượng nước có lẽ sẽ bị ô nhiễm. Hơn nữa chất lượng nước ngầm ở Bắc Kinh thiên về cứng, khi ấy cũng không có những thiết bị lọc nước, không hợp uống trong thời gian dài.
Xét theo nhân tố con người, có một thái giám già từng nói không ai muốn uống, cũng không ai dám uống nước giếng trong cung.
Theo trang Sohu nước từ những giếng này chỉ được dùng để tưới cây, lau chùi, và dập lửa nếu xảy ra hỏa hoạn.
Điều thú vị qua các bộ phim cổ trang của Trung Quốc, chúng ta biết được rằng Tử Cấm Thành vốn dĩ là chốn thâm cung bí sử, với nhiều câu chuyện ly kỳ đầy âm mưu hiểm độc. Chuyện các phi tần, thái giám, người hầu... đôi khi biến mất không quá hiếm gặp, và nhiều người cho rằng có đến 80% trong số đó bị thủ tiêu ở giếng nước.
Chưa hết, các giếng chứa nước trong Tử Cấm Thành còn thường xuyên bị kẻ xấu thả chất độc, nhằm âm mưu hãm hại lẫn nhau.
Trải qua nhiều năm, độc tố trong giếng có thể vẫn còn, kết hợp hệ thống kênh ngầm phức tạp, khiến người vô tình uống phải nước dù ở bất kỳ đâu, vẫn có nguy cơ nhiễm độc.
Ngoài ra có tài liệu lại cho rằng, người ta không uống nước từ các giếng trong cung vì chất lượng nước ở Bắc Kinh bị cho là không tốt.
Đáng chú ý tác giả Tử Kha, trong cuốn "Tuyển tập truyện nhỏ thời nhà Thanh" có viết rằng: "Người trong Kinh thành muốn uống nước thì chỉ dùng nước ở núi Ngọc Tuyền"..
Theo đó, Hoàng đế Càn Long đã tiến hành kiểm tra so sánh nhiều nguồn nước và kết luận rằng nước suối ở núi Ngọc Tuyền là thích hợp nhất để sử dụng trong cung đình, còn nước giếng là nước cứng (loại nước chứa hàm lượng khoáng chất cao, chủ yếu là Canxi và Magie) nên uống sẽ không tốt cho sức khỏe.
Ngoài ra, nước giếng cũng không được sử dụng vì lý do an toàn tính mạng. Nếu ai đó đầu độc một giếng, hàng chục giếng khác trong Tử Cấm Thành cũng sẽ bị nhiễm độc vì chúng thông nhau. Các giếng này cũng thông với sông Ngự bên ngoài kinh thành.
Theo ghi chép, vào thời nhà Minh, Vạn Quý phi - sủng phi của Minh Hiển Tông đã hạ độc xuống giếng để ổn định địa vị của mình trong cung.
Những món đồ như vậy ngày càng xuất hiện nhiều hơn trong các giao dịch thuê tiêu dùng tại Trung Quốc, đặc biệt là với giới trẻ gen Z - thế hệ ưu tiên tính linh hoạt và hiệu quả chi phí hơn việc sở hữu.
Việc sở hữu tài sản từ nhà, xe, đến các thiết bị công nghệ tại Trung Quốc trước đây không chỉ nhằm bảo đảm cuộc sống mà còn thể hiện vị trí xã hội của bản thân. Nhưng quan niệm này đang thay đổi rõ rệt ở nhiều người trẻ ngày nay.
Theo một khảo sát từ báo Thanh Niên Trung Quốc công bố vào tháng 2-2026, trong số 1.334 người trẻ được hỏi, có đến 77,3% cho biết từng lựa chọn thuê thay vì mua ít nhất một lần, 54,1% người trẻ cho biết họ chọn thuê vì những món đồ này ít được sử dụng.
Với một sản phẩm giá trị cao, không ít người tiêu dùng trẻ vẫn giữ tâm lý quan sát. Việc thuê để trải nghiệm với chi phí thấp giúp họ giải quyết câu hỏi: Sản phẩm có đáng để chi tiền hay không?
Trong đó nhóm sinh sau năm 2000 có tỉ lệ thuê cao nhất, chiếm tới 82,2%. Các sản phẩm kỹ thuật số như máy ảnh, máy tính, thiết bị bay không người lái (flycam) được ưa chuộng nhất.
Chị Diêu, một khách quen của các nền tảng cho thuê, chia sẻ rằng trước mỗi chuyến du lịch, chị đều chọn thuê một chiếc máy ảnh để ghi lại hành trình.
"Thay vì bỏ 3.000 - 4.000 tệ mua một chiếc máy ảnh, dùng vài lần rồi đăng lên nền tảng đồ cũ và bán lỗ, tôi thà thuê một chiếc", chị nói với tờ Dương Thành Vãn Báo.
Theo tính toán của chị, một thiết bị giá 4.000 nhân dân tệ (khoảng 590 USD), nếu một năm dùng ba lần thì chi phí mỗi lần đã hơn 1.300 tệ, còn giá thuê theo ngày chỉ ở mức 35 tệ, ba lần dùng tương tự chỉ tốn hơn 100 tệ.
Một người trẻ khác là anh Trương Lâm ở Bắc Kinh cũng chọn thuê thiết bị bay không người lái khi đi du lịch.
Theo anh Trương, anh sẽ phải tốn khoảng 20.000 tệ (khoảng 2.951 USD) nếu mua một thiết bị cùng loại, còn thuê chỉ 300 tệ (khoảng 44 USD)/ngày, vừa có thể tiết kiệm, vừa tránh được cảnh bỏ trống thiết bị sau chuyến du lịch.
Nghiên cứu viên thuộc Viện Xã hội học Trung Quốc Chu Địch nhận định với báo Thanh Niên Trung Quốc rằng cách tiêu dùng của người trẻ nước này đã "chín chắn và thiết thực hơn", đồng thời cũng khiến thị trường phải thay đổi theo.
Mô hình này cũng giúp giảm bớt áp lực tài chính cho một số nhóm khởi nghiệp, doanh nghiệp nhỏ và vừa, giúp họ theo kịp công nghệ mới và tránh chi phí mua sắm lớn ban đầu.
Đầu năm 2026, Bộ Thương mại Trung Quốc cùng 8 bộ ngành khác đã đưa mô hình cho thuê hàng hóa đã qua sử dụng vào danh mục các mô hình tiêu dùng mới cần khuyến khích, trở thành một mục tiêu trong kế hoạch kích cầu tiêu dùng của chính phủ nước này.
Xu hướng thuê tiêu dùng giúp phá vỡ vòng lặp mua - để không - lãng phí quen thuộc, qua đó tận dụng tốt hơn lượng tài sản nhàn rỗi trong xã hội. Mô hình này cũng phù hợp với mục tiêu giảm phát thải carbon, thúc đẩy tiêu dùng xanh và phát triển kinh tế tuần hoàn tại Trung Quốc.
Dù thị trường cho thuê tiêu dùng được khuyến khích phát triển, nhưng vào tháng 3-2026, Tổng cục Quản lý giám sát thị trường quốc gia Trung Quốc (SAMR) cảnh báo ngành này vẫn đang rơi vào tình trạng thiếu trật tự và bộc lộ nhiều bất cập nghiêm trọng.
Nhiều vấn đề như quản lý nhiều loại hàng hóa còn lộn xộn, thông tin hợp đồng thiếu minh bạch, tranh chấp về định giá hao mòn, hư hỏng và bồi thường xảy ra thường xuyên.
Về nguyên tắc, cho thuê là việc chuyển giao tạm thời quyền sử dụng, với tổng tiền thuê thấp hơn giá trị hợp lý của sản phẩm. Dù vậy một số nền tảng hoặc bên cho thuê đã cố tình làm mờ ranh giới giữa thuê thông thường và thuê mua trả góp.
Khi cộng thêm các khoản phí ngầm, tổng số tiền người dùng phải trả có thể vượt xa giá mua ban đầu, khiến hoạt động thuê bị biến tướng thành cho vay lãi cao trá hình. Chẳng hạn, tháng 5-2026, Tòa án quận Long Tuyền Dịch (TP Thành Đô) đã thụ lý một vụ kiện làm lộ rõ bản chất lừa đảo của mô hình "thuê máy đổi tiền".
Trong vụ việc này, một khách hàng họ Trương do cần tiền gấp đã ký hợp đồng thuê chiếc điện thoại trị giá 9.999 tệ trong một năm, với tổng số tiền thuê là 12.351 tệ. Theo sự dẫn dắt của các đối tượng môi giới, ông Trương đem chiếc điện thoại này giao cho một công ty thứ ba để đổi lấy 8.000 nhân dân tệ tiền mặt. Suốt 7 tháng sau đó, ông vẫn cật lực trả tiền thuê máy mà không hề biết công ty thứ ba kia chính là "sân sau" của bên cho thuê.
Khi ông Trương rơi vào cảnh kiệt quệ và không thể thanh toán tiếp tục, công ty cho thuê đã chủ động kiện ông ra tòa nhằm siết nợ.
Các mô hình như vậy thường nhắm đến những người đang cần tiền gấp hoặc thiếu kinh nghiệm tài chính. Trong nhiều trường hợp, tổng chi phí mà người tiêu dùng phải chi trả có thể tương đương 1,3 lần, thậm chí gấp đôi giá trị thực của món hàng.
Để ngăn chặn tình trạng này, giới quan sát cho rằng cơ quan quản lý Trung Quốc cần tăng cường kiểm tra các mô hình cho vay lãi cao núp bóng dịch vụ cho thuê, đồng thời xử lý nghiêm các tổ chức cho vay trái phép. Bên cạnh đó, các sàn thương mại điện tử cũng cần chủ động rà soát và sớm loại bỏ những hình thức kinh doanh có dấu hiệu bất thường.
Ngày 15-4, Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên, Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức hội nghị triển khai công tác tuyển sinh giáo dục nghề nghiệp năm 2026, hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến.
Phát biểu tại hội nghị, GS Lê Quân - Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo - nhấn mạnh các cơ sở giáo dục nghề nghiệp muốn tuyển sinh được phải có những ngành nghề đào tạo đáp ứng được nhu cầu thị trường, xã hội.
Theo ông, từ năm 2017 bắt đầu phổ biến khẩu hiệu "tuyển sinh gắn với tuyển dụng". Bởi dạy nghề là dạy cho học sinh, sinh viên biết được quy trình công nghệ, kỹ thuật, biết được thách thức tổ chức, triển khai.
"Khi tuyển sinh gắn với tuyển dụng, gốc vẫn là phải cấu trúc lại chương trình đào tạo, quy trình đào tạo có sự tham gia sâu của doanh nghiệp, quy trình đào tạo gắn với thực hành", ông Quân nói.
Ông Quân chia sẻ hiện tỉ lệ bỏ học bình quân còn cao, khoảng 20-25%. Ông mong các cơ sở giáo dục nghề nghiệp không chỉ quan tâm lôi cuốn người học để đạt chỉ tiêu tuyển sinh, mà phải giúp người học giải bài toán cơ hội nghề nghiệp, thu nhập khi ra trường.
Ông Quân cũng nêu một thực tế hiện Việt Nam có gần 2 triệu thanh niên ở lứa tuổi 18-24, không học hành, không công việc, nghề nghiệp. Theo ông, đây là nhóm thanh niên không được định hướng rõ, không biết mình phải học gì, làm gì.
"Nếu không cẩn thận, chúng ta sẽ có một lớp thanh niên lơ ngơ, mất phương hướng", ông Quân nói và cho rằng có một phần trách nhiệm của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, phải trả lời cho người học câu hỏi trong tuyển sinh là ra trường làm gì, việc làm ở đâu, thu nhập ra sao...
Ông mong các trường quan tâm đến các đối tượng tuyển sinh. Bởi giáo dục nghề nghiệp có sứ mệnh ngoài việc đào tạo cung cấp nhân lực chất lượng cao và nhân lực cho phát triển kinh tế xã hội, đây cũng là hoạt động để đảm bảo an sinh.
Tại hội nghị, Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên cho biết năm 2024, hệ thống giáo dục nghề nghiệp gồm có 1.545 cơ sở (921 cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập, 624 cơ sở tư thục và có vốn đầu tư nước ngoài) gồm: 390 trường cao đẳng, 427 trường trung cấp, 728 trung tâm giáo dục nghề nghiệp.
Tính đến ngày 31-12-2025, chỉ còn 1.147 cơ sở (502 cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập, 645 cơ sở giáo dục nghề nghiệp tư thục và có vốn đầu tư nước ngoài) gồm: 392 trường cao đẳng, 358 trường trung cấp, 397 trung tâm giáo dục nghề nghiệp.
Như vậy chỉ sau 1 năm, cả nước giảm 382 cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập (giảm 22 trường cao đẳng công lập, giảm 73 trường trung cấp công lập, giảm 248 trung tâm công lập), tăng 21 cơ sở giáo dục nghề nghiệp tư thục.
Theo Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên, việc tái cơ cấu mạnh mẽ mạng lưới cơ sở giáo dục nghề nghiệp đang buộc công tác tuyển sinh phải chuyển từ phân tán sang tập trung, từ phát triển theo quy mô sang nâng cao chất lượng, lấy hiệu quả đào tạo và khả năng đáp ứng nhu cầu thị trường lao động làm thước đo chủ yếu.
Năm 2025, cả nước tuyển được khoảng 2,2 triệu người học, đạt 107% so với kế hoạch. Trong đó trình độ cao đẳng, trung cấp nghề tuyển được 430.000 học sinh, sinh viên. Trình độ sơ cấp và dạy nghề dưới 3 tháng tuyển được khoảng 1,77 triệu người học.
Tuyển sinh các ngành, nghề đào tạo trong lĩnh vực kỹ thuật - công nghệ chiếm tỉ lệ tổng tuyển sinh cao nhất, lên đến 42%, đặc biệt tập trung vào công nghệ cơ khí chế tạo, công nghệ ô tô, công nghệ điện - điện tử - truyền thông, công nghệ thông tin.
Một số ngành, nghề trong các lĩnh vực công nghệ mới nổi như: chip bán dẫn, năng lượng tái tạo, công nghệ số, công nghệ xanh đã có hoạt động tuyển sinh, đào tạo, tuy nhiên kết quả chưa cao do hạn chế về số lượng cơ sở đào tạo, công tác thông tin, truyền thông chưa được tốt nên người học còn chưa thực sự quan tâm, đăng ký.
