Theo báo South China Morning Post ngày 22-4, nguyên nhân chính đến từ việc Mỹ và Iran đang cùng siết chặt hoạt động tại eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển khoảng 1/4 lượng dầu bằng đường biển toàn cầu.
Tuyến đường này bị hạn chế suốt gần hai tháng chiến sự, buộc các công ty vận tải phải mở rộng đội tàu – đặc biệt là tàu chở dầu siêu lớn (VLCC), loại có sức chở khoảng 2 triệu thùng dầu mỗi chuyến.
Hiện các tàu chở dầu buộc phải đi đường vòng để tránh Vịnh Ba Tư. Đội tàu toàn cầu vốn đã bị thu hẹp do nhiều tàu cũ, nay càng thêm áp lực khi các chuyến đi kéo dài.
Giá dầu theo đó tăng mạnh, kéo theo giá cước vận tải. Theo VesselValue, giá thuê VLCC theo ngày đạt khoảng 234.700 USD trong tuần trước – tăng 3,4% so với tuần liền trước.
Trong bối cảnh đó, các xưởng đóng tàu Trung Quốc tận dụng lợi thế năng lực sản xuất, chi phí cạnh tranh và thời gian giao hàng nhanh để thu hút đơn hàng.
Những tuần gần đây, ít nhất hai doanh nghiệp Thụy Sĩ và một công ty có trụ sở tại Singapore đã đặt đóng VLCC tại Trung Quốc.
Hãng Advantage Tankers (Thụy Sĩ) – vốn lâu nay phụ thuộc vào Hàn Quốc – đặt hai tàu VLCC tải trọng 307.000 tấn tại Trung Quốc, dự kiến bàn giao năm 2028 và 2029.
Mercuria Energy Group – một trong những nhà giao dịch hàng hóa độc lập lớn nhất thế giới – ký hợp đồng đóng tàu gần 650 triệu USD với Bắc Kinh, bao gồm tối đa bốn VLCC và hai tàu chở sản phẩm dầu loại LR2, bàn giao trước năm 2029.
Công ty Yangzijiang Maritime Development (Singapore), được hậu thuẫn bởi “ông trùm” đóng tàu Trung Quốc Ren Yuanlin, đặt đóng tám VLCC – lần đầu tiên công ty tham gia phân khúc này, với kế hoạch nhận bàn giao trong giai đoạn 2028-2030.
Không chỉ đơn hàng mới, một số dự án đang triển khai cũng hưởng lợi từ xu hướng tăng giá. Một tàu VLCC tải trọng 319.000 tấn của Advantage Tankers đang đóng tại Giang Tô đã tăng giá trị từ khoảng 119 triệu USD lên 152 triệu USD, theo China Ship Survey.
Ngành đóng tàu Trung Quốc hiện dẫn đầu toàn cầu về đơn hàng mới. Theo Clarkson Research, nước này giành gần 2/3 tổng hợp đồng đóng tàu thế giới năm ngoái, trong khi Hàn Quốc chỉ chiếm hơn 10%.
Bộ Quốc phòng Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) thông báo lực lượng phòng không đã đối phó 12 tên lửa đạn đạo, ba tên lửa hành trình và 4 máy bay không người lái (UAV) phóng từ Iran hôm 4/5, thêm rằng sự việc đã khiến 3 người bị thương ở mức trung bình.
Giới chức tiểu vương quốc Fujairah thuộc UAE cho biết 3 công dân Ấn Độ đã bị thương sau vụ tấn công bằng UAV nhằm vào một cảng dầu.
Đài CNN dẫn nguồn tin am hiểu vấn đề cho biết một hệ thống phòng không Iron Dome (Vòm Sắt), được Israel bí mật triển khai tới UAE vào giai đoạn đầu xung đột Trung Đông, đã tham gia chặn tên lửa Iran hôm 4/5. Chưa rõ tổ hợp này bắn hạ bao nhiêu mục tiêu.
Hai nguồn thạo tin trước đó nói với báo New York Times rằng đây là lần đầu hệ thống Vòm Sắt được triển khai tại một quốc gia Arab. Thông tin phản ánh mối quan hệ thân thiết mà Israel đã xây dựng với UAE kể từ khi hai nước nhất trí bình thường hóa quan hệ năm 2020.
Quan hệ song phương vẫn được duy trì sau khi Israel bị các quốc gia Arab chỉ trích mạnh mẽ vì phát động chiến dịch tập kích Dải Gaza hồi cuối năm 2023.
Giới chức Israel chưa bình luận về thông tin.
Vòm Sắt thuộc lớp trong cùng trong hệ thống phòng không đa tầng của Israel, chuyên đánh chặn mục tiêu tốc độ chậm, bay thấp và có quỹ đạo dễ đoán như rocket, đạn cối và UAV tầm thấp. Israel nhiều năm qua đã nâng cấp radar và tên lửa của Vòm Sắt, giúp hệ thống sở hữu năng lực đối phó tên lửa đạn đạo một cách hạn chế.
Dù vậy, đây không phải là khí tài chuyên đánh chặn tên lửa đạn đạo và chỉ được dùng như phương án cuối cùng, khi các hệ thống tầm trung và xa đã bị xuyên thủng.
Cuộc tấn công hôm 4/5 là lần đầu lãnh thổ UAE bị tập kích kể từ khi lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran có hiệu lực đầu tháng 4. Iran tuyên bố không có kế hoạch tấn công UAE và những gì xảy ra là "hệ quả từ hành động quân sự mạo hiểm của Mỹ nhằm tạo lối đi trái phép cho các tàu ở eo biển Hormuz".
Tổng thống Donald Trump ngày 3/5 tuyên bố phát động chiến dịch "Dự án Tự do", trong đó lực lượng Mỹ sẽ hỗ trợ tàu thuyền rời khỏi vùng Vịnh, thêm rằng đây là nỗ lực nhân đạo nhằm giúp đỡ các thủy thủ đoàn đang bị mắc kẹt vì xung đột.
Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) thuộc quân đội Mỹ ngày 4/5 thông báo đã triển khai các tàu khu trục vào vịnh Ba Tư, hỗ trợ hai tàu hàng đầu tiên mang cờ nước này đi qua eo biển Hormuz an toàn. Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) sau đó bác bỏ thông tin.
Theo Hãng tin TASS, trong cuộc phỏng vấn kênh RTVI ngày 31-3, Đại sứ Nga tại Tehran Alexey Dedov cho biết lãnh tụ tối cao Iran, ông Mojtaba Khamenei, hiện vẫn đang ở trong nước nhưng chưa xuất hiện trước công chúng.
"Như giới lãnh đạo Iran đã nhiều lần khẳng định, lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei vẫn đang ở trong nước, song vì những lý do dễ hiểu, ông ấy tạm thời chưa lộ diện trước công chúng" - Đại sứ Nga nói.
Trước đó, Đài NDTV dẫn nguồn từ báo Al-Jarida (Kuwait) cho hay ông Mojtaba Khamenei được cho là đã bí mật tới Matxcơva trên một chuyến bay quân sự của Nga để điều trị y tế.
Sau khi đến nơi, lãnh tụ tối cao đã trải qua một ca phẫu thuật và hiện đang được chăm sóc tại một cơ sở y tế nằm trong khuôn viên dinh thự của Tổng thống Putin.
Nguồn tin này cũng tiết lộ Tổng thống Putin là người chủ động đề nghị hỗ trợ y tế trong cuộc điện đàm với Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian hôm 10-3. Tuy nhiên, phía Nga từ chối bình luận về thông tin trên.
"Chúng tôi sẽ không bình luận về những thông tin như vậy" - người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov nói với Hãng tin TASS.
Đại sứ Iran tại Nga Kazem Jalali sau đó cũng lên tiếng bác bỏ thông tin này. "Thông tin cho rằng lãnh tụ tối cao đã tới Nga để điều trị y tế chỉ là một hình thức mới của chiến tranh tâm lý" - ông Kazem Jalali viết trên X.
Theo NDTV, Iran hiện là một trong những đồng minh thân cận nhất của Nga tại Trung Đông. Tổng thống Putin trước đó đã lên án vụ sát hại cố lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, đồng thời cam kết sẽ ủng hộ Tehran một cách "kiên định".
Đại sứ Alexey Dedov trong cuộc phỏng vấn cũng nhắc lại Tổng thống Nga Vladimir Putin là một trong những nguyên thủ đầu tiên gửi điện chúc mừng ông Mojtaba Khamenei.
Trong thông điệp này, nhà lãnh đạo Nga bày tỏ sự ủng hộ mạnh mẽ đối với Tehran và khẳng định tinh thần đoàn kết với "những người bạn Iran".
