Giá dầu thế giới đang phát đi tín hiệu bất ngờ khi quay trở lại vùng giá trước thời điểm xung đột Mỹ – Iran nổ ra, thậm chí thấp hơn mức ghi nhận ngay trước chiến sự. Diễn biến này đang làm dấy lên kỳ vọng áp lực chi phí sinh hoạt và lạm phát năng lượng có thể dần hạ nhiệt sau nhiều tháng căng thẳng.
Theo dữ liệu giao dịch tại châu Á, giá dầu Brent giao kỳ hạn đã giảm xuống còn 72,24 USD/thùng, thấp hơn mức 72,48 USD/thùng được ghi nhận vào ngày cuối cùng trước khi xung đột bùng phát cuối tháng 2. Chỉ trong 2 phiên liên tiếp, giá dầu đã giảm gần 5%, phản ánh sự thay đổi đáng kể trong tâm lý thị trường.
Động lực chính đến từ việc hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz – tuyến hàng hải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới – đang dần trở lại bình thường. Trong thời gian giao tranh, những lo ngại về nguy cơ gián đoạn nguồn cung đã đẩy giá dầu tăng mạnh. Tuy nhiên, khi các tín hiệu hòa bình xuất hiện, thị trường nhanh chóng điều chỉnh lại kỳ vọng.
Theo CNN, lưu lượng tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz trong vòng 24 giờ đã tăng gấp đôi, lên mức cao nhất kể từ cuối tháng 2. Nhiều tàu chở dầu từng mắc kẹt tại khu vực Vịnh Ba Tư cũng bắt đầu quay trở lại hoạt động bình thường.
Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cho biết khoảng 20 triệu thùng dầu đã đi qua eo biển Hormuz chỉ trong vòng một ngày. Con số này cho thấy dòng chảy năng lượng từ Trung Đông đang phục hồi nhanh hơn dự kiến.
Thị trường chuyển từ lo thiếu dầu sang lo dư cung
Điều đáng chú ý là tâm lý thị trường hiện không còn tập trung vào nguy cơ thiếu hụt nguồn cung như những tháng đầu xung đột. Thay vào đó, giới giao dịch bắt đầu quan tâm đến khả năng thị trường dầu mỏ sẽ rơi vào trạng thái dư cung trong thời gian tới.
Theo Bloomberg, nhiều nhà giao dịch cho rằng lượng dầu bị dồn nén trong thời gian chiến sự đang đồng loạt được giải phóng trở lại thị trường. Dữ liệu theo dõi vận tải biển của Windward cho thấy số tàu chở dầu rời Vùng Vịnh trong một ngày đã tăng gần 50% so với trước đó.
Trong thời gian xung đột, hơn 1 tỷ thùng dầu được cho là đã bị mắc kẹt trong khu vực. Khi hoạt động vận chuyển được nối lại, lượng dầu này đang tạo ra nguồn cung bổ sung đáng kể cho thị trường quốc tế.
Bên cạnh đó, việc Mỹ và Iran khởi động các cuộc đàm phán hòa bình cũng làm gia tăng kỳ vọng rằng nguồn cung dầu từ Iran sẽ tăng lên. Một số chuyên gia nhận định việc Mỹ tạm thời nới lỏng các biện pháp trừng phạt đã góp phần hỗ trợ quá trình phục hồi xuất khẩu.
Theo chuyên gia Ipek Ozkardeskaya của Swissquote, sự kết hợp giữa việc giải phóng nguồn dự trữ chiến lược, nhu cầu suy giảm từ Trung Quốc và lượng tàu chở dầu quay trở lại hoạt động đã tạo ra tình trạng dư cung nhẹ ở một số thị trường trọng điểm.
Trong khi đó, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cũng đưa ra dự báo rằng thị trường dầu toàn cầu có thể đối mặt với tình trạng dư thừa nguồn cung lớn trong năm tới nếu không xuất hiện các cú sốc mới. Những yếu tố này đang khiến nhà đầu tư giảm dần mức phí rủi ro từng được cộng vào giá dầu trong giai đoạn căng thẳng nhất của cuộc xung đột.
Hy vọng giảm áp lực chi phí năng lượng nhưng rủi ro vẫn còn
Việc giá dầu giảm đang được theo dõi sát bởi đây là một trong những yếu tố có ảnh hưởng lớn tới chi phí vận tải, nhiên liệu và lạm phát năng lượng trên phạm vi toàn cầu.
Trong giai đoạn giá dầu tăng mạnh, áp lực đã lan rộng sang nhiều lĩnh vực của nền kinh tế. Chi phí nhiên liệu tăng khiến giá vận tải chịu sức ép, đồng thời kéo theo chi phí đi lại và nhiều dịch vụ khác.
Sự hạ nhiệt của thị trường dầu mỏ vì vậy được xem là tín hiệu tích cực. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng còn quá sớm để khẳng định xu hướng giá thấp sẽ kéo dài.
Ông Francis Osborne, Giám đốc phân tích dầu mỏ tại Argus Media, nhận định thị trường hiện đang đặt cược vào kịch bản mọi thứ trở lại bình thường. Tuy nhiên, ông cho rằng các nhà giao dịch vẫn chưa phản ánh đầy đủ những rủi ro có thể xuất hiện trong tương lai.
Một số chuyên gia khác cũng lưu ý rằng lượng dầu đang được giải phóng từ các tàu chở dầu chỉ tạo ra cảm giác dư cung trong ngắn hạn. Khi lượng hàng tồn này được tiêu thụ hết, cán cân cung – cầu có thể thay đổi trở lại.
Bà Amrita Sen, nhà sáng lập công ty tư vấn Energy Aspects, cho biết lượng tồn kho dầu toàn cầu hiện vẫn ở mức khá mong manh dù thị trường dường như đang bỏ qua yếu tố này.
Trong khi đó, ông Paul Horsnell, Chủ tịch Hội đồng quản trị Viện Nghiên cứu Năng lượng Oxford, cho rằng cung và cầu dầu mỏ có thể cân bằng trở lại từ khoảng tháng 10 nếu tiến trình hòa bình tiếp tục diễn biến thuận lợi.
Dẫu vậy, thị trường vẫn đang theo dõi sát các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran. Nhiều chuyên gia xem đây là biến số quan trọng nhất quyết định xu hướng giá dầu trong thời gian tới. Nếu các cuộc thương lượng gặp trở ngại hoặc xuất hiện căng thẳng mới liên quan đến eo biển Hormuz, giá năng lượng hoàn toàn có thể biến động trở lại.
Ngày 26/6, tạp chí pháp lý Lawyer cho biết 17 bang tại Mỹ đã nộp đơn kiện lên Tòa án liên bang, nhằm phản đối chính sách của California về trách nhiệm của nhà sản xuất (EPR), siết việc sử dụng nhựa một lần.
Trách nhiệm của nhà sản xuất (Extended Producer Responsibility - EPR) là chính sách môi trường buộc các doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu phải chịu trách nhiệm thu gom, tái chế bao bì hoặc sản phẩm của họ sau vòng đời sử dụng.
Nguyên đơn gồm 17 bang Georgia, Alabama, Florida, Idaho, Indiana, Iowa, Louisiana, Missouri, Montana, Nebraska, North Dakota, Oklahoma, South Carolina, South Dakota, Texas, Utah, West Virginia, và Hiệp hội các nhà phân phối và bán buôn quốc gia.
Họ kiện Đạo luật trách nhiệm của nhà sản xuất bao bì và ngăn ngừa ô nhiễm nhựa, được ban hành năm 2022, có hiệu lực từ 1/5 năm nay. Theo chính sách mới, nhà sản xuất phải giảm 25% nhựa trong bao bì, dụng cụ ăn uống một lần vào 2032, và đảm bảo các vật dụng này đều có thể tái chế hoặc phân hủy sinh học.
17 bang cùng hiệp hội doanh nghiệp lập luận rằng quy định giảm nhựa một lần của California là "gánh nặng" và đặt rào cản thương mại cho doanh nghiệp. Chi phí tuân thủ mới có thể bị chuyển vào giá thành sản phẩm cuối, gián tiếp đánh vào túi tiền người dân, đặc biệt người thu nhập thấp.
Ông Chris Carr, Tổng chưởng lý bang Georgia, cho rằng đạo luật nhựa là "một mệnh lệnh vi hiến từ giới thượng lưu Bờ Tây". "California không có quyền dạy chúng tôi cách quản lý hoạt động kinh doanh tại Georgia, nhưng đó chính xác là những gì đạo luật nhựa của bang này cố gắng thực hiện", ông nói.
Thông thường, chính sách của một bang chỉ có tác động trong bang đó. Tuy nhiên, việc siết quy định EPR tại California ảnh hưởng sâu rộng hơn nhiều. Theo phân tích từ tờ Lawyer, doanh nghiệp sản xuất, phân phối gắn thương hiệu lên hàng bán tại California sẽ phải điều chỉnh lại thiết kế sản phẩm, hợp đồng với nhà cung cấp.
Các công ty luật đều đưa ra cảnh báo với đạo luật này. Holland & Knight lưu ý về dữ liệu cơ sở cùng nghĩa vụ chi phí trong tương lai. Còn Freshfields nhận định đây là một trong những chính sách EPR về bao bì có phạm vi rộng nhất nước Mỹ, với hơn 5.000 nhà sản xuất có thể bị ảnh hưởng.
Các nguyên đơn cho rằng đạo luật này vi phạm cả hiến pháp Mỹ và California, đề nghị tòa án tuyên bố vô hiệu.
Melanie Turner, người phát ngôn của Sở Tái chế và thu hồi tài nguyên (CalRecycle) - bị đơn vụ kiện, cho biết cơ quan này không bình luận về các kiện tụng đang chờ xử lý, mà tập trung vào thi hành chính sách. Bị đơn khác là Liên minh Hành động tuần hoàn - tổ chức chịu trách nhiệm về EPR - cho biết đang theo dõi diễn biến vụ kiện, và nỗ lực thực hiện "các mục tiêu đầy tham vọng" của đạo luật nhựa.
Trước đó, quan chức bang California cho rằng những thay đổi chính sách sẽ giúp chống ô nhiễm nhựa, bảo vệ lợi ích của người nộp thuế và chính quyền địa phương. Bà Yana Garcia, Giám đốc Cơ quan Bảo vệ môi trường bang, nhấn mạnh California đang chuyển trách nhiệm quản lý và bao bì sử dụng nhựa một lần sang nhà sản xuất. "Cách tiếp cận này sẽ thúc đẩy các nhà sản xuất đổi mới và thiết kế bao bì, nhằm hỗ trợ nền kinh tế tuần hoàn", bà nói.
Sau khi thụ lý vụ án, Tòa án quận Đông California sẽ phải phán quyết xem chính sách bao bì của bang là chương trình môi trường hợp pháp hay gánh nặng vi hiến lên thương mại liên bang. Phán quyết này sẽ định hình hướng dẫn tuân thủ cho các nhà sản xuất, phân phối và bán lẻ toàn quốc khi muốn bán hàng tại bang này.
Theo giới phân tích, nếu vụ kiện liên bang này thất bại, việc thực thi EPR tại California sẽ tạo nền tảng để các bang khác theo đuổi chính sách bao bì của riêng họ.
Là thủ phủ của Hollywood và Silicon Valley, California là bang giàu có bậc nhất ở Mỹ, xét về GDP. Năm ngoái, Thống đốc Gavin Newsom tuyên bố bang này trở thành nền kinh tế lớn thứ 4 thế giới, sau khi GDP danh nghĩa đạt 4.100 tỷ USD. Theo dữ liệu từ Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) và Cơ quan Phân tích kinh tế Mỹ (BEA), nền kinh tế bang này đã vượt qua Nhật Bản (4.020 tỷ USD), chỉ xếp sau Mỹ, Trung Quốc và Đức.
Tại Hội nghị quán triệt chỉ đạo của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước về giảm mặt bằng lãi suất và phổ biến công tác bảo đảm an ninh, an toàn hoạt động tiền tệ, ngân hàng do Ngân hàng Nhà nước Khu vực 1 tổ chức mới đây, cơ quan này cho biết từ quý IV/2025 đến nay, thị trường tiền tệ diễn biến kém thuận lợi.
Thanh khoản hệ thống có thời điểm gặp khó khăn còn mặt bằng lãi suất huy động và cho vay duy trì ở mức cao, ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn của người dân, doanh nghiệp và tiến trình phục hồi, phát triển kinh tế.
Trước tình hình đó, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Ngân hàng Nhà nước Khu vực 1 đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm ổn định thị trường tiền tệ, góp phần giảm mặt bằng lãi suất, hỗ trợ sản xuất kinh doanh và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
Đáng chú ý, tại Thông báo số 117 của Ngân hàng Nhà nước về kết luận của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước tại cuộc họp ngày 9/4, các tổ chức tín dụng được yêu cầu từ ngày 10/4 giảm tối thiểu 0,5%/năm lãi suất tiền gửi đối với các kỳ hạn từ 6 tháng trở lên so với mức lãi suất của kỳ báo cáo ngày 20/3-31/3; đồng thời giảm lãi suất tiền gửi niêm yết và lãi suất cho vay.
Ngân hàng Nhà nước Khu vực 1 yêu cầu các ngân hàng tiếp tục thực hiện đầy đủ các chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng và Ngân hàng Nhà nước về giảm mặt bằng lãi suất, bảo đảm người dân và doanh nghiệp được tiếp cận nguồn vốn với chi phí hợp lý.
Các tổ chức tín dụng phải thực hiện nghiêm việc niêm yết, công bố và áp dụng lãi suất theo đúng quy định; bảo đảm thống nhất giữa lãi suất niêm yết, lãi suất công bố và mức lãi suất thực tế áp dụng đối với khách hàng.
Cơ quan quản lý nhấn mạnh không để xảy ra tình trạng giảm lãi suất mang tính hình thức hoặc sử dụng các cơ chế khiến lãi suất thực tế cao hơn mức công bố.
Ngân hàng Nhà nước Khu vực 1 cũng yêu cầu các ngân hàng tuân thủ quy định về huy động ngoại tệ và cho vay cầm cố bằng ngoại tệ; hạn chế tình trạng lợi dụng hoặc lách quy định để cho vay VND có tài sản bảo đảm bằng ngoại tệ rồi gửi ngược trở lại ngân hàng nhằm hưởng chênh lệch lãi suất.
Đồng thời, các ngân hàng phải rà soát các chương trình ưu đãi, chính sách cộng lãi suất và cơ chế phê duyệt lãi suất ngoại lệ, bảo đảm không làm gia tăng mặt bằng lãi suất huy động và không tạo cạnh tranh lãi suất thiếu lành mạnh giữa các tổ chức tín dụng.
Theo yêu cầu của cơ quan quản lý, các ngân hàng cần tăng cường kiểm tra, kiểm soát nội bộ, kiểm toán nội bộ và quản lý rủi ro đối với hoạt động huy động vốn. Các trường hợp áp dụng lãi suất thỏa thuận hoặc cộng thêm lãi suất phải được kiểm soát chặt chẽ, bảo đảm tuân thủ quy định.
Ngân hàng Nhà nước Khu vực 1 cũng lưu ý các tổ chức tín dụng tăng cường kiểm soát rủi ro hoạt động và rủi ro đạo đức, kịp thời phát hiện và xử lý các trường hợp áp dụng lãi suất không đúng quy định hoặc không đúng thẩm quyền.
Đặc biệt, các ngân hàng không để xảy ra tình trạng nhân viên lợi dụng vị trí công tác hoặc sự tin tưởng của khách hàng để lừa đảo, chiếm đoạt tiền gửi dưới mọi hình thức. Trong đó có việc hứa hẹn mức lãi suất cao hơn lãi suất niêm yết, yêu cầu khách hàng ký trước giấy tờ hoặc dụ dỗ khách hàng truy cập website giả mạo nhằm chiếm đoạt thông tin và tài sản.
Nếu phát hiện dấu hiệu bất thường hoặc vi phạm pháp luật, các tổ chức tín dụng phải kịp thời báo cáo và chuyển cơ quan có thẩm quyền xử lý.
Bên cạnh đó, Ngân hàng Nhà nước Khu vực 1 yêu cầu các ngân hàng kiểm soát chặt cơ cấu kỳ hạn huy động và cho vay, đặc biệt với các khoản vốn trung và dài hạn, bảo đảm cân đối hợp lý giữa kỳ hạn nguồn vốn và kỳ hạn sử dụng vốn, hạn chế rủi ro chênh lệch kỳ hạn.
Các tổ chức tín dụng cũng được yêu cầu chủ động cân đối nguồn vốn, tiết giảm chi phí hoạt động để tạo dư địa tiếp tục hạ lãi suất huy động và cho vay. Dòng vốn tín dụng cần tập trung vào lĩnh vực sản xuất kinh doanh, các ngành ưu tiên và động lực tăng trưởng của nền kinh tế.
Song song với đó, các ngân hàng phải triển khai các giải pháp kiểm soát nợ quá hạn, thu hồi nợ nhóm 2 và nợ xấu, hạn chế tình trạng vốn bị ứ đọng, đồng thời tăng cường chất lượng thẩm định và giám sát sử dụng vốn vay để hạn chế phát sinh nợ xấu mới.
Chính phủ ban hành Nghị quyết về cắt giảm, sửa đổi ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Kèm theo Nghị quyết, Chính phủ ban hành danh mục mới các ngành nghề kinh doanh có điều kiện.
Danh mục gồm 142 ngành, nghề, giảm khoảng 30% so với 198 ngành, nghề thuộc diện này được quy định tại phụ lục IV Luật Đầu tư 143/2025 trước đó.
Danh mục vẫn giữ lại một số ngành nghề thuộc lĩnh vực tác động lớn tới an ninh, tài chính, sức khỏe cộng đồng và trật tự xã hội. Chẳng hạn, lĩnh vực kinh doanh chứng khoán, bảo hiểm, vàng, xăng dầu, vận tải hàng không, bất động sản, dịch vụ viễn thông, khám chữa bệnh, hoạt động giáo dục đại học, phổ thông và mầm non, hành nghề luật sư, công chứng và giám định tư pháp...
Ngoài ra, nhiều ngành nghề liên quan quốc phòng, an ninh, năng lượng, ngân hàng, hóa chất, an toàn thực phẩm, kiểm định kỹ thuật, vận tải và logistics, tài sản mã hóa và xử lý dữ liệu cá nhân tiếp tục thuộc diện đầu tư kinh doanh có điều kiện.
Theo Nghị quyết, việc cắt giảm được thực hiện theo nguyên tắc loại bỏ các ngành, nghề không thật sự cần thiết phải áp điều kiện với lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội, đạo đức xã hội hoặc sức khỏe cộng đồng. Đồng thời, nhà điều hành cắt giảm các ngành, nghề có thể chuyển sang áp dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật hoặc tiêu chuẩn nghề nghiệp để hậu kiểm thay vì cấp phép trước.
Cơ quan quản lý cũng sửa đổi hoặc loại bỏ các ngành, nghề có điều kiện kinh doanh chưa rõ ràng, trùng lặp, đã được kiểm soát bằng công cụ quản lý khác hoặc thực tế chưa từng ban hành điều kiện kinh doanh cụ thể.
Theo Nghị quyết, các bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ ban hành tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật hoặc tiêu chuẩn nghề với những ngành, nghề được cắt giảm trong trường hợp cần thiết. Đồng thời, các bộ ngành phải xây dựng quy trình quản lý theo phương thức hậu kiểm trước ngày 1/7.
Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp các bộ ngành xây dựng, ban hành quy chuẩn kỹ thuật để bảo đảm hiệu lực đồng thời với Nghị quyết.
Việc xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật liên quan sẽ được áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn. Với các ngành, nghề được cắt giảm khỏi danh mục, tổ chức, cá nhân vẫn được tiếp tục sử dụng giấy phép hoặc văn bản chấp thuận đầu tư, kinh doanh đã được cấp cho đến hết thời hạn hiệu lực.
Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 đến hết ngày 28/2/2027.