“Bây giờ tôi đi tiếp thì đơn độc mà quay về thì dang dở”, Phương Nhi, 31 tuổi, sống tại bang Illinois, Mỹ nói.
Năm 2004, bà Tô Thị Hồng (mẹ Nhi) ở phường Phú Định, TP HCM được chị ruột bảo lãnh sang Mỹ định cư theo diện F4. Hồ sơ cho phép chồng và các con dưới 21 tuổi độc thân đi kèm. Lúc đó, gia đình có 6 thành viên, gồm vợ chồng bà Hồng và bốn người con, trong đó Phương Nhi là con út.
Sau 15 năm chờ đợi, năm 2019 hồ sơ của bà Hồng được duyệt nhưng ba người con đã quá tuổi đi kèm. Vợ chồng bà và Phương Nhi (được tính dưới 21 tuổi nhờ Đạo luật CSPA) đủ điều kiện định cư.
Cuối năm đó, gia đình chia hai nửa tại sân bay Tân Sơn Nhất.
Để đưa ba người con còn lại sang Mỹ, vợ chồng bà Hồng nộp hồ sơ diện F2B (con trên 21 tuổi chưa kết hôn của thường trú nhân). Họ dự kiến chờ 5 năm, nhưng đến nay hồ sơ vẫn chưa hoàn tất do hệ thống di trú đình trệ sau Covid-19.
Không chỉ chịu cảnh gia đình chia cắt, cuộc sống của 6 thành viên trong gia đình rơi vào cảnh dở dang. Tại Mỹ, vợ chồng bà Hồng không biết tiếng Anh để giao tiếp, không nghề nghiệp và thu nhập. Họ phụ thuộc hoàn toàn vào tiền từ Việt Nam gửi sang.
Ban đầu, bà Hồng thích không khí trong lành, yên tĩnh của nước Mỹ, nhưng sự hào hứng sau đó biến thành cảm giác ngột ngạt. Hàng ngày, bà đi bộ một vòng công viên rồi về nấu ăn, cuối tuần chờ con chở đi siêu thị châu Á. Chồng bà, ông Minh, nhiều lần học lái xe nhưng đều bỏ dở vì sợ tốc độ cao trên cao tốc. Không có bằng lái, ông ví mình như “người mất chân”. Nơi họ sống thưa dân và hiếm người Việt, ông quay quắt nhớ cảm giác đi xe máy uống cà phê hay trò chuyện với hàng xóm.
Cách đây bốn năm, người chị đứng đơn bảo lãnh qua đời vì ung thư khiến động lực ở lại Mỹ của vợ chồng bà Hồng càng mong manh. Vì cô đơn, cứ khoảng 6 tháng, vợ chồng bà Hồng lại mua vé bay về Việt Nam. Việc rời Mỹ nhiều tháng khiến ông bà bị ngắt quãng chuỗi cư trú liên tục, không đủ điều kiện thi lấy quốc tịch.
Cuộc sống của Phương Nhi cũng đảo lộn. Cô bỏ dở chương trình thạc sĩ tại Việt Nam để sang Mỹ. Nơi đất khách, Nhi học lại bằng đại học chuyên ngành marketing trong hai năm để tìm việc. Việc thay đổi môi trường cùng áp lực học hành khiến cô không thể hòa nhập. “Ở Mỹ tôi rất cô đơn vì không có bạn thân”, Nhi nói. Sau giờ làm, cô chỉ biết xem phim, đọc truyện để lấp đầy khoảng trống.
Ba anh chị của Nhi ở lại Việt Nam mắc kẹt theo một kiểu khác. Để không bị ảnh hưởng đến việc xét duyệt hồ sơ, hơn 20 năm qua họ không dám yêu đương, kết hôn.
Mỗi dịp Tết, cảm giác cô đơn và nhớ nhà của Nhi càng lớn. Cô muốn về nước. Nhưng cuối năm 2022, luật sư thông báo hồ sơ của ba anh chị em đã bước vào giai đoạn xử lý tại Trung tâm Thị thực Quốc gia (NVC). Cô đành tiếp tục ở lại Mỹ chờ đợi. “Chúng tôi chỉ muốn gia đình được ở cùng một nơi nhưng chờ đợi quá lâu khiến ai cũng mệt mỏi”, Nhi nói.
Tình cảnh của gia đình Nhi không hiếm gặp trên các hội nhóm của những người chuẩn bị di cư Mỹ. Dữ liệu năm 2025 của Sở Di trú và Nhập tịch Mỹ (USCIS) ghi nhận khoảng 2,4 triệu đơn I-130 (công dân hoặc thường trú nhân Mỹ bảo lãnh người thân sang định cư) đang chờ xét duyệt.
Tình trạng tồn đọng kéo dài khiến thời gian chờ đợi ngày càng tăng. Nghiên cứu của Viện Cato (Mỹ) chỉ ra thời gian chờ trung bình cho các diện bảo lãnh gia đình tăng từ 4 năm 3 tháng (năm 1991) lên 8 năm 1 tháng (năm 2018). Trong đó, diện F4 có thời gian chờ lâu nhất, trung bình 14 năm 7 tháng. Sự chậm trễ khiến nhiều người bỏ lỡ các cột mốc quan trọng cuộc đời như học hành, kết hôn, sinh con, chăm sóc cha mẹ. Đặc biệt, việc phải hoãn hay bỏ dở học tập, mua nhà do tình trạng pháp lý không rõ ràng để lại ảnh hưởng rất lâu dài.
Ông José Latour, Luật sư trưởng của Văn phòng Luật di trú LatourLaw, trụ sở ở TP HCM, cho biết nhóm hồ sơ toàn cầu diện F4 hiện mới giải quyết đến các đơn nộp trước năm 2008.
“Trong nền văn hóa coi trọng gia đình như Việt Nam, sự chậm trễ này tạo ra áp lực lớn, đôi khi trở nên đau lòng”, luật sư nói. Trong 33 năm hỗ trợ các gia đình bị xáo trộn vì chính sách di trú của Mỹ, ông từng chứng kiến nhiều người phải hoãn việc học của con, hoãn nghỉ hưu, đám cưới hay lễ tốt nghiệp. “Họ không biết mình nên chờ đợi cơ hội định cư hay từ bỏ để ổn định cuộc sống tại quê nhà”, ông José Latour nói.
Ông dẫn chứng trường hợp một người cha nộp hồ sơ diện F4, luôn giữ tâm thế sẵn sàng lên máy bay nên dừng mọi kế hoạch đầu tư dài hạn tại Việt Nam với hy vọng các con được sang Mỹ học tập. Khi con ông đã tốt nghiệp đại học, đi làm và quá 21 tuổi khi người cha được cấp thị thực và không còn đủ điều kiện đi cùng. Người con này rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan giữa việc chờ khiếu nại để giữ cơ hội định cư Mỹ hay kết hôn ở Việt Nam để ổn định cuộc sống và chấp nhận từ bỏ quyền lợi di trú.
Từ thực tế trên, đại diện LatourLaw khuyên các gia đình nên chủ động chuẩn bị kế hoạch học tập, nghề nghiệp và tài chính theo kịch bản thời gian chờ kéo dài, thay vì phụ thuộc vào mốc xét duyệt của cơ quan di trú.
Dù hệ thống di trú Mỹ gặp nhiều khó khăn và tồn đọng lớn, ông José Latour vẫn đánh giá lạc quan về tương lai. Ông tin rằng Mỹ sẽ sớm quay lại truyền thống đón nhận người nhập cư hợp pháp và quy trình xử lý hồ sơ bảo lãnh gia đình sẽ hiệu quả hơn trong vài năm tới.
Giữa tháng 4, đoạn video ghi cảnh một bé gái nằm trước ngôi mộ ở thành phố Lục Bàn Thủy, tỉnh Quý Châu lan truyền trên mạng xã hội. Trong video, cô bé thỉnh thoảng ngồi dậy ăn bánh rồi lại nằm xuống cạnh phần mộ. Dù cha mẹ giục về, em vẫn từ chối.
Anh Chen, cha cô bé, cho biết do vợ sức khỏe yếu và anh bận rộn công việc, con gái được ông bà nuôi dưỡng từ nhỏ. Bà nội mất tháng 9/2023, còn ông nội qua đời vì bệnh tim hồi cuối tháng 3. Cô bé chưa quen với sự vắng mặt của hai người.
"Con bé liên tục đòi đi thăm mộ. Khi đến nơi, con không chịu về và nói muốn ngủ lại cùng ông bà", anh Chen kể.
Đoạn video thu hút hàng triệu lượt xem trên mạng xã hội. Nhiều người bày tỏ sự đồng cảm với hình ảnh bé gái nằm cuộn tròn bên ngôi mộ. "Cô bé đang làm điều mà nhiều người trưởng thành ao ước có thể làm cho người thân quá cố", một người bình luận.
Tại Trung Quốc, "cách bối thân" (ông bà nuôi cháu thay con) là hiện tượng xã hội phổ biến, tạo nên sợi dây tình cảm đặc biệt giữa hai thế hệ. Những câu chuyện trẻ nhỏ gắn bó sâu sắc với ông bà thường xuất hiện trên truyền thông quốc gia này.
Năm 2024, một bé trai mới biết đi ở tỉnh Sơn Đông khóc không ngừng và đòi bà ngoại quay lại sau khi người này về quê hai ngày. Video về cậu bé thu hút 220.000 lượt xem và 23.000 bình luận từ những người dùng mạng.
Đầu năm nay, một bé gái 11 tuổi ở tỉnh Tứ Xuyên tiết lộ em thường dùng đồng hồ thông minh nhắn tin "Cháu nhớ ông" cho người ông đã khuất. Em chia sẻ chi tiết về cuộc sống hàng ngày kể từ khi ông qua đời hai năm trước.
"Cách bối thân" và "lưu thủ nhi đồng" (trẻ em bị bỏ lại quê) xuất phát từ làn sóng dịch chuyển lao động tại Trung Quốc. Nhiều năm qua, thanh niên từ các vùng nông thôn liên tục đổ ra thành phố lớn để tìm kiếm việc làm. Tuy nhiên, do những rào cản về hệ thống hộ khẩu khiến việc tiếp cận giáo dục, y tế miễn phí ở thành thị gặp khó khăn, cộng với chi phí sinh hoạt đắt đỏ, phần lớn lao động nhập cư không thể mang con cái đi cùng. Các gia đình buộc phải để trẻ ở lại quê nhà và giao phó cho ông bà nuôi dưỡng.
Báo cáo của Bộ Nội vụ Trung Quốc cho thấy có tới 89,3% "lưu thủ nhi đồng" sống cùng ông bà. Do cha mẹ đi làm ăn xa, thời gian tiếp xúc rất hạn chế (nhiều người chỉ về thăm nhà một lần mỗi năm), ông bà trở thành người chăm sóc chính và là chỗ dựa duy nhất trong suốt tuổi thơ của trẻ. Bối cảnh xã hội này lý giải nguyên nhân nhiều đứa trẻ phát triển sợi dây liên kết tình cảm đặc biệt bền chặt và coi ông bà quan trọng hơn cả cha mẹ ruột.
Theo Sohu, Ma Bin trở về quê nhà ở Sơn Đông, Trung Quốc, để chuẩn bị cho đám cưới. Ông nội anh đã đặc biệt làm thịt một con gà thả vườn để bồi bổ sức khỏe cho anh. Do lịch trình bận rộn, con gà được bảo quản lạnh.
Ma Bin ăn nó vào ngày hôm sau và cảm thấy đầy bụng, nhưng anh không để ý cho đến khi bắt đầu bị tiêu chảy, thậm chí ngất xỉu ở nhà, lúc đó anh mới được đưa đến bệnh viện. Các bác sĩ phát hiện anh bị suy gan, bệnh não gan và rối loạn chức năng đông máu do ăn thịt gà thừa nhiễm bệnh.
Anh cần truyền máu khẩn cấp với số lượng lớn và hàng trăm người tốt bụng đã tình nguyện hiến máu. Thật không may, bất chấp mọi nỗ lực cứu chữa, Ma Bin đã qua đời.
Các bác sĩ sau đó xác nhận rằng thịt gà thừa đã bị nhiễm cúm gia cầm, một loại bệnh có thể lây lan sang người và gây tử vong.
Bệnh cúm ở gà (cúm gia cầm) do virus cúm A gây ra, có thể lây truyền sang gia cầm như gà, vịt, ngỗng, gà tây và các loài chim khác, thậm chí lây sang lợn và người thông qua phân, dịch tiết từ miệng và mũi hoặc thức ăn bị nhiễm bẩn. Thời gian ủ bệnh khoảng từ 1 đến 10 ngày.
Người nhiễm virus cúm gia cầm sẽ có các triệu chứng sau: Sốt, ho, đau nhức cơ bắp, nôn mửa, tiêu chảy, nhiễm trùng đường hô hấp (như viêm phổi). Trường hợp nặng có thể dẫn đến suy đa tạng và thậm chí tử vong.
Ngày 6/5, Bộ Y tế tổ chức hội nghị "Đánh giá công nghệ y tế năm 2026: Nâng cao chất lượng bằng chứng trong đánh giá công nghệ y tế và các giải pháp ứng dụng trong xây dựng chính sách chi trả BHYT". Hàng chục thuốc ung thư giá cao đang được đề xuất bổ sung vào danh mục BHYT nhằm giảm gánh nặng cho người bệnh.
Bộ Y tế đang xây dựng dự thảo sửa đổi danh mục thuốc hóa dược và sinh phẩm được bảo hiểm y tế (BHYT) chi trả, với đề xuất bổ sung 84 loại thuốc mới, trong đó có 30 thuốc điều trị ung thư – nhóm chiếm tỷ trọng lớn nhất trong lần cập nhật này.
Theo Vụ Bảo hiểm y tế (Bộ Y tế), đây chủ yếu là các thuốc phát minh mới như thuốc điều trị đích, kháng thể đơn dòng và thuốc miễn dịch, góp phần mở rộng cơ hội tiếp cận điều trị hiện đại cho người bệnh ung thư.
Đáng chú ý, đây được xem là đợt điều chỉnh lớn nhất sau hơn 8 năm, với hơn 20 nhóm thuốc được rà soát và bổ sung. Bên cạnh thuốc ung thư, danh mục còn mở rộng sang các bệnh mạn tính phổ biến như tim mạch, đái tháo đường, tăng huyết áp, thần kinh, hô hấp và tiêu hóa.
Cập nhật tiến độ xây dựng, Vụ trưởng Vụ Bảo hiểm y tế cho biết các hội đồng chuyên môn đang trong quá trình họp, đánh giá từng nhóm thuốc. Nếu đảm bảo đúng kế hoạch, giai đoạn thẩm định chuyên môn sẽ hoàn tất trong tháng 5, trước khi chuyển sang bước hoàn thiện thủ tục pháp lý, dự kiến ban hành trong quý II/2026.
Theo Viện Chiến lược và Chính sách Y tế (Bộ Y tế), chi phí điều trị ung thư hiện là một trong những gánh nặng lớn nhất của hệ thống y tế. Thuốc tiếp tục là khoản chi lớn nhất trong Quỹ BHYT, chiếm hơn 30% tổng chi khám chữa bệnh hằng năm.
Năm 2023, quỹ chi 45.841 nghìn tỷ đồng, chiếm 32,82%; năm 2024 là 50.784 nghìn tỷ đồng, chiếm 31,22%.
Riêng với nhóm bệnh ung thư, theo thống kê năm 2023, BHYT chi trả cho thuốc điều trị ung thư lên tới hơn 7.500 tỷ đồng, chiếm 15,8% tổng chi khám chữa bệnh BHYT. Con số này năm 2022 là hơn 6.600 tỷ đồng, chiếm 14,5%.
Đặc biệt, các thuốc đích, miễn dịch giá đắt đỏ, BHYT chưa thanh toán nhiều, chủ yếu người bệnh tự chi trả, thực sự là gánh nặng cho bệnh nhân và gia đình. Một người điều trị thuốc đích hoặc liệu pháp miễn dịch có thể tốn từ 120-150 triệu đồng mỗi tháng.
Bà Trần Thị Trang, Vụ trưởng Vụ BHYT (Bộ Y tế) cho hay đơn vị đang đề nghị các bệnh viện, địa phương đánh giá tình hình thực hiện Thông tư 01 sau hơn 1 năm có hiệu lực, đặc biệt là nội dung liên quan danh mục 62 bệnh hiếm, bệnh hiểm nghèo được lên thẳng cấp chuyên sâu mà không cần giấy chuyển tuyến, chuyển viện vẫn được 100% mức hưởng BHYT.
Theo kế hoạch, thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư 01 sẽ được ban hành trong năm nay.
Cơ quan soạn thảo cũng ghi nhận để bổ sung những mặt bệnh mới vào danh sách các bệnh hiếm, bệnh hiểm nghèo để người dân có thể thuận lợi lên thẳng bệnh viện cấp chuyên sâu, tuyến Trung ương điều trị, giảm chi phí cho bệnh nhân.
Theo đánh giá của cơ quan chuyên môn thuộc Bộ Y tế, sau hơn 1 năm thực hiện Thông tư 01, người dân được hưởng lợi rất nhiều, đặc biệt nhóm 10 bệnh ung thư (mã bệnh C) giúp người bệnh được tiếp cận sớm để điều trị tại bệnh viện cấp chuyên sâu ngay sau khi có kết quả chẩn đoán xác định.
Ngoài ra, một số bệnh hiếm, bệnh lý huyết học do rất chuyên sâu nên hầu hết bệnh nhân hiện nay được lên thẳng các bệnh viện đầu ngành như Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương hay Bệnh viện Truyền máu - Huyết học Tp.HCM.
Đáng chú ý đại diện Bộ Y tế cho hay đây là nguồn lực đáng kể trong bối cảnh nhiều loại thuốc mới, chi phí cao chưa kịp đưa vào danh mục bảo hiểm y tế hoặc còn hạn chế thanh toán. Việc tiếp cận các thuốc này giúp kéo dài thời gian sống, cải thiện chất lượng sống và giảm gánh nặng tài chính cho người bệnh.
Theo số liệu từ Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC), mỗi năm Việt Nam có khoảng 165.000 ca mắc ung thư mới, nhưng chỉ có 10% trong số đó được tiếp cận các liệu pháp điều trị tiên tiến như đích và miễn dịch. Chi phí cho các phương pháp này có thể lên đến 120-150 triệu đồng mỗi tháng, tương đương 500-600 triệu đồng đến vài tỷ đồng mỗi năm cho một bệnh nhân hoàn thành liệu trình.
Tình trạng tương tự cũng xảy ra với người mắc các bệnh hiếm, khi chi phí điều trị có thể cao gấp 5-10 lần so với bệnh thông thường. Việc quỹ bảo hiểm chia sẻ tiền thuốc (dự kiến đồng chi trả mức 30-50%) được các chuyên gia đánh giá sẽ tạo thêm cơ hội sống cho hàng nghìn người mắc bệnh hiểm nghèo.
