Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Quyết định số 1489/QĐ-TTg kèm Kế hoạch triển khai đồng bộ hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam. Kế hoạch nhằm quán triệt và tổ chức thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, đồng thời cụ thể hóa các nhiệm vụ trong Chương trình hành động của Chính phủ.
Trong đó, việc xây dựng và lan tỏa hệ giá trị gia đình được xác định là một trong những nội dung trọng tâm, hướng tới phát huy vai trò của gia đình trong hình thành nhân cách, gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc và xây dựng con người Việt Nam thời kỳ mới. Đây cũng là định hướng đang được nhiều địa phương, trong đó có TPHCM, triển khai thông qua các mô hình xây dựng gia đình hạnh phúc và phát triển đời sống văn hóa ở cơ sở.
Gia đình ấm no, hạnh phúc là nền tảng xây dựng TPHCM văn minh
Trao đổi với phóng viên Dân trí, ông Trần Thanh Vương, Trưởng phòng Xây dựng nếp sống văn hóa và gia đình (Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM), cho biết, gia đình luôn là môi trường đầu tiên và quan trọng nhất hình thành đạo đức, lối sống và hệ giá trị của mỗi con người.
Theo ông Vương, Thành ủy TPHCM đã ban hành Chương trình hành động số 18-CTrHĐ/TU ngày 17/4 nhằm thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam giai đoạn 2026 – 2030, tầm nhìn đến năm 2045 trên địa bàn thành phố.
Tại Đại hội Đại biểu Đảng bộ TPHCM lần thứ XI, nhiệm kỳ 2020-2025, TPHCM cũng đã thông qua Nghị Quyết Đại hội Đảng bộ thành phố. Đây là lần đầu tiên trong Nghị quyết đưa ra triển khai thực hiện đề án về việc nghiên cứu, xây dựng gia đình hạnh phúc bằng các tiêu chí cụ thể, đảm bảo sự hài hòa giữa điều kiện vật chất và tinh thần, giữa các mối quan hệ trong gia đình, cộng đồng và xã hội, nhằm hướng đến “Xây dựng gia đình Việt Nam no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, văn minh làm nền tảng xây dựng cộng đồng hạnh phúc, quốc gia phồn thịnh hạnh phúc” góp phần xây dựng TPHCM có chất lượng sống tốt, văn minh, hiện đại, nghĩa tình.
Trong bối cảnh TPHCM phát triển nhanh, hội nhập sâu rộng và chuyển đổi số mạnh mẽ, gia đình càng trở thành điểm tựa để mỗi người, đặc biệt là thế hệ trẻ, hình thành bản lĩnh, ý thức trách nhiệm, biết yêu thương, sẻ chia và sống nhân văn.
“Từ góc độ quản lý Nhà nước, chúng tôi xác định xây dựng gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, văn minh là nền tảng để xây dựng con người TPHCM phát triển toàn diện, đúng tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW và Chương trình hành động số 18-CTrHĐ/TU”, ông Vương nói.
Theo ông Trần Thanh Vương, những phẩm chất như yêu nước, nhân ái, nghĩa tình, trung thực, đoàn kết, cần cù hay sáng tạo không được hình thành bằng những bài học lý thuyết mà được vun đắp trong chính đời sống gia đình.
Đó là sự chung thủy, nghĩa tình giữa vợ chồng; sự gương mẫu, yêu thương của cha mẹ, ông bà; lòng hiếu thảo của con cháu; sự hòa thuận, sẻ chia giữa anh chị em. Những mối quan hệ ấy chính là nơi các giá trị văn hóa được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác một cách tự nhiên và bền vững.
“Một gia đình biết yêu thương sẽ nuôi dưỡng lòng nhân ái; một gia đình tôn trọng sự thật sẽ hình thành tính trung thực; một gia đình khuyến khích học hỏi, trải nghiệm sẽ khơi dậy tinh thần sáng tạo và khát vọng cống hiến”, ông phân tích.
Theo vị lãnh đạo phía Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM, khi mỗi gia đình trở thành một môi trường văn hóa lành mạnh, các giá trị tốt đẹp sẽ tiếp tục lan tỏa ra cộng đồng, góp phần xây dựng con người thành phố vừa có tri thức, bản lĩnh, vừa có đạo đức và trách nhiệm xã hội.
Bữa cơm gia đình vẫn là “mô hình” hiệu quả nhất
Trong bối cảnh đô thị hóa, áp lực công việc ngày càng lớn cùng sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ và mạng xã hội, việc duy trì sự gắn kết giữa các thành viên trong gia đình đang đối mặt nhiều thách thức.
Để hướng đến xây dựng gia đình văn hóa, hạnh phúc, TPHCM đã triển khai nhiều mô hình xây dựng gia đình hạnh phúc, phù hợp với từng nhóm đối tượng.
Trong đó có mô hình “Cha mẹ đồng hành cùng con”, hướng đến việc cha mẹ cùng con phát triển toàn diện về trí tuệ, đạo đức và kỹ năng, nhất là trong kỷ nguyên số. Bên cạnh đó là mô hình “Nam giới tiên phong”, khuyến khích nam giới chia sẻ việc nhà, chăm sóc con cái và cùng xây dựng bình đẳng giới trong gia đình.
Thành phố cũng duy trì các mô hình như “Nhà trọ an toàn cho phụ nữ và trẻ em”, Câu lạc bộ gia đình hạnh phúc, Nhóm phòng, chống bạo lực gia đình, Địa chỉ tin cậy tại cộng đồng, Tổ phản ứng nhanh phòng, chống bạo lực gia đình, Tổ tư vấn tiền hôn nhân, Câu lạc bộ gia đình phòng, chống tệ nạn xã hội, Câu lạc bộ Phụ nữ với pháp luật… nhằm hỗ trợ người dân xây dựng môi trường sống an toàn, văn minh.
Theo ông Trần Thanh Vương, dù tên gọi và cách thức hoạt động khác nhau, tất cả mô hình đều hướng đến mục tiêu chung là vun đắp hạnh phúc gia đình và xây dựng đời sống văn hóa từ cơ sở.
Tuy nhiên, ông cho rằng mô hình hiệu quả nhất lại là điều rất giản dị, đời thường. “Hãy dành thời gian cho gia đình, duy trì bữa cơm gia đình. Đó là cách đơn giản nhất nhưng cũng hiệu quả nhất để các thành viên lắng nghe nhau, chia sẻ với nhau và kết nối tình cảm trong nhịp sống hiện đại”, ông nói.
Những năm qua, TPHCM cũng triển khai Bộ tiêu chí xây dựng gia đình hạnh phúc giai đoạn 2021-2030, gồm 5 nhóm tiêu chí về ứng xử trong gia đình, điều kiện vật chất, đời sống tinh thần, giáo dục, y tế và chăm sóc sức khỏe.
Theo ông Trần Thanh Vương, sau gần 5 năm triển khai, nhận thức của các cấp, các ngành và đặc biệt là từng gia đình đã có nhiều chuyển biến rõ nét. Tỷ lệ gia đình văn hóa hằng năm của thành phố đều đạt trên 90%; các vụ bạo lực gia đình có xu hướng giảm qua từng năm.
Đáng chú ý, kết quả khảo sát mức độ hài lòng của người dân cho thấy đa số đánh giá “hài lòng” với cuộc sống gia đình hiện tại. Sự hài lòng được phản ánh trên nhiều phương diện như điều kiện vật chất, đời sống tinh thần, chăm sóc sức khỏe và giáo dục con cái.
Theo ông Vương, mỗi khu vực đô thị hay ngoại thành sẽ có mức độ hài lòng khác nhau do điều kiện sống khác nhau. Không có một tiêu chí nào quyết định tuyệt đối hạnh phúc của gia đình, mà đó là sự tổng hòa của nhiều yếu tố.
“Bộ tiêu chí không chỉ là công cụ quản lý mà còn giúp chính người dân tự nhìn lại, tự đánh giá chất lượng cuộc sống gia đình của mình để từng bước hoàn thiện, hướng đến xây dựng cộng đồng hạnh phúc”, ông chia sẻ.
Chuyển từ tuyên truyền sang trang bị kỹ năng cho gia đình
Ông Trần Thanh Vương chia sẻ, trong thời gian tới, TPHCM sẽ tập trung vào một số giải pháp trọng tâm nhằm đưa công tác gia đình và xây dựng đời sống văn hóa đi vào chiều sâu, thực chất hơn. Trong đó tiếp tục đẩy mạnh giáo dục đạo đức, lối sống, gia phong và văn hóa ứng xử trong gia đình; chú trọng giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống hiếu nghĩa, lòng yêu nước, tinh thần nhân ái, trách nhiệm và ý thức chấp hành pháp luật.
Song song đó là nâng cao chất lượng phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, gắn với xây dựng gia đình văn hóa và khu dân cư văn hóa; tiếp tục nhân rộng các mô hình gia đình hạnh phúc, triển khai hiệu quả Luật Phòng, chống bạo lực gia đình và nâng cao năng lực đội ngũ làm công tác gia đình ở cơ sở.
Một giải pháp được thành phố xác định là đổi mới phương thức truyền thông, tận dụng nền tảng số và mạng xã hội để lan tỏa những giá trị văn hóa, đạo đức gia đình tới đông đảo người dân, đặc biệt là giới trẻ.
Theo ông Trần Thanh Vương, định hướng xuyên suốt là chuyển từ tuyên truyền đơn thuần sang xây dựng năng lực cho gia đình; từ vận động chung chung sang trang bị kỹ năng cụ thể; từ xử lý hậu quả sang phòng ngừa từ sớm, từ xa.
“Khi mỗi gia đình thực sự trở thành môi trường nuôi dưỡng yêu thương, trách nhiệm và sự tôn trọng, đó sẽ là nền tảng vững chắc để xây dựng con người và đời sống văn hóa TPHCM trong giai đoạn mới”, ông nhấn mạnh.
Ông cũng bày tỏ kỳ vọng mỗi gia đình sẽ trở thành “điểm tựa” của các thành viên và là hạt nhân gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc trong quá trình phát triển và hội nhập.
“Tôi mong muốn rằng mỗi gia đình của TPHCM là điểm tựa và nguồn lực cho sự phát triển, phát biểu của đồng chí Nguyễn Mạnh Cường, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Thành ủy viên, Phó Chủ tịch UBND TPHCM tại buổi phát biểu chỉ đạo Hội nghị tuyên dương Gia đình Văn hóa – Hạnh phúc tiêu biểu năm 2026, rằng “Gia đình hạnh phúc chính là điểm khởi đầu và cũng là điểm đến cuối cùng của mọi chính sách phát triển””, ông Vương kết luận.
Mới đây, bà Wang ở Thâm Quyến, Trung Quốc, đã đến bệnh viện điều trị vì một khối u trên cánh tay rất đau. Sau khi phẫu thuật, các bác sĩ phát hiện 2 con giun trắng còn sống, mỗi con dài hơn 10 cm, đang bò ra từ khối u.
Kết quả khám cho thấy, bà Wang được chẩn đoán mắc bệnh sán dây.
Bà cho biết đã nhận thấy một khối u trên cánh tay từ một năm trước, nhưng ban đầu không để ý nhiều. Tuy nhiên, theo thời gian, khối u lớn dần đến kích thước bằng quả trứng cút và cơn đau ngày càng rõ rệt, vì vậy bà đã đi khám bác sĩ.
Được biết, bà Wang thường xuyên mua ếch về chế biến tại nhà và cũng có thói quen làm các món ăn nguội từ ếch. Bác sĩ cho rằng thớt và dao bà Wang dùng để sơ chế ếch có thể đã bị nhiễm ấu trùng sán lá gan. Nếu sau đó bà ấy dùng cùng chiếc thớt đó để chế biến các món ăn sẵn, ký sinh trùng có thể đã xâm nhập vào cơ thể bà qua thức ăn.
Sparganum là tên gọi chung các ấu trùng của các loài Spirometra và các động vật hoang dã như ếch và rắn là vật chủ trung gian phổ biến. Khi con người vô tình ăn phải thức ăn có chứa ấu trùng Spirometra hoặc tiêu thụ thực phẩm bị nhiễm bẩn, ấu trùng có cơ hội xâm nhập vào cơ thể người.
Không giống như nhiều loại ký sinh trùng khác, sán dây sau khi xâm nhập vào cơ thể người sẽ không phát triển thành sán trưởng thành mà sẽ "di chuyển" khắp các mô trong cơ thể. Chúng có thể chui vào mô dưới da, mô cơ, mắt, não, các cơ quan nội tạng, trong đó biểu hiện phổ biến nhất là xuất hiện các khối u di chuyển liên tục dưới da.
Cuối tháng 3-2026, trong không gian ấm cúng thuộc Trường Nuôi dạy trẻ khuyết tật huyện Củ Chi (TP.HCM), những đứa trẻ ngồi ngay ngắn, đôi mắt ánh lên sự chờ đợi, và một người phụ nữ đứng trước các em vừa mảnh mai, điềm tĩnh, nhưng đủ sức khiến cả căn phòng lặng đi.
Hoa hậu Trăng khuyết 2025 Nguyễn Thị Minh Tâm (sinh năm 1986, quê Đồng Tháp), cô giáo dạy toán chỉ còn một chân, chậm rãi chia sẻ về dự án học bổng "Hoa hậu Trăng khuyết - Ươm mầm nghị lực, chắp cánh ước mơ". Thực ra, đó không chỉ là một dự án mà là phần tiếp nối của chính cuộc đời chị.
Ít ai biết người phụ nữ đang đứng trước các em từng có một tuổi trẻ rất đau đớn. Sinh ra lành lặn, mang trong mình ước mơ làm cô giáo, Minh Tâm bước vào đời với những dự định của tuổi trẻ cho đến một tai nạn giao thông năm 23 tuổi đã lấy đi một chân của chị và gần như tất cả những gì chị từng hình dung về tương lai.
"Đó là nỗi đau rất lớn, không chỉ với tôi mà còn với mẹ tôi", chị kể, giọng trầm xuống. Nhưng rồi chính trong biến cố ấy, một hành trình khác bắt đầu. Không gục ngã, Minh Tâm quay lại với nghề dạy học. Chị đứng lớp, kiên trì từng ngày, vừa dạy chữ vừa học cách sống lại với chính mình.
Đến khi bước lên sân khấu cuộc thi Hoa hậu Trăng khuyết Việt Nam 2025, Minh Tâm không mang theo tham vọng nhan sắc, chị mang theo câu chuyện đời mình - một câu chuyện về việc không chấp nhận dừng lại sau biến cố.
Và khoảnh khắc tên chị được xướng lên ở ngôi vị cao nhất, đó không chỉ là chiến thắng của một thí sinh, mà là chiến thắng của một hành trình vượt qua giới hạn. "Tôi muốn nói với những chị em mang khiếm khuyết rằng chúng ta vẫn đẹp theo cách rất riêng", chị chia sẻ sau đăng quang.
Ngay sau đăng quang, thay vì xuất hiện dày đặc trên truyền thông, Minh Tâm trở lại những nơi quen thuộc: lớp học, những chuyến đi thiện nguyện, những buổi phát cháo, những suất học bổng nhỏ. Với chị, thiện nguyện không phải là hoạt động "sau đăng quang" mà là điều đã bắt đầu từ hơn 10 năm trước, khi chị sáng lập và dẫn dắt nhóm thiện nguyện Nhất Tâm.
Ở đó, không có những chương trình lớn, cũng không có những con số gây choáng ngợp. Ở đó chỉ có những việc làm đều đặn như một phần ăn cho bệnh nhân nghèo, một ổ bánh mì cho người lao động, một khoản hỗ trợ cho học sinh khó khăn... "Với tôi, thiện nguyện là hơi thở", Minh Tâm nói.
Có lẽ chính vì vậy, dự án học bổng mà chị khởi động tại Củ Chi không mang màu sắc của một chiến dịch, mà giống như lời hứa dài hơi. Không chỉ trao học bổng, chị và cộng sự còn đặt mục tiêu đồng hành lâu dài với các em khuyết tật, từ việc học, kỹ năng sống đến định hướng nghề nghiệp.
Nghệ nhân quốc gia Nguyễn Đình Phúc - Tổng giám đốc Công ty CP Truyền hình Du lịch Việt Nam, người đứng sau cuộc thi dành cho nữ giới khuyết tật này - cũng nhìn nhận đây là một dự án mang tính bền vững, bởi xuất phát từ chính trải nghiệm của Minh Tâm - một người từng đi qua những giới hạn của cơ thể và hiểu rõ nhất giá trị của cơ hội.
Không dừng lại ở đó, hành trình thiện nguyện của Minh Tâm còn được nối dài qua các hoạt động khác, như kế hoạch tham gia Quỹ Hoa Trà My - nơi hỗ trợ phụ nữ yếu thế tiếp cận nghề nghiệp và kỹ năng sống. Những bước đi ấy đều có một điểm chung, đó là hướng về những người ở phía sau.
Giữa những hoài nghi về hoạt động từ thiện trong xã hội, Minh Tâm chọn một cách đi khác: minh bạch và kiên định. Chị không nói nhiều về những gì mình làm, cô giáo quê sen hồng cứ lặng lẽ làm, rồi đi tiếp. "Tôi chọn xem áp lực là động lực để sống trách nhiệm hơn mỗi ngày", chị bày tỏ.
Câu chuyện của Minh Tâm theo chị là một chuỗi những lựa chọn rất bình thường, nhưng với nhiều người quả là không dễ chút nào. Đó là chọn đứng dậy sau mất mát, chọn quay lại với nghề, chọn sống tử tế... ngay cả khi cuộc đời không dễ dàng. Và chọn đi tiếp, không phải cho riêng mình mà cả những người yếu thế hơn hoặc những chị em còn loay hoay chưa đứng dậy được sau nỗi đau, mất mát.
Chia sẻ về ước mơi, chị nói muốn trở thành đại biểu dân cử, để có thể đưa tiếng nói của người khuyết tật vào chính sách. Đó không phải là một giấc mơ xa xôi, mà là một bước tiếp theo của một người đã quen với việc đi chậm nhưng đi rất chắc.
17h30 ngày 2/4, Emma kết thúc giờ làm việc, vội chạy xe từ phường Tây Hồ sang lớp học giao tiếp tiếng Việt trên đường Hoàng Quốc Việt, phường Cầu Giấy.
Đây là buổi học đầu tiên của cô giáo viên mầm non 25 tuổi sau ba tháng sống tại Hà Nội. Trong căn phòng nhỏ mượn tạm của một quán cà phê quen, Emma cùng năm học viên khác đến từ Nga, Đức, Anh bắt đầu bài học về cách chào hỏi, giới thiệu bản thân và kỹ năng mặc cả khi đi chợ.
Đến Việt Nam với vốn tiếng Việt bằng không, Emma từng hoang mang khi không biết cách sang đường giữa dòng xe cộ, hay ngạc nhiên trước cảnh đồng nghiệp ngủ trưa ngay tại văn phòng.
"Ở lớp, tôi được giải thích người Việt ngủ trưa để tái tạo năng lượng. Tôi cũng được hướng dẫn cách giơ tay xin đường để xe máy chủ động nhường lối", cô kể. Cuối buổi, Emma lẩm nhẩm câu: "Món này đắt quá, bớt chút đi", ghi cẩn thận vào sổ tay chuẩn bị cho buổi đi chợ sáng mai.
Lukas, 27 tuổi, người Đức, thừa nhận dù sống ở Hà Nội gần ba năm vẫn chưa rành quy tắc ứng xử. Anh lấy ví dụ ở Đức, hỏi về hôn nhân hay lương thưởng bị coi là thiếu tế nhị, nhưng ở Việt Nam lại là cách bắt đầu câu chuyện.
"Tôi từng sốc khi hàng xóm mới gặp đã hỏi chuyện vợ con, đồng nghiệp thì đòi mai mối. Học ở lớp này tôi mới hiểu đó là sự quan tâm, kết nối chứ không phải soi mói", Lukas nói.
Với chàng trai người Đức, khó khăn lớn nhất là sáu thanh điệu của tiếng Việt. Để không biến "bún chả" thành "bùn chà", anh mua trọn bộ sách giáo khoa từ lớp 1 đến lớp 5 để tự rèn luyện ở nhà.
Lớp học của Emma và Lukas thuộc dự án Hanoi Exploring, do Lê Huy Khánh, sinh viên năm cuối Đại học Ngoại ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội, sáng lập đầu năm 2024. Rời Kon Tum ra thủ đô trọ học, Khánh thấu hiểu cảm giác lạc lõng. Thấy nhiều người nước ngoài tự "cô lập" vì rào cản ngôn ngữ, nam sinh nảy ý tưởng tạo không gian giao lưu văn hóa miễn phí.
Theo Khánh, thách thức lớn nhất là duy trì động lực cho nhân sự vì khối lượng công việc nhiều nhưng không có thù lao. Ban đầu, dự án có 6 thành viên, không có địa điểm cố định, thường thuê, mượn địa điểm. Số học viên nước ngoài cũng chỉ lác đác vài người. "Nhưng nhìn các học viên hứng thú mỗi khi tới lớp, say mê tìm hiểu văn hóa Việt, chúng tôi lại dặn lòng cố duy trì hoạt động", anh nói.
Những ngày đầu, nhóm đối mặt với bài toán giáo trình. Anh Trần Thế Thành, 25 tuổi, cựu sinh viên ĐH Bách khoa Hà Nội, cho biết nhóm mất nhiều tháng để thay đổi phương pháp. Thay vì dạy đánh vần hay ngữ pháp hàn lâm khiến học viên dễ nản, nhóm chuyển sang tiêu chí: Đơn giản và ứng dụng cao.
Mỗi khóa học gồm 6 buổi, dạy trực tiếp những câu giao tiếp ngắn theo chủ đề thực tế: đi chợ, mặc cả, chỉ đường, gọi món ăn. "Mục tiêu là bước ra khỏi cửa lớp, họ phải tự gọi được một cốc cà phê sữa đá. Có như vậy học viên mới có động lực đi đường dài", Thành chia sẻ.
Việc dạy ngôn ngữ có thanh điệu luôn là thử thách. Nguyễn Minh Hằng, tình nguyện viên 21 tuổi, tiết lộ nhiều học viên tỏ ra chật vật trước các cặp nguyên âm "ô-ơ", "u-ư", hay phải mất hàng tuần mới phân biệt được dấu hỏi và dấu ngã. Để khắc phục, Hằng xây dựng các tình huống thực tế và lồng ghép giải thích "cú sốc văn hóa" ngay trong bài giảng.
Để duy trì hoạt động, nhóm của Khánh được một chủ quán cà phê ở quận Cầu Giấy hỗ trợ không gian vào các tối cuối tuần. Từ sáu thành viên ban đầu, đến nay dự án có 20 tình nguyện viên là những sinh viên sở hữu chứng chỉ ngoại ngữ cao. Dự án đã hỗ trợ hơn 200 người nước ngoài hòa nhập cộng đồng.
Aleksandra, 24 tuổi, giáo viên tiếng Nga, đã gắn bó với lớp từ tháng 10 năm ngoái. Tốt nghiệp khóa học, tuần nào cô cũng nán lại để giao lưu. "Tết Nguyên đán vừa rồi, tôi được cùng mọi người gói bánh chưng, học ý nghĩa mâm ngũ quả và tục xông đất. Tình cảm của mọi người giúp tôi vơi đi nỗi nhớ nhà khi ăn Tết xa quê", cô chia sẻ.
