Những rạn nứt ngày càng sâu trong nội bộ NATO giữa Mỹ và châu Âu đang thúc đẩy một số nước tính đến phương án kiến trúc an ninh thay thế – trong đó Ukraine đóng vai trò trung tâm, không phải như một nước cần được bảo vệ, mà như một đối tác chiến lược không thể thiếu.
Trong bối cảnh hòa đàm Nga – Ukraine rơi vào bế tắc, drone Ukraine liên tiếp xâm phạm lãnh thổ các nước NATO và nội bộ liên minh ngày càng lộ rõ bất đồng, một báo cáo từ Trung tâm Nghiên cứu Đông Âu Stockholm (SCEEUS) đã đề xuất định dạng “Bắc Âu + Ukraine” – một liên minh an ninh nằm ngoài khuôn khổ NATO và EU. Giới phân tích Nga gọi đây là “MicroNATO” – phôi thai của một kiến trúc quân sự châu Âu không có Mỹ.
Báo cáo do hai tác giả Minna Olander (SCEEUS, thuộc Viện Quan hệ quốc tế Thụy Điển) và Olena Davlikanova (Trung tâm An ninh Sahaidachny, Ukraine) đồng thực hiện, lập luận rằng Ukraine không phải là đối tượng cần được bảo vệ, mà là “yếu tố kiềm chế quan trọng đối với Nga”.
Báo cáo nhấn mạnh Ukraine và các nước Bắc Âu, bao gồm các nước Baltic, là “các nền dân chủ nhỏ và vừa” với “ký ức lịch sử chung” và “điểm yếu chiến lược chung”. Ukraine đang “bảo vệ sườn Baltic – Scandinavia”, kiềm chế quân đội Nga – và nếu không có Ukraine, Nga sẽ “đe dọa trực tiếp khu vực”.
Từ đó, báo cáo đề xuất thành lập một Hội đồng Quốc phòng châu Âu nằm ngoài khuôn khổ EU và NATO, tích hợp dần Ukraine vào các cấu trúc quân sự Bắc Âu.
Giám đốc Viện Các chiến lược kinh tế và chính trị quốc tế Nga E. Panina nhận định đây về cơ bản là “phôi thai của một kiến trúc thay thế cho việc quân sự hóa châu Âu không có Mỹ”, và đặt tên là “MicroNATO”.
Bà cũng lưu ý báo cáo không hề đề cập đến khả năng bình thường hóa quan hệ với Matxcơva sau chiến tranh, mà toàn bộ được mô tả theo thuật ngữ “răn đe”.
Thực tế cho thấy khoảng cách quan điểm trong nội bộ NATO là rất lớn. Trong khi Ý và Tây Ban Nha không mặn mà với việc viện trợ và tiếp tục cuộc chiến, các nước Bắc Âu và một số nước Đông, Trung Âu lại có lập trường cứng rắn hơn nhiều.
Nhóm NB8 – gồm 5 nước Bắc Âu (Đan Mạch, Phần Lan, Iceland, Na Uy, Thụy Điển) và 3 nước Baltic (Estonia, Latvia, Lithuania) – đang trở thành nhóm ủng hộ quân sự hóa nhất, nhất quán nhất và ủng hộ Ukraine nhất trong NATO.
Tổng thống CH Czech Petr Pavel thậm chí kêu gọi NATO phải “thể hiện sức mạnh” với Matxcơva, đề xuất cắt đứt Internet Nga, loại toàn bộ ngân hàng Nga khỏi hệ thống toàn cầu, và bắn hạ cả drone lẫn máy bay Nga.
Phát biểu với tờ Guardian tại Prague, ông Pavel kêu gọi các phản ứng “đủ quyết đoán, thậm chí có thể là bất đối xứng” để đối phó với “hành vi khiêu khích của Matxcơva”, cảnh báo nếu không sẽ có nguy cơ Điện Kremlin leo thang.
Căng thẳng không chỉ dừng lại ở tranh luận chính sách. Theo RT, các nước Baltic gần đây liên tiếp ghi nhận sự cố drone của Ukraine bị các hệ thống tác chiến điện tử gây nhiễu, khiến chúng chệch hướng sang lãnh thổ các thành viên NATO.
Ngày 19-5, lần đầu tiên NATO bắn hạ một drone Ukraine sau khi nó xâm nhập lãnh thổ Estonia. Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov buộc phải lên tiếng xin lỗi.
Ngày 20-5, Tổng thống Lithuania Gitanas Nauseda và Thủ tướng Inga Ruginiene được đưa đến nơi trú ẩn an toàn do cảnh báo không kích từ hoạt động drone gần biên giới với Belarus. Quân đội khuyến cáo người dân vùng Vilnius tìm nơi trú ẩn, không phận sân bay Vilnius bị đóng cửa gần một giờ.
Theo BNS, Quốc hội Lithuania (Seimas) cũng được sơ tán. ABC News nhận định đây là sự cố quy mô lớn đầu tiên tại thủ đô một quốc gia EU và NATO kể từ khi xung đột Ukraine bùng phát năm 2022.
Trong khi đó, hòa đàm Nga – Ukraine đã rơi vào bế tắc. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tuyên bố tại cuộc họp các bộ trưởng ngoại giao NATO ở Helsingborg (Thụy Điển) ngày 22-5 rằng Washington không có ý định tham gia “chu kỳ họp hành không hồi kết” không dẫn đến đâu, và hiện không có cuộc đàm phán ba bên nào giữa Mỹ, Ukraine và Nga. Mỹ sẵn sàng quay lại, nhưng chỉ khi có cơ hội thực sự cho đối thoại hiệu quả.
Trên thực địa chính trị, Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa công bố kế hoạch điều thêm 5.000 binh sĩ đến Ba Lan – động thái diễn ra ngay sau khi Mỹ tuyên bố rút một bộ phận quân khỏi Đức, cho thấy Washington đang tái định vị chứ không rút lui khỏi châu Âu.
Tuy nhiên, với tỉ lệ ủng hộ giảm xuống còn 37% và Đảng Dân chủ được dự báo có đến 73 – 85% cơ hội giành lại Hạ viện, ông Trump đang chịu áp lực chính trị ngày càng lớn trong nước. Nếu Đảng Dân chủ giành được đa số ở ít nhất một viện, các gói viện trợ mới cho Ukraine sẽ chỉ còn là vấn đề thời gian.
Trong bối cảnh đó, Tổng thư ký NATO Mark Rutte đang thúc đẩy các thỏa thuận quốc phòng mới có lợi cho Mỹ nhằm ngăn ông Trump quay lưng lại với liên minh, hướng tới hội nghị thượng đỉnh NATO vào tháng 7 tại Ankara. Tuy nhiên, theo Politico, các chuyên gia cảnh báo những bước đi này có thể làm trầm trọng thêm bất đồng trong nội bộ EU.
CBS News hôm 16.4 dẫn báo cáo gần đây của LinkedIn cho thấy công việc đạt tăng trưởng nhanh nhất trong giới lao động trẻ trên nền tảng này chính là "kỹ sư AI".
Đây là kết quả rút ra từ cuộc phân tích hàng triệu hồ sơ người dùng trên LinkedIn, vốn là nền tảng mạng xã hội của Microsoft tập trung vào lĩnh vực kinh doanh và việc làm, nhằm xác định số lượng lao động mới được tuyển dụng trong 3 năm qua và những vị trí họ đảm nhiệm.
Ông Kory Kantenga, Trưởng bộ phận kinh tế khu vực châu Mỹ của LinkedIn, khẳng định "các doanh nghiệp đang 'khát' nhân lực AI".
Từ năm 2023 đến năm 2025, LinkedIn ghi nhận thêm 639.000 bài đăng tuyển dụng liên quan đến AI tại Mỹ, trong đó có 75.000 vị trí kỹ sư AI.
Theo LinkedIn, "kỹ sư AI" là nghề nghiệp tăng trưởng nhanh nhất trong số các lao động trẻ hiện nay và năm 2026 chứng kiến lần thứ hai liên tiếp "kỹ sư AI" lên ngôi.
Phạm vi công việc khá rộng, nhưng chủ yếu xoay quanh việc xây dựng và vận hành các sản phẩm AI, bao gồm tác nhân AI và mô hình ngôn ngữ lớn, cũng như tích hợp những sản phẩm này vào quy trình hoạt động của doanh nghiệp.
Ông Kantenga giải thích công việc chính của kỹ sư AI là xây dựng các mô hình có khả năng đưa ra quyết định, hoặc một số suy luận, hoặc nhận diện một vài hình mẫu, và kế đến chúng cần có năng lực đánh giá và liên tục cải thiện những mô hình này.
Ngành công nghệ là lĩnh vực tuyển dụng nhiều kỹ sư AI nhất, kế tiếp là dịch vụ tài chính. Kết quả tìm kiếm trên LinkedIn đối với nghề kỹ sư AI mới ra trường còn cho thấy nhu cầu từ các nhà thầu quốc phòng, trường đại học và công ty tư vấn.
Phó Tổng thống Mỹ JD Vance ngày 13/5 tuyên bố chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump vẫn tập trung cao độ vào việc đảm bảo Iran không bao giờ có thể sở hữu vũ khí hạt nhân và coi đây là tiêu chí trung tâm và “lằn ranh đỏ” cho bất kỳ thỏa thuận nào.
“Lằn ranh đỏ rất đơn giản”, ông Vance tuyên bố, đồng thời nói thêm rằng Tổng thống Trump “cần cảm thấy tự tin rằng chúng ta đã đặt ra một số biện pháp phòng vệ để Iran sẽ không bao giờ sở hữu vũ khí hạt nhân”.
Ông Vance cho biết các nhà đàm phán hàng đầu của Mỹ vẫn “đạt được tiến triển” trong các cuộc đàm phán hòa bình với Iran, bất chấp một loạt phản hồi không thỏa đáng từ Tehran trong những tuần gần đây.
“Tôi đã dành khá nhiều thời gian trao đổi qua điện thoại với cả ông Jared Kushner và Steve Witkoff sáng nay, và một số người bạn của chúng ta ở các nước Ả rập sáng nay”, ông Vance nói với các phóng viên, đề cập đến hai đặc phái viên hàng đầu của chính quyền Mỹ tại Iran.
“Hãy nhìn xem, tôi nghĩ rằng chúng ta đang đạt được tiến triển. Câu hỏi cơ bản là liệu chúng ta có đạt được đủ tiến triển để đáp ứng lằn ranh đỏ của tổng thống hay không”, Phó Tổng thống Mỹ nói thêm.
Cùng ngày, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright nói với các nghị sĩ rằng Iran đang “tiến rất gần” đến việc chế tạo vũ khí hạt nhân, khẳng định Tehran chỉ cần “vài tuần” là có thể làm giàu một tấn uranium lên cấp độ vũ khí.
“Họ (Iran) đã tiến rất gần. Họ chỉ cần vài tuần nữa là có thể làm giàu uranium lên mức độ chế tạo vũ khí”, ông Wright phát biểu trước Ủy ban Quân sự Thượng viện tại một phiên điều trần.
“Vẫn còn một quá trình chế tạo vũ khí diễn ra sau đó, nhưng họ đang tiến rất gần đến việc chế tạo vũ khí hạt nhân”, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ cảnh báo.
Tehran hiện chưa lên tiếng về thông tin trên của phía Mỹ.
Làm giàu uranium vượt quá một ngưỡng nhất định - khoảng 90% - đồng nghĩa với việc có thể được sử dụng để tạo ra vũ khí hạt nhân.
Khi được Thượng nghị sĩ đảng Dân chủ Richard Blumenthal hỏi về tình trạng của 11 tấn uranium khác của Iran, ông Wright cho biết mức độ làm giàu dao động lên đến 60%, mặc dù Iran có “rất nhiều” uranium được làm giàu 20%, điều mà ông gọi là “rất đáng lo ngại”.
Nghị sĩ Blumenthal sau đó tiếp tục chất vấn Bộ trưởng Wright về việc liệu Tổng thống Donald Trump có phải truy thu toàn bộ kho dự trữ uranium của Iran để ngăn chặn việc nước này làm giàu hay không.
“Tôi nghĩ đó là chiến lược khôn ngoan. Mục tiêu cuối cùng là ngăn chặn việc làm giàu uranium trong tương lai. Đúng vậy, để có một thế giới an toàn, chúng ta cần chấm dứt chương trình hạt nhân của họ”, ông Wright nhấn mạnh.
Các quan chức trong chính quyền Tổng thống Trump đã viện dẫn kho uranium làm giàu của Iran như một phần lý do cho cuộc chiến với Iran. Tổng thống Trump cũng nói rằng ông muốn Iran giao nộp uranium làm giàu để đạt được thỏa thuận chấm dứt xung đột.
Ông Ebrahim Rezaei, đại diện Ủy ban Chính sách Đối ngoại và An ninh Quốc gia của Quốc hội Iran, gần đây cảnh báo Iran có thể xem xét việc làm giàu uranium lên mức 90% trong trường hợp Mỹ nối lại chiến dịch tấn công.
Cảnh báo trên được đưa ra giữa lúc một số nguồn tin dẫn lời các trợ lý của Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa tin ông Trump đang nghiêm túc cân nhắc việc nối lại chiến dịch quân sự chống lại Iran sau hơn một tháng ngừng bắn. Ông Trump cho biết một trong những mục tiêu cốt lõi của ông khi phát động cuộc chiến chống lại Iran là nhằm đảm bảo Tehran không phát triển được vũ khí hạt nhân.
Iran, quốc gia luôn khẳng định chương trình hạt nhân của mình là vì mục đích hòa bình, được cho là vẫn sở hữu hơn 400kg uranium đã được làm giàu tới mức 60%. Đây là một bước ngắn về mặt kỹ thuật để đạt tới mức 90% dùng cho sản xuất vũ khí hạt nhân.
Vấn đề hạt nhân là một trong những điểm nghẽn chính khiến tiến trình hòa đàm giữa Mỹ và Iran đến nay tiếp tục bế tắc.
Tờ The Kyiv Independent hôm 20.5 dẫn lời Tổng tư lệnh lực lượng vũ trang Ukraine Oleksandr Syrskyi ước tính từ đầu năm nay phía Nga chịu ít nhất 141.500 trường hợp thương vong trong hàng ngũ quân đội, trong đó hơn 83.000 người thiệt mạng.
Con số trên được công bố trong báo cáo trình bày của tướng Ukraine tại cuộc họp Hội đồng Ukraine – NATO diễn ra tại trụ sở NATO ở Brussels (Bỉ).
Theo ông Syrskyi, mỗi ngày quân đội Nga bị thương vong ít nhất 1.000 binh sĩ, do quân đội Ukraine áp dụng chiến thuật phòng thủ chủ động, và cũng nhờ vai trò then chốt của các đơn vị tác chiến không người lái của Ukraine trong chiến thuật này.
Nga chưa bình luận về thông tin trên, nhưng số liệu mới nhất do Bộ Quốc phòng Nga công bố hôm 20.5 cho thấy Ukraine trong vòng 24 giờ đã tổn thất khoảng 990 binh sĩ trên các mặt trận.
Lực lượng Nga cũng phá hủy một tổ hợp pháo phòng không tự hành Gepard của đối phương do Đức sản xuất, và triển khai hàng loạt các cuộc tấn công nhằm vào nhiều vị trí tập kết của quân đội Ukraine.
Còn theo TASS, Trung đoàn 1194 của Cụm tác chiến miền Nam Nga tại Donetsk đang được nâng cấp máy bay không người lái góc nhìn thứ nhất (FPV) để thực hiện nhiệm vụ phòng không, đặc biệt nhằm đối phó các UAV hạng nặng của Ukraine như dòng Baba-Yaga.
Cùng ngày, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky nói nước này sẽ tăng cường binh lực ở các vùng lãnh thổ phía bắc và gia tăng áp lực ngoại giao lên Belarus để ứng phó khả năng Nga có thể mở kế hoạch quân sự mới theo hướng bắc của Kyiv.
Ông Zelensky cho hay Ukraine đã biết về 5 kịch bản mà Nga xây dựng để mở rộng chiến sự theo hướng bắc.
"Chúng tôi đã phân tích chi tiết dữ liệu do các cơ quan tình báo thu thập về kế hoạch tiến công của Nga theo hướng Chernihiv – Kyiv", ông Zelensky viết trên X, trong đó Chernihiv là thành phố nằm phía bắc thủ đô trên tuyến đường dẫn đến Belarus. "Lực lượng của chúng tôi tại khu vực này sẽ được tăng cường", nhà lãnh đạo khẳng đinh.
Về phần mình, tướng Syrskyi một ngày trước cũng thông tin rằng Kyiv nắm được dữ liệu cho thấy Bộ Tổng tham mưu Nga đang tính toán và lên kế hoạch cho các chiến dịch tấn công từ hướng bắc.
Nga và Belarus chưa bình luận thông tin trên.
Cũng trong hôm 20.5, người dân thủ đô Vilnius của Lithuania được yêu cầu tìm nơi trú ẩn, trong khi Tổng thống và Thủ tướng nước này được đưa tới địa điểm an toàn sau khi quân đội phát hiện vật thể nghi UAV gần biên giới với Belarus.
Lệnh cảnh báo khẩn cấp đến từ quân đội và kéo dài khoảng một giờ đồng hồ. Không phận sân bay Vilnius phải tạm thời đóng cửa trong thời gian này.
Theo hãng tin BNS, Tổng thống Gitanas Nauseda và Thủ tướng Inga Ruginiene lập tức được đưa đến nơi trú ẩn, và Quốc hội Lithuania cũng phát lệnh sơ tán.
Những gì diễn ra đánh dấu lần báo động quy mô lớn đầu tiên kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự đặc biệt ở Ukraine hồi tháng 2.2022, buộc người dân và giới lãnh đạo tại một thủ đô thuộc Liên minh châu Âu và NATO phải khẩn cấp tìm nơi trú ẩn.
Lithuania giáp Belarus, đồng minh thân cận của Nga, ở phía đông và vùng lãnh thổ Kaliningrad của Nga ở phía tây. Cảnh báo được đưa ra sau khi quân đội Lithuania phát hiện hoạt động của UAV tại Belarus.
Tư lệnh Lục quân Lithuania, Chuẩn tướng Nerijus Stankevicius nói Belarus đã thông báo cho Vilnius về nguy cơ có UAV di chuyển về phía lãnh thổ Lithuania.
Trước diễn biến trên, Tổng thư ký NATO Mark Rutte đánh giá cao phản ứng của thành viên liên minh trước những sự cố UAV trong thời gian gần đây.
