Ngày 22.5, UBND TP.HCM tổ chức hội thảo tham vấn ý kiến chuyên gia, nhà khoa học, trí thức tiêu biểu về dự thảo luật Đô thị đặc biệt.
Phát biểu khai mạc, ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó chủ tịch UBND TP.HCM, cho biết thời gian qua, TP.HCM đã thực hiện thí điểm các cơ chế, chính sách đặc thù của Quốc hội, tạo ra những thành tựu, kết quả quan trọng. Tuy nhiên, các cơ chế thí điểm đặc thù còn giới hạn về thời gian, đôi khi thiếu đồng bộ và chưa tạo được khung thể chế ổn định, lâu dài. Do đó, TP cần chuyển các cơ chế, chính sách đặc thù thành khung pháp lý đặc biệt, vượt trội, tạo điều kiện để TP bứt phá mạnh mẽ.
Dự thảo luật Đô thị đặc biệt gồm 9 chương, 45 điều, tập trung vào các nhóm vấn đề lớn như xác lập vị trí pháp lý của đô thị đặc biệt; tổ chức chính quyền, chế độ công vụ; quy hoạch, xây dựng, phát triển đô thị và trật tự an toàn đô thị; phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội; nguồn lực phát triển đô thị đặc biệt; liên kết, phát triển vùng và bảo vệ môi trường.
Bà Nguyễn Thị Hồng Hạnh, Giám đốc Sở Tư pháp TP.HCM, cho biết bố cục dự thảo luật Đô thị đặc biệt tương tự như luật Thủ đô với cách tiếp cận phân quyền tối đa theo 3 nguyên tắc. Cụ thể, những thẩm quyền của Quốc hội giao về cho HĐND TP.HCM, những thẩm quyền của Chính phủ giao cho UBND TP.HCM và thẩm quyền của Thủ tướng giao cho Chủ tịch UBND TP.HCM.
Từ nền tảng của luật Thủ đô, luật hóa các nghị quyết đặc thù cho TP.HCM và đề xuất chính sách mới, dự thảo luật Đô thị đặc biệt đưa ra gần 300 thẩm quyền, trong đó HĐND TP.HCM hơn 140 thẩm quyền, UBND TP.HCM hơn 130 thẩm quyền và Chủ tịch UBND TP.HCM hơn 20 thẩm quyền. Theo bà Hạnh, luật được thiết kế theo hướng được ưu tiên áp dụng khi xung đột với các luật khác. HĐND TP.HCM có quyền chọn áp dụng chính sách ưu đãi, thuận lợi hơn do T.Ư ban hành sau thời điểm luật có hiệu lực. Cơ quan soạn thảo ước tính khoảng 30 - 35% cơ chế chính sách mới mang tính đặc thù của TP được đưa vào dự thảo luật Đô thị đặc biệt.
TS Trần Du Lịch, nguyên Phó trưởng đoàn đại biểu Quốc hội TP.HCM, đánh giá luật Đô thị đặc biệt là đạo luật giúp TP.HCM tháo gỡ điểm nghẽn thể chế kéo dài hàng chục năm qua. "Nếu TP.HCM bỏ qua thì sẽ không còn cơ hội xây dựng thể chế phù hợp", ông Lịch nói và cho biết tinh thần xây dựng pháp luật hiện nay là đẩy mạnh phân quyền. Do đó, ông Lịch đề xuất mạnh dạn phân quyền theo hướng những gì không thuộc phạm trù an ninh, quốc phòng, đối ngoại, dân tộc và tôn giáo thì đưa vào luật.
Cụ thể, ông Lịch khuyến nghị luật cần tập trung vào 3 nhóm: phân quyền thực chất, cắt giảm thủ tục hành chính, tạo dư địa để TP.HCM chủ động ban hành chính sách phù hợp thực tiễn. "Cơ chế hành chính hiện nay phải họp liên miên suốt ngày suốt đêm, văn bản sở này đẩy qua sở kia mà việc không chạy", ông Lịch nói. Vị chuyên gia này đề xuất đổi mới trong tổ chức bộ máy theo hướng cấp sở là cơ quan quản lý nhà nước chứ không chỉ tham mưu, giúp việc. Đồng thời, HĐND TP.HCM được phân quyền tự quyết về thủ tục hành chính, bảo đảm phúc lợi xã hội, biên chế, xử lý công sản…
Đồng quan điểm, GS-TS Nguyễn Thị Cành, chuyên gia cao cấp Trường ĐH Kinh tế - Luật (ĐH Quốc gia TP.HCM), cho rằng toàn bộ tài sản công của cơ quan T.Ư trên địa bàn TP.HCM giao về cho địa phương quản lý, quy định rõ ràng quyền quản lý, quyền sử dụng và khai thác.
Về tổ chức hành chính, luật Tổ chức chính quyền địa phương hiện nay quy định 2 cấp, gồm tỉnh, thành phố và xã, phường, đặc khu. Tuy nhiên, bà Cành phân tích đô thị đặc biệt sẽ xuất hiện những thiết chế mới, đơn cử như mô hình đô thị nhỏ, vệ tinh khác hoàn toàn với phường, xã. Trên thực tế, sau khi sáp nhập Bà Rịa-Vũng Tàu và Bình Dương, TP.HCM hình thành nhiều đô thị nhỏ biệt lập mang tính vệ tinh để hỗ trợ phát triển chùm đô thị lớn. Do đó, bà đề nghị bổ sung khái niệm đô thị vệ tinh, đô thị biển đảo vào dự thảo như một thiết chế mới trong đô thị đặc biệt để ban hành những quy chế, cơ chế riêng.
Ở góc độ quy hoạch, KTS Ngô Viết Nam Sơn cho rằng bên cạnh khu thương mại tự do, trung tâm tài chính, TP.HCM cần bổ sung thêm mô hình đô thị sân bay và đô thị ĐH. Cụ thể, đô thị sân bay không chỉ giới hạn ở khu vực sân bay Tân Sơn Nhất mà còn cả khu vực thuộc bán kính 10 - 30 km của sân bay Long Thành thuộc địa phận TP.HCM, gần trung tâm tài chính quốc tế. Khi đưa vào luật, chuyên gia đề xuất theo hướng HĐND và UBND TP.HCM có quyền xác định ranh giới và các chính sách liên quan đền bù, giải tỏa, đấu giá và quản lý đô thị.
Với loại hình đô thị TOD (phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng), KTS Ngô Viết Nam Sơn đánh giá dự thảo luật Đô thị đặc biệt đã nêu một số điều khoản nhưng chủ yếu tập trung vào khai thác giá trị thương mại, quỹ đất mà bỏ sót vấn đề quan trọng là lợi ích cư dân. Ông cho rằng nếu đặt nặng lợi ích kinh tế quá sẽ đẩy người yếu thế ra xa khu vực TOD. Do đó, luật nên có điều khoản dành quỹ đất cho đầu tư công, trong đó có một phần làm nhà ở xã hội, một phần làm nhà ở cho thuê dài hạn với giá thấp.
Bên cạnh đó, KTS Ngô Viết Nam Sơn đề xuất mô hình kiến trúc sư trưởng là người chịu trách nhiệm cho những khu vực có giá trị bảo tồn, đặc biệt là khu vực trung tâm. Vị kiến trúc sư trưởng này có quyền trình HĐND, UBND TP.HCM phê duyệt và trực tiếp quản lý luôn những công trình xây dựng thuộc khu vực bảo tồn trong tương lai. Về nhân sự, kiến trúc sư trưởng có thể là một nhân sự độc lập hoặc một Phó chủ tịch UBND TP.HCM kiêm nhiệm.
TS Nguyễn Thị Hậu, Tổng thư ký Hội Khoa học lịch sử TP.HCM, đánh giá dự luật chủ yếu tiếp cận đô thị đặc biệt từ góc độ quản trị, hạ tầng và động lực tăng trưởng kinh tế. Trong khi đó, yếu tố văn hóa và vốn xã hội là nền tảng tạo nên tính đặc biệt và sức sống lâu dài của đô thị lại chưa được thể hiện tương xứng. "Một đô thị đặc biệt không chỉ được xác định bằng quy mô kinh tế, quyền tự chủ hay hệ thống hạ tầng hiện đại, mà còn bởi bản sắc lịch sử, ký ức đô thị, tính đa dạng văn hóa, năng lực sáng tạo xã hội và sự gắn kết cộng đồng", TS Hậu nói.
Chuyên gia khảo cổ này đề nghị bổ sung một số điều khoản dựa trên nguyên tắc cân bằng giữa phát triển kinh tế đô thị và giữ gìn bản sắc văn hóa cốt lõi, cũng như bảo tồn di sản là phương thức đặc thù của phát triển bền vững. Đồng thời, bổ sung các công cụ kinh tế, nguồn lực đặc thù để bảo tồn di sản, cũng như đưa ra chế tài nhằm tăng sức răn đe.
Tin Gốc: Thanh Niên
