Hiệu trưởng Trường đại học Quốc tế Hồng Bàng kiêm giám đốc bệnh viện

Ngày 25.5, trong buổi làm việc của Thường trực Ban Chỉ đạo T.Ư về phát triển KH-CN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số để cho chủ trương về công tác nghiên cứu khoa học cơ bản, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đưa ra một thông điệp làm dấy lên làn sóng hy vọng trong giới khoa học: "khoa học cơ bản là cơ sở để hình thành công nghệ lõi".

Theo GS Phùng Hồ Hải, nguyên Viện trưởng Viện toán học VN, đóng góp của nghiên cứu cơ bản là gián tiếp nhưng nó góp phần vào đảm bảo sự bền vững của phát triển, đặc biệt khi nền kinh tế đã phát triển tới một mức độ cao về KH-CN. Mức độ phát triển càng cao, nhu cầu về sự đóng góp của nghiên cứu cơ bản càng lớn. Vấn đề là đầu tư cho KH-CN cần có mục tiêu rõ ràng, cân bằng giữa ngắn hạn và dài hạn. Cần xác định rõ mục tiêu trong từng giai đoạn.

"Có thể lấy sự phát triển ngoạn mục của toán học Xô Viết trong thế kỷ 20 làm ví dụ. Nó là hệ quả của các chương trình phát triển vũ khí cũng như chương trình vũ trụ của chính quyền Xô Viết. Điều tương tự cũng đã xảy ra với Mỹ. Và bây giờ như chúng ta thấy đang ở Trung Quốc. Nói ngắn gọn, nghiên cứu cơ bản không phải là trò chơi, nó sẽ xuất hiện một cách tất yếu khi các chính quyền cần đầu tư phát triển công nghệ cao", GS Phùng Hồ Hải nói.

GS Trần Hồng Thái, Chủ tịch Viện Hàn lâm KH-CN VN, nhận định, chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là định hướng có ý nghĩa rất sâu sắc. Nghiên cứu cơ bản chính là tầng sâu nhất của năng lực khoa học quốc gia, là nơi hình thành tri thức gốc, phương pháp tư duy, đội ngũ chuyên gia tinh hoa và khả năng đi đến bản chất của các vấn đề công nghệ. Một thực tế khắc nghiệt là trên thế giới không có quốc gia nào làm chủ được công nghệ nếu không có nền tảng tri thức vững chắc. "Một quốc gia có thể mua thiết bị, nhập khẩu dây chuyền, tiếp nhận một số công nghệ trong ngắn hạn, nhưng không thể mua được năng lực khoa học nền tảng, không thể nhập khẩu được đội ngũ nhà khoa học đủ sức giải mã, cải tiến và sáng tạo công nghệ lõi", GS Trần Hồng Thái nói.

GS Trần Tuấn Anh, Phó chủ tịch Viện Hàn lâm KH-CN VN, cũng cho biết nghiên cứu cơ bản tạo ra tri thức mới, làm cơ sở cho sự hình thành các công nghệ hiện đại. Đồng thời là nguồn gốc của đổi mới sáng tạo và các công nghệ tương lai. Nhiều kết quả nghiên cứu cơ bản ban đầu chưa thể ứng dụng ngay, nhưng sau một thời gian dài lại trở thành nền tảng cho các ngành công nghệ quan trọng, đóng góp trực tiếp cho phát triển KT-XH cũng như bảo đảm quốc phòng, an ninh. "Muốn trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao, VN không thể chỉ dừng ở gia công công nghệ mà phải có năng lực tạo ra tri thức mới và công nghệ lõi", GS Trần Tuấn Anh nêu ý kiến.

Theo các nhà khoa học, chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt ra cho giới KH-CN một yêu cầu rất rõ: khoa học không thể chỉ dừng ở việc đi theo, tiếp nhận hay sử dụng công nghệ, mà phải từng bước vươn lên làm chủ, sáng tạo và đóng góp vào những năng lực cốt lõi của quốc gia. Trong khi đó, nếu không có nền tảng khoa học cơ bản vững chắc, chúng ta khó có thể hiểu sâu, giải mã và làm chủ các công nghệ lõi, công nghệ chiến lược.

"Nói về những đột phá trong KH-CN gần đây, chúng ta hay nói đến trí tuệ nhân tạo, vật liệu mới, công nghệ sinh học, bán dẫn hay năng lượng mới, năng lượng xanh… Mà kết quả nghiên cứu của các lĩnh vực này đều bắt nguồn từ các thành tựu nghiên cứu khoa học cơ bản", GS Lê Thanh Sơn, Hiệu trưởng Trường ĐH KHTN, ĐH Quốc gia Hà Nội, nói.

GS Trần Hồng Thái cũng nhận định: "Chính nghiên cứu cơ bản là nền móng để hình thành năng lực công nghệ nguồn, công nghệ chiến lược, giải mã và khả năng tự chủ công nghệ trong dài hạn. Chẳng hạn, công nghệ lượng tử đang được thảo luận sôi nổi gần đây đã kéo dần vật lý lượng tử từ lĩnh vực nghiên cứu hàn lâm thành công nghệ chiến lược. Các lĩnh vực thời sự KH-CN nóng hổi như trí tuệ nhân tạo, chip bán dẫn làm cho toán học, khoa học xác suất, tối ưu hóa được quan tâm nhiều hơn. Công nghệ bán dẫn, lượng tử, vật liệu mới bắt nguồn từ vật lý hiện đại, hóa học, khoa học vật liệu…".

GS Trần Đại Lâm, Viện trưởng Viện Khoa học vật liệu, chia sẻ: "Nhiều người vẫn cho rằng khoa học cơ bản là lĩnh vực "xa rời thực tiễn", nhưng thực tế toàn bộ công nghệ lõi hiện đại đều bắt nguồn từ khoa học cơ bản. Google, OpenAI, công nghệ chip, vật liệu graphene hay pin lithium đều xuất phát từ những nghiên cứu nền tảng nhiều thập kỷ trước. Do đó, chúng ta không thể phát triển công nghiệp chip nếu không làm chủ vật liệu wafer, vật liệu quang khắc, vật liệu GaN hay SiC. Không thể phát triển xe điện và năng lượng tái tạo nếu không làm chủ vật liệu pin, vật liệu từ và vật liệu lưu trữ năng lượng. Không thể phát triển công nghệ lượng tử nếu không có nền tảng vật liệu siêu dẫn và vật liệu topo".

Các nhà khoa học cũng cho rằng, một khi đã nhận thức được khoa học cơ bản là nền móng cho công nghệ lõi thì phải từ bỏ được tâm lý nôn nóng, muốn thấy ngay kết quả trong tư duy hoạch định chính sách.

Khoa học cơ bản đòi hỏi tính khám phá, tính dài hạn và tính chưa chắc chắn. Các định lý toán học, những nguyên lý vật lý lượng tử hay cấu trúc phân tử hóa học không thể đem ra "bán" ngay lập tức để lấy tiền. Nhưng nếu chúng ta không chịu đầu tư hôm nay, đất nước sẽ không có gì để ứng dụng trong 10, 20 hay 50 năm tới. Con đường để VN bước vào kỷ nguyên mới, tiến tới làm chủ những công nghệ mang tính định hình tương lai, chắc chắn không có lối đi tắt. Phải bắt đầu từ việc đổ bê tông cho phần móng vững chắc: một nền khoa học cơ bản nội sinh mạnh mẽ, đủ sức tạo ra tri thức và nuôi dưỡng những bộ óc tinh hoa có khả năng giải mã mọi công nghệ lõi.

GS Trần Hồng Thái lý giải, nghiên cứu khoa học nói chung và nghiên cứu cơ bản nói riêng là quá trình khám phá, giải quyết những vấn đề chưa có lời giải, vì vậy, không thể quản lý hoàn toàn giống các hoạt động hành chính hay những hoạt động đã có khuôn mẫu sẵn. Các hoạt động nghiên cứu mũi nhọn cần sự ổn định và những chương trình mục tiêu lớn kéo dài từ 10 đến 20 năm, chứ không thể chỉ duy trì bằng nguồn đầu tư thấp và phân tán như hiện tại. "Ưu tiên cho nghiên cứu cơ bản không phải là lựa chọn xa xỉ, càng không phải là sự đầu tư chậm sinh lợi. Đó là khoản đầu tư chiến lược cho năng lực tự chủ của quốc gia", GS Trần Hồng Thái khẳng định.

GS Trần Đại Lâm cũng chỉ ra "điểm nghẽn" lớn nhất của chúng ta không phải là "thiếu tiền", mà là thiếu cơ chế tài chính phù hợp với bản chất nghiên cứu khoa học (bao gồm khoa học cơ bản). Cơ chế đầu tư hiện hành vẫn còn nặng về quản lý đầu vào, thủ tục hồ sơ, dự toán chi tiết từng năm, mang nặng tâm lý sợ rủi ro và thiếu đi cơ chế hậu kiểm. Nghịch lý đau lòng là hiện nay, nhiều nhà khoa học phải dành quá nhiều thời gian cho thủ tục hành chính thay vì chuyên tâm cho công tác nghiên cứu. "Chúng ta không thể coi khoản ngân sách dành cho lĩnh vực này là "chi phí", mà phải nhìn nhận đó là đầu tư chiến lược để bảo vệ lợi ích và năng lực cạnh tranh cốt lõi của dân tộc", GS Trần Đại Lâm chia sẻ.

Tin Gốc: Thanh Niên

Sáng 28.5, các em học sinh tại Khánh Hòa bước vào ngày thi đầu tiên của kỳ thi tuyển sinh lớp 10 THPT năm học 2026 - 2027 với môn ngữ văn theo hình thức tự luận trong 120 phút. Sáng nay, thời tiết thuận lợi, khá mát mẻ tạo tâm lý thoải mái cho thí sinh.

Phía ngoài khu vực thi, lực lượng công an túc trực điều tiết phương tiện, bảo đảm giao thông thông suốt trong giờ cao điểm. Đoàn viên, thanh niên các xã, phường tham gia chương trình "Tiếp sức mùa thi" động viên thí sinh và phát nước uống miễn phí cho các em.

Tại điểm thi Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn (phường Nam Nha Trang, Khánh Hòa), nhiều phụ huynh đưa con đến trường từ rất sớm, tranh thủ dặn dò, động viên con trước khi bước vào phòng thi.

Trong lúc các thí sinh đang thi, hàng trăm phụ huynh đã đứng chờ con bên ngoài cổng trường. Chị Phương Linh (phường Nam Nha Trang) cho biết đã chở con đến từ sớm để phòng tránh sự cố ảnh hưởng đến kỳ thi. Chị cũng bày tỏ may mắn khi sáng nay thời tiết mát hơn so với những ngày trước, việc đứng chờ con vì thế cũng bớt vất vả hơn.

Cũng có mặt từ sớm, chị Lệ Hiền vừa đứng chờ vừa tranh thủ làm việc bên ngoài cổng trường. Chị cho hay con mình dự thi chuyên văn tại Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn, vì nhà xa nên chị ở lại đợi, cũng là dịp để đồng hành cùng con trong kỳ thi quan trọng này.

Nhiều gia đình từ xa cũng chủ động tìm chỗ trọ để tiện chăm con. Chị Nguyễn Thị Bích Thủy (phường Bắc Nha Trang) có con dự thi tại Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn cho hay đã thuê phòng trọ gần trường mấy ngày qua để giảm thời gian di chuyển trong thời tiết nắng nóng. Chị Thủy cũng không giấu được lo lắng khi năm nay số thí sinh đăng ký thi chuyên được đánh giá đông nhất trong nhiều năm trở lại đây. Dù vậy, chị chia sẻ tinh thần các em trước giờ vào phòng thi đều khá thoải mái.

Về phía thí sinh, em Bình An (Trường THCS Thái Nguyên, phường Nha Trang) cho hay bản thân và các bạn đã chuẩn bị kỹ, trước ngày thi chỉ ôn nhẹ lại, ăn uống đầy đủ và đi ngủ sớm để có sức khỏe tốt nhất bước vào phòng thi. Trong khi đó, em Phương Linh (Trường THCS Âu Cơ, phường Nha Trang) chia sẻ đã được giáo viên ôn bài kỹ nên tâm lý bước vào kỳ thi rất thoải mái.

Được biết Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn, phường Nam Nha Trang thu hút 1.049 học sinh đăng ký cho 280 chỉ tiêu/8 lớp. Trong đó, tiếng Anh có số học sinh đăng ký đông nhất với 322 học sinh cho 2 lớp chuyên, ngữ văn 188 học sinh, toán 183 học sinh, hóa học 108 học sinh, vật lý 94 học sinh, sinh học 88 học sinh và tin học 66 học sinh.

Theo Sở Giáo dục và Đào tạo Khánh Hòa, buổi sáng ngày thi đầu tiên của kỳ tuyển sinh lớp 10 THPT năm học 2026 - 2027, tỉnh ghi nhận 164 thí sinh vắng mặt. Chiều 28.5, các thí sinh tiếp tục thi môn toán theo hình thức kết hợp trắc nghiệm và tự luận. Sáng 29.5 thi môn tiếng Anh. Riêng thí sinh đăng ký vào các lớp chuyên sẽ thi môn chuyên vào chiều 29.5 theo hình thức tự luận; môn chuyên tin học thi lập trình trực tiếp trên máy tính.

Tin Gốc: Thanh Niên

Nhiều năm gần đây, các trường ĐH thuộc ĐH Quốc gia Hà Nội, ĐH Quốc gia TP.HCM, ĐH Đà Nẵng, ĐH Bách khoa Hà Nội, Trường ĐH Đà Lạt... đã đi đầu trong tuyển sinh và đào tạo nhiều ngành thuộc chuỗi năng lực cốt lõi như toán, lý, hóa, vật liệu, điện tử, vi mạch, điều khiển, tính toán, AI và robot... Đây đều là những ngành học hướng đến các công nghệ cốt lõi mà VN đang đưa vào chiến lược phát triển trong kỷ nguyên mới, trong đó có công nghệ lượng tử và vật liệu mới.

Những ngành học nói trên tại nhiều trường nhận được sự quan tâm lớn của thí sinh. PGS-TS Nguyễn Hữu Hiếu, Hiệu trưởng Trường ĐH Bách khoa (ĐH Đà Nẵng), cho biết: "Nhóm ngành liên quan đến công nghệ lõi của trường như công nghệ thông tin, AI, vi điện tử - thiết kế vi mạch, điện tử viễn thông, kỹ thuật máy tính, điều khiển - tự động hóa và các ngành kỹ thuật nền tảng có mức cạnh tranh lớn, điểm đầu vào thuộc nhóm cao của trường".

PGS-TS Hiếu cũng cho rằng với những ngành này phải học nền tảng nặng hơn, thời gian tích lũy dài hơn, trong khi tín hiệu thu nhập ban đầu có thể không nhanh như một số ngành đang nóng. "Vì vậy, thách thức của chúng tôi không chỉ là tuyển đủ chỉ tiêu, mà là làm sao thu hút được nhiều hơn học sinh giỏi, xuất sắc chọn con đường khó nhưng rất cần cho đất nước", ông Hiếu nhận định.

Còn theo tiến sĩ Lê Văn Tùng, Phó trưởng khoa Vật lý và kỹ thuật hạt nhân Trường ĐH Đà Lạt, khi VN đặt mục tiêu phát triển công nghiệp bán dẫn, vật liệu mới, công nghệ lượng tử, năng lượng mới và công nghệ hạt nhân, nhu cầu nhân lực nền tảng về vật lý, toán học, hóa học sẽ tăng lên đáng kể trong 10 - 20 năm tới. Những lĩnh vực này không thể phát triển nếu chỉ dựa vào kỹ sư ứng dụng mà thiếu đội ngũ nghiên cứu khoa học cơ bản.

Trong bối cảnh công nghệ lượng tử, vật liệu mới đang trở thành bài toán chiến lược quốc gia, các trường ĐH đang tìm hướng kích hoạt cấu trúc đào tạo cũ, biến những thế mạnh hàn lâm sẵn có thành các chương trình ứng dụng liên quan đến những công nghệ cốt lõi này.

"Với công nghệ lượng tử, hướng đi phù hợp là chuẩn bị đội ngũ kỹ sư và nhà khoa học có nền tảng tốt về vật lý, đo lường, cảm biến, điện tử, vật liệu, vi mạch và tính toán. Từ nền tảng đó, trường có thể từng bước tiếp cận các hướng như cảm biến lượng tử, vật liệu lượng tử, thiết bị bán dẫn thế hệ mới và các hệ thống đo lường chính xác cao. Đây là những hướng còn rất mới, cần đầu tư dài hạn, nhưng nếu không chuẩn bị từ bây giờ thì sẽ khó tham gia vào giai đoạn sau", PGS-TS Nguyễn Hữu Hiếu chia sẻ.

Với vật liệu mới, ông Hiếu cho biết trường đặt trọng tâm vào nhóm vật liệu phục vụ công nghiệp lõi: bán dẫn, vi mạch, cảm biến, pin và lưu trữ năng lượng, năng lượng tái tạo, thiết bị điện tử thế hệ mới, robot, quốc phòng và an ninh.

"Một trong những hướng đi quan trọng của Trường ĐH Đà Lạt sắp tới là kết nối giữa vật lý và công nghệ thông tin, phát triển các học phần liên ngành về lập trình lượng tử, mô phỏng hệ lượng tử, thuật toán lượng tử và AI ứng dụng trong thiết kế vật liệu mới. Đây là cách nhiều trường ĐH trên thế giới đang triển khai để đào tạo nguồn nhân lực cho ngành công nghiệp lượng tử", tiến sĩ Lê Văn Tùng thông tin.

PGS-TS Trần Lê Quan, Hiệu trưởng Trường ĐH Khoa học tự nhiên (ĐH Quốc gia TP.HCM), cho biết hiện nay trường đang đào tạo nhiều ngành công nghệ mới. Đối với lĩnh vực vật liệu, có ngành khoa học vật liệu mở từ năm 2002 và ngành công nghệ vật liệu từ năm 2020, với quy mô tuyển sinh hằng năm khoảng 150 - 200 sinh viên/ngành. Trong đó có các chuyên ngành: vật liệu bán dẫn, vật liệu nano, vật liệu năng lượng, vật liệu y sinh, vật liệu xanh, và mô phỏng lượng tử cho vật liệu.

Ngành công nghệ bán dẫn bắt đầu tuyển sinh trình độ ĐH từ năm 2024, thạc sĩ từ năm 2025 và tiến sĩ từ tháng 4.2026. Đối với định hướng công nghệ lượng tử, trường đã mở chuyên ngành tính toán lượng tử thuộc ngành vật lý từ khóa tuyển 2025. Bên cạnh đó, trường đang thực hiện thủ tục để mở ngành đào tạo thí điểm công nghệ lượng tử, tập trung vào tính toán lượng tử, dự kiến tuyển sinh vào năm 2027.

"Công nghệ vật liệu và công nghệ lượng tử được xác định là hai trong những hướng ưu tiên chiến lược của trường trong đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển các ngành công nghiệp công nghệ cao của VN trong giai đoạn tới", PGS-TS Trần Lê Quan chia sẻ.

Theo PGS-TS Trần Lê Quan, việc mở các ngành và chương trình đào tạo mới xuất phát từ yêu cầu phát triển của KH-CN cũng như nhu cầu ngày càng lớn về nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực chiến lược như AI, bán dẫn, công nghệ vật liệu, công nghệ lượng tử, công nghệ sinh học và khoa học dữ liệu. Đặc biệt, trong thời gian gần đây, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương quan trọng, khẳng định công nghệ lượng tử là lĩnh vực chiến lược ưu tiên quốc gia.

Cũng theo PGS-TS Quan, trong thời gian tới, trường có thể tiếp tục nghiên cứu và phát triển các chương trình đào tạo tiên tiến hoặc tài năng ở cả bậc ĐH và sau ĐH, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ trọng điểm như: công nghệ bán dẫn, công nghệ vật liệu, công nghệ lượng tử, AI, khoa học dữ liệu và các ngành khoa học liên ngành.

PGS-TS Bùi Hoài Thắng, Trưởng phòng Đào tạo Trường ĐH Bách khoa (ĐH Quốc gia TP.HCM), cũng cho biết những năm gần đây, trường đã chủ động phát triển và mở rộng các ngành đào tạo mới về công nghệ chiến lược nhằm đáp ứng nhu cầu nhân lực chất lượng cao của đất nước. Đối với lĩnh vực vi mạch bán dẫn, nhà trường đã xây dựng nền tảng đào tạo và nghiên cứu hơn 20 năm, hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh về thiết kế, chế tạo thử nghiệm, làm chủ và chuyển giao công nghệ vi mạch số, vi mạch tương tự và vi mạch siêu cao tần. Trên cơ sở đó, năm 2024, trường chính thức chuẩn hóa và phát triển ngành thiết kế vi mạch ở bậc ĐH và sau ĐH, góp phần khẳng định vai trò là một trong những đơn vị tiên phong, dẫn dắt lĩnh vực vi mạch bán dẫn tại VN.

Năm 2025, trường mở mới các chuyên ngành năng lượng tái tạo, công nghệ sinh học số, quản trị kinh doanh (chuyên ngành kinh doanh số) và kinh tế tuần hoàn nhằm đón đầu xu thế phát triển của KH-CN và chuyển đổi số.

PGS-TS Thắng nhìn nhận: "Với các lĩnh vực công nghệ trọng điểm như công nghệ bán dẫn và năng lượng hạt nhân, trường xác định đây là những lĩnh vực chiến lược có vai trò quan trọng đối với sự phát triển KH-CN và năng lực cạnh tranh quốc gia trong tương lai. Vì vậy, nhà trường chủ động xây dựng lộ trình đào tạo, đầu tư cơ sở vật chất, phát triển đội ngũ giảng viên và tăng cường hợp tác với doanh nghiệp, viện nghiên cứu trong và ngoài nước nhằm tạo nền tảng cho việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao ở các lĩnh vực này".

Tin Gốc: Thanh Niên