Khi thức khuya là thời gian riêng hiếm hoi
Nhiều hôm làm bài xong đã gần 10 giờ đêm, đầu óc mệt rã, Nguyễn Quốc Tuấn (sinh viên một trường ĐH tại TP.HCM) vẫn thức khuya lướt TikTok, xem YouTube tới 1 - 2 giờ sáng. "Mình thấy nếu ngủ luôn thì ngày hôm đó chẳng còn chút thời gian nào thật sự cho bản thân cả. Nên cứ cố thức thêm dù cũng không có việc gì thật sự cần thiết", Tuấn chia sẻ.
Theo Tuấn, ban ngày chạy theo deadline bài vở liên tục, đi làm thêm, ban đêm vì thế trở thành khoảng thời gian hiếm hoi để được làm điều mình thích. "Thành ra nhiều lúc biết là hại sức khỏe nhưng vẫn khó dừng lại. Mình cũng thích thời gian ban đêm yên tĩnh, không bị ai làm phiền nên thấy thoải mái, tự do", Tuấn nói.
Hệ quả là cậu sinh viên này thường xuyên thiếu ngủ, sáng dậy uể oải, phải uống cà phê mới tập trung được. "Người cứ mệt mệt nhưng tối đến lại tiếp tục thức khuya như một vòng lặp, cũng đã thành thói quen nên giờ mình khó ngủ sớm, bị quen giấc rồi. Đôi khi cần ngủ sớm để sáng dậy sớm, mình trằn trọc mãi không ngủ được", Tuấn thừa nhận.
Câu chuyện của Tuấn không phải cá biệt. Lê Ngọc Thúy (29 tuổi, ngụ tại P.Tân Bình, TP.HCM) cũng có những đêm vẫn ngồi xem phim hoặc mua sắm online dù mắt đã mở không nổi. "Mình biết ngủ sớm sẽ tốt hơn nhưng lại có cảm giác chưa muốn kết thúc một ngày. Không lẽ đi làm cả ngày, về lại dọn dẹp xong ngủ luôn? Phải có thêm thời gian cho bản thân nên cuối cùng là thức tới nửa đêm", Thúy giải thích.
Thúy chia sẻ: "Ban đêm thường là lúc thấy thoải mái nhất, cảm giác thức thêm vài tiếng để "enjoy" (tận hưởng - PV) thời gian riêng thì mình thấy hài lòng hơn, dù có khi cũng chỉ là lướt mạng xã hội xem vô thức thôi".
Thúy cũng nhận ra cái giá của thói quen này. "Tất nhiên mình hiểu thức khuya liên tục thì không tốt, sáng cũng phải dậy đi làm nên khá mệt. Về lâu về dài chắc mình cũng phải tập lại sao cho giờ giấc khoa học hơn", Thúy chia sẻ.
Cái giá của những đêm thức khuya "đòi lại" thời gian
PGS.TS Nguyễn Văn Tường, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn, Trưởng ngành tâm lý học giáo dục, Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn, ĐH Quốc gia TP.HCM, cho rằng cần hiểu hiện tượng "trì hoãn giấc ngủ để trả thù" không đơn giản là "ham chơi" hay "thiếu kỷ luật".
"Nghiên cứu về hiện tượng này định nghĩa đây là việc đi ngủ muộn hơn dự định dù không có hoàn cảnh bên ngoài nào bắt buộc phải thức khuya, hiện tượng này cũng liên quan đến tự kiểm soát và thiếu ngủ. Điểm đặc biệt nằm ở chữ "trả thù" - không phải trả thù ai cụ thể, mà là cách người trẻ "đòi lại" chút thời gian cá nhân sau một ngày bị lấp kín bởi học tập, công việc, deadline và các kỳ vọng xã hội", PGS.TS Tường phân tích.
Theo ông Tường, hiện tượng này phổ biến hơn vì đời sống người trẻ có ba yếu tố cộng hưởng: áp lực cao, ranh giới mờ và giải trí số quá hấp dẫn. Áp lực học tập, công việc khiến ban ngày bị chiếm dụng, điện thoại và mạng xã hội làm ranh giới giữa làm việc, học tập và nghỉ ngơi bị kéo dài đến tận đêm, còn các nền tảng số thì được thiết kế để giữ người dùng ở lại lâu hơn.
Ở góc độ tâm lý, đây còn là một dạng bù đắp cảm xúc. "Người trẻ không chỉ thức vì nội dung trên mạng hấp dẫn, mà còn thức vì muốn có cảm giác: "Cuối cùng mình cũng được làm điều mình muốn". Nhưng cách bù đắp này khá nghịch lý: họ lấy lại vài giờ tự do trước mắt bằng cách đánh đổi sức khỏe và năng lượng của ngày hôm sau. Nếu chỉ thỉnh thoảng thức khuya, cơ thể có thể phục hồi. Nhưng nếu lặp lại nhiều ngày sẽ tạo thành một vòng luẩn quẩn: thức khuya – thiếu ngủ – mệt mỏi – giảm hiệu suất – căng thẳng hơn – lại muốn thức khuya để giải tỏa", ông Tường nhận định.
Về tác động sức khỏe, thạc sĩ, bác sĩ Hồ Ngọc Lợi, giảng viên ĐH Y Dược TP.HCM, cho biết: "Thức khuya để cố chiếm trọn thời gian cho bản thân có thể tạo cảm giác dễ chịu trước mắt, nhưng nếu lặp lại thường xuyên sẽ khiến cơ thể trả giá bằng mệt mỏi, giảm hiệu suất và rối loạn sức khỏe lâu dài".
Theo bác sĩ Lợi, người trưởng thành nên ngủ tối thiểu khoảng 7 giờ mỗi đêm, riêng nhóm người trẻ thường cần 7 - 9 giờ. Khi cố thức khuya kéo dài, cơ thể rơi vào tình trạng thiếu ngủ và lệch nhịp sinh học, dẫn đến mệt mỏi ban ngày, giảm tập trung, giảm hiệu suất, dễ cáu gắt, ăn uống thất thường. Về lâu dài, thiếu ngủ có liên quan đến nguy cơ thừa cân, tăng đường huyết, tăng huyết áp và các vấn đề tim mạch.
Các dấu hiệu đáng báo động được bác sĩ Lợi chỉ ra là: kiệt sức vào buổi sáng, buồn ngủ ban ngày, ngủ gật khi học tập hoặc lái xe, đau đầu hoặc hồi hộp thường xuyên, giảm trí nhớ và sự tập trung rõ rệt, phải dùng cà phê hay nước tăng lực để tỉnh táo, hoặc mất ngủ lặp lại nhiều đêm trong tuần.
Để cải thiện, bác sĩ Lợi khuyên: "Nên cố định giờ thức dậy mỗi ngày, kể cả cuối tuần, sau đó kéo giờ ngủ sớm lên từ từ, mỗi lần 15 - 30 phút, thay vì ép bản thân ngủ sớm đột ngột. Các bạn trẻ nên chủ động dành một khoảng thư giãn ngắn vào buổi tối, ví dụ 30 phút đọc sách, nghe nhạc nhẹ, viết nhật ký hoặc tập giãn cơ".
Trước khi ngủ 30 - 60 phút, bác sĩ Lợi gợi ý nên giảm ánh sáng mạnh, tránh lướt mạng xã hội, tắt thông báo và không để điện thoại trên giường. Đồng thời, tránh cà phê, trà đặc, nước tăng lực vào chiều tối, hạn chế ăn quá no hoặc tập luyện cường độ cao sát giờ ngủ.
Tin Gốc: Thanh Niên
