Trong dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) đang được lấy ý kiến, Bộ Tài chính đã đề xuất một bước ngoặt quan trọng trong việc định nghĩa và phân loại doanh nghiệp. Thay vì duy trì các tiêu chí có phần phức tạp như hiện nay, cơ quan soạn thảo hướng tới việc sử dụng những chỉ số đơn giản, dễ đối chiếu dựa trên cơ sở dữ liệu về thuế, bảo hiểm và đăng ký kinh doanh.
Theo đề xuất mới, ngưỡng xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ được nới rộng đáng kể khi số lượng lao động tối đa tăng từ 200 người lên không quá 300 người. Đồng thời, mức doanh thu trần cũng được điều chỉnh tăng từ 300 tỷ đồng lên không quá 400 tỷ đồng.
Theo số liệu từ Bộ Tài chính, nhóm này hiện chiếm hơn 98% tổng số doanh nghiệp trong nền kinh tế, nhưng hiện tại mới chỉ tiếp cận được khoảng 19% đến 20% tổng dư nợ tín dụng.
Nguyên nhân chủ yếu do các tổ chức tín dụng thường yêu cầu tài sản bảo đảm truyền thống là bất động sản, trong khi phần lớn doanh nghiệp công nghệ hoặc startup lại sở hữu tài sản chủ yếu dưới dạng phần mềm, dữ liệu hoặc quyền sở hữu trí tuệ.
Để tháo gỡ điểm nghẽn này, tại Điều 8 của dự thảo luật, cơ quan soạn thảo bổ sung cơ chế khuyến khích các ngân hàng thương mại đa dạng hóa hình thức bảo đảm tiền vay.
Danh mục tài sản thế chấp được mở rộng sang động sản, tài sản hình thành trong tương lai, quyền tài sản, tài sản vô hình, tài sản số và tài sản ảo. Cơ quan quản lý cũng định hướng thúc đẩy các khoản vay dựa trên xếp hạng tín nhiệm, phương án kinh doanh và dòng tiền thực tế của doanh nghiệp thay vì phụ thuộc vào quỹ đất.
Bên cạnh dòng vốn tín dụng, đầu ra cho sản phẩm của khối DNNVV cũng được hỗ trợ bằng các công cụ định lượng cụ thể tại Điều 12 về mở rộng thị trường. Theo đó, dự thảo quy định các cơ quan, tổ chức sử dụng ngân sách nhà nước phải dành tỷ lệ tối thiểu 20% nguồn ngân sách hoặc 20% số lượng gói thầu hằng năm để mua sắm các sản phẩm, dịch vụ do khối doanh nghiệp này sản xuất và cung ứng.
Việc luật hóa tỷ lệ 20% trong mua sắm công được kỳ vọng tạo ra một phân khúc thị trường nội địa ổn định cho các doanh nghiệp quy mô nhỏ.
Về chính sách tài chính nội bộ, Điều 11 của dự thảo cho phép doanh nghiệp trích lập quỹ phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, đồng thời tính ưu đãi chi phí nghiên cứu phát triển (R&D) khi xác định thuế thu nhập doanh nghiệp.
Quy định này đồng bộ với các luật chuyên ngành ban hành năm 2025, hỗ trợ lộ trình chuyển đổi từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp nhằm đạt mục tiêu toàn quốc có 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030. Khối doanh nghiệp hướng tới kinh doanh bền vững cũng sẽ được ưu tiên tiếp cận nguồn vốn mồi và hỗ trợ lãi suất đối với các dự án xanh.
Phân tích về khía cạnh này, chuyên gia kinh tế, TS. Nguyễn Trí Hiếu chia sẻ trên Doanh nghiệp và Hội nhập: "Đây là một tư duy lập pháp rất tiến bộ và tiệm cận với xu hướng tài chính quốc tế. Việc luật hóa tài sản số làm tài sản bảo đảm sẽ tạo điều kiện cho các doanh nghiệp thâm dụng công nghệ biến tri thức và dữ liệu thành nguồn vốn lưu động, thúc đẩy đổi mới sáng tạo".
Còn phân tích về những nút thắt pháp lý hiện hành, Luật sư Trương Thanh Đức - Giám đốc Công ty Luật ANVI lại nêu ý kiến: Khái niệm pháp lý chưa rõ ràng: Hiện nay, Bộ luật Dân sự Việt Nam chưa có định nghĩa chính thức và thống nhất về tài sản số hay tài sản ảo. Khi chưa được thừa nhận là một loại tài sản hợp pháp có quyền sở hữu trọn vẹn, các ngân hàng sẽ không có cơ sở pháp lý để thực hiện thủ tục đăng ký giao dịch bảo đảm.
Rủi ro biến động và định giá: Tài sản số, đặc biệt là các loại tài sản mã hóa hoặc dữ liệu mạng, có biên độ biến động giá trị cực kỳ lớn và chưa có tổ chức thẩm định giá độc lập được cấp phép để định giá chính xác loại hình này.
Khả năng xử lý tài sản nợ xấu: Trong trường hợp doanh nghiệp mất khả năng thanh toán, việc thu hồi, phát mại hoặc đấu giá một phần mềm, một quyền sở hữu trí tuệ hay tài sản ảo để thu hồi nợ cho ngân hàng là quy trình vô cùng phức tạp và gần như chưa có tiền lệ trong hệ thống tòa án và thi hành án dân sự.
Để quy định này không dừng lại ở mức khuyến khích trên giấy, giới chuyên gia khuyến nghị cần phải xây dựng một cơ chế thử nghiệm pháp lý (Sandbox) có kiểm soát, phối hợp chặt chẽ giữa Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước và Bộ Thông tin và Truyền thông nhằm ban hành bộ tiêu chí phân loại, định giá và bảo mật tài sản số trước khi áp dụng đại trà.
Dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) dự kiến sẽ được trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp diễn ra vào tháng 10 năm nay. Nếu được thông qua theo đúng lộ trình, các quy định mới của đạo luật này sẽ chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2027.
Tin Gốc: Người Đưa Tin
