Theo Hãng tin Reuters, Bộ Ngoại giao Iran ngày 26-5 cho biết các cuộc tấn công của Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) tại tỉnh Hormozgan ở miền nam nước này – nơi có thành phố cảng Bandar Abbas – là “hành vi vi phạm nghiêm trọng” lệnh ngừng bắn được duy trì gần bảy tuần qua.
Trong tuyên bố được Đài truyền hình quốc gia IRIB đăng tải, Tehran cáo buộc Washington thực hiện các “hành động gây hấn”, đồng thời cho rằng động thái này thể hiện “sự ác ý và đạo đức giả” của Chính phủ Mỹ đối với Iran.
Iran cũng tuyên bố sẽ không ngần ngại thực hiện quyền tự vệ nếu cần thiết.
Về phía Mỹ, CENTCOM cho biết các cuộc tấn công được thực hiện nhằm mục đích “tự vệ”, để bảo vệ binh sĩ Mỹ trước những mối đe dọa từ lực lượng Iran.
Theo Washington, các mục tiêu bị nhắm tới bao gồm các tàu bị cáo buộc đang tìm cách rải thủy lôi và các bệ phóng tên lửa ở eo biển Hormuz.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio vẫn bày tỏ lạc quan về triển vọng ngoại giao, cho biết một thỏa thuận nhằm chấm dứt xung đột có thể đạt được “trong vài ngày”. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh eo biển này cần phải được mở trở lại “bằng cách này hay cách khác”.
Căng thẳng mới xuất hiện trong lúc cả Washington và Tehran trước đó đều phát tín hiệu lạc quan về tiến triển của một biên bản ghi nhớ sơ bộ, được kỳ vọng có thể giúp chấm dứt chiến sự và nối lại lưu thông hàng hải qua eo biển Hormuz.
Theo các nguồn tin Iran, thỏa thuận ban đầu có thể bao gồm việc chấm dứt xung đột trên nhiều mặt trận, thiết lập cơ chế hoạt động trong 30 ngày đối với eo biển Hormuz và một số hỗ trợ tài chính, trong khi các vấn đề phức tạp hơn như chương trình hạt nhân của Iran sẽ tiếp tục được đưa vào giai đoạn đàm phán tiếp theo.
Một trong những trở ngại lớn còn lại được cho là liên quan đến việc giải phóng khoảng 24 tỉ USD tài sản Iran đang bị phong tỏa ở nước ngoài.
Hiện chỉ còn vài chục tàu đi qua eo biển Hormuz mỗi ngày, giảm đáng kể so với mức 125 – 140 tàu trước đây. Sau thông tin về các cuộc tấn công mới của Mỹ, giá dầu Brent chuẩn toàn cầu đã tăng vọt lên 99,13 USD/thùng, so với mức 96,30 USD/thùng trước đó.
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ngày 22/4 đăng thông điệp trên X khẳng định Tehran muốn tiếp tục đàm phán hòa bình, nhưng những "vi phạm cam kết, phong tỏa và lời đe dọa" từ phía Mỹ đang cản trở đối thoại thực chất.
Ông chỉ trích Washington thiếu nhất quán, nói rằng thế giới đang chứng kiến những tuyên bố "đạo đức giả và mâu thuẫn giữa lời nói với hành động" từ phía Mỹ.
Cùng ngày, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Qalibaf, người từng dẫn đầu đoàn đàm phán với Mỹ tại Islamabad, cho biết việc mở lại eo biển Hormuz sẽ không thể diễn ra nếu "những vi phạm trắng trợn" lệnh ngừng bắn từ phía Mỹ vẫn tiếp diễn.
Ông viện dẫn việc Mỹ tiếp tục phong tỏa hoạt động thương mại của Iran trên vùng biển quốc tế và các cuộc tấn công lặp lại của Israel tại Lebanon là những ví dụ điển hình.
Theo ông Qalibaf, Mỹ đang gây sức ép buộc Iran chấp nhận một thỏa thuận theo điều kiện của Washington. Vòng đàm phán đầu tiên do Pakistan làm trung gian tại Islamabad hôm 12/4 đã đổ vỡ mà không đạt kết quả. Tehran đến nay chưa cam kết tham gia vòng đàm phán thứ hai vì Mỹ đưa ra những điều kiện "quá mức" và lệnh phong tỏa các cảng biển Iran.
"Họ đã không thể đạt mục tiêu bằng hành động quân sự và cũng sẽ không thành công bằng kiểu hành xử bắt nạt. Giải pháp duy nhất là tôn trọng quyền của người dân Iran", ông Qalibaf nói.
Phát biểu được đưa ra một ngày sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố gia hạn lệnh ngừng bắn với Iran cho đến khi Tehran đưa ra đề xuất chấm dứt xung đột lâu dài, đồng thời khẳng định quân đội Mỹ vẫn duy trì chiến dịch phong tỏa.
Hải quân Mỹ cuối tuần qua nã pháo và bắt giữ một tàu hàng Iran tìm cách vượt vòng vây, còn Iran ngày 22/4 cũng nổ súng và bắt hai tàu hàng quốc tế khi các phương tiện tìm cách bí mật đi qua eo biển Hormuz.
Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) lên án các vụ tấn công và bắt giữ tàu thương mại gần đây trên eo biển. IMO cho biết nhiều thủy thủ phải đối mặt với căng thẳng kéo dài do nguy cơ tên lửa, mảnh vỡ rơi trúng tàu, thiếu hụt nhu yếu phẩm và khó liên lạc với gia đình. Liên đoàn Lao động Vận tải Quốc tế đã nhận gần 2.000 yêu cầu hỗ trợ từ các thủy thủ và thân nhân kể từ khi xung đột nổ ra.
Tổng thư ký IMO Arsenio Dominguez kêu gọi chấm dứt các hành động "liều lĩnh" và trả tự do ngay lập tức cho tàu thuyền cùng thủy thủ. Ông cho biết tình hình khu vực vẫn rất bất ổn, với gần 20.000 thuyền viên bị mắc kẹt tại vịnh Ba Tư.
Trong khi đó, Thư ký Báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết Tổng thống Trump không coi việc Iran bắt giữ tàu tại eo biển Hormuz là vi phạm lệnh ngừng bắn, vì những tàu này không thuộc Mỹ hay Israel.
Bà cho rằng biện pháp phong tỏa của Mỹ đang phát huy hiệu quả, đồng thời bác bỏ thông tin về thời hạn 3-5 ngày cho lệnh ngừng bắn. Tổng thống Trump cũng nói ông "không vội" và muốn đạt thỏa thuận tốt nhất trong đàm phán, cho rằng phong tỏa khiến Iran chịu áp lực lớn hơn cả các cuộc không kích.
Phát biểu tại Hội nghị thượng đỉnh NATO ở thủ đô Ankara của Thổ Nhĩ Kỳ hôm qua (8.7), Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố thỏa thuận ngừng bắn với Iran đã kết thúc, nhưng nói thêm rằng các nhà đàm phán Mỹ có thể tiếp tục nói chuyện với Tehran. Sau phát biểu của ông Trump, giá dầu tăng 5%, theo AFP. Đến chiều qua chưa có thông tin phản ứng từ Tehran.
Ông Trump đưa ra tuyên bố trên sau khi Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) xác nhận quân đội nước này đã tấn công hơn 80 mục tiêu trong các cuộc không kích mới nhất nhắm vào Iran, được tiến hành để đáp trả vụ 3 tàu thương mại bị tấn công ở eo biển Hormuz, theo AFP. Trong số các mục tiêu bị tấn công có các hệ thống phòng không, mạng lưới chỉ huy và kiểm soát, các địa điểm radar ven biển và hơn 60 tàu nhỏ của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) trong và gần eo biển Hormuz. Truyền thông nhà nước Iran đưa tin về một loạt vụ nổ xung quanh eo biển này và nhiều vụ khác ở thành phố cảng lớn Bandar Abbas.
Đáp lại, IRGC hôm qua tuyên bố đã tiến hành một chiến dịch phối hợp bằng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) nhắm vào một số địa điểm quân sự trọng yếu của Mỹ ở Bahrain và Kuwait, đồng thời bắn hạ một UAV MQ9 của Mỹ đang cố gắng can thiệp chiến dịch đáp trả, theo Reuters. Giới chức cho hay còi báo động không kích đã vang lên ở Bahrain và Kuwait. Sau đó, quân đội Iran cảnh báo rằng bất kỳ địa điểm nào cho phép Mỹ sử dụng để tấn công nước này sẽ bị coi là "mục tiêu hợp pháp".
Trước đó, Reuters ngày 7.7 dẫn lời một quan chức Mỹ khẳng định những dấu hiệu ban đầu cho thấy Iran đã bắn vào 3 tàu thương mại ở eo biển Hormuz. Qatar cũng đã đổ lỗi cho Iran về vụ 3 tàu bị tấn công. Trong khi đó, Bộ Ngoại giao Iran cho rằng những cáo buộc của Qatar rất khó hiểu, và tuyên bố Tehran đang nghiêm túc thực hiện các cam kết của mình. Tuy nhiên, bộ này nhấn mạnh các tàu thương mại phải đối mặt với rủi ro khi sử dụng những tuyến đường thủy không được phối hợp với Tehran.
Trước khi tiến hành cuộc tấn công mới vào Iran để đáp trả vụ 3 tàu thương mại bị tấn công ở eo biển Hormuz, Mỹ đã hủy bỏ giấy phép được công bố hồi tháng 6 cho phép Tehran sản xuất, bán và vận chuyển dầu thô và các sản phẩm liên quan đến ngày 21.8. Giấy phép đó được ban hành theo bản ghi nhớ do Mỹ và Iran ký vào ngày 17.6 nhằm kết thúc xung đột.
AFP dẫn lời một quan chức Mỹ cáo buộc "hành động của Iran ở eo biển Hormuz là hoàn toàn không thể chấp nhận được đối với Mỹ và sẽ phải chịu hậu quả". Vị quan chức còn nhấn mạnh thỏa thuận khung Mỹ - Iran "hoàn toàn dựa trên hiệu quả thực hiện", và Tehran sẽ chỉ nhận được lợi ích nếu thể hiện "hành vi tốt".
Bộ Ngoại giao Iran đã lên án động thái thu hồi giấy phép của Mỹ là vi phạm bản ghi nhớ giữa hai bên, và cảnh báo Washington sẽ phải chịu trách nhiệm về hậu quả. Bộ này sáng sớm qua tuyên bố Tehran sẽ thực hiện bất kỳ biện pháp nào mà họ cho là cần thiết để bảo vệ lợi ích và an ninh quốc gia của mình. Ngoài ra, Bộ chỉ huy quân sự liên hợp cao nhất của Iran cảnh báo rằng Tehran sẽ không cho phép Mỹ can thiệp vào việc quản lý eo biển Hormuz, theo Reuters.
Việc kiểm soát eo biển Hormuz đã mang lại cho Tehran lợi thế lớn, cho phép họ tạo ra thế bế tắc với lực lượng quân sự mạnh nhất thế giới. Các nhà phân tích cho rằng Tehran sử dụng các cuộc tấn công vào tàu thuyền để nhấn mạnh lợi thế đó khi đàm phán một thỏa thuận hòa bình dài hạn với Mỹ, theo Reuters.
Bộ Ngoại giao Áo ngày 4/5 xác nhận thông tin trên đài ORF rằng nước này đã trục xuất ba nhân viên đại sứ quán Nga với cáo buộc làm gián điệp.
"Cần phải khẳng định rõ rằng việc lợi dụng quyền miễn trừ ngoại giao để tiến hành hoạt động gián điệp là điều không thể chấp nhận được", Ngoại trưởng Beate Meinl-Reisinger cho biết, thêm rằng ba nhà ngoại giao Nga đã rời khỏi Áo.
Đài ORF trước đó đưa tin rằng trên nóc tòa nhà đại sứ quán Nga ở Vienna có các thiết bị để thu thập trái phép dữ liệu, bao gồm cả dữ liệu được các tổ chức quốc tế có trụ sở tại thành phố này truyền đi thông qua mạng Internet vệ tinh. Bộ Ngoại giao Áo hồi tháng 4 đã triệu đại sứ Nga về sự việc.
Theo bà Meinl-Reisinger, hoạt động gián điệp là vấn đề an ninh đối với Áo. Nước này đang thay đổi cách thức và có những biện pháp cứng rắn để ứng phó.
"Chúng tôi đã truyền đạt lập trường đó tới Nga, bao gồm cả những quan ngại liên quan đến 'rừng ăng-ten' tại phái bộ ngoại giao Nga", Ngoại trưởng Áo cho biết thêm.
Đại sứ quán Nga tại Vienna gọi quyết định trục xuất của Áo là "thái quá, thiếu thiện chí".
"Đây là hành động hoàn toàn vô căn cứ, mang động cơ chính trị và không thể chấp nhận được", đại sứ quán Nga tuyên bố. "Nga sẽ sớm có phản ứng đáp trả quyết liệt. Vienna hoàn toàn chịu trách nhiệm cho việc quan hệ song phương, vốn đã ở mức thấp nhất lịch sử hiện đại, tiếp tục đi xuống".
Vienna là trung tâm ngoại giao lớn, nơi có Tổ chức An ninh và Hợp tác châu Âu (OSCE) và các tổ chức của Liên Hợp Quốc, như Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế. Những nước lớn như Nga, Mỹ thường có đại sứ riêng tại Áo, OSCE và các tổ chức thuộc Liên Hợp Quốc.
Áo là quốc gia thành viên Liên minh châu Âu (EU) duy trì quan điểm trung lập. Trước khi chiến sự Ukraine bùng phát, Áo hiếm khi tiến hành hoạt động trục xuất ngoại giao. Áo chỉ từng trục xuất một nhà ngoại giao Nga bị cáo buộc hoạt động gián điệp vào tháng 4/2020.
Tổng cộng, Áo đã trục xuất 14 nhà ngoại giao Nga kể từ năm 2020. Nga từng đáp trả bằng cách trục xuất một số nhà ngoại giao Áo tại nước này.
