Liên quan đến vụ bà Nguyễn Thị Bình, cựu Hiệu trưởng Trường THCS Ba Đình (Hà Nội), bị phạt tù vì thu tiền dạy thêm sai quy định, Cục Kiểm tra văn bản và tổ chức thi hành pháp luật (Bộ Tư pháp) mới đây xác định một văn bản có nội dung trái pháp luật.
Theo cáo buộc, Quyết định số 22/2013 của UBND TP.Hà Nội quy định về thu tiền dạy thêm, theo đó mức thu từ 6.000 – 26.000 đồng/học sinh (HS)/tiết. Lớp càng ít HS, mức thu càng cao và ngược lại. Tuy nhiên, bà Bình đã chỉ đạo kế toán và giáo viên (GV) chủ nhiệm các khối lớp 7, lớp 8, lớp 9 thu theo một mức chung là 15.000 đồng/tiết/HS. Dựa trên mức thu này, Trường THCS Ba Đình đã thu của 24 lớp các khối 7, 8, 9 với tổng số hơn 2,1 tỉ đồng, cao hơn quy định hơn 1 tỉ đồng.
Quyết định số 22/2013 là một trong những căn cứ quan trọng để buộc tội bà Bình. Tuy nhiên, trong quá trình xét xử, bà Bình cho rằng việc thu tiền được thực hiện sau khi có thỏa thuận với phụ huynh, phù hợp Thông tư 17/2012 của Bộ GD-ĐT. Thông tư này quy định “mức thu tiền học thêm do thỏa thuận giữa cha mẹ HS với nhà trường”, đồng thời ủy quyền cho UBND cấp tỉnh quy định “việc thu, quản lý, sử dụng”, nhưng không có quyền áp mức trần.
Tại kết luận ban hành ngày 4.5, Cục Kiểm tra văn bản và tổ chức thi hành pháp luật dẫn Thông tư 17/2012 của Bộ GD-ĐT. Theo đó, thông tư này quy định tiền học thêm do thỏa thuận giữa cha mẹ HS với nhà trường, không quy định hoặc giao chính quyền địa phương quy định mức thu tiền học thêm tối đa. Do vậy, việc Quyết định số 22/2013 của UBND TP.Hà Nội giới hạn mức thu tiền học thêm tối đa là chưa phù hợp. Sau Quyết định số 22/2013, Sở GD-ĐT TP.Hà Nội tiếp tục ban hành văn bản hướng dẫn với nội dung áp mức thu tối đa tương tự. Các quy định này được ban hành “không đúng hình thức, thẩm quyền”, theo Cục Kiểm tra văn bản và tổ chức thi hành pháp luật.
Vẫn theo Cục này, chiếu theo quy định hiện hành, việc dạy thêm trong nhà trường không được thu tiền HS; kinh phí phải sử dụng từ ngân sách nhà nước hoặc các nguồn hợp pháp khác. Điều này đồng nghĩa quy định áp mức thu tối đa tại Quyết định số 22/2013 và văn bản hướng dẫn của Sở GD-ĐT TP.Hà Nội hiện không còn phù hợp.
Hôm 5.5 vừa qua, UBND TP.Hà Nội đã ra quyết định bãi bỏ toàn bộ Quyết định số 22/2013, có hiệu lực từ ngày ký.
Thực tế, không riêng gì Hà Nội, suốt 12 năm Thông tư 17 về dạy thêm học thêm có hiệu lực thi hành, hầu hết UBND cấp tỉnh đều căn cứ vào đó và ban hành các quyết định quy định về việc dạy thêm học thêm áp dụng cho địa phương mình.
Ghi nhận cho thấy về mức thu chi học phí dạy thêm, mỗi địa phương có một cách quy định khác nhau. Cũng có những tỉnh, thành không quy định mức trần mà giao cho nhà trường và phụ huynh tự thỏa thuận theo đúng tinh thần của Thông tư 17.
Ví dụ, tại tỉnh Bắc Giang (cũ), Quyết định của UBND tỉnh nêu rõ kinh phí đối với học thêm trong nhà trường là do thỏa thuận giữa cha mẹ HS với nhà trường. “Việc phụ đạo HS có học lực yếu, kém và bồi dưỡng HS giỏi thuộc trách nhiệm của nhà trường, không được thu tiền của HS”, quyết định ghi.
Việc quản lý và sử dụng tiền học thêm cũng được tỉnh này quy định: 75% chi cho GV trực tiếp dạy thêm, 5% chi công tác quản lý dạy thêm học thêm (bao gồm người tham gia quản lý, người phục vụ, bảo vệ); 10% chi cơ sở vật chất (tiền điện, nước và hao mòn tài sản); 10% chuyển vào quỹ phúc lợi của đơn vị để chi chung (hỗ trợ, tài trợ, khuyến học, khuyến tài…)…
Còn tại tỉnh Vĩnh Phúc (cũ), quyết định của UBND tỉnh ban hành năm 2019 dù quy định thu tiền học thêm do phụ huynh HS và nhà trường thỏa thuận nhưng áp mức trần. Cụ thể, đối với HS THCS: 18.000 đồng/buổi (3 tiết học, 135 phút)/HS. Đối với HS THPT: 25.000 đồng/buổi (3 tiết học, 135 phút)/HS. Các lớp học tin học được thu thêm tiền điện, với mức thu không quá 5.000 đồng/máy/buổi.
Tỉnh này cũng quy định mức chi tối thiểu 70% chi cho GV trực tiếp giảng dạy; tối đa 15% chi cho công tác quản lý dạy thêm học thêm của nhà trường (bao gồm công tác chủ nhiệm, quản lý, phục vụ, bảo vệ, trông xe và các nhiệm vụ liên quan); chi tiền điện, nước, văn phòng phẩm, vệ sinh, sửa chữa cơ sở vật chất phục vụ dạy thêm học thêm, nộp thuế và các khoản nộp ngân sách nhà nước khác (nếu có) theo quy định…
Trong khi đó, UBND tỉnh Hà Giang (cũ) quy định mức thu tiền học thêm trong nhà trường của 1 HS/buổi học được tính không vượt quá 0,02 mức lương tối thiểu do nhà nước quy định. GV dạy thêm không trực tiếp thu, chi tiền học thêm… Tỉnh này cũng quy định 70% trả thù lao cho GV trực tiếp lớp, 10% chi cho công tác quản lý…
Tỉnh Lào Cai (cũ) quy định thu tiền thực hiện dạy thêm các môn trong chương trình giáo dục: cấp THCS, THPT, giáo dục thường xuyên mức thu tối đa 10.000 đồng/tiết/HS. Riêng Trường THPT chuyên Lào Cai mức thu tối đa 12.000 đồng/tiết/HS…
Nhiều tỉnh, thành áp dụng mức trần học phí học thêm trong nhà trường nhưng suốt hơn chục năm Thông tư 17 có hiệu lực, Bộ GD-ĐT hay Bộ Tư pháp chưa từng lên tiếng cảnh báo, chấn chỉnh, cho đến khi vụ việc của bà Bình thu hút sự quan tâm của dư luận.
Bộ GD-ĐT vừa ban hành văn bản hợp nhất thông tư quy định về dạy thêm học thêm, có hiệu lực từ ngày 15.5. Trong quy định về tổ chức dạy thêm học thêm trong nhà trường, văn bản hợp nhất quy định: Việc dạy thêm học thêm trong nhà trường không được thu tiền của HS và chỉ dành cho 3 đối tượng HS đăng ký học thêm theo từng môn học.
Cụ thể, đó là các đối tượng: HS có kết quả học tập môn học cuối học kỳ liền kề ở mức chưa đạt; HS được nhà trường lựa chọn để bồi dưỡng HS giỏi; HS lớp cuối cấp tự nguyện đăng ký ôn thi tuyển sinh, ôn thi tốt nghiệp theo kế hoạch giáo dục của nhà trường.
GV đang dạy học tại các nhà trường không được dạy thêm ngoài nhà trường có thu tiền đối với HS mà GV đó đang được nhà trường phân công dạy học.
Mỗi môn học được tổ chức dạy thêm không quá 2 tiết/tuần. Trường hợp HS thuộc đối tượng đăng ký học thêm theo quy định có nhu cầu học thêm vượt quá 2 tiết/tuần, giám đốc Sở GD-ĐT xem xét, quyết định cho phép điều chỉnh thời lượng tổ chức dạy thêm theo đề nghị của hiệu trưởng hoặc giám đốc hoặc người đứng đầu nhà trường.
Dù thay đổi, bổ sung thế nào thì quy định “tuyệt đối không thu tiền” trong tổ chức dạy thêm trong nhà trường vẫn được Bộ GD-ĐT coi là yếu tố quyết định để chấn chỉnh việc dạy thêm học thêm tràn lan lâu nay, ngăn chặn nguy cơ dẫn đến tình trạng HS phải đi học thêm do nhà trường, giáo viên tổ chức, dù không có nhu cầu. Do đó, những tranh cãi về mức thu và có áp trần thu học phí dạy thêm trong nhà trường như trước kia, sẽ không xảy ra.
Mặc dù vậy, trên các nhóm dành cho phụ huynh HS Hà Nội, vẫn không ít ý kiến phàn nàn dù quy định nhà trường không thu tiền dạy thêm ôn thi, phụ đạo, bồi dưỡng… nhưng ban phụ huynh vẫn đứng ra thu góp của phụ huynh để “cảm ơn” GV và nhà trường mà mức thu này còn cao hơn nhiều so với “mức trần” trước kia Hà Nội quy định.
Mặt khác, với những trường thực hiện nghiêm thì cử tri lại phản ánh với đại biểu Quốc hội rằng từ khi thực hiện Thông tư 29, “chi phí học thêm của phụ huynh phải bỏ ra lại cao hơn so với trước”. Lý do là cha mẹ phải đưa con ra ngoài trường, khiến phát sinh chi phí thuê trung tâm, GV đi lại, và đưa đón con từ nhà đến chỗ học thêm…
Vấn đề người dân mong muốn là quy định “cấm thu tiền” phải được thực thi chứ không phải chỉ chuyển từ hình thức này sang hình thức khác, thậm chí còn nặng nề hơn vì không có “mức trần” nào cả.
Sau khi đoạn clip ghi lại cảnh cô giáo tại Trường mầm non Bắc Hà (phường Thành Sen, Hà Tĩnh) nghi có hành vi “tác động” vào đầu cháu T.G.B. (bé trai 4 tuổi) tại lớp học vào chiều 13-4, ngay trong sáng hôm nay UBND phường Thành Sen đã tổ chức cuộc họp với các bên liên quan để làm rõ vụ việc.
Theo trình bày của cô P.T.N. (cô giáo có hành vi nghi “tác động” bé trai 4 tuổi), chiều ngày 13-4 trong lúc đang tổ chức cho cháu hoạt động vui chơi “rung chuông vàng”, cô N. thấy cháu không tập trung nên đã có hành động ôm vào hai bên đầu cháu lắc mạnh nói sao con không chịu tập trung.
Nguyên nhân là bản thân cô N. vừa trải qua đợt điều trị bệnh, không thể nói to được nên đã có hành động như thế để nhắc nhở chứ không có tác động vật lý hay có hành vi bạo hành.
Qua sự việc kể trên, cô N. nhận thấy đây là tác phong không phù hợp với yêu cầu chuẩn mực trong chăm sóc và giáo dục trẻ, phản cảm nên thành thật xin lỗi gia đình phụ huynh và hứa sẽ rút kinh nghiệm.
Tại cuộc làm việc, đại diện gia đình cháu B. cho biết hiện tại cháu không bị ảnh hưởng về sức khỏe, tinh thần ổn định và tiếp nhận lời xin lỗi từ giáo viên, nhà trường. Đồng thời, gia đình bày tỏ mong muốn sự việc được xem xét thấu đáo khách quan trên tinh thần nhân văn mang tính giáo dục, nhà trường rút kinh nghiệm có hình thức xử lý phù hợp.
Theo bà Lê Thị Vân Anh - Hiệu trưởng Trường mầm non Bắc Hà, ngay khi tiếp nhận vụ việc trên mạng xã hội, nhà trường đã liên hệ với phụ huynh cháu B. để xác minh sự việc nhằm có các giải pháp kịp thời. Nhà trường mong phụ huynh cùng chia sẻ và xin rút kinh nghiệm, tiếp tục siết chặt quản lý để không xảy ra những hành vi như trên.
Phía đại diện Công an phường Thành Sen tại cuộc họp cho biết qua xác minh đây chưa phải là hành vi có dấu hiệu vi phạm hình sự, tuy nhiên thiếu tính mô phạm. Gia đình và nhà trường phối hợp để xử lý nghiêm nhưng cũng mang tính nhân văn.
Kết luận tại cuộc họp, bà Trần Thị Thủy Nga - Phó chủ tịch UBND phường Thành Sen - cho rằng cô N. đã có hành vi chưa phù hợp với chuẩn mực sư phạm. Yêu cầu nhà trường tăng cường công tác quản lý, giám sát hoạt động chăm sóc giáo dục trẻ tại các lớp học; kịp thời chấn chỉnh những tồn tại, hạn chế, đảm bảo môi trường học đường thực sự an toàn thân thiện.
Theo Sở GD-ĐT TP.HCM, trong khoảng thời gian này phụ huynh và học sinh được thay đổi nguyện vọng nhiều lần (nếu muốn). Đến 17h cùng ngày sẽ đóng cổng đăng ký lớp 10 trực tuyến.
Lãnh đạo một trường THCS tại khu vực 1 (TP.HCM) nói ở giai đoạn đầu tiên, nhiều lớp có gần 100% học sinh cùng đăng ký vào một trường THPT thuộc top đầu dù lực học của các bạn hoàn toàn khác nhau.
Khi hỏi tại sao lại chọn trường giống nhau, các bạn trả lời là chọn theo bạn ngồi bên cạnh, hoặc theo nhóm bạn thân hoặc theo bạn cùng lớp. Ngay cả khi giáo viên chủ nhiệm giải thích về nguyên tắc chọn nguyện vọng lớp 10 nhưng nhiều bạn vẫn giữ nguyên ý định, phụ huynh thì bảo để cho các con thử sức.
Theo vị lãnh đạo trên, chỉ đến khi Sở GD-ĐT công bố số liệu học sinh đăng ký nguyện vọng, phụ huynh và các học sinh mới giật mình vì trường THPT đó có tỉ lệ chọi quá cao. Thế là các bạn lại rủ nhau đổi nguyện vọng sang một trường THPT khác có điểm chuẩn thấp hơn.
"Tôi yêu cầu các giáo viên chủ nhiệm làm việc với từng trường hợp, phân tích thật kỹ về tình hình tuyển sinh lớp 10 năm nay. Bên cạnh đó cần xác định việc chọn trường THPT phải dựa trên các tiêu chí năng lực học sinh, đường đi từ nhà đến trường có thuận lợi không… chứ không thể chọn trường theo phong trào", vị này nói.
Ghi nhận của Tuổi Trẻ cho thấy việc chọn nguyện vọng theo tâm lý hội nhóm như trên không phải là hiếm. "Lứa tuổi này học sinh rất dễ bị ảnh hưởng bởi bạn bè. Nhiều em tin và làm theo bạn chứ nhất quyết không nghe lời ba mẹ.
Vì vậy đứng trước ngưỡng cửa chọn trường THPT, các em cho rằng chọn cùng trường để sau này được tiếp tục học cùng nhau. Trong khi thực tế việc có thi đậu vào lớp 10 hay không phụ thuộc vào lực học của mỗi học sinh và chiến lược lựa chọn nguyện vọng đúng đắn" - cô Hà Vân, giáo viên lớp 9 ở phường Tân Hòa, cho biết.
Còn ông Xuân Trường - một phụ huynh ở nội thành TP.HCM - chia sẻ: "Con gái tôi chọn trường THPT cách nhà gần 9km chỉ vì trường đó có đồng phục học sinh "đẹp như trường quốc tế".
Vợ chồng tôi muốn con chọn trường ở gần nhà, chất lượng giáo dục tốt và khá nổi tiếng, điểm chuẩn cũng phù hợp với năng lực học tập nhưng con khăng khăng từ chối với lý do đồng phục quá xấu, nhìn rất quê, nếu phải mặc sẽ không dám ra đường".
Không thuyết phục được con, anh Trường vào nhóm Zalo phụ huynh của lớp than thở, không ngờ nhiều phụ huynh khác cũng bày tỏ nỗi lòng tương tự. "Chúng tôi phải nhờ giáo viên chủ nhiệm can thiệp khuyên các con đổi nguyện vọng. Trường có đồng phục đẹp nhưng tỉ lệ chọi, điểm chuẩn đều nằm trong top cao nhất TP thì với lực học mấp mé loại giỏi như con tôi rất khó thi đậu", ông Trường kể.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, hiệu trưởng nhiều trường THPT đều cho rằng hầu hết phụ huynh, học sinh lớp 9 khi đăng ký nguyện vọng lớp 10 chỉ quan tâm đến việc con mình có đậu được vào trường X, trường Y hay không mà thôi. Trong khi có một yếu tố cực kỳ quan trọng nhưng rất ít phụ huynh để ý, đó là tổ hợp môn lựa chọn ở các trường THPT.
"Khi vào lớp 10, học sinh sẽ được học những tổ hợp môn nào, có phù hợp với định hướng nghề nghiệp sau này của các em không. Kinh nghiệm cho thấy nhiều gia đình khi đi đăng ký nhập học lớp 10 cho con mới tá hỏa phát hiện tổ hợp môn không phải như con mình mong muốn", hiệu trưởng một trường THPT ở quận 1 (cũ) cho hay.
Tương tự, bà Nguyễn Ngọc Nga - một phụ huynh ở phường Đức Nhuận - kể: "Cách đây hai năm con tôi đã rơi vào trường hợp dở khóc dở cười khi thi đậu vào một trường THPT nhưng trường lại chỉ tập trung vào các tổ hợp môn thuộc nhóm khoa học tự nhiên. Nhóm khoa học xã hội có rất ít lựa chọn trong khi con tôi lại định hướng theo nhóm khoa học xã hội".
Liên quan đến vấn đề này, đại diện Sở GD-ĐT cho biết cổng thông tin tuyển sinh lớp 10 của sở đã cập nhật đầy đủ dữ liệu về các trường THPT, đặc biệt thông tin chi tiết về các tổ hợp môn học. Phụ huynh có thể chủ động tra cứu bằng cách nhập tên trường vào thanh tìm kiếm để tìm hiểu kỹ trước khi đăng ký.
Theo một cán bộ Sở GD-ĐT, thời điểm này có thể nói kỳ thi lớp 10 năm nay đã "hạ nhiệt" được một phần. Số liệu đăng ký nguyện vọng 1 cho thấy năm nay có hơn 151.000 học sinh lớp 9 đăng ký dự thi vào lớp 10 công lập. Trong khi đó, số học sinh tốt nghiệp lớp 9 năm học 2025 - 2026 dự kiến là 169.079 em.
Như vậy, TP có hơn 17.000 học sinh không đăng ký dự thi lớp 10 công lập. Năm học 2026 - 2027, các trường THPT trên địa bàn TP sẽ tuyển 118.955 chỉ tiêu. Nếu căn cứ trên số thí sinh đăng ký dự thi thì TP.HCM có hơn 78% học sinh hoàn thành THCS được vào lớp 10 công lập thay vì chỉ có 70,35% như dự kiến ban đầu.
Mới đây, một nghiên cứu được công bố trên tạp chí khoa học uy tín Journal of Development Economics đã chỉ ra một hướng đi mới trong việc thu hẹp khoảng cách giới: Sử dụng sức mạnh của các hình mẫu (role models) ngay trong lớp học.
Công trình do các chuyên gia từ Đại học Bắc Kinh và Đại học Chiết Giang (Trung Quốc) thực hiện cho thấy những “nữ sinh nhà người ta” không hẳn là nguyên nhân tạo áp lực, mà ngược lại, có thể trở thành động lực giúp nhiều bạn nữ khác nỗ lực vươn lên.
Dựa trên dữ liệu của hơn 3.700 học sinh lớp 7 tại Trung Quốc, nhóm nghiên cứu theo dõi kết quả học tập của các em trong vòng một năm sau kỳ thi chuẩn hóa đầu tiên. Kết quả cho thấy, ở những lớp có nữ sinh đạt thành tích nổi bật, kết quả học tập của các bạn nữ còn lại cũng được cải thiện đáng kể.
Đáng chú ý, tác động này thể hiện rõ nhất ở nhóm học sinh có học lực trung bình yếu hoặc xuất thân từ các gia đình nông thôn còn nhiều khó khăn về kinh tế. Thay vì tạo ra tâm lý ganh đua tiêu cực, sự hiện diện của những học sinh xuất sắc giúp nhiều bạn nữ xóa bỏ mặc cảm tự ti, đồng thời củng cố niềm tin vào khả năng của bản thân.
Theo nhóm nghiên cứu, yếu tố tạo nên thay đổi không nằm ở áp lực cạnh tranh điểm số, mà đến từ hiệu ứng truyền cảm hứng của các hình mẫu tích cực.
Nghiên cứu cũng chỉ ra một “mắt xích” quan trọng khác là sự thay đổi trong tư duy của phụ huynh. Khi chứng kiến các nữ sinh trong lớp đạt thành tích cao, nhiều cha mẹ bắt đầu đặt kỳ vọng lớn hơn vào con gái, đồng thời sẵn sàng đầu tư nhiều hơn cho việc học, từ hỗ trợ bài tập, động viên tinh thần đến định hướng nghề nghiệp lâu dài.
Phát hiện này đặc biệt có ý nghĩa trong các lĩnh vực STEM - gồm khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học - nơi tỷ lệ nữ giới vẫn còn thấp do thiếu vắng những hình mẫu tiêu biểu để các em noi theo.
Từ những năm 2000, Trung Quốc dần hạn chế việc công khai bảng xếp hạng học tập nhằm giảm áp lực cho học sinh. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu cho rằng điều này cũng có thể tạo ra một sự “đánh đổi”, khi học sinh nữ ít có cơ hội nhìn thấy những hình mẫu thành công ngay trong môi trường học tập của mình.
Từ kết quả nghiên cứu, các chuyên gia cho rằng giáo dục cần một cách tiếp cận nhân văn hơn: thay vì chỉ tập trung vào điểm số, nhà trường nên chú trọng xây dựng và lan tỏa các hình mẫu tích cực. Đây được xem là hướng đi bền vững để thúc đẩy bình đẳng giới và giúp các nữ sinh tự tin theo đuổi hành trình phát triển của riêng mình ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.
