Tại tọa đàm, bà Nguyễn Thị Thu Hằng (Phó cục trưởng Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và bồi thường nhà nước, Bộ Tư pháp) cho biết Nghị định 99/2022 đã góp phần hoàn thiện khung pháp lý, cải cách thủ tục hành chính và tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp.
Việc triển khai hệ thống đăng ký, đặc biệt là trực tuyến, giúp tiếp cận dịch vụ công dễ dàng hơn; số lượng hồ sơ giai đoạn 2024-2025 tăng từ 6% đến 17%, góp phần thúc đẩy tiếp cận tín dụng và phát triển kinh doanh.
Tuy nhiên, thực tiễn còn nhiều hạn chế. Ở địa phương, các cơ quan như Sở Tư pháp, Sở Nông nghiệp và Môi trường còn lúng túng trong quản lý do cán bộ kiêm nhiệm, thiếu chuyên môn, khiến công tác kiểm tra và tuyên truyền chưa hiệu quả.
Việc áp dụng pháp luật thiếu thống nhất: nhiều Văn phòng đăng ký đất đai từ chối hồ sơ không đúng quy định hoặc phát sinh yêu cầu không cần thiết; sai sót nghiệp vụ vẫn xảy ra. Đăng ký động sản gặp khó vì tính đa dạng của tài sản, làm tăng tỉ lệ hồ sơ bị từ chối.
Bên cạnh đó, Nghị định 99/2022 chưa theo kịp chuyển đổi số, khi vẫn duy trì biểu mẫu giấy và quy định chứng nhận trực tiếp. Hệ thống pháp lý cũng thiếu quy định cho các loại tài sản mới như tài sản số, tiền mã hóa, sản phẩm AI.
Ông Nguyễn Duy Tịnh (Giám đốc Trung tâm đăng ký giao dịch, tài sản tại TP.HCM) nêu thêm các vướng mắc như chồng chéo pháp luật, đăng ký tồn tại vô thời hạn, cơ chế thu phí lạc hậu...
Thực tế tại TP.HCM cho thấy chuyển đổi số, áp dụng chữ ký số và mã QR đã nâng cao hiệu quả. Từ đó cần xây dựng luật riêng về đăng ký biện pháp bảo đảm để thống nhất và hiện đại hóa toàn diện hệ thống.
Ông Trần Văn Nhiên (Ngân hàng Eximbank) cho rằng hiện nay có 5 hệ thống đăng ký giao dịch bảo đảm như bất động sản đăng ký tại văn phòng đăng ký đất đai; động sản đăng ký tại các trung tâm; tàu biển đăng ký tại cơ quan đăng ký tàu biển, tàu bay đăng ký tại Cục Hàng không; cổ phần, cổ phiếu... đăng ký tại trung tâm VSD.
Hiện nay, nhiều tài sản bảo đảm có cấu trúc đa dạng, kết hợp nhiều loại tài sản khác nhau như động sản gắn liền với quyền tài sản phát sinh từ dự án, cổ phần đi kèm với quyền quản lý doanh nghiệp... trong khi hệ thống đăng ký còn phân tán, thiếu cơ chế tập trung, gây khó khăn trong tra cứu, xác minh tình trạng pháp lý, tiềm ẩn rủi ro bỏ sót đăng ký và làm giảm hiệu lực đối kháng, chi phí tuân thủ tăng và thủ tục kéo dài.
Vì vậy cần xây dựng hệ thống đăng ký tập trung, liên thông dữ liệu giữa các cơ quan nhằm đảm bảo minh bạch, thống nhất thông tin, hạn chế rủi ro pháp lý và nâng cao hiệu quả thị trường tín dụng.
Quy định yêu cầu đăng ký thay đổi khi bổ sung nghĩa vụ bảo đảm theo Nghị định 99/2022 làm phát sinh thủ tục hành chính, tăng chi phí và thời gian, dù không thay đổi tài sản hay chủ thể bảo đảm. Trong khi đó, mục tiêu đăng ký chủ yếu là xác lập hiệu lực đối kháng và công khai tình trạng pháp lý tài sản, không cần cập nhật mọi biến động nghĩa vụ. Vì vậy, cần sửa đổi theo hướng chỉ yêu cầu đăng ký khi thay đổi tài sản, chủ thể hoặc phạm vi bảo đảm; loại trừ các thay đổi nghĩa vụ không ảnh hưởng bản chất pháp lý, nhằm giảm gánh nặng và nâng cao hiệu quả hệ thống.
Theo ông Nhiên, từ 1-1-2026, thông tin thế chấp quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất được quản lý trên cơ sở dữ liệu thay vì ghi trên giấy chứng nhận. Điều này gây khó cho ngân hàng khi kiểm tra pháp lý do dữ liệu chưa kịp thời, thiếu cơ chế tra cứu thống nhất, kéo dài thẩm định và tiềm ẩn rủi ro sai lệch, chồng lấn giao dịch. Ngoài ra, phụ thuộc hệ thống điện tử làm tăng rủi ro vận hành.
Vì vậy ông Nhiên đề xuất cần bổ sung cơ chế ghi chú điện tử và xây dựng cổng tra cứu trực tuyến minh bạch, thuận tiện, đảm bảo an toàn pháp lý cho giao dịch.
Tin Gốc: Tuổi Trẻ
