Lê Nguyễn Ngọc Lan Anh (24 tuổi, ngụ P.Bình Lợi Trung, TP.HCM) đang là freelancer content (nhà sáng tạo nội dung tự do). Lan Anh nói: “Trước đây mình làm ở một agency nhỏ, gần như ngày nào cũng kết thúc công việc sau 21 – 22 giờ. Có những tuần chạy campaign (chiến dịch – PV), tụi mình ngủ lại văn phòng là chuyện bình thường. Lúc đó mình bắt đầu nghĩ, nếu cứ tiếp tục như vậy thì mình đang làm vì điều gì?”.
Khi chuyển sang freelancer, điều mà Lan Anh cảm nhận rõ nhất là mình có quyền chọn, chọn khách hàng, chọn deadline (thời hạn), chọn cả cách mình làm việc. Cô cho hay: “Có những ngày mình làm việc ở nhà, có hôm lại mang laptop ra quán cà phê, đổi không gian để dễ nghĩ ý tưởng hơn. Thu nhập có tháng cao hơn lúc đi làm chính thức, nhưng cũng có tháng ít lại. Dù vậy, mình thấy đang làm việc theo nhịp của mình, không còn cảm giác bị cuốn đi nữa”.
Cũng lựa chọn tương tự, sau hơn một thập niên gắn bó với môi trường công sở trong lĩnh vực truyền thông và sáng tạo nội dung, Nguyễn Tuệ Nhi (35 tuổi, ngụ TP.HCM) rẽ hướng sang làm việc tự do.
Nhi kể, có thời điểm nhìn lại quãng đường đã đi qua, điều khiến bản thân trăn trở không nằm ở khối lượng công việc, mà ở cách sử dụng thời gian. “Sau hơn 10 năm làm việc cho các công ty, đến một ngày mình nhận ra nếu hoàn toàn có cơ hội chủ động làm việc, tạo ra nguồn thu nhập từ chính vốn kiến thức và kinh nghiệm, thì tại sao lại không thử”, Nhi tâm sự.
Với Tuệ Nhi, lựa chọn này còn gắn với mong muốn cân bằng lại cuộc sống cá nhân: “Thay vì 8 giờ sáng đến văn phòng rồi đếm giờ tan sở trong sự uể oải, mình có thể tập trung hoàn thành công việc trong vài tiếng, sau đó chủ động sắp xếp thời gian cho những việc khác. Mình cũng có thể thay đổi nơi làm việc, thậm chí kết hợp làm việc và du lịch mà không cần phải xin phép ai”.
Nhi cũng cho biết làm freelancer thì việc quản lý chi tiêu cũng rất quan trọng, nếu không tính toán dễ rơi vào cảnh lúc chi tiêu thoải mái, lúc lại thiếu hụt. Vì làm tự do đồng nghĩa với việc không có lương tháng 13, không có thưởng lễ, cũng không có một nguồn thu nhập cố định, nhưng đổi lại có cơ hội tạo ra nhiều nguồn thu khác nhau từ chính kinh nghiệm của mình.
“Với mình, điều quan trọng là bản thân hiểu rõ đang đánh đổi điều gì. Khi đã chấp nhận sự không ổn định, mình sẽ chủ động hơn trong cách làm việc và quản lý tài chính, thay vì phụ thuộc vào một mức lương cố định mỗi tháng”, Nhi chia sẻ.
Còn Phạm Ngọc Thanh Thư (24 tuổi, ngụ tại khu dân cư Sky Garden 3, TP.HCM), đang làm freelancer trong lĩnh vực thiết kế, cho biết: “Làm freelancer được hơn 2 năm, mình mới hiểu rõ cái giá của hai chữ tự do. Thời gian đầu khá ổn, vì mình có sẵn vài khách quen; nhưng càng về sau càng thấy áp lực. Không có lương cứng, nên tháng nào cũng phải tự hỏi: tháng này mình sẽ kiếm bao nhiêu? Có giai đoạn mình nhận cùng lúc 5 – 6 dự án, làm từ sáng tới khuya, cuối tuần cũng không dám nghỉ vì sợ trễ hạn. Nhưng cũng có lúc gần cả tháng không có dự án mới, cảm giác rất khó chịu, kiểu như mình đang đứng yên còn mọi thứ xung quanh vẫn chạy”.
Đặng Hoài Nam (30 tuổi, ngụ tại khu dân cư Vinhomes Grand Park, TP.HCM) từng làm freelancer 3 năm nhưng nay đã quay lại công việc ổn định ở công ty. Nam kể: “Thời gian đầu rất thích, vì cảm giác được làm chủ công việc, không bị quản lý trực tiếp. Mình có thể làm việc khuya, ngủ trễ, hoặc đi du lịch vài ngày rồi mang việc theo. Nhưng càng về sau, mình thấy làm một mình quá lâu khiến bản thân ít tương tác, không có nhóm, đồng đội để trao đổi ý tưởng. Có những dự án lớn, mình phải tự xoay xở từ A đến Z, từ lên chiến lược đến triển khai, khá áp lực”.
Theo bà Nguyễn Hoàng Ánh Nhi, chuyên viên đối ngoại Công ty cổ phần JobsGO, xu hướng người trẻ chọn làm freelance một phần đến từ áp lực chi phí đi lại khi vật giá leo thang, nhà ở xa nơi làm việc. Bên cạnh đó, nhiều bạn trẻ cũng ưu tiên hình thức làm việc này vì muốn có thêm thời gian cho bản thân, đồng thời chủ động hơn trong việc cân bằng giữa công việc, gia đình và cuộc sống cá nhân.
Theo bà Ánh Nhi, đây không phải là lựa chọn xấu. Tuy nhiên, về lâu dài, hình thức làm việc này có thể tiềm ẩn nhiều rủi ro liên quan đến bảo hiểm, chính sách và phúc lợi. Khi không làm việc theo mô hình công ty truyền thống, người lao động có thể không được hưởng bảo hiểm thất nghiệp hoặc các chế độ hỗ trợ cần thiết nếu gặp biến cố.
Ngoài ra, bà Ánh Nhi cho biết làm việc tự do cũng đòi hỏi khả năng tự kỷ luật rất cao. Nếu đi làm tại công ty, người lao động còn có cấp trên, đồng nghiệp và môi trường làm việc để thúc đẩy tiến độ. Ngược lại, nếu thiếu sự quản lý bản thân, người làm freelance hoặc remote rất dễ chậm và tụt lại.
Bà Đỗ Hồng Thoan, Trưởng phòng Thu hút nhân tài Công ty Thời trang Calie House, nhìn nhận: “Sự bùng nổ của freelancer không phải là một trào lưu ngẫu nhiên, mà là kết quả của ba dịch chuyển mang tính cấu trúc của thị trường lao động. Đầu tiên, công việc đang được “phi biên giới hóa” nhờ nền tảng số. Rất nhiều vị trí trong marketing, sáng tạo nội dung hay công nghệ không còn phụ thuộc vào địa điểm, từ đó mở đường cho hình thức làm việc tự do phát triển. Kế đến là tư duy nghề nghiệp của người trẻ đã thay đổi. Họ không còn đặt mục tiêu ổn định lâu dài lên hàng đầu, mà ưu tiên trải nghiệm, tính linh hoạt và quyền kiểm soát thời gian của mình. Điều thứ ba đến từ phía doanh nghiệp, áp lực tối ưu chi phí và hiệu suất khiến họ chủ động chia nhỏ nguồn lực, thuê freelancer theo dự án thay vì duy trì bộ máy cồng kềnh”.
Bà Hồng Thoan cho rằng freelancer không đơn thuần là một lựa chọn nghề nghiệp mới, mà là hệ quả tất yếu khi cả người lao động và doanh nghiệp cùng thay đổi cách nhìn về công việc: một bên muốn linh hoạt hơn về thời gian và trải nghiệm, một bên cần tối ưu hơn về chi phí và hiệu suất. Khi hai xu hướng này gặp nhau, mô hình freelancer không chỉ phát triển trong ngắn hạn, mà đang dần trở thành một phần cấu trúc ổn định của thị trường lao động hiện đại.
Từ khi xuất hiện trong đời sống, điện thoại đã trở thành vật bất ly thân của không ít người, việc nghe gọi điện thoại cũng là hình thức liên lạc phổ biến. Dẫu việc cầm điện thoại lên đáp "alo" được xem là chuyện quá quen thuộc, lại có những bạn trẻ hiện nay, họ thừa nhận cảm thấy e ngại, thậm chí có nỗi sợ vô hình với việc thực hiện cuộc gọi.
Tâm sự về điều này, Lê Đăng Hào Huy, sinh viên Trường ĐH Mở TP.HCM, cho biết khá ngại nghe điện thoại, chỉ gọi trong những lúc thật cần thiết. "Nhiều lúc đang yên lành mà gọi điện thoại là tự nhiên thấy hồi hộp. Dù mình cũng biết là nghe máy nói vài câu là xong thôi nhưng vẫn thấy ngại sao đó", Huy giải thích.
Với cậu sinh viên này, nhắn tin đem lại cảm giác an toàn và thoải mái hơn: "Mình thích nhắn tin hơn vì có thời gian suy nghĩ trước khi trả lời. Như vậy cũng đỡ áp lực hơn, còn nghe điện thoại lỡ nói sai thì không sửa được", Huy nói và cho biết thêm nhóm bạn của Huy gần như không bao giờ gọi cho nhau. Cả nhóm đã ngầm quy ước rằng chỉ những chuyện thật gấp mới cần bấm số. "Bỗng dưng giờ mà gọi là thấy có chuyện nghiêm trọng hẳn lên", Huy bộc bạch.
Cùng tâm trạng đó, Trần Diệu Ly (26 tuổi, làm việc tại lô I2 đường D1, P.Tăng Nhơn Phú, TP.HCM) mô tả: "Mình thấy mệt và áp lực với việc nghe gọi điện thoại liên tục dù đó là yêu cầu công việc. Có những cuộc gọi mình chuẩn bị trước trong đầu sẽ nói gì nhưng vẫn thấy run", Ly chia sẻ. Với cô, hình thức khác như gửi tin nhắn, email mang lại quyền chủ động về thời gian, trong khi gọi điện luôn kèm theo cảm giác "phải phản ứng ngay lập tức". Ly nói thêm: "Chuông điện thoại reo là mình đã nghĩ ngay đến xảy ra sự cố gì đó nên bắt đầu lo".
Với một số người, chuyện hạn chế liên hệ qua điện thoại còn liên quan đến tâm lý né tránh các chiêu trò lừa đảo. Trường hợp của Nguyễn Lan Đào (30 tuổi, ngụ tại hẻm 428 Chiến Lược, P.Hạnh Thông, TP.HCM) cũng như vậy. "Hiện giờ mình dè chừng vì nhiều cuộc gọi quảng cáo, lừa đảo quá. Giờ có cuộc gọi bất ngờ là mình hay né trước cho đỡ phiền và bớt bận tâm", Đào kể. Cũng theo Đào, việc chủ động gọi cho ai đó với cô gần như là chuyện hiếm, trừ khi thật gấp.
Lý giải hiện tượng này, thạc sĩ tâm lý Võ Minh Thành, giảng viên Trường ĐH Sư phạm TP.HCM, cho rằng đây không đơn thuần là chuyện ngại nghe điện thoại, mà phản ánh một sự dịch chuyển trong thói quen giao tiếp của một bộ phận người trẻ. "Tin nhắn và mạng xã hội cho phép người dùng có thời gian suy nghĩ, chỉnh sửa, chọn biểu tượng cảm xúc, thậm chí trì hoãn phản hồi. Còn điện thoại thì ngược lại, mọi phản ứng diễn ra tức thời, giọng nói, khoảng lặng, sự lúng túng đều khó che giấu. Điều khiến người trẻ căng thẳng là cảm giác mất quyền kiểm soát trong giao tiếp tức thời", ông Thành phân tích.
Theo ông Thành, cần phân biệt rõ giữa một thói quen bình thường và một biểu hiện đáng lo. Ở mức độ nhẹ, không thích nghe điện thoại là chuyện bình thường, vì mỗi người có phong cách giao tiếp khác nhau. "Nhưng nếu một người mất rất lâu để chuẩn bị tâm lý, tim đập nhanh khi chuông reo, dẫn đến làm người ấy thu hẹp đời sống, né tránh trách nhiệm hoặc mất cơ hội kết nối thì cần lưu ý", thạc sĩ Thành nói.
GS.TS. Đặng Nguyên Anh, nghiên cứu viên cao cấp, nguyên Phó chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, xem xu hướng ưu tiên nhắn tin thay vì nghe gọi điện thoại trong thời đại công nghệ số là một bước tiến tất yếu của giao tiếp thế kỷ 21. Theo GS.TS Nguyên Anh: "Một quy tắc ứng xử mới cũng đang hình thành: gọi điện không báo trước đôi khi bị coi là thiếu tế nhị, còn nhắn tin xin phép trở thành chuẩn mực của sự tôn trọng không gian riêng tư, nhất là trong giờ nghỉ ngơi".
Dù vậy, GS.TS. Đặng Nguyên Anh cảnh báo mặt trái có thể hình thành: "Khi các cuộc hội thoại bị thay thế bằng những dòng tin nhắn, khả năng phản ứng trực tiếp của một số người trẻ có thể bị giảm sút, dễ rơi vào lúng túng và mất tự tin do thiếu kỹ năng xử lý. Áp lực chờ đợi tin nhắn hay nỗi lo khi không có tin hồi đáp cũng có thể trở thành một dạng căng thẳng tâm lý mới".
Để có khả năng giao tiếp cân bằng, hiệu quả, GS.TS Đặng Nguyên Anh khuyến nghị: "Rất cần thiết lập sự cân bằng: sử dụng tin nhắn như một công cụ trao đổi thông tin hiệu quả nhưng đồng thời duy trì các cuộc gọi trực tiếp để nuôi dưỡng lòng tin và duy trì được "nhựa sống" trong các mối quan hệ xã hội".
Từ góc độ tâm lý, lời khuyên của thạc sĩ Võ Minh Thành là không nên ép bằng câu "có gì đâu mà sợ", thay vào đó, nên tập dần bằng việc bắt đầu với những cuộc gọi ngắn, liên hệ với người thân quen, chuẩn bị vài ý chính trước khi gọi, rồi có thể tăng tần suất và "độ khó".
Theo ghi nhận của người viết, sáng 3.5, từ khoảng sau 7 giờ, nhiều chuyến xe liên tỉnh liên tục cập bến tại khu vực bến xe Ngã Tư Ga (P.An Phú Đông, Q.12 cũ, TP.HCM) Sau kỳ nghỉ dài. Bên trong bến, hành khách tay xách vali, hành lý nối nhau bước xuống xe, tạo nên khung cảnh nhộn nhịp.
Đang đứng tại sảnh bến xe Ngã Tư Ga để chờ xe công nghệ đến chở về lại trọ, Bùi Thị Thanh Ngân, sinh viên Trường ĐH Ngân hàng TP.HCM, cho biết sáng nay đi xe khách từ Bình Phước đến TP.HCM để chuẩn bị đi học trở lại.
"Mình về quê từ ngày 28.4 đến ngày nghỉ cuối cùng thì quay lại TP.HCM để ổn định sinh hoạt trước trở lại giảng đường thường ngày", Ngân nói.
Để đảm bảo an ninh trật tự tại các bến xe, lực lượng bảo vệ túc trực, liên tục điều tiết và hướng dẫn phương tiện ra vào nhằm hạn chế ùn ứ tại bến xe.
Dù lượng khách tăng cao tại các bến xe, tình hình an ninh trật tự vẫn được kiểm soát ổn định để hành khách thuận tiện đón xe công nghệ trở về nhà.
Hoàng Nguyễn Vĩnh Nghi, sinh viên Trường ĐH Ngoại ngữ tin học TP.HCM, cho biết đã đón xe từ 4 giờ sáng tại Bình Phước để quay lại TP.HCM học tập và làm thêm. "Tối 30.4 mình mới đón xe về quê, nghỉ được 2 ngày. Sáng nay, mình vội vã đón xe khách từ Bình Phước đến TP.HCM quãng đường hơn 180km để quay lại nhịp sống thường nhật, vừa lên đi học vừa tất bật với công việc bán thời gian", Nghi nói.
Còn Võ Hoàng Minh Tấn (19 tuổi), đang làm công ty tại P.Bình Dương, cho biết khoảng 6 giờ sáng, mình chạy xe máy từ Kiên Giang, đi ngang qua TP.HCM để về lại phòng trọ ở P.Bình Dương, chuẩn bị cho ca làm việc vào ngày mai. "Mình đi qua cầu Bình Điền 1 khoảng 11 giờ 30, thấy có bóng râm bên đường nên tấp vào nghỉ ngơi, lấy sức rồi tiếp tục đi", Tấn nói.
Như Thanh Niên đã đăng tin, một vụ cháy nhà trọ xảy ra rạng sáng 12.4 tại hẻm đường Nguyễn Thị Thơi (P.Tân Thới Hiệp, TP.HCM) khiến 2 người tử vong và nhiều người khác bị thương.
Nguyễn Phú An, sinh viên Trường ĐH Văn Hiến TP.HCM, đang trọ tại đường Thống Nhất, P.Phú Thọ Hòa, TP.HCM lo lắng khi đọc được thông tin về vụ cháy nhà trọ.
“Cháy nổ là điều khiến mình sợ hãi nhất khi ở nhà trọ. Trọ của mình rộng 15 m2, nằm ở tầng 4 của nhà nguyên căn. Trong các phòng mọi người đa phần sử dụng gas, bếp điện rất nhiều. Nếu không may có hỏa hoạn thì không biết sẽ thoát thân như thế nào”, An nói.
Tương tự, Võ Tuấn Anh, sinh viên Trường ĐH Khoa học tự nhiên TP.HCM, đang trọ tại đường Đỗ Xuân Hợp, P.Phước Long, TP.HCM, cho biết: “Phòng của mình nằm ở cuối dãy trọ rộng 20 m2, chỉ có một lối đi duy nhất và không quá rộng, còn có nhiều xe máy đậu dọc lối đi, mặc dù trọ có trang bị các bình chữa cháy tại các phòng nhưng mình vẫn rất lo lắng nếu có cháy lớn xảy ra”, Tuấn Anh nói.
Cũng đang ở trọ tại lầu 4 của một nhà nguyên căn trên đường đường Bình Long, P.Bình Hưng Hòa, TP.HCM, Nguyễn Thị Bích Trâm (25 tuổi), thừa nhận: “Tôi không có kỹ năng thoát hiểm khi xảy ra hỏa hoạn tại vì chưa gặp phải bao giờ. Chỉ sợ khi có sự cố xảy ra dễ mất bình tĩnh thì không biết mình sẽ xử lý ra sao”.
Theo ông Bùi Xuân Thái, Phó chủ tịch Hiệp hội Phòng cháy chữa cháy và Cứu nạn cứu hộ Việt Nam, cho biết các vụ cháy tại nhà trọ chủ yếu xuất phát từ ba nhóm nguyên nhân chính.
“Trước hết là sự cố điện, chiếm hơn 70% số vụ, do người thuê tự ý đấu nối thêm thiết bị ngoài thiết kế ban đầu, sử dụng quá tải, dây dẫn không đảm bảo kỹ thuật hoặc không được kiểm tra, bảo trì định kỳ; cùng với thói quen không ngắt điện khi không sử dụng dễ dẫn đến chập mạch, quá nhiệt gây cháy. Bên cạnh đó là sự bất cẩn trong sử dụng nguồn lửa, nguồn nhiệt như dùng bếp gas không đúng cách, không kiểm tra rò rỉ, hút thuốc, thắp hương hay đốt vàng mã trong phòng trọ, tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ cao”, ông Thái nói.
Ngoài ra, ông Thái cho hay nhiều khu nhà trọ có hạ tầng kém chất lượng, xây dựng tạm bợ, sử dụng vật liệu dễ cháy và không đáp ứng quy định về phòng cháy chữa cháy, khiến đám cháy khi xảy ra dễ lan nhanh và gây khó khăn cho việc thoát nạn.
Chia sẻ về kinh nghiệm phòng cháy chữa cháy đối với người dân đang sinh sống tại các khu chung cư cũ và nhà trọ, ông Thái khuyến nghị cần phải lưu ý một số điểm sau.
“Nguyên tắc thứ nhất là kiểm soát nguy cơ gây cháy. Người dân cần thường xuyên kiểm tra hệ thống điện và các thiết bị điện trong phòng trọ, kịp thời thay thế nếu không đảm bảo an toàn. Đồng thời, phải quản lý chặt chẽ các nguồn lửa, nguồn nhiệt như bếp đun, việc thắp hương, đốt vàng mã hay hút thuốc; sử dụng cẩn trọng các chất dễ cháy nổ. Với các thiết bị dùng pin như điện thoại, đèn sạc, xe điện... cần tuân thủ đúng hướng dẫn của nhà sản xuất, đặc biệt tránh sạc qua đêm để hạn chế rủi ro”, ông Thái khuyến nghị.
Ông Thái cho biết thêm mỗi khu trọ cần có đầy đủ lối thoát hiểm, bao gồm cửa chính và lối thoát thứ hai như cửa sổ, ban công hoặc lối lên mái (đối với nhà từ tầng 2 trở lên). “Các lối này phải luôn thông thoáng, không bị che chắn bởi xe cộ hay vật dụng. Bên cạnh đó, cần xây dựng phương án thoát nạn phù hợp, tổ chức diễn tập định kỳ và trang bị các thiết bị hỗ trợ như chuông báo cháy, mặt nạ phòng khói cho từng phòng”, ông Thái nói.
Cuối cùng ông Thái lưu ý mọi người phải biết chủ động chữa cháy ban đầu khi có hỏa hoạn. "Mỗi phòng trọ nên được trang bị ít nhất một bình chữa cháy xách tay. Chủ nhà và người thuê cần được hướng dẫn sử dụng thành thạo để có thể xử lý kịp thời khi sự cố mới phát sinh, hạn chế đám cháy lan rộng và giảm thiểu thiệt hại”, ông Thái chia sẻ.
