Mạng xã hội thực sự là thành tựu công nghệ có tác động sâu sắc đến đời sống con người mà nếu sử dụng đúng cách sẽ trở thành công cụ mang lại rất nhiều giá trị tích cực. Tuy vậy, mạng xã hội cũng đang tạo ra nhiều tác động không nhỏ, nhất là đối với trẻ em. Do đó đã có đề xuất cần nghiên cứu cấm, hạn chế trẻ em Việt Nam từ 16 tuổi trở xuống sử dụng mạng xã hội.
Với chia sẻ của Tiến sĩ giáo dục Nguyễn Thị Thu Huyền, diễn đàn “Không thể giao trẻ em cho mạng xã hội” trên mặt báo hơn hai tháng qua xin tạm khép lại, trong khi chờ một quyết định phù hợp cho vấn đề này.
* Người ta nói nhiều đến tác động của mạng xã hội với sức khỏe tâm thần của trẻ. Từ góc độ tâm lý giáo dục, bà đánh giá thế nào về sự ảnh hưởng này?
– Các nghiên cứu quốc tế trong những năm gần đây đã chỉ ra mối liên hệ đáng lưu tâm giữa việc sử dụng mạng xã hội thiếu kiểm soát với nhiều vấn đề về sức khỏe tâm thần ở trẻ em và thanh thiếu niên, thậm chí cả ở người lớn.
Những biểu hiện thường được ghi nhận gồm lo âu, trầm cảm, mất ngủ, giảm lòng tự trọng, giảm sự tự tin và gia tăng cảm giác cô đơn. Tuy nhiên cần nhìn nhận rằng mạng xã hội không phải là nguyên nhân duy nhất dẫn đến các vấn đề như thế.
Điều quyết định ở cách trẻ sử dụng mạng xã hội, thời lượng, loại nội dung tiếp cận cùng sự đồng hành của gia đình, nhà trường. Nếu độ tuổi phù hợp và được hướng dẫn đúng cách, mạng xã hội hoàn toàn có thể trở thành công cụ hỗ trợ trẻ phát triển.
Nhưng nếu trẻ dành quá nhiều thời gian, tiếp xúc liên tục với các video ngắn cùng nội dung giải trí có tính kích thích cao, khả năng tập trung chú ý sẽ suy giảm, ảnh hưởng đến việc học và sự phát triển nhận thức.
Nếu trẻ dần thay thế mối quan hệ ngoài đời thực bằng các tương tác trên không gian mạng, các em cũng có nguy cơ giảm hứng thú giao tiếp trực tiếp và tham gia hoạt động trong đời sống thực.
Chưa kể nhìn thấy những hình ảnh “hoàn hảo” của người khác song trẻ chưa đủ trải nghiệm để biết nội dung trên mạng đã được lựa chọn, chỉnh sửa, thậm chí không phản ánh đúng sự thật, trẻ có thể tự so sánh bản thân, vô tình thấy mình kém cỏi hoặc thất bại.
* Bà ủng hộ hay không nếu Việt Nam cấm trẻ từ 16 tuổi trở xuống dùng mạng xã hội? Vì sao?
– Đây là đề xuất rất cần được thảo luận một cách nghiêm túc. Quan trọng không chỉ là có cấm hay không mà là giải pháp nào giúp trẻ chuẩn bị cho trẻ sử dụng môi trường số một cách an toàn và có trách nhiệm trong tương lai.
Quy định giới hạn độ tuổi sử dụng mạng xã hội không phải là điều mới mà một số quốc gia đã và đang áp dụng để bảo vệ trẻ trên môi trường số. Việc siết chặt các quy định đối với trẻ là cần thiết do là nhóm hạn chế khả năng tự kiểm soát và đánh giá các rủi ro trên mạng.
Song khi môi trường số trở thành một phần của cuộc sống hiện nay, nếu chỉ đưa ra quy định cấm mà không có các giải pháp đồng bộ sẽ rất khó tạo ra sự thay đổi đáng kể trong việc giảm thiểu tác động tiêu cực của mạng xã hội.
Tôi cho rằng nếu triển khai quy định cấm cần đi kèm nhiều giải pháp khác. Trước hết là xây dựng các chương trình giáo dục về an toàn số và kỹ năng sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm trong nhà trường. Trẻ cần được trang bị năng lực số, kỹ năng nhận diện rủi ro, biết bảo vệ dữ liệu cá nhân, ứng xử văn minh trên không gian mạng và quản lý thời gian sử dụng thiết bị số.
Cạnh đó, gia đình cần đồng hành với con thay vì chỉ kiểm soát hay cấm đoán. Cơ quan quản lý nhà nước cũng cần tăng cường trách nhiệm trong việc kiểm soát nội dung trên môi trường số, yêu cầu các nền tảng thực hiện tốt hơn cơ chế xác thực độ tuổi, lọc nội dung độc hại và bảo vệ người dùng nhỏ tuổi.
* Nếu quy định cấm được thực thi tại Việt Nam, chúng ta có thể bắt đầu từ đâu và làm như thế nào?
– Như tôi đã nói ở trên, nếu triển khai quy định này cần có lộ trình phù hợp thay vì chỉ ban hành lệnh cấm. Cần hoàn thiện các cơ chế về xác thực độ tuổi và kiểm soát việc tạo lập tài khoản trên các nền tảng mạng xã hội.
Đã có quy định trẻ dưới 16 tuổi khi đăng ký tài khoản phải sử dụng thông tin của cha mẹ hoặc người giám hộ nhưng sau khi tài khoản được tạo, không phải phụ huynh nào cũng tiếp tục theo dõi và quản lý việc sử dụng của con.
Trong khi đó, nhiều trẻ đã có thiết bị cá nhân và tài khoản được đăng nhập sẵn nên việc sử dụng khá tự do. Nên nếu chỉ dừng ở khâu xác thực khi đăng ký thì hiệu quả kiểm soát sẽ còn rất hạn chế.
Điều cần là nâng cao nhận thức cộng đồng, đặc biệt là phụ huynh. Cha mẹ cần hiểu rằng bảo vệ con trên không gian mạng không chỉ là quản lý thời gian sử dụng thiết bị mà cần giúp con hình thành năng lực số, biết nhận diện rủi ro và ứng xử an toàn trên môi trường trực tuyến.
Đó là thách thức không nhỏ bởi nhiều phụ huynh còn hạn chế về năng lực số, nhất là ở các khu vực vùng sâu, vùng xa, những gia đình hạn chế điều kiện tiếp cận công nghệ, thậm chí phụ huynh ở đô thị cũng vậy.
Nhà trường cần có chương trình giáo dục bài bản về công dân số, không về quy định pháp luật mà là trang bị kiến thức về tâm lý, kỹ năng cho học sinh.
Tóm lại nếu có quy định cấm sẽ không chỉ kiểm soát bằng mọi giá, mà là xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ gồm gia đình, nhà trường, cơ quan quản lý và các nền tảng công nghệ.
Những con cá khổng lồ từ lâu được xem là "chiến tích trong mơ" của giới cần thủ. Trên khắp thế giới, không ít người đã gây xôn xao khi chinh phục thành công những cá thể nặng hàng chục, thậm chí hàng trăm kg.
Mỗi lần xuất hiện, những màn săn "thủy quái" này đều thu hút sự chú ý nhờ kích thước hiếm gặp và cuộc đấu sức đầy kịch tính giữa con người với thiên nhiên.
Năm 2022, cần thủ người Anh Andy Hackett gây xôn xao khi câu được một con cá vàng lai nặng 31 kg tại một hồ nước ở Pháp. Với kích thước hiếm gặp, "quái ngư" này được xem là một trong những con cá vàng lớn nhất từng được ghi nhận trên thế giới.
Con cá có biệt danh "The Carrot" (Củ Cà Rốt), thực chất là cá lai giữa cá chép trơn và cá chép koi, chứ không phải cá vàng thuần chủng. Theo truyền thông Anh, nó được cho là đã sống khoảng 20 năm và hiếm khi xuất hiện trên mặt nước trước khi mắc câu của Hackett.
Gần đây, đoạn clip ghi lại khoảnh khắc cần thủ chinh phục "The Carrot" tiếp tục được chia sẻ rộng rãi trên mạng xã hội, thu hút sự quan tâm của đông đảo cộng đồng mạng.
Người may mắn câu được "The Carrot" là Andy Hackett, 42 tuổi. Ông mất khoảng 25 phút để khống chế và đưa con cá lên bờ sau màn giằng co đầy vất vả.
"Tôi biết hồ có một con cá rất lớn, nhưng chưa bao giờ nghĩ mình sẽ là người câu được nó", Hackett chia sẻ.
Ông kể rằng ngay khi cá cắn câu, ông đã cảm nhận được sức kéo rất mạnh. Khi con cá dần nổi lên mặt nước với thân hình màu vàng cam rực rỡ, ông mới nhận ra mình vừa bắt được một "quái vật" dưới hồ.
"Tôi nghĩ mình đã gặp may. Khi toàn bộ thân cá lộ lên khỏi mặt nước, tôi thực sự kinh ngạc", Hackett chia sẻ với tờ Daily Mail.
Con cá được câu tại hồ Bluewater, thuộc vùng Champagne, Pháp.
Theo chủ hồ là ông Jason Cowler, người Anh, "The Carrot" được thả xuống hồ cách đây khoảng hai thập kỷ nhằm tạo điểm nhấn thu hút những người yêu thích câu cá.
"Từ đó đến nay, nó không ngừng lớn lên, sống khá kín đáo và rất hiếm khi bị câu trúng. Chính điều đó khiến việc bắt được nó trở nên vô cùng đặc biệt", ông Cowler cho biết.
Với trọng lượng 31kg, "The Carrot" vượt xa kích thước của nhiều cá vàng từng được ghi nhận trước đó và được xem là một trong những cá vàng lớn nhất thế giới.
Sau khi chụp ảnh kỷ niệm cùng chiến lợi phẩm, Andy Hackett đã thả con cá trở lại hồ, để nó tiếp tục sinh sống trong môi trường tự nhiên và trở thành mục tiêu chinh phục của những cần thủ khác.
Câu chuyện của Tiểu Hạ, một nữ nhân viên truyền thông 24 tuổi tại Đào Viên (Đài Loan, Trung Quốc) là một minh chứng điển hình cho sự chủ quan này.
Do công việc bận rộn và thường xuyên thức khuya, cô luôn chọn một ly latte ấm vào mỗi sáng, thậm chí dùng nó để thay thế hoàn toàn cho bữa ăn sáng với mục đích giảm cân.
Sau một thời gian dài, Tiểu Hạ xuất hiện những cơn đau bụng âm ỉ vùng thượng vị, sụt cân và buồn nôn. Cho rằng đây chỉ là biểu hiện đau dạ dày thông thường, cô tự mua thuốc tiêu hóa về uống. Cho đến một ngày, cơn đau bụng dữ dội khiến cô phải nhờ đồng nghiệp đưa thẳng đến bệnh viện cấp cứu.
Tại bệnh viện, bác sĩ điều trị Luo Jialin (Đài Loan, Trung Quốc) chẩn đoán Tiểu Hạ bị viêm loét dạ dày cấp tính dẫn đến biến chứng thủng dạ dày, buộc phải tiến hành phẫu thuật khẩn cấp. Cô gái trẻ vô cùng bàng hoàng vì cô không hề uống cà phê đen đậm đặc mà luôn chọn latte vì nghĩ rằng thành phần sữa ngọt sẽ an toàn, lành tính cho niêm mạc.
Phân tích về ca bệnh này trên chương trình "Doctor Is So Hot", bác sĩ Luo Jialin nhấn mạnh sai lầm chí mạng của cô gái là thường xuyên uống cà phê khi bụng rỗng.
Vào buổi sáng, dịch tiết vị giới hạn và đường huyết chưa ổn định. Chất caffeine trong cà phê kết hợp với protein trong sữa đọng lại ở dạ dày trống rỗng sẽ kích thích niêm mạc, thúc đẩy quá trình tiết axit tăng vọt. Vị đắng của thức uống này cũng là nhân tố ảnh hưởng xấu đến sự co thắt của dạ dày. Khi không có thức ăn để hòa tan, nồng độ axit cao sẽ quay lại tấn công, bào mòn lớp màng bảo vệ và gây viêm loét sâu.
Nguy hại hơn, Tiểu Hạ còn có thói quen ăn thêm trái cây chua sau khi uống cà phê để ép cân. Sự kết hợp này hủy hoại niêm mạc, dẫn đến lỗ thủng dạ dày. Việc lạm dụng cà phê lúc đói còn được cảnh báo làm tăng đường huyết lên tới 50%, kích thích nhu động ruột gây nôn nao và làm quá tải hệ thần kinh.
Những sai lầm khác khi uống cà phê gây hại sức khỏe:
-Thêm kem vào cà phê: Nhiều người thích thêm kem vào cà phê để tăng hương vị, nhưng làm như vậy có thể dẫn đến tăng cân và những ảnh hưởng bất lợi khác cho sức khỏe.
-Thêm nhiều đường, sữa đặc vào cà phê: Hãy giảm việc thêm đường, sữa đặc vào cà phê. Cà phê muốn ngon nên có vị chua nhẹ, vì vậy đừng biến nó thành quá ngọt. Thêm nhiều đường sữa cuối cùng có thể dẫn đến sự tích tụ chất béo nhiều hơn, sau đó có thể phát triển thành bệnh gan nhiễm mỡ, góp phần gây ra bệnh tiểu đường, làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim.
Tiêu thụ quá nhiều đường bổ sung có thể thúc đẩy chứng viêm mạn tính và huyết áp, cả hai đều là con đường bệnh lý chính dẫn đến bệnh tim.
-Uống cà phê quá nóng: Theo một nghiên cứu gần đây được công bố trên Thư viện Y khoa Quốc gia Mỹ PubMed, uống đồ uống quá nóng như nước, trà và cà phê nóng làm tăng nguy cơ phát triển ung thư thực quản. Đồ uống quá nóng có thể gây hại cho thực quản và tăng gấp 3 lần nguy cơ phát triển ung thư. Hãy để cà phê của nguội một chút rồi uống nhằm tránh rủi ro.
-Uống cà phê trước khi đi ngủ: Cà phê rất hữu ích khi bạn cần thức cả đêm. Nhưng bình thường thì không nên uống cà phê ngay trước khi đi ngủ vì nó có thể gây gián đoạn giấc ngủ.
-Dùng chất tạo ngọt nhân tạo: Các chất như sucralose và aspartame được quảng cáo là không calo, nhưng thực tế có thể làm rối loạn hệ vi sinh đường ruột, dẫn đến đầy hơi, khó tiêu và giảm hấp thu dưỡng chất.
Đầu tháng 5, Luke Nichols, 47 tuổi, đứng trước các tân cử nhân luật của Đại học George Mason, bang Virginia chia sẻ về hành trình sự nghiệp. Nichols mở đầu bài phát biểu: "Sinh tồn không phải là thứ chúng ta chỉ làm trong rừng. Mỗi người đều đang tìm cách sinh tồn mỗi ngày, dù trong thiên nhiên hay ở nơi làm việc".
Nichols là chủ kênh YouTube "Outdoor Boys" với hơn 11 triệu người theo dõi. Kênh thu hút khán giả bằng các video xoay quanh kỹ năng cắm trại mùa đông và sinh tồn (bushcraft) trong điều kiện khắc nghiệt tại Alaska.
Quan điểm này xuất phát từ trải nghiệm của Nichols khi bước vào thị trường lao động giữa khủng hoảng tài chính năm 2008. Khi đó, cứ ba sinh viên luật cùng khóa có một người không thể tìm được việc.
Ba tháng trước ngày tốt nghiệp, hãng luật nơi anh làm trợ lý cắt giảm nhân sự và sa thải anh. Nichols gửi 3.200 sơ yếu lý lịch tới các hãng luật trên khắp nước Mỹ, nhận 15 cuộc phỏng vấn nhưng không trúng tuyển. Anh kể lại một buổi phỏng vấn tại bang Florida. Trong cuộc gặp, một luật sư chỉ vào người phụ nữ ngoài 50 tuổi đang photocopy tài liệu. Người phụ nữ đó có giấy phép hành nghề luật với 20 năm kinh nghiệm. Sau khi cạnh tranh với 300 ứng viên, bà chỉ được tuyển vào vị trí lễ tân.
Nichols nhận giấy phép hành nghề vào tháng 10/2009 và tự mở văn phòng luật. Trong 13 tháng đầu tiên, anh làm việc không có thu nhập và mất 15.000 USD chi phí quảng cáo. Đến tháng thứ 14, một chiến dịch quảng bá mang lại lượng khách hàng lớn, giúp văn phòng phát triển.
Nichols cho biết anh có thể sinh tồn qua giai đoạn khó khăn này nhờ thói quen tiết kiệm. Anh so sánh bản thân với một người bạn cùng khóa. Người bạn này có GPA (điểm trung bình) cao, thực tập nhiều nơi và thành tích tốt. Trong khi đó, Nichols tốt nghiệp nhóm cuối lớp, thường dành thời gian đi câu cá thay vì học. Tuy nhiên, khác biệt giữa hai người nằm ở tài chính.
"Tôi có tiền trong ngân hàng, còn anh ấy có các khoản nợ", anh nói.
Nichols cho rằng những người có dự phòng tài chính sẽ có nhiều thời gian và lựa chọn hơn khi thị trường biến động. Ngược lại, áp lực nợ nần khiến người lao động mất khả năng thích nghi.
Nichols hành nghề luật hơn một thập kỷ trước khi doanh thu từ YouTube vượt nguồn thu từ văn phòng luật. Tháng 5/2025, anh thông báo dừng phát triển kênh Outdoor Boys. Anh cho biết khối lượng công việc và áp lực lên gia đình là nguyên nhân chính. Việc thường xuyên được nhận ra ở nơi công cộng khiến gia đình quá tải.
Tính cả các nền tảng đăng lại, video của gia đình anh đạt khoảng 4 tỷ lượt xem. Dù không công bố tài sản, Nichols được ước tính trở thành triệu phú nhờ nghề luật và YouTube.
"Nếu có việc làm và thu nhập, hãy biết giữ tiền", anh nói.
