Rạng sáng qua (8.5), Đài CBS dẫn lời Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran vẫn có hiệu lực. Sau đó, ông cũng cho biết thỏa thuận giữa hai nước “có thể không diễn ra” nhưng “cũng có thể diễn ra bất cứ lúc nào”.
Trả lời báo chí ngày 7.5 (theo giờ Mỹ), Tổng thống Trump tuyên bố Iran đưa ra xuất mà trong đó “về cơ bản nói rằng họ sẽ không có vũ khí hạt nhân, họ sẽ trao cho chúng tôi bụi hạt nhân và nhiều thứ khác mà chúng tôi muốn”. CNN dẫn lời ông Trump khẳng định Iran đồng ý với điều đó. Nhưng theo truyền thông Iran, Tehran vẫn chưa hoàn tất phản hồi đối với đề xuất của Mỹ.
Dù “lệnh ngừng bắn vẫn có hiệu lực”, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) ngày 8.5 (theo giờ VN) cho biết quân đội nước này đã tập kích một số cơ sở quân sự của Iran. Theo CENTCOM, các cơ sở bị tập kích đã tiến hành một loạt các cuộc tấn công bằng tên lửa, máy bay không người lái (UAV) và tàu nhỏ nhằm vào các tàu chiến Mỹ là 3 tàu khu trục lớp Arleigh Burke (gồm USS Truxtun, USS Rafael Peralta và USS Mason) đang di chuyển qua eo biển Hormuz vào ngày 7.5. Viết trên mạng xã hội Truth Social về vụ việc này, ông Trump nêu: “3 tàu khu trục đẳng cấp thế giới của Mỹ vừa di chuyển, rất thành công, ra khỏi eo biển Hormuz, dưới hỏa lực. Không có thiệt hại nào đối với 3 tàu khu trục, nhưng thiệt hại lớn đối với những kẻ tấn công là Iran”.
Ngược lại, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) lên tiếng tố cáo Mỹ đã vi phạm thỏa thuận ngừng bắn. IRGC cáo buộc quân đội Mỹ đã tấn công 1 tàu chở dầu của Iran gần cảng Jask, nên phía Iran đã đáp trả và “gây thiệt hại đáng kể” cho Mỹ, khiến 3 tàu khu trục của nước này “nhanh chóng rời khỏi eo biển Hormuz”.
Khi xung đột bùng phát trở lại, phía UAE thông báo đã phải kích hoạt hệ thống phòng không để đánh chặn các đòn tấn công từ Iran.
Thực tế tại eo biển Hormuz, tuy Mỹ đang tạm ngưng Dự án Tự do nhưng dường như cũng sẵn sàng nối lại chiến dịch này nhằm tìm cách mở cửa eo biển Hormuz.
Trong phân tích gửi đến Thanh Niên hôm qua, chuyên gia tình báo quân sự Mỹ Carl O.Schuster (đang giảng dạy về quan hệ quốc tế, lịch sử ở ĐH Hawaii – Thái Bình Dương) đã giải mã cách thức tác chiến của Dự án Tự do.
Theo đó, các tàu khu trục lớp Arleigh Burke của Mỹ hiện có khả năng giám sát và hỗ trợ trên không hiện đại hơn nhiều so với cuối thập niên 1980. CENTCOM cũng chiếm ưu thế trên không ở vịnh Ba Tư và vùng biển gần bờ Iran. Máy bay không người lái (UAV) vũ trang lẫn không vũ trang của Mỹ có thể giám sát các điểm phóng UAV, tàu tấn công nhanh và tên lửa của Iran. Kèm theo, máy bay cường kích A-10 và các khí tài trên không khác của Mỹ có thể được điều động để tấn công phủ đầu các nhóm tác chiến di động của Iran.
Tác chiến trực tiếp, các khu trục hạm lớp Arleigh Burke có thể đối phó với tàu tấn công nhanh, tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình của Iran. Kết hợp thêm, để đối phó với UAV và tàu tấn công tốc độ cao, Nhóm Tác chiến đổ bộ (ARG) của Mỹ đang đóng ở vùng biển này có mang theo máy bay trực thăng vũ trang và chiến đấu cơ thế hệ 5 tàng hình F-35 đủ sức đánh chặn. Tuy nhiên, theo chuyên gia Schuster, quân đội Mỹ có thể cần phải đưa một số lính thủy đánh bộ trang bị tên lửa Stinger và vũ khí chống UAV lên một số tàu để tạo lớp phòng thủ cuối cùng.
Các tàu chiến và máy bay trực thăng có thể rà phá thủy lôi trong vùng nước nông của vịnh Ba Tư. Về vấn đề này, Mỹ cần chủ động phát hiện và đánh chìm các tàu rải thủy lôi của Iran và xác định các bãi thủy lôi tiềm năng kịp thời để phá hủy hoặc tránh.
Với năng lực tác chiến như vậy, Washington có thể thiết lập một “vành đai an toàn” để tàu thuyền di chuyển. Một vành đai như thế, theo cựu đại tá Schuster, gồm các thành phần sau: Các đơn vị rà phá thủy lôi để đảm bảo khu vực không có thủy lôi và tàu ngầm mini; Triển khai một vài tàu khu trục lớp Arleigh Burke tuần tra cùng lúc để bảo vệ vành đai khỏi các cuộc tấn công từ trên không, tên lửa, máy bay không người lái và tàu ngầm mini; Tiến hành giám sát liên tục bằng UAV đối với tất cả các địa điểm mà Iran có thể phóng tên lửa, UAV hoặc triển khai tàu tấn công nhanh; Triển khai máy bay trinh sát và cảnh báo sớm để giám sát 24/7 toàn bộ khu vực; Các máy bay cường kích A-10, trực thăng tấn công và các máy bay tấn công khác tuần tra dọc theo “vành đai an toàn”, sẵn sàng tấn công vào đối phương.
Chuyên gia cho rằng “vành đai an toàn” có vẻ mang tính phòng thủ, nhưng thực chất tích hợp năng lực tấn công phản kích, được bảo vệ 24/7 để ngăn chặn việc Iran rải thủy lôi, bố trí tàu ngầm mini hoặc tập kết các đơn vị tấn công khác.
Dù tin rằng lực lượng Mỹ đủ sức đảm trách hoạt động trên, chuyên gia Schuster cũng thừa nhận: “Bảo vệ hoạt động vận chuyển hàng hải chưa bao giờ là nhiệm vụ dễ dàng. Các mối đe dọa luôn nắm thế chủ động và việc ngăn chặn chúng chiếm ưu thế đòi hỏi sự phối hợp giữa giám sát liên tục; thông tin liên lạc tốc độ cao, luồng chỉ huy và dữ liệu, và các quy tắc giao chiến đảm bảo phản ứng nhanh chóng trước các mối đe dọa trước khi chúng hành động”.
Hàng trăm nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp và người dân đã tập trung tại nhiều địa điểm gần sân bay quốc tế Bắc Kinh để ghi lại một trong những biểu tượng dễ nhận biết nhất của Tổng thống Mỹ, chuyên cơ Không lực Một.
Chỉ vài phút sau khi chiếc máy bay xuất hiện, mạng xã hội Trung Quốc đã tràn ngập video và hình ảnh cảnh chuyên cơ hạ cánh, được quay từ nhiều góc độ khác nhau dưới mặt đất.
Một số người đam mê hàng không còn đăng các bài phân tích chi tiết về chuyên cơ tổng thống, gọi đây là “Nhà Trắng trên không”, trong khi những người khác theo dõi toàn bộ hành trình từ Washington, chia sẻ lộ trình bay cùng video cất và hạ cánh khi tiếp nhiên liệu tại Alaska.
Trên đường băng ở Bắc Kinh, một sĩ quan Trung Quốc với vẻ mặt nghiêm nghị đã nhận được nhiều lời khen trên mạng xã hội trong và ngoài nước. Đoạn video anh đứng nghiêm hoàn toàn lúc chiếc Không lực Một lăn bánh ngang qua ở phía sau đã lan truyền mạnh trên mạng xã hội.
Một phóng viên nước ngoài mô tả: Người này thậm chí không chớp mắt dù tiếng động cơ cực lớn.
Âm thanh đó phát ra từ 4 động cơ phản lực General Electric, mỗi động cơ có lực đẩy 25.700kg, trên chiếc máy bay có trọng lượng cất cánh tối đa 374.850kg, tầm bay 12.550km. Nó có khả năng tiếp nhiên liệu trên không và tốc độ tối đa hơn 1.000km/h.
Được định danh chính thức là VC-25A, chiếc Boeing 747-200B màu xanh - trắng được cải tiến này có kích thước khổng lồ: dài 70,7m, cao 19,3m và sải cánh gần 60m.
Trong khi một chiếc Boeing 747 thông thường có thể chở hơn 300 hành khách, Air Force One được cấu hình cho 70 khách và 30 thành viên phi hành đoàn.
Máy bay được trang bị các hệ thống điện tử và liên lạc tối tân nhằm bảo đảm kết nối an toàn cho tổng thống, hoạt động như một trung tâm chỉ huy di động có khả năng truyền mã hạt nhân.
Dù nhiều tính năng phòng thủ vẫn được giữ bí mật, trang web Nhà Trắng cho biết “hệ thống điện tử trên máy bay được gia cố để chống xung điện từ”.
Ngoài ra, còn có các thông tin cho rằng máy bay sở hữu khả năng đánh lạc hướng tên lửa không đối không và đất đối không, cũng như các hệ thống gây nhiễu nhằm vô hiệu hóa radar và cảm biến đối phương.
Không gian nội thất rộng khoảng 372m² trải dài trên 3 tầng, bao gồm khu phòng tổng thống với văn phòng riêng và phòng họp. Trong tình huống khẩn cấp, khu y tế đầy đủ nhân viên có thể hoạt động như một phòng phẫu thuật. Máy bay cũng có khu vực dành cho các cố vấn cấp cao, mật vụ, báo chí tháp tùng và các khách khác.
Trong chuyến đi Trung Quốc lần này, hàng chục cố vấn, bộ trưởng nội các và lãnh đạo doanh nghiệp hàng đầu đã cùng tổng thống di chuyển trên Không lực Một. Phái đoàn nổi bật gồm ông Elon Musk của Tesla, CEO Jensen Huang của Nvidia và Tim Cook của Apple.
Hai khu bếp trên máy bay có thể phục vụ tới 100 người. Hôm 12/5, cố vấn truyền thông của ông Trump là Margo Martin đã chia sẻ thực đơn đặc biệt kiểu Trung Quốc trên chuyên cơ tổng thống, gồm món bò xào, chả giò và bánh may mắn.
Sự chú ý về chuyến thăm Bắc Kinh của ông Trump thực tế đã bắt đầu từ nhiều ngày trước, khi cư dân mạng theo dõi nhiều máy bay vận tải C-17 Globemaster III của Không quân Mỹ hạ cánh xuống Bắc Kinh.
Các xe SUV bọc thép hạng nặng của Mật vụ Mỹ, bao gồm limousine tổng thống “quái thú”, cũng nhanh chóng bị bắt gặp trên các tuyến đường ở thủ đô Trung Quốc, với hình ảnh và video lan truyền rộng rãi trên mạng xã hội.
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 8/7 cho biết ông đã chỉ thị Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cắt đứt mọi hoạt động thương mại với Tây Ban Nha, đồng thời gọi Madrid là "đối tác không tốt" trong NATO.
Ông Trump đưa ra phát biểu này khi xuất hiện cùng Tổng thư ký NATO Mark Rutte trước thềm hội nghị thượng đỉnh của liên minh tại Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ.
Tây Ban Nha chưa bình luận về tuyên bố của ông Trump. Hiện chưa rõ Mỹ sẽ làm gì tiếp theo.
Căng thẳng giữa 2 đồng minh NATO nóng lên sau khi Tây Ban Nha từ chối hỗ trợ Mỹ trong chiến dịch tấn công của Washington nhằm vào Iran vào cuối tháng 2.
Vào đầu tháng 3, ông Trump tuyên bố sẽ chấm dứt quan hệ thương mại với Madrid vì lập trường phản đối các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran.
Khi đó, Ngoại trưởng Tây Ban Nha Jose Manuel Albares khẳng định rằng lập trường của chính phủ Tây Ban Nha về cuộc chiến ở Trung Đông và việc ném bom Iran liên quan đến việc sử dụng các căn cứ của Madrid hoàn toàn không thay đổi.
Ông Trump từng nêu khả năng áp đặt lệnh cấm vận thương mại đối với Madrid vì nước này từ chối cho máy bay Mỹ sử dụng các căn cứ hải quân và không quân do 2 bên cùng vận hành ở miền nam Tây Ban Nha để tiến hành các chiến dịch tập kích vào các mục tiêu của Tehran. Tây Ban Nha cho rằng các cuộc ném bom của Mỹ và Israel nhằm vào Iran là liều lĩnh và không hợp pháp.
Phó Thủ tướng Maria Jesus Montero từng khẳng định rằng Tây Ban Nha sẽ không để bất cứ quốc gia nào khác chi phối. Trong khi đó, Thủ tướng Pedro Sanchez từng nhấn mạnh lập trường phản đối chiến sự của Tây Ban Nha, cảnh báo rằng cuộc xung đột có nguy cơ gây ra một thảm họa toàn cầu lớn.
Ngoài ra, ông Trump ngày 8/7 cũng nhắc lại những phàn nàn về việc Mỹ đã phải chi tiền để bảo đảm an ninh cho châu Âu, coi đây là điều "không công bằng".
Thỏa thuận với Iran "không còn"
Mặt khác, ông Trump cho biết ông tin rằng Biên bản Ghi nhớ (MOU) với Iran "đã chấm dứt", sau hàng loạt cuộc tấn công xảy ra trên khắp khu vực.
"Thật lãng phí thời gian khi làm việc với họ", ông Trump phát biểu tại hội nghị thượng đỉnh NATO. Đây là dấu hiệu rõ ràng nhất từ trước đến nay cho thấy thỏa thuận của ông Trump với Iran có nguy cơ sụp đổ.
Những bình luận mới nhất của Tổng thống Mỹ được đưa ra sau khi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố đã tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào các mục tiêu quân sự của Mỹ tại Bahrain và Kuwait để đáp trả các đòn không kích của Mỹ nhằm vào Iran.
Ông Trump chỉ trích Iran vì nhắm mục tiêu vào các tàu thương mại tại eo biển Hormuz, hành động mà ông cho là đã vi phạm lệnh ngừng bắn.
Ông Trump nói Mỹ đang lãng phí thời gian vào các cuộc đối thoại với Iran và bày tỏ mong muốn "tiến hành công việc của mình" thay vì tiếp tục theo đuổi con đường ngoại giao.
Iran chưa bình luận về tuyên bố của nhà lãnh đạo Mỹ. Hiện không rõ điều gì sẽ xảy ra tiếp theo sau tuyên bố này.
