Sáng nay, tôi mở điện thoại và chết lặng khi nhìn thấy thông tin: giá vàng nhẫn trơn đã lùi về thấp nhất 133 triệu đồng một lượng. Tôi nhẩm tính 5 lượng vàng tôi mua hồi đầu năm, ở vùng giá 180-190 triệu đồng mỗi lượng, giờ đã “bốc hơi” hơn 200 triệu đồng chỉ sau chưa đầy nửa năm.
Trước đây, tôi luôn xem vàng là kênh giữ tài sản an toàn nhất. Bố mẹ tôi tích góp cả đời bằng vàng, người thân xung quanh cũng thường nói: “Cứ có tiền thì mua vàng, chẳng bao giờ lỗ”. Chính suy nghĩ đó khiến tôi không quá đắn đo khi quyết định xuống tiền vào thời điểm thị trường “nóng” nhất.
Đầu năm nay, đi đâu tôi cũng nghe người ta nói về vàng. Từ quán cà phê, bàn nhậu cho đến mạng xã hội, ai cũng bàn chuyện giá vàng liên tục lập đỉnh. Có người khoe chỉ trong vài tháng đã lãi cả trăm triệu đồng. Có người tiếc nuối vì chưa kịp mua. Tất cả khiến tôi tự thuyết phục bản thân rằng “vàng hôm nay giá cao, nhưng ngày mai còn đắt hơn”.
Vậy là tôi gom toàn bộ khoản tiền gửi tiết kiệm nhiều năm, cộng thêm một phần tiền dự phòng của gia đình để mua năm lượng vàng nhẫn trong vòng một tháng. Thú thực, để mua được số vàng này ở thời điểm đó là cả một nỗ lực phi thường của cả nhà tôi. Khi cầm những chiếc nhẫn vàng trên tay, tôi từng nghĩ đó là quyết định tài chính sáng suốt nhất của mình.
>> ‘Ôm 20 lượng vàng giá 170 triệu đồng nhưng quyết không bán lỗ’
Nhưng thị trường lại cho tôi một vố đau. Giá vàng bắt đầu đi xuống liên tục trong thời điểm người ta lạc quan nhất về tương lai của nó. Ban đầu, vàng chỉ giảm vài triệu đồng mỗi lượng, tôi nghĩ đó là chuyện bình thường, như một vài nhịp điều chỉnh trước khi lập đỉnh mới. Sau đó, số tiền lỗ của tôi tăng lên vài chục triệu. Tôi vẫn tự nhủ chỉ cần kiên nhẫn, rồi vàng sẽ tăng trở lại. Nhưng đến hôm nay, khi giá chỉ còn 133 triệu đồng một lượng, tôi không thể tiếp tục giả vờ rằng mình không lo lắng.
Nhiều người bảo tôi: “Chưa bán thì chưa lỗ”. Tôi hiểu điều đó về mặt lý thuyết. Nhưng khi nhìn khoản tiết kiệm tích góp cả chục năm của mình bốc hơi hàng trăm triệu chỉ trong vài tháng, thật khó để giữ được sự bình thản. Tôi không phải nhà đầu tư chuyên nghiệp. Tôi chỉ là một người lao động bình thường, mong muốn bảo toàn giá trị đồng tiền của mình trong bối cảnh nhiều biến động. Giờ đây, tôi vẫn giữ năm lượng vàng ấy trong két sắt với niềm tin ngày càng ít đi mỗi ngày.
Liệu tôi còn cơ hội “về bờ” hay không? Hay tôi nên bán cắt lỗ sớm để chấm dứt nỗi đau này?
Trên một diễn đàn, tôi thấy một người nước ngoài chia sẻ về giá sách ở Việt Nam. Người này chia sẻ rằng: "Sống ở Sài Gòn 8 ngày, sống thoải mái với chỉ 70 đôla" nhưng mua sách in đắt kinh khủng.
"Mình mua tầm 7-8 cuốn mà gần tốn 3,5-4 triệu đồng. Chẳng có cuốn nào mình mua dưới 350 nghìn đồng cả". Và người này đặt câu hỏi:
Cùng mấy cuốn sách đó, ở nước mình mua rẻ hơn một nửa, thậm chí còn rẻ hơn nữa ấy". Sao sách ở đây lại đắt thế?
Đầu tiên, tôi nghĩ rằng sách mà bạn người nước ngoài này mua là sách ngoại văn, nên việc đắt đỏ là điều dễ hiểu.
Tuy nhiên, tôi lại đồng tình rằng giá sách ở ta vẫn còn cao so với thu nhập. Đơn cử như một cuốn sách tôi mua gần đây chỉ có 138 trang, dịch lại những câu triết lý của nước ngoài, hàm lượng chữ trong một trang rất ít, nhưng bán với giá gần 70 nghìn đồng. Tôi đọc chưa tới một buổi chiều là đã hết và hiện giờ nó nằm im trong giá sách.
Chỉ khi nào rủng rỉnh tiền tôi mới dám đi nhà sách, vì mỗi lần vào mua 2-3 cuốn là tốn hơn 500-600 nghìn đồng. Nếu đi hiệu sách cũ thì giá cũng không rẻ hơn bao nhiêu.
Cá nhân tôi nghĩ rằng giá sách ở Việt Nam còn đắt so với thu nhập, ít nhất là một người đi làm bình thường chứ chưa nói đến học sinh, sinh viên. Bạn có nghĩ giống tôi không?
Một đồng nghiệp của tôi mua căn hộ chung cư ở TP HCM ba năm trước với giá khoảng 4,2 tỷ. Ngày tân gia, ai cũng chúc mừng vì cuối cùng sau nhiều năm đi làm, vợ chồng bạn cũng có "chốn an cư" giữa thành phố. Nhưng chỉ vài năm sau, điều tôi nghe nhiều nhất từ bạn lại là than mệt vì áp lực trả nợ ngân hàng kéo dài hàng chục năm; mệt vì mỗi tháng vừa nhận lương đã phải ưu tiên tiền gốc, tiền lãi; mệt vì không dám nghỉ việc, không dám ốm, không dám sinh thêm con vì sợ không đủ tiền trả góp.
Trong khi đó, gia đình bạn đã có nhà ở quê, hoàn toàn không phải tay trắng, thì vì sao vẫn phải cố "bon chen" mua một căn nhà ở khu trung tâm bằng mọi giá? Tôi từng khuyên bạn rằng nếu chưa đủ lực tài chính thì cứ thuê nhà như tôi cho thoải mái. Hoặc nếu muốn sở hữu nhà, hoàn toàn có thể ra vùng ven hay ngoại ô tìm nơi phù hợp hơn với mức giá rẻ hơn nhiều. Nhưng bạn nhất quyết không nghe. Bạn bảo "sống ở đâu thì mua nhà ở đấy và đã mua thì phải chọn khu vực cho đáng, đi lại thuận tiện, gần trung tâm".
Tôi thật sự không hiểu vì sao nhiều người lại có tâm lý phải chen vào nội đô để sống cho bằng được? Mỗi lần vào trung tâm TP HCM, thứ tôi cảm nhận rõ nhất không phải sự hiện đại, mà là sự chật chội, ngột ngạt và áp lực. Đường đông nghẹt, không khí ô nhiễm, giá cả đắt đỏ, không gian sống ngày càng bí bách.
Trong khi đó, nhiều khu vực ngoại ô bây giờ phát triển không kém. Hạ tầng tốt hơn trước rất nhiều, tiện ích đầy đủ, siêu thị, trường học, bệnh viện đều có. Không khí dễ chịu hơn, chi phí sống cũng thấp hơn đáng kể. Thậm chí ở nhiều nơi, chợ dân sinh, khu công nghiệp, nhà máy, dịch vụ đều sẵn có, cơ hội việc làm không còn quá thiếu thốn như trước.
Theo tôi, với mức thu nhập khoảng 50 triệu đồng mỗi tháng của hai vợ chồng bạn, nếu chọn mua nhà ở vùng ven hay tỉnh giáp ranh, hoàn toàn có thể trả xong trong khoảng chưa đầy 10 năm mà cuộc sống vẫn còn dư chút thở. Ít nhất cũng không phải sống trong trạng thái lúc nào cũng lo nợ ngập đầu.
Nhiều người trẻ hiện nay đang xem việc sở hữu nhà ở trung tâm thành phố như một thước đo thành công. Vì mục tiêu đó, họ sẵn sàng làm việc ngày đêm, đánh đổi sức khỏe, thời gian và cả chất lượng sống. Có người làm hai, ba công việc cùng lúc. Có người chấp nhận môi trường áp lực kéo dài chỉ để giữ mức thu nhập đủ trả góp. Thậm chí, có người bất chấp mọi cách để "đi đường tắt", miễn nhanh đạt được mục tiêu mua nhà thành phố.
Tôi nghĩ điều đó sẽ kéo theo một hệ lụy không nhỏ. Nếu ai cũng muốn sống ở các quận trung tâm Hà Nội hay TP HCM, giá nhà chắc chắn còn tiếp tục leo thang. Thành phố cũng sẽ càng quá tải, kẹt xe và áp lực hạ tầng ngày càng nặng nề hơn.
Thực tế, một căn nhà khiến mình kiệt sức suốt 20-30 năm liệu có thực sự mang lại cảm giác "an cư" ổn định? Và liệu sống ở trung tâm thành phố có thật sự đáng để đánh đổi bằng quá nhiều áp lực như vậy?
"Tôi thấy nhiều người đang hiểu nhầm khái niệm 'nghỉ hưu sớm' khi cho rằng đó là không làm gì nữa, sống như người lớn tuổi sau khi rời thị trường lao động. Vì vậy, không ít người cho rằng cuộc sống như vậy sẽ rất buồn chán. Nhưng với những người trẻ mà tôi biết, nghỉ hưu sớm lại mang ý nghĩa khác. Đó là không còn bị ràng buộc bởi lịch làm việc từ 8 giờ sáng đến 5 giờ chiều, chứ không phải ngừng tạo ra thu nhập hay ngừng làm việc.
Tôi có vài người cháu ở cả Việt Nam và Mỹ. Vợ chồng các cháu đều có kế hoạch tự do tài chính theo hướng này, và đã có người thực hiện được. Cha mẹ có phần hỗ trợ con cái, nhưng các cháu đều tự xây dựng kế hoạch của mình. Người đi trước tạo động lực cho người đi sau, rồi các cháu học hỏi lẫn nhau. Ngay cả khi đã nghỉ hưu, các cháu vẫn gửi con đi nhà trẻ, vẫn tiếp tục đầu tư chứng khoán và quản lý tài sản.
Các cháu tôi có nhiều nghề nghiệp khác nhau. Có đứa sau khi tốt nghiệp được các công ty lớn tuyển dụng, có đứa chuyển đến San Francisco làm việc, có đứa theo lĩnh vực hạt nhân, làm CPA hay học lên PhD. Riêng những đứa làm trong ngành Y hoặc Luật thì không đặt mục tiêu nghỉ hưu sớm, dù thu nhập có thể rất cao, bởi đây là những nghề càng nhiều tuổi càng tích lũy được kinh nghiệm và vẫn có thể chuyển sang giảng dạy khi không còn muốn làm toàn thời gian.
>> 52 tuổi tiền tiêu không hết nhưng tôi chưa từng nghĩ đến nghỉ hưu sớm
Những người cháu của tôi sau khi tốt nghiệp đại học, khoảng 22 tuổi, đều có mức thu nhập từ sáu con số mỗi năm và tiếp tục tăng trong khoảng 10 năm đầu sự nghiệp. Nếu thu nhập tăng nhanh, họ có thể đạt mục tiêu sớm hơn; còn phổ biến là ở độ tuổi 32-34. Sau khoảng 10 năm đi làm, các cháu quyết định trở về quê hương, sống gần gia đình hơn và dành phần lớn thời gian cho việc đầu tư. Dĩ nhiên, đầu tư không phải lúc nào cũng sinh lời.
Trong thời gian đó, các cháu mua nhà để ở, sau đó mua thêm bất động sản cho thuê và đầu tư chứng khoán. Khi quyết định nghỉ hưu, các cháu không rút tiền hưu trí như những người đến tuổi nghỉ hưu theo quy định, mà chuyển sang tập trung quản lý danh mục đầu tư toàn thời gian. Nhờ vậy, họ chủ động hơn về thời gian, có thể đi nhiều nơi nhưng vẫn duy trì nguồn thu nhập từ tài sản. Đồng thời, các cháu vẫn tiếp tục đóng thuế và tích lũy cho quỹ hưu trí theo quy định.
Từ những gì quan sát được, tôi cho rằng nghỉ hưu sớm không phải là sống nhàn rỗi, mà là đạt đến trạng thái tự do tài chính ở một mức độ nhất định. Người theo đuổi mục tiêu này vẫn làm việc, chỉ khác ở chỗ họ không còn phụ thuộc hoàn toàn vào tiền lương hàng tháng. Với họ, tài sản được tích lũy và đầu tư hợp lý sẽ tạo ra nguồn thu nhập để có thêm quyền lựa chọn cách sống và cách làm việc".
Đó là chia sẻ của độc giả THMN xung quanh câu chuyện nghỉ hưu sớm. Phong trào nghỉ hưu sớm (FIRE - Financial Independence, Retire Early) ngày càng được nhiều người trẻ quan tâm, với mục tiêu tích lũy tài sản đủ lớn để không còn phụ thuộc hoàn toàn vào công việc toàn thời gian. Tuy nhiên, khái niệm này cũng gây nhiều tranh luận. Có người cho rằng nghỉ hưu ở tuổi 30-40 là điều phi thực tế, thậm chí đồng nghĩa với việc ngừng cống hiến. Trong khi số khác cho rằng "nghỉ hưu sớm" không có nghĩa là ngừng làm việc, mà là có thêm quyền chủ động về thời gian và lựa chọn công việc nhờ đạt được một mức độ độc lập tài chính.
