Theo thời gian, những nguy cơ sức khỏe đối với mắt do nhìn màn hình quá lâu ngày càng bị phóng đại, đến mức người ta có thể đặt câu hỏi liệu điều này có gây hại vĩnh viễn cho mắt hay không.
Đối với người lớn, câu trả lời là không. Tuy nhiên, việc nhìn chằm chằm vào điện thoại thông minh và máy tính trong thời gian dài vẫn gây ra những tác hại tạm thời.
Nhìn vào các màn hình này quá lâu có thể gây mỏi mắt kỹ thuật số (DES) hoặc khô mắt. May mắn thay, những triệu chứng này có thể hồi phục. Bên cạnh việc cho mắt nghỉ ngơi, có một vài điều bạn có thể làm để giảm bớt những tác hại này, cả trong ngắn hạn lẫn dài hạn.
Tuy vậy, thời gian sử dụng màn hình đã được khẳng định có liên quan đến nguy cơ phát triển và tiến triển cận thị ở trẻ em. Điều này có nghĩa là giảm thời gian tiếp xúc của trẻ với màn hình kỹ thuật số là rất quan trọng để ngăn ngừa việc trẻ phải đeo kính điều chỉnh thị lực.
Ngoài ra, thời gian trẻ chơi ngoài trời càng nhiều càng tốt cho mắt của chúng.
Cuối cùng, sử dụng màn hình ở mức độ vừa phải không gây hại. Các vấn đề chỉ xuất hiện khi thời gian sử dụng màn hình trở nên quá mức. Điều này có thể khó tránh đối với những người làm việc từ xa nhiều hoặc các bậc cha mẹ bận rộn cần con cái được giải trí mà không làm phiền họ.
Chúng ta không nên chủ quan bỏ qua những tác hại này, ngay cả khi chúng có thể không kéo dài.
Mỏi mắt kỹ thuật số
Mỏi mắt kỹ thuật số là tác hại phổ biến nhất của việc nhìn lâu vào màn hình.
Không những thế, người dùng còn có thể gặp một loạt triệu chứng phát sinh từ sự tập trung cao độ, thường là khi nhìn chằm chằm vào màn hình, khiến cơ mắt bị mệt mỏi.
Bạn biết mình bị DES, còn được gọi là hội chứng thị giác máy tính, khi mắt bắt đầu cảm thấy mệt mỏi, hình ảnh trên màn hình mờ đi hoặc bắt đầu nhìn một thành hai.
Mắt có thể trở nên nhạy cảm với ánh sáng và bạn cũng có thể gặp khó khăn trong việc lấy nét lại hình ảnh.
Bạn thậm chí có thể cảm thấy ảnh hưởng của DES ở các bộ phận khác trên cơ thể, biểu hiện là đau đầu hoặc đau cổ, vai do tư thế không tốt.
Khi bị DES, bạn nên thư giãn mắt để cơ mắt được nghỉ ngơi.
Mặc dù nhiều người khuyến nghị quy tắc 20-20-20 (sau 20 phút nhìn màn hình thì nhìn ra xa 20 feet, tức khoảng 6m, và nhìn chăm chú vào một điểm ở khoảng cách đó trong 20 giây), nhưng không phải lúc nào việc tuân theo lịch trình cứng nhắc như vậy cũng hiệu quả.
Bạn chỉ cần đảm bảo mắt được nghỉ ngơi đầy đủ thông qua các quãng nghỉ thường xuyên.
Bạn cũng nên giảm độ sáng màn hình để phù hợp với điều kiện ánh sáng xung quanh, tránh tình trạng màn hình và ánh sáng môi trường trong phòng có độ tương phản quá lớn. Điều này giúp mắt không phải làm việc quá sức để điều tiết.
Bạn cũng có thể thử giảm độ sáng bằng cách chuyển sang chế độ tối khi ở trong phòng thiếu sáng. Tuy nhiên, nếu bị loạn thị, văn bản có thể trông mờ hoặc có quầng sáng xung quanh, buộc mắt phải làm việc nhiều hơn.
Khô mắt
Cảm giác khô mắt thường liên quan đến mỏi mắt kỹ thuật số. Điều này có thể cực kỳ khó chịu vì thường đi kèm cảm giác ngứa rát.
Đôi khi mắt thậm chí có thể bị châm chích, bỏng rát hoặc đỏ nếu bị khô quá mức.
Mắt trở nên như vậy vì việc tập trung quá nhiều vào màn hình có thể làm giảm tần suất chớp mắt. Chớp mắt là cách chính để bôi trơn bề mặt mắt bằng cách phủ nước mắt lên mắt.
Thông thường, chúng ta chớp mắt khoảng 17 lần/phút, nhưng nhìn chằm chằm vào màn hình có thể khiến con số này giảm xuống còn khoảng 4 lần/phút. Ngay cả khi chớp mắt, việc chớp mắt cũng có thể không hoàn toàn.
Sự kết hợp giữa việc chớp mắt ít và chớp mắt không đầy đủ khiến bề mặt mắt không được giữ ẩm, dẫn đến khô mắt nếu tình trạng này kéo dài.
Nếu phải nhìn màn hình trong thời gian dài, bạn nên cố gắng chớp mắt đầy đủ. Nếu cần hỗ trợ, có thể sử dụng các ứng dụng nhắc nhở chớp mắt như BlinkBlink cho iOS, EyeD cho Android hoặc BlinkBuddy.
Nếu mắt bắt đầu cảm thấy khô, bạn có thể sử dụng nước mắt nhân tạo để bôi trơn mắt.
Nước mắt nhân tạo chứa các thành phần giúp phục hồi lớp màng nước mắt và hỗ trợ duy trì độ ẩm hiệu quả hơn. Sản phẩm này có bán không cần kê đơn và thường có thể tìm thấy tại các nhà thuốc.
Nguy cơ tăng phát triển cận thị ở trẻ em
Cận thị là tình trạng mắt có thể nhìn rõ các vật ở gần nhưng các vật ở xa lại bị mờ. Người bị cận thị thường được gọi là có tầm nhìn ngắn.
Điều này xảy ra khi nhãn cầu kéo dài, làm tiêu điểm nằm phía trước võng mạc thay vì trên võng mạc.
Cận thị có thể xảy ra ở bất kỳ thời điểm nào trong đời, nhưng thường xuất hiện trong thời thơ ấu và tuổi thiếu niên, khi cơ thể vẫn đang phát triển và trưởng thành.
Các nghiên cứu cho thấy thời gian sử dụng màn hình quá nhiều làm tăng nguy cơ cận thị hoặc khiến tình trạng cận thị trở nên nghiêm trọng hơn ở trẻ em và thanh thiếu niên.
Một nghiên cứu được công bố trên tạp chí BMC Public Health cho thấy có mối liên hệ đáng kể giữa thời gian sử dụng màn hình và cận thị ở trẻ em, thanh thiếu niên. Các nhà nghiên cứu lưu ý rằng màn hình máy tính có thể có tác động lớn nhất.
Có một số yếu tố góp phần giải thích hiện tượng này. Một trong số đó là tình trạng căng thẳng mắt do tập trung cường độ cao kéo dài, thúc đẩy sự kéo dài của nhãn cầu.
Một nguyên nhân khác là trẻ em không nhận được các lợi ích bảo vệ từ ánh sáng tự nhiên khi chơi ngoài trời.
Theo một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Ophthalmology, việc tiếp xúc với ánh sáng mặt trời giúp làm giảm tốc độ tiến triển cận thị ở trẻ em tới 54%.
Lợi ích này được ghi nhận ở cả trẻ bị cận thị và không cận thị.
Các chuyên gia về mắt khuyến nghị trẻ em nên dành ít nhất 2 giờ mỗi ngày ở ngoài trời để ngăn ngừa hoặc làm chậm sự xuất hiện và tiến triển của cận thị.
Trong chương trình khám, tư vấn và chụp X-quang miễn phí cho trẻ gù, vẹo cột sống diễn ra sáng 4-4 tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, các bác sĩ ghi nhận nhiều trường hợp trẻ em đến viện khi cột sống đã cong vẹo nghiêm trọng, có trường hợp lên tới 60 - 80 độ.
Một bé gái 11 tuổi ở Hà Nội được gia đình đưa đi khám khi cột sống đã vẹo tới 63 độ. Trước đó trẻ vẫn sinh hoạt bình thường, chỉ có biểu hiện lệch vai nhẹ nên không được chú ý.
Tương tự, nhiều trường hợp khác cũng được phát hiện muộn, có trẻ chưa đầy 10 tuổi đã vẹo trên 40 độ, thậm chí có cháu vẹo hơn 80 độ mới đến viện, khi cột sống đã biến dạng rõ rệt.
Theo các bác sĩ, điều đáng lo ngại là phần lớn trẻ đến khám khi bệnh đã tiến triển nặng. Việc phát hiện muộn khiến quá trình điều trị khó khăn hơn rất nhiều, đồng thời làm tăng nguy cơ biến chứng lâu dài.
PGS.TS Đinh Ngọc Sơn, Trưởng khoa phẫu thuật cột sống, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, cho biết vẹo cột sống là bệnh lý khá phổ biến ở trẻ em, chiếm khoảng 0,5 - 1% dân số.
Phần lớn các trường hợp không xác định được nguyên nhân, ngoài ra có thể liên quan đến dị tật bẩm sinh, bệnh lý thần kinh - cơ hoặc thói quen sinh hoạt sai tư thế kéo dài.
Theo bác sĩ Sơn, xu hướng trẻ đến khám muộn đang gia tăng. Khi đó cột sống không chỉ cong vẹo rõ rệt mà còn kéo theo nhiều hệ lụy nghiêm trọng đối với sức khỏe như biến chứng về hô hấp, tuần hoàn.
"Khi cột sống cong vẹo, lồng ngực bị biến dạng sẽ làm giảm thể tích phổi. Điều này khiến phổi không thể nở và phát triển bình thường. Ở những trường hợp nặng, một bên phổi có thể bị xẹp, dẫn đến suy giảm nghiêm trọng chức năng hô hấp", bác sĩ Sơn nói.
Theo bác sĩ Sơn, nguyên tắc quan trọng nhất trong điều trị vẹo cột sống là phát hiện sớm và can thiệp kịp thời. Nếu được phát hiện ở giai đoạn đầu, trẻ có nhiều lựa chọn điều trị và chưa chắc phải phẫu thuật.
Ở giai đoạn nhẹ, trẻ có thể chỉ cần tập các bài phục hồi chức năng, bơi lội hoặc vận động phù hợp để cải thiện tư thế.
Khi bệnh tiến triển hơn, bác sĩ sẽ chỉ định thêm áo chỉnh hình nhằm kiểm soát độ cong của cột sống. Loại áo này cần được đeo trong nhiều giờ mỗi ngày, có tác dụng nén và điều chỉnh cột sống.
Tuy nhiên theo các bác sĩ, việc đeo áo không thể thay thế hoàn toàn cho tập luyện. Nếu trẻ không vận động, cơ lưng sẽ yếu đi, làm giảm hiệu quả điều trị. Vì vậy việc duy trì tập luyện hằng ngày là rất cần thiết.
Chỉ khi các phương pháp bảo tồn không còn hiệu quả hoặc độ cong quá lớn, bác sĩ mới cân nhắc phẫu thuật.
Một trong những nguyên nhân khiến nhiều trẻ đến viện muộn là do phụ huynh chưa chú ý đến các dấu hiệu ban đầu của bệnh. Bác sĩ Sơn khuyến cáo việc phát hiện sớm vẹo cột sống không quá khó và hoàn toàn có thể thực hiện tại nhà.
Khi trẻ đứng thẳng, phụ huynh có thể quan sát xem hai vai có cân đối hay không, có hiện tượng lệch vai hay không. Khi trẻ cúi người về phía trước, nếu một bên lưng nhô cao hơn bên còn lại, đó có thể là dấu hiệu bất thường, cần đưa trẻ đi khám.
Bác sĩ cũng cảnh báo thói quen sinh hoạt không đúng như ngồi học sai tư thế, cúi gập người, mang cặp quá nặng hoặc ít vận động trong thời gian dài đều ảnh hưởng đến cột sống của trẻ.
Do đó phụ huynh, giáo viên cần chú ý điều chỉnh tư thế ngồi học, khuyến khích trẻ vận động thể chất thường xuyên và kiểm tra cột sống định kỳ, đặc biệt trong giai đoạn trẻ phát triển nhanh.
Nước là yếu tố không thể thiếu để duy trì sự sống, nhưng việc chỉ uống nước lọc mỗi ngày đôi khi khiến nhiều người nhanh chán. Chính vì vậy, những lựa chọn như nước dừa hay nước dưa leo trở thành giải pháp giúp việc bổ sung nước vừa hiệu quả, vừa thú vị và dễ duy trì hơn trong thói quen hằng ngày.
Mặc dù nước dừa và nước dưa leo đều mang lại lợi ích cho sức khỏe, mỗi người lại có sở thích và nhu cầu khác nhau.
Dưới đây là những điểm nổi bật của từng loại, từ khả năng cấp nước, thành phần dinh dưỡng đến cách sử dụng trong đời sống hằng ngày, theo Times of India (Ấn Độ).
Nước dừa được xem là một trong những “nước thể thao tự nhiên” tốt nhất. Loại nước này giàu kali, natri và magie - những khoáng chất giúp cơ thể duy trì cân bằng nước, đặc biệt sau khi vận động mạnh hoặc trong thời tiết nóng.
Theo một nghiên cứu tại Viện Sức khỏe và Phúc lợi thuộc Đại học Federation (Úc), nước dừa có hiệu quả bù nước tương đương với các loại nước thể thao chứa carbohydrate và điện giải sau khi tập luyện. Vì vậy, đây là lựa chọn phù hợp cho những người ra nhiều mồ hôi.
Ngoài ra, nước dừa có hàm lượng chất béo thấp và chứa nhiều chất chống oxy hóa. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng nước dừa vẫn có đường tự nhiên, nên chỉ nên uống ở mức vừa phải.
Nước dưa leo đơn giản là nước lọc kết hợp với các lát dưa leo, nhưng vẫn mang lại nhiều lợi ích riêng. Loại nước này gần như không chứa calo, có hương vị nhẹ nhàng, giúp bạn uống nhiều nước hơn mỗi ngày.
Theo nghiên cứu khoa học về lợi ích sức khỏe của dưa leo tại Ấn Độ, dưa leo chứa một lượng nhỏ vitamin (như vitamin K) và chất chống oxy hóa, nhưng lợi ích chính vẫn nằm ở khả năng cấp nước.
Vì dưa leo chủ yếu là nước, nên có thể hỗ trợ tiêu hóa, cải thiện làn da và giúp điều hòa nhiệt độ cơ thể - mà không bổ sung thêm đường hay calo.
Ngoài ra, nhiều người lựa chọn nước dưa leo như một phần trong chế độ giảm cân, vì nó có thể thay thế các loại đồ uống nhiều đường và mang lại cảm giác tươi mát.
Việc lựa chọn nước dừa hay nước dưa leo phụ thuộc vào nhu cầu và lối sống của bạn.
Hãy chọn nước dừa nếu bạn cần bù nước nhanh sau khi vận động hoặc khi cơ thể mất nước do thời tiết nóng. Nhờ chứa điện giải, nước dừa giúp bổ sung những gì cơ thể mất qua mồ hôi.
Ngược lại, nước dưa leo phù hợp nếu bạn cần một loại thức uống hằng ngày, ít calo, dễ làm tại nhà và có thể uống thường xuyên mà không lo nạp thêm đường.
Nước dừa cung cấp giá trị dinh dưỡng cao và đặc biệt hiệu quả trong việc bù nước nhanh. Trong khi đó, nước dưa leo nhẹ nhàng, tươi mát và thích hợp để duy trì thói quen uống nước mỗi ngày. Cả hai đều có thể kết hợp linh hoạt trong chế độ ăn uống, tùy theo thời điểm và mục đích sử dụng, giúp bạn lựa chọn cách bổ sung nước phù hợp nhất cho cơ thể.
Thạc sĩ - bác sĩ chuyên khoa 1, bác sĩ nội trú Ngô Văn Tân, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM - cơ sở 3, cho biết thời tiết nắng nóng kéo dài, nhiệt độ ngoài trời có khi vượt quá 37 - 38 độ C, khiến cơ thể mất nước nhanh chóng. Trong bối cảnh đó, nhiều người chỉ nghĩ đơn giản rằng “uống nhiều nước là đủ”. Tuy nhiên, thực tế cho thấy không ít trường hợp dù trước đây hoàn toàn khỏe mạnh vẫn xuất hiện sỏi thận hoặc rối loạn điện giải trong mùa nóng. Điều này cho thấy mối liên hệ giữa thời tiết nóng bức và sức khỏe thận phức tạp hơn nhiều so với suy nghĩ thông thường.
Thận là cơ quan đóng vai trò lọc máu, đào thải chất cặn bã và cân bằng điện giải trong cơ thể. Khi trời nóng, cơ thể mất nước chủ yếu qua mồ hôi. Nếu lượng nước mất đi nhiều mà không được bù đúng cách, nước tiểu sẽ trở nên cô đặc. Khi đó, các chất khoáng như canxi, oxalat hoặc axit uric dễ kết tinh và hình thành sỏi.
"Vì vậy, thời tiết nóng kéo dài thực sự có thể làm tăng nguy cơ sỏi thận, kể cả ở những người trước đây chưa từng mắc bệnh thận. Một điều đáng lưu ý là không phải cứ uống thật nhiều nước là tốt cho thận", bác sĩ Ngô Văn Tân chia sẻ.
Nhiều người có thói quen uống dồn nhiều nước trong thời gian ngắn, nhất là sau khi đi nắng hoặc vận động mạnh. Cách này có thể làm loãng nhanh nồng độ muối trong máu, gây rối loạn điện giải với các biểu hiện như mệt mỏi, đau đầu, chóng mặt. Ngược lại, việc bù nước bằng nước ngọt có ga, nước tăng lực hoặc đồ uống nhiều đường, muối khoáng cũng không có lợi, thậm chí làm tăng gánh nặng chuyển hóa và nguy cơ hình thành sỏi thận.
Cách uống nước hợp lý là chia nhỏ trong ngày, uống đều đặn ngay cả khi chưa khát, ưu tiên nước lọc. Người lao động ngoài trời hoặc vận động nhiều có thể bổ sung nước điện giải ở mức vừa phải, tránh lạm dụng.
Ngoài ra, thói quen tắm nước lạnh ngay sau khi đi nắng cũng tiềm ẩn rủi ro. Khi cơ thể đang nóng, mạch máu giãn, việc gặp lạnh đột ngột có thể gây co mạch, làm rối loạn tuần hoàn tạm thời và ảnh hưởng đến việc cung cấp máu cho các cơ quan, trong đó có thận - đặc biệt ở người lớn tuổi hoặc có bệnh tim mạch.
Một vấn đề đáng tiếc là nhiều dấu hiệu cảnh báo sớm tổn thương thận trong mùa nóng thường bị bỏ qua. Ví dụ như nước tiểu sẫm màu, có mùi nồng, lượng nước tiểu ít hơn bình thường, hoặc cảm giác tiểu rát nhẹ. Một số người lại có biểu hiện khát nước liên tục dù đã uống nhiều, kèm theo mệt mỏi, đau vùng thắt lưng hoặc đau âm ỉ vùng hông. Đây có thể là những dấu hiệu cho thấy cơ thể đang thiếu nước nghiêm trọng hoặc thận đang phải làm việc quá tải.
Để bảo vệ sức khỏe thận trong mùa nóng, người dân cần lưu ý một số nguyên tắc đơn giản nhưng rất quan trọng: uống nước đều đặn trong ngày, hạn chế đồ uống nhiều đường hoặc chất kích thích; tránh để cơ thể mất nước kéo dài; không tắm nước lạnh ngay sau khi đi nắng; và chú ý quan sát những thay đổi bất thường của nước tiểu. Chế độ ăn nên tăng cường rau xanh, trái cây có tính thanh mát để hỗ trợ thanh nhiệt, sinh tân dịch.
"Nếu xuất hiện các dấu hiệu như đau lưng, tiểu buốt, nước tiểu sẫm màu kéo dài, nên đi kiểm tra sớm để phát hiện và xử lý kịp thời. Cái nóng của thời tiết đôi khi chỉ khiến chúng ta khó chịu trong chốc lát, nhưng những tác động âm thầm của nó đối với cơ thể, đặc biệt là với thận, lại có thể kéo dài hơn nhiều. Hiểu đúng và phòng ngừa đúng chính là cách để bảo vệ sức khỏe của chính mình trong những ngày nắng nóng khắc nghiệt", bác sĩ Tân khuyến cáo.
