Tuổi Trẻ Online trò chuyện cùng anh Lê Tuấn Anh với thâm niên làm việc trong lĩnh vực tư vấn hướng nghiệp, phát triển sự nghiệp và đào tạo kỹ năng nghề nghiệp cho sinh viên, người trẻ và các tổ chức giáo dục.
* Một cuộc gặp tình cờ có thể thay đổi sự nghiệp, cuộc sống của bạn trẻ ra sao nếu biết cách xây dựng mối quan hệ hiệu quả và chất lượng, thưa anh?
– Cuộc đời của nhiều người thật ra thay đổi không chỉ vì một “cơ hội lớn”, mà từ một cuộc gặp nhỏ đúng thời điểm. Có những người xuất hiện vài tiếng trong cuộc đời nhưng mở ra một hướng đi hoàn toàn mới.
Có bạn sinh viên chỉ vì chủ động bắt chuyện với một diễn giả sau workshop mà vài tháng sau được nhận thực tập. Có người chỉ vì duy trì liên lạc tử tế với đồng nghiệp cũ mà vài năm sau được giới thiệu vào một công việc tốt hơn rất nhiều.
Bản thân tôi cũng có nhiều cơ hội nghề nghiệp, lời mời hợp tác hay diễn thuyết đến từ những mối quan hệ được xây dựng rất tự nhiên qua thời gian, chứ không phải từ việc “đi xin cơ hội”.
Điều thú vị là networking thật sự không hoạt động theo kiểu “mình gặp ai đó hôm nay thì ngày mai nhận được lợi ích”. Nó giống như việc mình gieo hạt, có những mối quan hệ nhiều năm sau mới nở hoa. Nhưng nếu ngày trước mình không chân thành, không tử tế, không để lại cảm giác đáng tin, thì sẽ không có điều gì quay trở lại cả.
* Có kỹ năng xây dựng, duy trì và phát triển các mối quan hệ mạnh trong công việc và cuộc sống sẽ đem lại lợi thế gì?
– Một người trẻ có networking tốt thường không chỉ có “nhiều mối quan hệ”, mà họ có nhiều góc nhìn hơn về cuộc sống.
Các bạn tiếp cận thông tin nhanh hơn, hiểu thị trường lao động sớm hơn, có người hỗ trợ khi gặp khó khăn và có cơ hội thấy nhiều hướng đi mới mà chưa từng biết đến. Nhiều công việc tốt ngoài kia thật ra không nằm trên các trang tuyển dụng, mà ở lời giới thiệu, đề xuất hoặc những cuộc trò chuyện.
Nhưng điều tôi thấy quan trọng hơn là networking giúp một người trưởng thành nhanh hơn. Khi mình tiếp xúc với nhiều kiểu người, nhiều thế hệ, nhiều ngành nghề, mình sẽ học được cách lắng nghe, giao tiếp, đồng cảm và hiểu rằng thế giới rộng hơn rất nhiều so với vòng tròn nhỏ quanh mình.
Có những bạn rất giỏi chuyên môn, nhưng luôn làm mọi thứ một mình nên đi khá chậm. Trong khi những bạn biết kết nối, biết học hỏi từ người khác, biết tạo ra sự tin tưởng thì cơ hội đến nhanh hơn rất nhiều. Không phải vì họ “quan hệ rộng”, mà vì họ tạo được cảm giác khiến người khác muốn đồng hành cùng mình.
* Điều gì là sai lầm phổ biến khi xây dựng quan hệ trong công việc, cuộc sống?
– Sai lầm phổ biến nhất là xem networking như một cách “tìm người có lợi cho mình”.
Nhiều người chỉ nhắn tin khi cần giúp đỡ, cần xin việc, cần kết nối hoặc cần một điều gì đó. Điều đó khiến mối quan hệ trở nên rất nặng tính trao đổi. Người đối diện có thể lịch sự, nhưng họ cảm nhận được liệu mình đang thật sự muốn kết nối hay chỉ đang cần họ.
Một sai lầm khác là nghĩ networking phải thật hướng ngoại, phải nói chuyện giỏi hoặc xuất hiện ở thật nhiều sự kiện. Thật ra có những người networking rất tốt chỉ bằng cách lắng nghe chân thành, giữ lời hứa, làm việc tử tế và phản hồi có trách nhiệm.
* Mới đi làm, các bạn trẻ nên làm những việc gì để xây dựng networking hiệu quả, tránh các sai lầm trên?
– Với các bạn mới đi làm, tôi nghĩ hãy bắt đầu từ những điều nhỏ thôi. Chủ động chào hỏi đồng nghiệp. Giữ liên lạc với bạn học cũ. Cảm ơn người từng giúp mình. Sau workshop hay sự kiện, nếu thật sự học được điều gì đó từ diễn giả, hãy nhắn một lời chia sẻ chân thành thay vì chỉ gửi mỗi câu “em muốn giữ liên lạc”.
Ngoài ra, hãy tập xây dựng hình ảnh cá nhân của mình qua cách làm việc mỗi ngày. Networking hiệu quả không chỉ nằm ở việc “mình biết ai”, mà còn là “người khác nhớ mình là người như thế nào”.
* Làm thế nào để duy trì các mối quan hệ một cách lâu dài và chân thành, thưa anh?
– Theo tôi, các mối quan hệ bền không được giữ bằng kỹ thuật, mà bằng sự hiện diện.
Có những người nhiều năm không gặp nhưng khi nói chuyện lại vẫn rất gần gũi, vì trong khoảng thời gian đó họ vẫn âm thầm quan tâm đến nhau. Một tin nhắn hỏi thăm lúc người khác khó khăn, một lời chúc khi họ đạt được điều gì đó, hay đơn giản là nhớ một điều nhỏ mà người kia từng kể… đôi khi giá trị hơn rất nhiều so với những cuộc gặp xã giao dài hàng tiếng.
Muốn duy trì quan hệ lâu dài thì đừng chỉ xuất hiện lúc mình cần. Hãy học cách cho đi trước, dù chỉ là sự động viên, sự kết nối, một thông tin hữu ích hay một lời giới thiệu phù hợp. Và cũng đừng cố duy trì quá nhiều mối quan hệ một cách hời hợt.
Càng trưởng thành, mình sẽ càng hiểu rằng vài mối quan hệ chất lượng, tin tưởng nhau thật sự đã là rất quý rồi.
* Networking thế nào để không tạo cảm giác đang “lợi dụng mối quan hệ”?
– Tôi nghĩ ranh giới rất rõ: mình đến với một người vì giá trị của họ, hay chỉ vì lợi ích mà họ có thể mang lại cho mình.
Nếu mình chỉ xuất hiện khi cần nhờ vả, chỉ quan tâm đến người có chức vụ, có quyền lực hoặc có thể giúp mình kiếm tiền, thì dù mình nói khéo đến đâu người khác cũng sẽ cảm nhận được.
Networking lành mạnh nên bắt đầu bằng sự tò mò và tôn trọng thật sự dành cho câu chuyện của người khác. Thay vì luôn nghĩ “người này giúp được gì cho mình?”, hãy thử nghĩ “mình học được gì từ họ?” hoặc “mình có thể mang lại điều gì cho cuộc trò chuyện này?”.
Đôi khi giá trị lớn nhất mình cho người khác không phải tiền bạc hay cơ hội, mà là sự tử tế, sự đáng tin và cảm giác dễ chịu khi đồng hành cùng mình. Về lâu dài, người ta thường chọn làm việc với những người khiến họ cảm thấy an tâm, chứ không chỉ với người giỏi nhất.
Một đám con nít trong xóm trưa ngày ấy hay tập trung đằng bụi trẩy nhà ông Tư (trẩy cùng họ tre nhưng thân nhỏ và thấp hơn). Bụi trẩy to rộng được khoét trống ở giữa. Chỗ trống đó để hai ghế gỗ dài xù xì, chân đóng hẳn dưới đất không dịch chuyển được.
Khi tôi, con Mọn, con Tí, Mừ Lùn, chị Bảy, bé Thu, thằng Gái, thằng Tèo Lùn... biết tới đó chơi thì đã thấy hai cái ghế dài trụ ở đó rồi. Mừ Lùn nói ông Tư làm cho mấy người ép đường trưa nắng vô ngồi nghỉ.
Phí trong bụi trẩy là một đám đất rộng trống không, chỉ có vài bụi cỏ gấu, vài lùm cây mắc cỡ. Đám đất trống vậy để chất mía, tới mùa mía tập trung về đây ép đường.
Tới mùa mía, xe bò lộc cộc chở mía về chất đống trong đám đất. Giữa đám đất có che ép mía, lò nấu có nhiều ô, trên có mấy cái chảo gang to. Đàn ông vác mía, khiêng bã phơi. Đàn bà ngồi đút mía vô che, gọi là cho che ăn.
Nắng hè chói chang phả xuống đất trắng, công việc nặng nhọc rớt độp mồ hôi. Con trâu ì ạch kéo che đi vòng tròn, vòng tròn. Nước mía chảy ra, hứng từng thùng đổ vô mấy chảo gang. Bã mía khô đút vô lò cháy rừng rực, có khi nghe lốp bốp.
Đứng lò nóng lắm, ông Tư đứng xa cầm vợt hớt bọt trong mấy chảo đường sôi sùng sục. Mùi đường ngọt thơm lừng bốc lên, ở xa lắc cũng nghe thơm. Mấy đứa con nít chúng tôi muốn coi, đứng xớ rớ bị người lớn làm mệt la om sòm, la mấy đứa nhỏ đi qua bụi trẩy chơi coi, chỗ củi lửa con nít vô đây chi...
Lúc đường tới nước nghe bà Tư kêu mấy nhà trong xóm chạy u ra quán mợ Hai Trầm mua bánh tráng nướng về nhúng. Ông Tư lấy cọng lạt cột bánh tráng thành một xâu rồi nhúng vô chảo đường. Đường phủ hai mặt bánh vàng rượm, ai thấy cũng mê...
Khu vực bụi trẩy đông vui nhộn nhịp, không khí trong xóm khác hẳn ngày thường. Nhà có mía chờ đường ra, chờ đường nguội đổ vô thạp, vô công khiêng về, để trong nhà ăn quanh năm. Nhà không có mía cũng chộn rộn "vui ké".
Mùa mía đường kéo dài chừng hơn nửa tháng. Hết mùa, đám đất vắng không, cái che và mấy cái chảo gang nằm trơ trơ phơi nắng.
Hết mùa mía, con nít không còn chộn rộn nhìn ngó người lớn mà quay về thế giới của mình. Vô bụi trẩy.
Lại bắt chước người lớn dạy học, phân nhau đóng vai cô giáo, học trò. Xé lá chuối xanh làm vở, gai bưởi làm viết, bẻ cây hàng rào làm thước, cái ghế dài làm bàn.
Mấy cái đầu cắm cúi, mấy con mắt dán trên miếng lá chuối gò gẫm, nắn nót. Cô giáo đọc chánh tả học trò viết, giọng cô lên xuống, diễn vai uy nghiêm không cần giữ kẽ.
Có lúc chơi trò gia đình, vô vai cha, má, con. Cha má diễn vai nghiêm khắc không cần ý tứ.
Có lúc chơi trò bán hàng, hái đọt thanh long xanh, vỏ thanh long đỏ xắt nhỏ và mấy hột chùm rụm ngoài hàng rào trộn lại, ngâm trong lon sữa bò tưởng tượng ra món chè bông cỏ. Thân bèo xẻ ra bỏ mấy thứ linh tinh tưởng tượng ra món bánh mì thịt. Mua bán dễ chịu muốn bao nhiêu cũng thêm không sợ lỗ lã, cụt vốn...
Lăn lết trên cái ghế dài thô ráp xù xì, cái đũng quần mòn lĩn mà cái trí tưởng tượng dường như bất tận không bao giờ cạn. Để có chỗ cho những giờ phút vô tư, tranh thủ những giờ khắc trong trẻo trong thế giới tưởng tượng. Để rồi sau đó trở về cuộc đời thật, làm những đứa con biết nghĩ. Những đứa con biết giúp cha phụ mẹ trong thời buổi khốn khó, lo chạy về ẵm em, cắt rau heo, lo chăn bò, cắt cỏ...
Ngày ấy cách đây lâu lắm rồi. Ông, bà Tư và nhiều người đã về cát bụi. Bụi trẩy đã không còn bóng dáng. Bãi đất trống đã mọc lên một xóm nhà có con đường bê tông trước mặt.
Không còn trang vở lá chuối xanh, cây viết gai bưởi mới hái... Nhưng còn vang vọng đâu đây tiếng bà Tư xách nước trên giếng, cạnh bụi trầu, kêu vói xuống "cô Mừ mai kiu mấy nhỏ mua bánh tráng đem qua cho ổng nhúng đường nhen cô Mừ".
Và hình ảnh con bé lùn đủn bưng thau bánh tráng nhúng đường mặt hớn hở te te chạy về...
Tất cả còn hiện hữu trong tôi, tươi như trang vở lá chuối xanh trong lớp học đầu đời - lớp học bụi trẩy.
Khoảng 20h50 ngày 25/4, anh Phạm Anh Thái, chủ một cửa tiệm bánh thuộc phường Sài Gòn (TPHCM), ra trông coi cửa hàng, thấy một vị khách ngoại quốc ghé vào mua. Thời điểm này, quán chuẩn bị tới giờ đóng cửa.
Tại đây, khách lựa chọn vài loại bánh ngọt gồm tiramisu, brownie (bánh nướng ngọt) và mousse xoài (loại bánh lạnh không cần lò nướng) với tổng hóa đơn khoảng 200.000 đồng.
Khi thanh toán, vị khách không mang theo tiền mặt, chỉ có thẻ ngân hàng. Trong khi đó, cửa tiệm chưa hỗ trợ quẹt thẻ. Vị khách bối rối, định rời đi với vẻ mặt ngại ngần xen lẫn chút tiếc nuối. Thấy vậy, anh Thái đề nghị khách mang bánh về, hôm khác quay lại thanh toán sau.
Vị khách ngoại quốc rất bất ngờ với quyết định này. Anh cảm ơn chủ tiệm rồi mang bánh ra về.
Hôm sau, các nhân viên cho biết vẫn chưa thấy khách quay lại khiến anh Thái thoáng chút suy nghĩ rằng, có thể đây là khách du lịch và đã rời Việt Nam để về nước.
Tuy nhiên, đúng thời điểm cửa hàng chuẩn bị đóng cửa, vị khách nước ngoài lại xuất hiện. Anh thanh toán đầy đủ hóa đơn hôm trước và mua thêm nhiều loại bánh khác. Tổng hóa đơn khoảng 500.000 đồng.
Trong lúc trò chuyện, vị khách biết anh Thái là chủ tiệm nên đã gừi lời khen ngợi bằng tiếng Anh "Amazing shop" (tạm dịch: cửa hàng tuyệt vời), thể hiện sự ấn tượng với trải nghiệm tại đây.
Chia sẻ với phóng viên Dân trí, anh Thái cho biết đây không phải là lần cửa tiệm bán chịu hàng cho khách.
Trước đó, khi còn hoạt động tại cơ sở cũ trên đường Mạc Đĩnh Chi, cửa tiệm cũng từng nhiều lần linh hoạt xử lý những tình huống tương tự với những khách quên không mang tiền mặt.
"Với những trường hợp mua chịu, lần nào khách cũng quay lại gửi tiền và thậm chí nhiều người trong số đó còn trở thành khách quen", chủ tiệm trao đổi.
Mới đây, anh Thái chia sẻ câu chuyện của mình lên trang cá nhân, thu hút hàng chục nghìn lượt yêu thích và bình luận. Trong đó, nhiều người cho rằng cách giữ chân khách hàng bằng lối ứng xử tinh tế, linh hoạt là điều nên học hỏi.
"Đây là điều những người làm dịch vụ cần có. Sự tin tưởng, thiện chí và cách giải quyết tình người của chủ tiệm góp phần tạo nên hình ảnh đẹp, thân thiện trong mắt khách nước ngoài", tài khoản Phương Xuân nhận xét.
Trong y khoa, tình trạng này được gọi là parcopresis, hay "hội chứng ruột nhút nhát" (shy bowel syndrome). Đối với những người mắc hội chứng này, việc sử dụng nhà vệ sinh ở trường học, văn phòng hay trung tâm thương mại gặp nhiều khó khăn. Nếu buộc phải sử dụng, họ xuất hiện các triệu chứng như tim đập nhanh, vã mồ hôi, buồn nôn.
Một nghiên cứu trên 700 sinh viên đại học tại Australia cho thấy hơn 14% từng tránh dùng nhà vệ sinh công cộng vì lo âu và 3% sợ mất vệ sinh. Nguyên nhân xuất phát từ tâm lý lo ngại bị phán xét về tiếng ồn, mùi hôi hoặc thời gian sử dụng quá lâu.
Các chuyên gia xếp parcopresis vào nhóm rối loạn lo âu xã hội. Người bệnh nhạy cảm với việc bị người khác đánh giá, dẫn đến tình trạng càng lo lắng càng khó đi tiêu.
Phó giáo sư, bác sĩ Vincent Ho, chuyên gia tiêu hóa tại Đại học Western Sydney (Australia), cho biết dưới góc độ sinh lý, hiện tượng này được lý giải qua cơ chế trục não - ruột.
Quá trình đại tiện được kiểm soát bởi hai lớp cơ thắt hậu môn: lớp trong hoạt động tự động để báo hiệu cho não, còn lớp ngoài do con người chủ động điều khiển. Khi đó, não sẽ đánh giá môi trường xung quanh. Nếu không gian an toàn và riêng tư (như ở nhà), não ra lệnh cho cơ thắt ngoài mở ra. Ngược lại, nếu não nhận định môi trường thiếu an toàn, cơ thắt ngoài sẽ đóng chặt.
Để đối phó, nhiều người chọn cách nhịn ăn, uống ít nước hoặc từ chối các chuyến du lịch dài ngày. Các chuyên gia tiêu hóa cho biết việc cố nhịn đại tiện dễ dẫn đến táo bón mạn tính, làm tăng nguy cơ mắc bệnh trĩ và sa trực tràng.
Để cải thiện sức khỏe đường ruột, Phó giáo sư Vincent Ho đề xuất người bệnh áp dụng nguyên tắc "SEN":
Ngoài ra, việc uống đủ nước, vận động thường xuyên và tập đi vệ sinh vào một khung giờ cố định giúp cải thiện phản xạ đường ruột.
"Hiểu sự tương tác giữa não bộ và hệ tiêu hóa là bước đầu tiên để thay đổi thói quen này", bác sĩ Ho cho biết.
