Những món ăn tưởng chừng vô hại như cơm nguội, thức ăn thừa hay đồ bảo quản trong tủ lạnh qua đêm đang được nhiều gia đình tận dụng lại để tiết kiệm. Tuy nhiên, đằng sau thói quen quen thuộc này lại tiềm ẩn không ít rủi ro cho sức khỏe.
Không ít trường hợp ngộ độc thực phẩm nghiêm trọng đã xảy ra chỉ vì một bữa “đồ thừa”, gióng lên hồi chuông cảnh báo về an toàn ăn uống trong sinh hoạt hàng ngày.
Điển mình một người đàn ông hơn 50 tuổi tại Quảng Đông, Trung Quốc rơi vào tình trạng nguy kịch, suy đa tạng và phải cấp cứu khẩn cấp.
Theo China Times, người đàn ông này đã lấy phần cơm nấu từ vài ngày trước, bảo quản trong tủ lạnh, sau đó đem ra rang lại để ăn như một bữa ăn bình thường. Tuy nhiên, chỉ sau một thời gian ngắn, ông bắt đầu cảm thấy cơ thể có dấu hiệu bất ổn.
Ban đầu, các triệu chứng xuất hiện khá mơ hồ như đau bụng âm ỉ, khó chịu trong người. Nhưng chỉ trong thời gian ngắn sau đó, tình trạng nhanh chóng chuyển nặng với tiêu chảy liên tục, buồn nôn và khó thở. Gia đình lập tức đưa ông đến bệnh viện trong tình trạng khẩn cấp.
Tại thời điểm nhập viện, bệnh nhân đã rơi vào sốc nặng. Các bác sĩ ghi nhận nhiều cơ quan quan trọng trong cơ thể bắt đầu suy giảm chức năng, bao gồm tim, gan và thận. Đây là dấu hiệu điển hình của tình trạng nhiễm độc nặng toàn thân. Nhờ được cấp cứu tích cực và theo dõi đặc biệt, người bệnh mới tạm thời vượt qua giai đoạn nguy hiểm.
Sau quá trình xét nghiệm và phân tích mẫu bệnh phẩm, các bác sĩ xác định nguyên nhân gây ra tình trạng nguy kịch là do ngộ độc thực phẩm bởi vi khuẩn Bacillus cereus.
Đây là một loại vi khuẩn khá phổ biến trong môi trường tự nhiên, đặc biệt dễ phát triển trong các loại thực phẩm giàu tinh bột như cơm, mì, khoai tây, bánh mì… nếu được để ở nhiệt độ không phù hợp trong thời gian dài.
Điểm nguy hiểm của loại vi khuẩn này nằm ở chỗ chúng có thể sinh ra độc tố ngay trong thực phẩm mà không làm thay đổi rõ rệt mùi vị, màu sắc hay hình dạng. Điều này khiến người dùng rất khó nhận biết nguy cơ trước khi ăn.
Trong trường hợp này, phần cơm để lâu trong tủ lạnh hoặc có thể đã được làm nguội và bảo quản không đúng cách trước đó, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển và sinh độc tố.
Trong y học, tình trạng ngộ độc do Bacillus cereus thường được gọi là “hội chứng cơm rang”, vì nó hay xảy ra nhất ở các món cơm để nguội rồi chế biến lại.
Các chuyên gia cho biết hội chứng này được chia thành hai thể chính:
Thể gây nôn
Đây là dạng có thời gian ủ bệnh rất ngắn, chỉ từ khoảng 30 phút đến 6 giờ sau khi ăn. Người bệnh thường đột ngột buồn nôn dữ dội, nôn liên tục, có thể kèm đau bụng.
Độc tố gây ra thể bệnh này có khả năng chịu nhiệt rất cao, nghĩa là ngay cả khi cơm được rang lại hoặc hâm nóng, độc tố vẫn không bị phá hủy hoàn toàn nếu đã hình thành trước đó.
Trong các trường hợp nặng, tình trạng nôn ói kéo dài có thể dẫn đến mất nước, rối loạn điện giải, ảnh hưởng đến chức năng gan và tim.
Thể gây tiêu chảy
Thể này thường xuất hiện muộn hơn, từ 2 đến 36 giờ sau khi ăn thực phẩm nhiễm khuẩn. Người bệnh chủ yếu bị đau bụng quặn từng cơn, tiêu chảy nhiều lần trong ngày, đôi khi kèm sốt nhẹ hoặc mệt mỏi toàn thân.
Nguyên nhân là do độc tố ruột của Bacillus cereus tác động trực tiếp lên hệ tiêu hóa, gây rối loạn hấp thu và kích thích nhu động ruột quá mức.
Trong phần lớn trường hợp, thể này có thể tự hồi phục sau vài ngày, nhưng nếu mất nước nặng hoặc có bệnh nền, người bệnh vẫn có nguy cơ diễn biến xấu.
Nhiều người thường lầm tưởng rằng chỉ cần để cơm trong tủ lạnh là an toàn tuyệt đối. Tuy nhiên, thực tế không đơn giản như vậy.
Nếu cơm sau khi nấu không được làm nguội nhanh, vi khuẩn có thể bắt đầu sinh sôi ngay trong khoảng thời gian trước khi nhiệt độ giảm đủ thấp. Ngoài ra, việc để cơm trong hộp không kín, hoặc mở tủ lạnh nhiều lần cũng có thể làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn.
Quan trọng hơn, một số độc tố do vi khuẩn tạo ra có khả năng chịu nhiệt, nên việc rang lại hoặc hâm nóng cơm không thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ ngộ độc.
Điều này lý giải vì sao có những trường hợp thực phẩm “trông vẫn bình thường” nhưng vẫn gây bệnh nặng cho người ăn.
Các chuyên gia an toàn thực phẩm khuyến cáo người dân nên đặc biệt cẩn trọng với thực phẩm để qua đêm, nhất là các món giàu tinh bột như cơm và mì.
Nguyên tắc quan trọng nhất là ăn ngay sau khi nấu nếu có thể. Trong trường hợp cần bảo quản, thực phẩm nên được chia nhỏ, làm nguội nhanh và cho vào hộp kín trước khi đưa vào tủ lạnh.
Ngoài ra, không nên để cơm ở nhiệt độ phòng quá lâu, vì đây là điều kiện lý tưởng để vi khuẩn phát triển mạnh.
Bên cạnh đó, vệ sinh dụng cụ nấu ăn, tay và bề mặt bếp cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hạn chế lây nhiễm chéo vi khuẩn từ môi trường vào thực phẩm.
Ngoài cơm rang, nhiều loại thực phẩm khác cũng có thể gây nguy hiểm nếu bảo quản sai cách hoặc để quá lâu:
Hải sản như tôm, cua, cá, sò: dễ phân hủy protein, sinh ra chất gây rối loạn tiêu hóa và ảnh hưởng gan thận
Rau xanh đã nấu chín: có thể chuyển hóa nitrat thành nitrit nếu để lâu, gây hại cho sức khỏe
Sữa đậu nành: rất dễ nhiễm khuẩn nếu không sử dụng ngay sau khi nấu
Nấm và mộc nhĩ: nếu để qua đêm có nguy cơ sinh độc tố gây đau bụng, buồn nôn và tiêu chảy
Vụ việc người đàn ông hơn 50 tuổi suýt tử vong sau khi ăn cơm rang từ cơm để lâu trong tủ lạnh là lời cảnh báo rõ ràng về những rủi ro tiềm ẩn trong thói quen ăn uống hằng ngày. Điều đáng nói chỉ một sai lầm nhỏ trong bảo quản thực phẩm cũng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng, đặc biệt khi liên quan đến vi khuẩn và độc tố không thể nhận biết bằng mắt thường.
Để phòng ngừa ngộ độc thực phẩm, hãy rửa tay thường xuyên. Ngoài ra, hãy chế biến và bảo quản thực phẩm an toàn. Luôn tuân thủ các quy tắc dưới đây:
– Rửa tay ít nhất 20 giây bằng nước xà phòng ấm trước và sau khi chạm vào thịt sống, gia cầm, động vật có vỏ, cá, trứng hoặc nông sản.
– Rửa sạch tất cả các loại trái cây và rau quả trước khi ăn.
– Sử dụng riêng thớt để cắt/thái cá sống, thịt gia cầm hoặc thịt sống.
– Tất cả các dụng cụ và bề mặt phải được rửa bằng nước xà phòng ấm trước và sau khi sử dụng để chế biến thực phẩm. Có thể sử dụng dung dịch làm sạch chuyên biệt để khử trùng bề mặt và dụng cụ chế biến thực phẩm.
– Nấu chín thịt gia cầm, thịt bò và trứng trong thời gian thích hợp trước khi ăn.
– Giữ thịt sống, gia cầm, hải sản và nước thịt của chúng tránh xa các thực phẩm khác.
– Sử dụng nhiệt kế đo thịt để đảm bảo thực phẩm được nấu chín đến nhiệt độ bên trong thích hợp.
Cách chọn thực phẩm
– Không ăn bất kỳ thực phẩm nào được làm từ sữa chưa tiệt trùng.
– Không ăn bất kỳ thực phẩm nào làm từ trứng, gia cầm và thịt sống hoặc chưa nấu chín.
Cách bảo quản thực phẩm
Làm lạnh hoặc đông lạnh ngay các loại thực phẩm dễ hỏng, kể cả sống và chín. Nếu để ở nhiệt độ phòng quá 2 giờ, thực phẩm nên được coi là không an toàn để ăn.
Để trái cây, rau củ, thực phẩm nấu chín và thực phẩm chế biến tránh xa thịt sống và trứng sống.
Hãy vứt bỏ thức ăn nếu bạn không biết nó đã được để ngoài tủ lạnh bao lâu.
Tôi hỏi con trai, sau này con muốn làm gì. Cậu con trai 8 tuổi, không cần nghĩ lâu, trả lời ngay: 'Con muốn làm chú bộ đội'.
Câu trả lời đến nhanh như một phản xạ, có lẽ bởi từ nhỏ, con đã nghe nội kể về những người lính - những con người đã đi qua chiến tranh bằng lòng yêu nước và sự hy sinh thầm lặng.
Tôi nhìn con, vừa thấy thương, vừa thấy trách nhiệm, bởi để nói với một đứa trẻ về chiến tranh và cả hòa bình không phải là chuyện dễ.
Tháng Tư, người lớn nhắc nhiều đến ngày đất nước thống nhất. Những câu chuyện lịch sử, những thước phim cũ, những ký ức được kể lại. Nhưng với một đứa trẻ 8 tuổi, "chiến tranh" là khái niệm rất xa. Con không biết thế nào là bom rơi, không hiểu cảm giác chia ly, càng không hình dung được cái giá của độc lập. Có lẽ, đó chính là điều may mắn nhất.
Tôi không muốn kể với con về chiến tranh bằng những hình ảnh đau thương mình gom nhặt suốt hơn 40 năm. Tôi chọn cách khác. Tôi nói với con rằng, ngày xưa, đất nước mình có lúc không được yên. Khi ấy, có những người đã phải rời gia đình, đi rất xa, để giữ cho đất nước này được bình yên như hôm nay. Họ không phải là những người thích đánh nhau, mà là những người muốn bảo vệ.
Nghe kể chuyện xưa, cậu con thường im lặng, chăm chú nghe, thi thoảng lại hỏi: "Vậy bây giờ mình còn phải đánh nhau không ba?". Tôi lắc đầu. "Không. Bây giờ là lúc mình giữ gìn hòa bình".
Con lại hỏi: "Giữ bằng cách nào?". Tôi chợt nhận ra, câu hỏi của con cũng chính là câu hỏi của người lớn, chỉ là chúng ta ít khi nói ra. Giữ hòa bình không chỉ là việc của những người lính. Giữ hòa bình còn là cách mỗi người sống với nhau mỗi ngày.
Tôi nói với con rằng nếu con muốn làm chú bộ đội thì trước hết con phải học cách không làm tổn thương người khác: không đánh bạn, không nói lời ác ý, không giành giật... Một người biết kiềm chế cơn giận của mình, biết nhường nhịn, biết lắng nghe - đó cũng là một người đang góp phần giữ hòa bình. Con có vẻ chưa hiểu hết, nhưng gật đầu.
Tôi kể thêm cho con nghe về ông cố. Rằng ngày xưa ông cũng từng là người lính. Ông không kể nhiều về những trận đánh, mà chỉ hay nhắc đến đồng đội, đến những ngày hành quân, đến cái đói, cái rét và cả niềm vui rất nhỏ khi được nhận một lá thư từ quê nhà. Ông cũng không nói nhiều về chiến thắng, mà nói nhiều về nỗi nhớ. Có lẽ, người đã đi qua chiến tranh thường không muốn kể lại sự khốc liệt. Họ chỉ mong những điều đó không lặp lại.
Thực ra, giáo dục lòng yêu nước cho con không phải là dạy con những điều lớn lao mà là dạy con sống tử tế, bởi tôi tin, mỗi người tử tế là một người biết tôn trọng người khác. Mỗi người tử tế là một người không gây tổn thương. Và khi đủ nhiều người tử tế, xã hội sẽ ít đi những xung đột, ít đi những mầm mống của bạo lực.
Yêu nước, ở một nghĩa rất bình dị là sống sao cho đất nước này trở nên tốt đẹp hơn, bắt đầu từ những điều rất nhỏ. Là không xả rác bừa bãi. Là biết nói lời cảm ơn, xin lỗi. Là không gian dối. Là biết giúp đỡ người khác khi có thể...
Tất cả những điều ấy nghe có vẻ không liên quan đến "hòa bình" nhưng thật ra đó chính là nền tảng của hòa bình.
Thật vậy, một xã hội đầy những người nóng giận, ích kỷ, thiếu trách nhiệm thì dù không có chiến tranh, cũng khó mà gọi là bình yên. Ngược lại, một xã hội nơi con người biết nghĩ cho nhau, biết dừng lại trước khi làm điều sai thì đó đã là một dạng hòa bình rất sâu chắc.
Buổi tối ít ỏi của chuyến về quê trước lễ, trước khi đi ngủ, con lại hỏi tôi: "Sau này con có được làm chú bộ đội không ba?". Tôi nói: "Được chứ. Nhưng dù con làm gì, con cũng có thể là người giữ hòa bình".
Con cười, có lẽ cậu chưa hiểu hết. Nhưng tôi tin, những điều này sẽ lớn dần trong con theo cách rất tự nhiên như tôi từng nghe ngoại kể chuyện hòa bình, thống nhất thuở ấu thơ.
Tháng Tư, với người lớn, là ký ức nhưng với con, tháng Tư nên là một lời nhắc nhở, rằng hòa bình không phải là điều sẵn có mãi mãi mà cần được giữ gìn, mỗi ngày, bằng cách chúng ta sống với nhau. Và nếu một ngày nào đó, con vẫn muốn trở thành một người lính, tôi sẽ nói thêm với con một điều là, người lính dũng cảm không chỉ là người biết cầm súng mà còn là người biết giữ cho lòng mình không có chiến tranh.
Tập thể dục để khỏe hơn là điều ai cũng mong muốn, nhưng vận động sai cách đôi khi lại gây tác dụng ngược. Trường hợp của người đàn ông 56 tuổi là lời cảnh báo đáng chú ý.
Nghe tin cha mình bất ngờ phải nhập viện vì xuất huyết não, con trai ông Vương (56 tuổi, sống tại Hà Nam, Trung Quốc) vội vàng chạy đến bệnh viện trong tuyệt vọng. Anh không thể tin được chuyện đang xảy ra: "Bố tôi ngày nào cũng đi bộ, sức khỏe rất tốt. Sao lại có thể như vậy được?".
Sau khi nghỉ hưu, ông Vương bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến sức khỏe. Vì từng được cảnh báo có huyết áp cao, ông tin rằng duy trì thói quen đi bộ sẽ giúp kiểm soát bệnh và bảo vệ mạch máu.
Mỗi ngày, ông đều đặn đi bộ vào buổi sáng khoảng một tiếng, chiều tối tiếp tục vận động thêm 30 phút đến một tiếng. Dù thời tiết nóng hay lạnh, chỉ cần cơ thể không quá mệt mỏi, ông gần như không bỏ ngày nào.
Gia đình cũng rất ủng hộ thói quen này. Mọi người nhận thấy sau khi đi bộ, ông ăn uống ngon miệng hơn, ngủ tốt hơn và tinh thần cũng vui vẻ hơn.
Thế nhưng, một buổi sáng, do hôm trước cảm thấy hơi mệt nên ông thức dậy muộn. Không kịp ăn sáng, ông vội ra ngoài đi bộ như thường lệ.
Khoảng 30 phút sau, ông bất ngờ xuất hiện triệu chứng chóng mặt, đau đầu rồi ngã quỵ trên đường. Những người xung quanh nhanh chóng gọi cấp cứu, nhưng dù được đưa đến bệnh viện, ông vẫn không qua khỏi do tình trạng xuất huyết não diễn tiến quá nhanh.
Tại viện sau khi tìm hiểu thói quen tập luyện của bệnh nhân, bác sĩ cho rằng vấn đề không nằm ở việc đi bộ, mà nằm ở cách ông duy trì hoạt động này. Với người trung niên, đặc biệt là những người có huyết áp cao hoặc bệnh lý nền, việc vận động không phù hợp có thể làm tăng nguy cơ xảy ra các biến cố tim mạch, mạch máu não.
Bác sĩ tiếc nuối nói rằng: "Đi bộ sai cách đôi khi còn gây hại hơn là nghỉ ngơi", theo Sohu.
Điều này không có nghĩa là mọi người nên lười vận động, mà là cần hiểu giới hạn của cơ thể và tập luyện đúng phương pháp.
Từ những trường hợp vận động chưa đúng cách, các chuyên gia cảnh báo rằng không phải cứ chăm chỉ tập luyện là sẽ nhận được lợi ích. Nếu lựa chọn sai thời điểm, cường độ hoặc cố ép cơ thể vượt quá giới hạn, việc tập luyện có thể phản tác dụng.
Nhiều người có thói quen vừa thức dậy đã tập thể dục để "đốt mỡ" hoặc rèn sức khỏe. Tuy nhiên, với người trung niên, cao tuổi hoặc có bệnh nền, đây có thể không phải lựa chọn phù hợp.
Sau một đêm dài, cơ thể chưa được bổ sung năng lượng, đường huyết có thể thấp hơn bình thường. Việc vận động với cường độ cao khi bụng rỗng dễ gây mệt mỏi, chóng mặt, hạ đường huyết, đặc biệt nguy hiểm với người có vấn đề về tim mạch hoặc huyết áp.
Sau bữa ăn, cơ thể cần thời gian để tập trung cho quá trình tiêu hóa. Nếu lập tức vận động mạnh, hệ tiêu hóa có thể bị ảnh hưởng, gây cảm giác đầy bụng, khó chịu hoặc làm tình trạng trào ngược ở một số người trở nên nghiêm trọng hơn.
Cách tốt hơn là nghỉ ngơi khoảng 30 phút sau ăn rồi mới bắt đầu đi bộ nhẹ nhàng.
Không ít người đặt mục tiêu phải đi 10.000 bước mỗi ngày và xem đó là tiêu chuẩn bắt buộc. Tuy nhiên, con số này không phù hợp với tất cả mọi người.
Khi cơ thể chưa thích nghi, việc ép bản thân đi quá nhiều có thể gây áp lực lên tim mạch, đầu gối, cổ chân và hệ cơ xương khớp. Người lớn tuổi hoặc người có bệnh nền nên ưu tiên sự đều đặn, thoải mái thay vì chạy theo số bước.
Tập luyện chỉ có lợi khi cơ thể ở trạng thái phù hợp. Khi đang sốt, mất sức, chóng mặt, huyết áp chưa ổn định hoặc bệnh mãn tính đang diễn tiến, việc cố gắng vận động có thể khiến cơ thể thêm căng thẳng.
Lúc này, nghỉ ngơi và theo dõi sức khỏe mới là lựa chọn an toàn hơn.
- Không nên đi bộ khi bụng đói ngay sau khi thức dậy, đặc biệt với người cao tuổi hoặc có bệnh nền. Có thể lựa chọn thời điểm cơ thể tỉnh táo, đã bổ sung năng lượng.
- Sau khi ăn nên nghỉ ngơi một khoảng thời gian rồi mới vận động nhẹ.
- Người trẻ khỏe có thể duy trì thời lượng và cường độ cao hơn, trong khi người trung niên, cao tuổi nên ưu tiên đi bộ vừa sức.
- Không nên tập ngoài trời khi thời tiết quá nóng, quá lạnh hoặc khi cơ thể đang không khỏe.
- Người có bệnh tim mạch, huyết áp không ổn định hoặc từng có biến cố mạch máu cần tham khảo ý kiến bác sĩ để lựa chọn mức vận động phù hợp.
Đang tưới rau, bà Trần Thị Thức, 70 tuổi, ở Quảng Trị nghe tiếng chén bát vỡ trong nhà. Chạy vào, bà Thức thấy cháu nội 7 tuổi chảy máu trán. Cậu bé bị em trai 5 tuổi ném cốc thủy tinh trúng đầu do tranh chiếc điều khiển tivi. Bà gọi hàng xóm nhờ đưa cháu đến trạm y tế khâu vết thương. Xong việc, người phụ nữ 70 tuổi lại phải vội vã cơm nước, tắm giặt cho các cháu đến tối muộn.
"Sang năm con có nhờ, tôi cũng không nhận chăm các cháu nữa", bà nói.
Những năm trước, con dâu bà là chị Thanh, 34 tuổi, ở Hà Nội làm tự do nên có thời gian đưa con về chơi với hai bên nội ngoại. Năm nay, do chuyển sang làm giờ hành chính, ngay đầu kỳ nghỉ hè chị gửi hai con về quê nhờ mẹ chồng chăm sóc.
Chị nghĩ các con đã biết tự chủ sinh hoạt nên bà không vất vả. Vợ chồng chị cũng muốn các cháu có dịp gần gũi, giúp bà đỡ buồn. Trước khi đi, chị biếu mẹ chồng 5 triệu đồng để phụ tiền ăn uống, sữa bánh cho các cháu.
Từ ngày hai cháu về, cuộc sống của bà Thức thay đổi. Vốn quen những bữa cơm đạm bạc, giờ bà phải đau đầu nghĩ thực đơn từ tối hôm trước cho các cháu. Nhưng nhiều bữa hai đứa trẻ đòi ăn gà rán, mì Ý - những món khó mua ở quê.
Điều khiến bà mệt mỏi là các cháu hiếu động, xem tivi, chạy nhảy và cãi nhau liên tục. Những ngày nắng nóng, bà muốn chợp mắt một lát cũng không thể vì tiếng khóc cười, la hét vang khắp nhà. "Tuổi này sức khỏe không còn như trước. Trông cháu cả ngày thực sự quá sức", bà kể.
Áp lực "đón khách nhí ngày hè" không chỉ diễn ra ở các vùng nông thôn. Tại Hà Nội, vợ chồng chị Thu Hà, 32 tuổi, cũng trải qua hai tuần đau đầu khi 4 đứa cháu con của hai chị chồng lên chơi.
Sống trong căn hộ chung cư 70 m2, hai con của chị Hà phải nhường chỗ, sang ngủ cùng bố mẹ. Giờ giấc sinh hoạt của cả nhà bị đảo lộn vì các cháu thức khuya, ngủ muộn. Tám người dùng chung một phòng vệ sinh nên sáng nào cũng phải xếp hàng. Tiền điện, nước tăng gấp đôi, tiền chợ tăng đáng kể, chưa tính các khoản đưa cháu đi chơi cuối tuần.
"Tôi muốn cho các cháu trải nghiệm, nhưng thực sự mệt và tốn kém", chị Hà cho biết. Ban đầu, gia đình chị chồng xin gửi con một tuần. Khi họ ngỏ ý gửi tiền ăn, chị Hà từ chối, nghĩ ''không đáng bao nhiêu''. Hết hạn, các cháu xin ở lại thêm và được mẹ đồng ý.
Quá áp lực, chị Hà đề nghị chồng nói chuyện để các chị đón con về, nhưng chồng chị khuyên vợ cố thêm vài ngày vì nể. Bất đồng khiến hai vợ chồng xảy ra mâu thuẫn.
Tiến sĩ xã hội học Phạm Thị Thúy (Học Viện Chính trị khu vực 2, TP HCM) cho rằng có hai trường hợp gửi con về quê nghỉ hè. Nhóm thứ nhất đa phần là công nhân, người lao động xa quê kiệt quệ kinh tế và thiếu thời gian trong ba tháng hè. "Không phải gia đình nào gửi con cũng vì tâm lý ỷ lại hay xem nhẹ trách nhiệm", bà nói.
Khi thực hiện chương trình "Nhà máy thân thiện với gia đình", bà Thúy từng gặp nhiều công nhân khóc khi biết mình đang làm phiền cha mẹ già, người thân, không yên tâm khi gửi con, nhưng không còn lựa chọn khác.
Khảo sát của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam (2023-2024) về công nhân có con nhỏ tại nhiều tỉnh, thành, cũng cho thấy 95,5% lao động nữ di cư đã có con. Trong đó, 31,6% người có con nhỏ gửi về quê nhờ người thân gia đình chăm sóc; 40,5% gửi con về quê tạm thời, sau khi ổn định sẽ đón con lên. 29,5% cho rằng gửi con về quê là bắt buộc, vì cha mẹ không có điều kiện nuôi dạy, chăm sóc trẻ. 23.8% cho biết gửi con về quê là đương nhiên.
Nhóm thứ hai, theo bà Thúy, là những gia đình không gặp vấn đề tài chính, muốn gửi con để vun đắp tình cảm. Dù không gửi tiền, họ dùng cách khác để bù đắp. Tuy nhiên, giống như bà Thức, tiền bạc chỉ là một phần, gánh nặng chăm sóc mới là vấn đề lớn.
Nhiều bậc cha mẹ gửi con thiếu sự trao đổi với người nhận về đặc điểm của con mình, không lường trước những bất cập hay phiền toái có thể gây nên khi đến sống với người khác. Họ cũng quên nhắc nhở con tuân thủ nếp sinh hoạt của gia đình tiếp nhận. Cả hai bên, vì cả nể, thiếu sự trao đổi thẳng thắn về chuyện tiền bạc.
"Người không phải cha mẹ, đặc biệt là ông bà khó theo kịp sự hiếu động của trẻ, khó kiểm soát việc sử dụng thiết bị điện tử và khó lường trước các nguy cơ tai nạn cho trẻ", bà Thúy nói.
Chuyên gia tâm lý Nguyễn Thị Tâm, Trung tâm đào tạo và ứng dụng khoa học tâm lý Hồn Việt (TP HCM), cho biết phụ nữ là nhóm chịu áp lực lớn nhất. Họ vừa đi làm, vừa nấu nướng, chăm sóc trẻ và quản lý các khoản chi. Trong khi đó, tâm lý cả nể dù đã quá sức khiến nhiều người không dám từ chối. Sự bức bối tích tụ lâu ngày dễ dẫn đến mâu thuẫn gia đình.
Trong vụ việc bé trai bị em ném cốc trúng đầu, bà Thức ban đầu giấu sự việc. Khi gọi video, thấy con phải băng trán, chị Thanh mới biết chuyện. "Cháu về thì mẹ vui, nhưng cũng mệt", bà Thức đành nói thật với con dâu sau một tháng hè. Chị Thanh chạnh lòng, nhưng cũng áy náy với mẹ.
Chị Thu Hà sau một thời gian cam chịu đã nhắn tin cho các chị chồng, báo bận, không thể chăm các cháu. Hai chị chồng đến đón con về với vẻ không vui.
Theo các chuyên gia, ông bà hay người thân không có nghĩa vụ nhận trông cháu. Việc chăm sóc trẻ trong kỳ nghỉ hè chỉ nên diễn ra khi người nhận sẵn sàng về sức khỏe, tài chính và không gian sống. Nếu quá sức, người nhận nên trao đổi thẳng thắn.
Về phía cha mẹ, cần chủ động chia sẻ tiền bạc, chuẩn bị đồ dùng và thường xuyên hỗ trợ. Trước khi gửi con đi, cha mẹ cần dạy trẻ tuân thủ giờ giấc và tôn trọng nếp sinh hoạt của gia đình tiếp nhận.
Biết không nên, nhưng chị Thanh không thể nghỉ việc ở nhà trông con nên đành cầu cứu bà ngoại. Tuần trước, mẹ chị đã sang thông gia, đón cháu về. ''Nếu không ổn, tôi đón con lên rồi tìm chỗ giữ trẻ'', chị nói.
Chị Trần Thị Thủy, 39 tuổi, ở Thanh Hóa, nói sẽ không bao giờ gửi con đến nhà người thân nghỉ hè một mình sau trải nghiệm cách đây ba năm.
Vợ chồng chị có hai con trai đang học tiểu học. Mùa hè năm đó, em gái ở Hà Nội, cũng có hai con trạc tuổi, ngỏ ý đón các cháu lên chơi hai tuần. Sau vài ngày, việc trông bốn đứa trẻ khiến em gái chị gần như kiệt sức. Ban ngày phải theo sát các cháu, tối lại dọn dẹp, chuẩn bị cơm nước. Dự định để các cháu ở chơi hai tuần nhưng hết nửa thời gian, em chị đã đưa các cháu về.
"Lúc cho con đi, tôi khá chủ quan không dặn dò kỹ, cũng không nghĩ môi trường sống ở chung cư có nhiều quy tắc khác với ở quê", chị Thủy nói.
Sau trải nghiệm đó, hai chị em đều cho rằng đã đánh giá thấp những khó khăn khi để nhiều trẻ cùng sinh hoạt trong một không gian chật hẹp. Nếu muốn các con lên Hà Nội chơi vào dịp hè, chị Thủy sẽ đi cùng, thuê chỗ ở gần nhà em gái để tiện trông nom.
