Thận là một trong những cơ quan quan trọng nhất của cơ thể người nhưng lại thường bị ngó lơ. Bác sĩ Y học chức năng Lưu Bác Nhân (Đài Loan) cho biết, nhiều người lầm tưởng rằng thận “hỏng” là do ăn quá mặn. Trên thực tế, kẻ sát nhân thầm lặng hủy hoại thận đáng sợ hơn nhiều chính là việc kiểm soát đường huyết, huyết áp và mỡ máu kém, đặc biệt là trong chế độ ăn uống hàng ngày ẩn chứa rất nhiều “bẫy ngầm”.
Bác sĩ Lưu Bác Nhân cho biết, rất nhiều người đang vô tình thực hiện các hành vi gây tổn hại cho thận mà không hề hay biết. Bản chất của bệnh thận mạn không giống như bệnh cảm cúm khiến người ta cảm thấy “đau” hay “phát bệnh” ngay lập tức. Thận thường bị phá hủy một cách âm thầm, lặng lẽ chịu đựng cho đến một ngày bệnh đột ngột chuyển biến rất nặng.
Đặc biệt, mọi người hay nghĩ thận hỏng là do ăn quá mặn, nhưng “kẻ sát nhân” thực sự đáng sợ hơn lại là tình trạng kiểm soát kém ba chỉ số: đường huyết, huyết áp và mỡ máu (hay còn gọi là hội chứng “tam cao”).
Hội chứng “tam cao” tàn phá thận như thế nào?
Bác sĩ Lưu Bác Nhân giải thích cụ thể về cơ chế tàn phá của ba yếu tố này:
Đường huyết cao
Bệnh thận do tiểu đường là nguyên nhân gây suy thận phổ biến nhất trên toàn thế giới. Tình trạng đường huyết cao kéo dài sẽ khiến các vi mạch máu trong thận bị dày lên, xơ cứng, làm cho cầu thận phải chịu áp lực lọc quá mức. Lâu dần, cầu thận sẽ bị kiệt quệ, xơ hóa và mất chức năng. Người bệnh sẽ không cảm thấy đau đớn và cũng không nhận được tín hiệu cảnh báo nào, nhưng thận đang bị lão hóa đi mỗi ngày.
Huyết áp cao
Các mạch máu trong thận nhỏ và mỏng như sợi tóc. Huyết áp cao đối với chúng giống như một vòi nước áp lực mạnh xả thẳng vào một đường ống nhỏ xíu. Tình trạng này kéo dài sẽ gây tổn thương mạch máu, viêm nội mạc, giảm độ đàn hồi và khiến dòng máu nuôi dưỡng thận bị kém đi, từ đó kéo chức năng thận sụt giảm không phanh.
Mỡ máu cao (Rối loạn mỡ máu)
Nhiều người nghĩ mỡ máu cao chỉ làm tăng nguy cơ tim mạch. Thế nhưng, bác sĩ Lưu nhấn mạnh rằng thận cũng có thể bị xơ vữa động mạch. Mạch máu càng xơ cứng và chật hẹp thì lưu lượng máu đến thận càng ít, chức năng thận khi đó giống như một vòi nước đang bị siết chặt lại từ từ.
Những “bẫy ngầm” hại thận trong chế độ ăn uống hàng ngày
Ngoài hội chứng “tam cao”, bác sĩ Lưu Bác Nhân cảnh báo văn hóa ăn uống hàng ngày chứa quá nhiều món ăn khiến thận phải “khiếp sợ”, như sau:
Đồ kho, gà rán, topping lẩu
Đây là sự kết hợp của hàm lượng natri cao và phụ gia phốt phát. Phospho vô cơ trong thực phẩm chế biến sẵn có tỷ lệ hấp thụ cực kỳ cao, thận không thể đào thải hết sẽ làm phospho trong máu tăng vọt. Trong khi đó, lượng natri cao sẽ dẫn đến phù nề, tăng huyết áp, khiến gánh nặng của thận tăng lên gấp bội.
Trà sữa, hồng trà sữa
Bột kem béo, bột sữa chứa một lượng lớn phospho vô cơ. Thêm vào đó, chế độ ăn nhiều đường khiến đường huyết biến động mạnh, làm tăng áp lực lên cầu thận.
Cơm hộp tiện lợi
Các món ăn này đều có vị đậm đà và hàm lượng natri cao. Việc ăn ngoài thường khiến cơ thể dung nạp lượng natri cao gấp hơn hai lần so với thức ăn tự nấu. Dung nạp lượng natri cao kéo dài chính là “chuyến tàu cao tốc” dẫn đến tăng huyết áp và suy giảm chức năng thận.
Đồ nướng và món ăn kiểu Hàn
Lượng protein quá nhiều kết hợp với hương vị quá đậm đà đều tạo ra áp lực đè nặng lên thận.
Rong biển, tảo bẹ, rau lang
Đây là những thực phẩm có hàm lượng kali cao. Đặc biệt khi bệnh nhân đã tiến triển sang giai đoạn 4, nếu kali không thể đào thải ra ngoài sẽ dễ dẫn đến loạn nhịp tim. Bác sĩ Lưu nhấn mạnh rằng không phải là không được ăn, mà là phải kiểm soát nghiêm ngặt khẩu phần ăn.
Chẳng hạn như xúc xích, thịt nguội, hotdog, cá viên/bò viên… Nhóm này chứa hàm lượng natri và phosphas rất cao, gây hại cho thận hơn nhiều so với việc ăn thịt tươi thông thường do khả năng hấp thụ phospho vô cơ của chúng là cực lớn.
Bác sĩ Lưu Bác Nhân chỉ ra rằng, rất nhiều người cả ngày chỉ uống từ 500-800 ml nước, chỉ cần không thấy chóng mặt hay khát là họ nghĩ không có vấn đề gì. Tuy nhiên, công việc của thận là “cô đặc máu”, việc uống quá ít nước giống như bắt thận phải lọc rác trong một nguồn nước bùn ô nhiễm. Thiếu nước khiến nước tiểu bị cô đặc, làm tăng gánh nặng cho thận, tăng nguy cơ sỏi thận, nhiễm trùng và bắt các cầu thận phải làm việc trong tình trạng áp lực kéo dài.
Bác sĩ Lưu giải thích, phần lớn người dân trưởng thành cần nạp từ 1.500-2.000 ml nước mỗi ngày. Riêng đối với bệnh nhân mắc bệnh thận mạn tính, lượng nước cần được bác sĩ chuyên khoa điều chỉnh phù hợp, nhưng tuyệt đối không phải càng uống ít càng tốt, đây là điều cần đặc biệt lưu ý.
Bác sĩ Lưu Bác Nhân nhấn mạnh, bệnh thận không đột ngột trở nên nghiêm trọng mà là kết quả của sự tích tụ những tổn thương nhỏ nhặt mỗi ngày. Việc cứu vãn và bảo vệ thận không thể chỉ dựa vào bác sĩ. Bốn cốt lõi thực sự để bảo vệ cơ quan này chính là: kiểm soát tốt đường huyết, huyết áp, mỡ máu; tránh chế độ ăn nhiều natri, nhiều phospho, nhiều đường, nhiều protein; và quan trọng nhất là phải uống đủ nước.
Không chỉ tiện lợi và miễn phí, đi bộ mang lại vô số lợi ích. Tất cả những gì bạn cần làm là xỏ giày và bước ra khỏi cửa.
Có nhiều lý do tại sao đi bộ có thể là một hình thức hoạt động thể chất tuyệt vời. Theo BlueZones, các nghiên cứu gần đây cho thấy đi bộ ít nhất hai giờ mỗi tuần có thể giúp bạn sống lâu hơn và giảm nguy cơ mắc bệnh.
Nghiên cứu của Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ đã theo dõi 140.000 người lớn tuổi và báo cáo rằng những người đi bộ sáu giờ mỗi tuần có nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch, bệnh hô hấp và ung thư thấp hơn những người không hoạt động.
Thực tế, đi bộ ít nhất hai giờ mỗi tuần cũng có thể bắt đầu giảm nguy cơ mắc bệnh và giúp bạn sống lâu hơn, khỏe mạnh hơn.
Dưới đây là một vài lợi ích sức khỏe cụ thể của hoạt động này theo Verywell Health:
Cải thiện lượng đường trong máu
Theo nghiên cứu được công bố trên tạp chí Diabetologia, một chuyến đi bộ ngắn quanh khu phố sau khi ăn có thể giúp giữ lượng đường trong máu ổn định, đặc biệt nếu bạn bị đái tháo đường tuýp 2.
Theo đó, chỉ với 10 phút đi bộ sau bữa ăn, lượng đường trong máu của bệnh nhân đái tháo đường giảm trung bình 12% so với khi họ chỉ đi bộ 30 phút mỗi ngày.
"Đi bộ sử dụng các cơ lớn ở chân và thân, những cơ này cần rất nhiều năng lượng. Các cơ này sẽ sử dụng glucose trong máu để tạo năng lượng và lượng đường trong máu của bạn sẽ giảm xuống. Đi bộ sau bữa ăn cũng có thể giúp ngăn ngừa bệnh đái tháo đường ngay từ đầu”, Tiến sĩ Andrew Reynolds giải thích.
Giúp tim khỏe mạnh
Bạn không cần tập cardio quá sức để tăng cường sức khỏe tim mạch. Một nghiên cứu tổng hợp dữ liệu từ hơn 130.000 phụ nữ, được công bố trên Tạp chí của Trường Cao đẳng Tim mạch Hoa Kỳ, cho thấy những người đi bộ ít nhất 30 phút mỗi ngày đã giảm đáng kể nguy cơ suy tim.
Các nghiên cứu khác đã phát hiện ra rằng những người tập thể dục và hầu hết trong số họ là những người đi bộ, đã giảm huyết áp tâm thu trung bình gần 9mmHg, một sự cải thiện tương tự như thuốc, theo một phân tích tổng hợp trên Tạp chí Y học Thể thao Anh.
Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ cho biết, tập thể dục cường độ vừa phải, chẳng hạn như đi bộ nhanh, ít nhất 150 phút mỗi tuần là mức khuyến nghị để mang lại lợi ích cho tim mạch.
Cải thiện khả năng sinh sản
Đối với các cặp vợ chồng đang cố gắng thụ thai, đây là một lý do để bạn nên đi bộ. Các nhà nghiên cứu từ Đại học UMass Amherst đã phát hiện ra rằng những phụ nữ được xếp vào nhóm thừa cân và béo phì thường xuyên đi bộ ít nhất 10 phút mỗi lần có khả năng thụ thai cao gấp gần hai lần so với những người không đi dạo.
Các nhà nghiên cứu cho biết rằng việc có cân nặng không lành mạnh có liên quan đến mức độ viêm mãn tính cao hơn, có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản. Nhưng đi bộ làm giảm tình trạng viêm đó và cũng có thể làm giảm mức độ căng thẳng, cả hai lợi ích này đều làm tăng cơ hội mang thai.
Giảm nguy cơ sa sút trí tuệ
Nghiên cứu đã chỉ ra rằng những người đi bộ thường xuyên (khoảng 3 đến 5 lần mỗi tuần, mỗi lần 30 đến 40 phút) có nguy cơ sa sút trí tuệ thấp hơn đáng kể so với những người không tập thể dục.
Điều này có thể là do đi bộ giúp cải thiện lưu lượng máu, từ đó giúp cải thiện nhận thức, nhưng cần nhiều nghiên cứu hơn để giải thích những lợi ích tuyệt vời của việc đi bộ đối với sức khỏe não bộ.
Thúc đẩy giảm cân
Mặc dù đôi khi bị bỏ qua, đi bộ là một cách tuyệt vời để tăng cường vận động và giúp bạn giảm cân.
Cải thiện tâm trạng
Cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng, tập thể dục thường xuyên như đi bộ có thể giúp cải thiện tâm trạng của bạn, ngay lập tức và về lâu dài. Thêm vào đó, việc đi dạo ngoài trời có thể giúp bạn dành nhiều thời gian hơn ở thiên nhiên, điều này đã được chứng minh là có lợi cho sức khỏe tinh thần và giúp bạn giảm căng thẳng.
Đại diện Bệnh viện Từ Dũ cho biết trước khi biến chứng xảy ra, thai kỳ của bệnh nhân hoàn toàn thuận lợi. Ngày 17/6, khi thai được 39 tuần 5 ngày, sản phụ sinh mổ do vỡ ối, nhịp tim thai bất thường. Bé gái chào đời khỏe mạnh, nặng 3,1 kg.
Ba ngày sau sinh, sức khỏe người mẹ gần như hồi phục hoàn toàn, ăn uống bình thường, vết mổ khô, không sốt. Tuy nhiên, chiều 19/6, chị bất ngờ mệt lả rồi ngất xỉu. Kíp trực lập tức hồi sức chống sốc. Lúc này, bệnh nhân suy hô hấp nặng, độ bão hòa oxy trong máu chỉ còn 86%, huyết áp tụt xuống 85/50 mmHg, tim đập nhanh và rối loạn khoảng 220 lần mỗi phút. Khi chuyển đến khoa Hồi sức Bệnh viện Từ Dũ, tình trạng tiếp tục xấu đi, bệnh nhân tím tái, vã mồ hôi, huyết áp tụt còn 60/40 mmHg, nguy cơ ngừng tuần hoàn.
Siêu âm tim tại giường cho thấy huyết khối trong buồng tim phải của bệnh nhân kèm giãn thất phải và dấu hiệu tăng áp động mạch phổi. Siêu âm Doppler mạch máu chi dưới phát hiện thêm huyết khối tĩnh mạch khoeo chân phải. Các bác sĩ xác định nguy cơ rất cao thuyên tắc phổi - tình trạng cục máu đông di chuyển lên động mạch phổi, bệnh nhân có thể tử vong trong thời gian rất ngắn.
Bác sĩ Bệnh viện Từ Dũ hội chẩn khẩn với chuyên gia tim mạch của Bệnh viện Chợ Rẫy, thống nhất chuyển viện để can thiệp chuyên sâu. Ngay sau khi chuyển đến Bệnh viện Chợ Rẫy, bệnh nhân rơi vào tình trạng huyết động mất ổn định. Êkíp phải lập tức hồi sức tim phổi và thiết lập VA-ECMO - phương pháp hỗ trợ tuần hoàn và hô hấp ngoài cơ thể thường áp dụng cho các ca nguy kịch.
Điểm đặc biệt của ca này là bệnh nhân được duy trì theo mô hình Awake ECMO - hỗ trợ tuần hoàn ngoài cơ thể nhưng chưa cần đặt nội khí quản. Cách tiếp cận này giúp hạn chế nguy cơ tổn thương phổi và các biến chứng liên quan đến thở máy.
Sau 48 giờ điều trị tích cực, huyết động bệnh nhân dần ổn định. Ngày 24/6, khi tình trạng sức khỏe bệnh nhân cho phép, các bác sĩ phẫu thuật lấy huyết khối động mạch phổi, sau đó tiếp tục hỗ trợ ECMO thêm 4 ngày. Hiện sản phụ hồi phục gần như hoàn toàn.
Thuyên tắc phổi là một trong những biến chứng sản khoa cực kỳ nguy hiểm, có thể xảy ra trong thai kỳ hoặc giai đoạn hậu sản. Nguyên nhân thường liên quan tình trạng tăng đông máu sinh lý ở phụ nữ mang thai, đặc biệt sau phẫu thuật hoặc thời gian nằm bất động kéo dài.
Các dấu hiệu cảnh báo gồm khó thở đột ngột, đau ngực, tim đập nhanh, chóng mặt hoặc ngất xỉu. Nhận diện sớm triệu chứng và xử trí khẩn cấp có ý nghĩa quyết định trong cứu sống người bệnh.
PGS.TS.BS Nguyễn Anh Tuấn, Phó viện trưởng Phẫu thuật Tiêu hóa, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, cho biết bữa tối đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát cân nặng. Nếu ăn đúng cách, bạn có thể duy trì vóc dáng, thậm chí hỗ trợ giảm cân. Ngược lại, ăn sai cách vào buổi tối có thể dẫn đến tăng cân, tích tụ mỡ bụng và các vấn đề sức khỏe khác.
Nguyên tắc ăn tối hỗ trợ kiểm soát cân nặng
- Ăn trước 19h: Ăn tối sớm giúp cơ thể có thời gian tiêu hóa và đốt cháy calo trước khi ngủ. Nếu ăn muộn, cơ thể dễ dàng tích tụ mỡ thừa do ít hoạt động vào ban đêm.
- Chọn thực phẩm ít calo, dễ tiêu hóa: Ưu tiên thực phẩm giàu chất xơ, protein nạc và carbohydrate phức hợp. Tránh thực phẩm nhiều dầu mỡ, tinh bột tinh chế, hoặc chứa đường.
- Kiểm soát khẩu phần: Không nên ăn quá no, chỉ ăn đủ để không còn cảm giác đói. Một bữa tối lành mạnh nên chiếm khoảng 20-25% tổng lượng calo hàng ngày.
- Tránh đồ uống nhiều calo: Không uống nước ngọt, trà sữa, hoặc rượu bia vào buổi tối vì chúng chứa nhiều calo rỗng và làm chậm quá trình tiêu hóa.
Những thực phẩm nên ăn vào buổi tối
- Giàu protein: Những thực phẩm như ức gà, cá hồi, cá trắng, trứng luộc giàu dinh dưỡng và cung cấp protein nạc giúp no lâu, dễ tiêu hóa, hỗ trợ phục hồi cơ bắp.
- Rau xanh: Bông cải xanh, cải bó xôi, bí xanh, dưa leo, cần tây: Giàu nước và chất xơ, giúp giảm cảm giác thèm ăn, ngăn ngừa tích tụ mỡ thừa.
- Carbohydrate phức hợp (ít tinh bột): Khoai lang, yến mạch, gạo lứt hoặc quinoa: Cung cấp năng lượng mà không gây tăng đột biến đường huyết.
- Thực phẩm giàu chất béo lành mạnh: Hạt óc chó, hạt hạnh nhân (một lượng nhỏ) cung cấp chất béo tốt và giảm cảm giác đói. Dầu ô liu, bơ hỗ trợ chuyển hóa và cung cấp năng lượng lành mạnh.
- Thức uống: Nước lọc, trà xanh không đường, hoặc nước chanh ấm giúp thanh lọc cơ thể và tăng cường trao đổi chất.
Những thực phẩm cần tránh vào buổi tối
- Thực phẩm nhiều đường: Bánh kẹo, kem, nước ngọt làm tăng đột biến đường huyết, dễ tích mỡ.
- Tinh bột tinh chế: Gạo trắng, bánh mì trắng hoặc mì ống chứa nhiều calo nhưng ít dinh dưỡng, dễ gây tích mỡ bụng.
- Thực phẩm chiên rán: Đồ ăn nhiều dầu mỡ khó tiêu hóa, gây đầy bụng và tích lũy mỡ thừa.
- Đồ ăn nhanh: Pizza, gà rán, snack không chỉ chứa calo cao mà còn nhiều muối, gây giữ nước và tăng cân.
Bên cạnh dinh dưỡng, bạn cần duy trì những thói quen lành mạnh trước khi ngủ có thể giúp đốt cháy calo nhiều hơn, từ đó giảm cân nhanh hơn như tập thể dục nhẹ nhàng bằng việc đi bộ 15-20 phút sau bữa tối để hỗ trợ tiêu hóa và đốt cháy calo; Tập yoga nhẹ giúp thư giãn và giảm căng thẳng.
Thiếu ngủ làm tăng hormone ghrelin (gây đói) và giảm hormone leptin (giảm cảm giác no), dễ dẫn đến ăn khuya và tăng cân, vì vậy, cần ngủ đủ giấc. Đặc biệt là không ăn khuya, bởi ăn khuya làm tăng nguy cơ tích tụ mỡ thừa vì cơ thể không đốt cháy calo hiệu quả khi bạn nghỉ ngơi.
