Hơn 50 năm trôi qua nhưng câu chuyện của thời bao cấp luôn để lại nhiều cảm xúc cho những người đã sống ở giai đoạn đó. Trên một số nhóm tổng hợp tư liệu xưa, các hình ảnh về giai đoạn này thường được chia sẻ, gợi hoài niệm.
Do cuộc sống khó khăn, nhiều người phải làm thêm đủ công việc để mưu sinh. Một số nghề đã trở nên phổ biến bởi đáp ứng được nhu cầu của người dân khi ấy, trong đó có bơm mực bút bi (ảnh). Bức hình do nhà báo Daniel Roussel chụp năm 1985, trong thời gian là phóng viên thường trú của tờ L’Humanité (Nhân đạo) tại Việt Nam.
Thời bao cấp, bút bi không phổ biến nên khi hết mực, người dùng tìm cách tái sử dụng. Trên nhiều con phố như Hàng Ngang, Hàng Đào (Hà Nội) từng xuất hiện những cửa hàng bơm mực bút bi. Ở đây, người bán dùng ống tiêm để bơm mực, có các loại màu như xanh tím than, đỏ, đen tùy theo yêu cầu của khách.
Hơn 50 năm trôi qua nhưng câu chuyện của thời bao cấp luôn để lại nhiều cảm xúc cho những người đã sống ở giai đoạn đó. Trên một số nhóm tổng hợp tư liệu xưa, các hình ảnh về giai đoạn này thường được chia sẻ, gợi hoài niệm.
Do cuộc sống khó khăn, nhiều người phải làm thêm đủ công việc để mưu sinh. Một số nghề đã trở nên phổ biến bởi đáp ứng được nhu cầu của người dân khi ấy, trong đó có bơm mực bút bi (ảnh). Bức hình do nhà báo Daniel Roussel chụp năm 1985, trong thời gian là phóng viên thường trú của tờ L’Humanité (Nhân đạo) tại Việt Nam.
Thời bao cấp, bút bi không phổ biến nên khi hết mực, người dùng tìm cách tái sử dụng. Trên nhiều con phố như Hàng Ngang, Hàng Đào (Hà Nội) từng xuất hiện những cửa hàng bơm mực bút bi. Ở đây, người bán dùng ống tiêm để bơm mực, có các loại màu như xanh tím than, đỏ, đen tùy theo yêu cầu của khách.
Một phụ nữ thực hiện công việc đổ mực bút bi qua ống kính của nhà báo, nhiếp ảnh gia Philip Jones Griffiths.
Giai đoạn bao cấp là những năm 1964-1975 ở miền Bắc và 1976-1986 trên cả nước. Thời điểm này, hầu hết sinh hoạt kinh tế đều được nhà nước phân phối theo chế độ tem phiếu, sổ gạo.
Một phụ nữ thực hiện công việc đổ mực bút bi qua ống kính của nhà báo, nhiếp ảnh gia Philip Jones Griffiths.
Giai đoạn bao cấp là những năm 1964-1975 ở miền Bắc và 1976-1986 trên cả nước. Thời điểm này, hầu hết sinh hoạt kinh tế đều được nhà nước phân phối theo chế độ tem phiếu, sổ gạo.
Nhà ngoại giao John Ramsden chụp một cửa hàng rút lốp xe đạp trên phố Trần Xuân Soạn. Tác phẩm từng được ông giới thiệu trong sách Hà Nội một thời (2016), khắc họa nhịp sống Hà Nội cách đây hơn 40 năm.
Những năm 1980, xe đạp là phương tiện di chuyển chủ yếu, cũng là tài sản quý của người dân. Tuy nhiên, lốp là mặt hàng khan hiếm, đôi khi phải bốc thăm nhiều lần mới có. Vì vậy, thay vì vứt bỏ những chiếc lốp xe cũ, mọi người thường tìm đến dịch vụ rút lốp để tái sử dụng.
Nhà sử học Dương Trung Quốc từng viết trong sách: ”Có được cái xe đạp đã khó, mua được phụ tùng thay thế càng không dễ. Đôi khi xảy ra nghịch lý: Xe đạp của mình có cỡ vành 650 mm lại được cơ quan phân phối cho cỡ lốp 680 mm, nên mới có dịch vụ rút lốp. Cắt ngắn cái đai bằng thép ở mép lốp (tanh) rồi rút ngắn cho vừa với vành. Có cả nghề đắp lốp: Tận dụng lốp mòn hay tanh rách, đắp lên những miếng cao su sống rồi cho vào khuôn ép nóng để dùng tiếp”.
Nhà ngoại giao John Ramsden chụp một cửa hàng rút lốp xe đạp trên phố Trần Xuân Soạn. Tác phẩm từng được ông giới thiệu trong sách Hà Nội một thời (2016), khắc họa nhịp sống Hà Nội cách đây hơn 40 năm.
Những năm 1980, xe đạp là phương tiện di chuyển chủ yếu, cũng là tài sản quý của người dân. Tuy nhiên, lốp là mặt hàng khan hiếm, đôi khi phải bốc thăm nhiều lần mới có. Vì vậy, thay vì vứt bỏ những chiếc lốp xe cũ, mọi người thường tìm đến dịch vụ rút lốp để tái sử dụng.
Nhà sử học Dương Trung Quốc từng viết trong sách: ”Có được cái xe đạp đã khó, mua được phụ tùng thay thế càng không dễ. Đôi khi xảy ra nghịch lý: Xe đạp của mình có cỡ vành 650 mm lại được cơ quan phân phối cho cỡ lốp 680 mm, nên mới có dịch vụ rút lốp. Cắt ngắn cái đai bằng thép ở mép lốp (tanh) rồi rút ngắn cho vừa với vành. Có cả nghề đắp lốp: Tận dụng lốp mòn hay tanh rách, đắp lên những miếng cao su sống rồi cho vào khuôn ép nóng để dùng tiếp”.
Người dân chen nhau mua hàng tại một quầy mậu dịch.
Thời bao cấp, hàng hóa khan hiếm, mọi đồ dùng thiết yếu, lương thực, thực phẩm đều được chia theo tem phiếu thì mậu dịch viên được coi là những người một thời thét ra lửa. Họ chủ yếu là con em trong ngành thương nghiệp, học lớp sơ cấp mậu dịch hai năm, hiểu biết về thương phẩm, cân hàng, nhập kho và cách phục vụ mới được đứng bán.
Người dân chen nhau mua hàng tại một quầy mậu dịch.
Thời bao cấp, hàng hóa khan hiếm, mọi đồ dùng thiết yếu, lương thực, thực phẩm đều được chia theo tem phiếu thì mậu dịch viên được coi là những người một thời thét ra lửa. Họ chủ yếu là con em trong ngành thương nghiệp, học lớp sơ cấp mậu dịch hai năm, hiểu biết về thương phẩm, cân hàng, nhập kho và cách phục vụ mới được đứng bán.
Một ông cụ dán dép ở vỉa hè qua ống kính John Ramsden.
Cuộc sống thiếu thốn, người dân chủ yếu chỉ có một đôi dép cao su hoặc dép nhựa. Khi bị đứt, họ tìm đến những người thợ dán dép để tiếp tục sử dụng.
Một ông cụ dán dép ở vỉa hè qua ống kính John Ramsden.
Cuộc sống thiếu thốn, người dân chủ yếu chỉ có một đôi dép cao su hoặc dép nhựa. Khi bị đứt, họ tìm đến những người thợ dán dép để tiếp tục sử dụng.
Tổ phục vụ là hình ảnh quen thuộc ở hầu hết khu phố Hà Nội trong những năm tháng bao cấp. Tại đây có bán nước sôi hoặc mua giúp lương thực, thực phẩm cho các hộ gia đình neo người. Ngoài ra, tổ phục vụ nhận luộc bánh chưng, hỗ trợ mua túi hàng vào dịp Tết.
Tổ phục vụ là hình ảnh quen thuộc ở hầu hết khu phố Hà Nội trong những năm tháng bao cấp. Tại đây có bán nước sôi hoặc mua giúp lương thực, thực phẩm cho các hộ gia đình neo người. Ngoài ra, tổ phục vụ nhận luộc bánh chưng, hỗ trợ mua túi hàng vào dịp Tết.
Tối 3/6, phim điện ảnh Ma xó tổ chức buổi chiếu ra mắt tại TPHCM, quy tụ sự tham gia của đạo diễn Phan Bá Hỷ, nhà sản xuất Nguyễn Ngọc Thạch, NSƯT Hạnh Thúy, diễn viên Lê Khánh, Tín Nguyễn, Avin Lu, Nguyễn Sỹ Hậu...
Sự kiện còn quy tụ nhiều nghệ sĩ như Minh Hằng, Võ Tấn Phát, Trần Ngọc Vàng, Trương Quỳnh Anh, Anh Phạm, Vĩnh Đam... đến chúc mừng đoàn phim.
Phim Ma xó xoay quanh vợ chồng nghèo sống vùng Nam Bộ là Thảo (Tín Nguyễn) và Phú (Avin Lu). Sau một lần sảy thai, cặp vợ chồng nhờ bà thầy cúng (Lê Khánh) để "thờ ma xó trong nhà". Cả hai đạt được mục đích có con, nhưng cũng bị cuốn vào những bi kịch và hiện tượng kỳ quái từ một oan hồn đáng sợ (NSƯT Hạnh Thúy).
Tại buổi giao lưu với truyền thông chiều cùng ngày, NSƯT Hạnh Thúy chia sẻ cảm xúc hào hứng khi lại có thêm một vai hồn ma trong "bộ sưu tập" các vai diễn kinh dị. Tuy nhiên, nữ nghệ sĩ nhấn mạnh, vai diễn trong Ma xó là vai diễn tốn thời gian hóa trang, gây ám ảnh nhất với chị.
Nữ diễn viên tiết lộ ê-kíp phải tỉ mỉ trong từng chi tiết hóa trang, đắp từng lớp silicon lên mặt, tạo hiệu ứng sợi tóc, vết lở loét... Trong đó, phần khó nhất nằm ở đôi mắt khi liên tục phải sử dụng các loại kính áp tròng màu đỏ, màu trắng để tạo hiệu ứng thị giác.
“Những phim khác dù hóa trang máu me thế nào đi nữa thì cũng chỉ là trang điểm bên ngoài. Còn vai này, có những ngày tôi mất đến 8 tiếng để hóa trang nhưng lên hình chỉ 8 giây. Đây là nhân vật tốn thời gian hóa trang nhất từ trước đến nay của tôi, xấu xí nhất và ám ảnh nhất.
Tôi hay đùa với đoàn phim rằng đến ngày cuối cùng mới biết mình thật sự đi quay phim. Vì từ lúc bắt đầu hóa trang cho đến khi tháo lớp trang điểm ra gần như tôi bị "mù lòa", chẳng nhìn thấy gì nữa. Cảm giác tháo lớp hóa trang cuối ngày giống như được giải thoát vậy”, NSƯT Hạnh Thuý chia sẻ.
Với Avin Lu, màn tái xuất trong Ma xó cũng là một dấu ấn đáng nhớ. Vốn gắn liền với hình tượng thư sinh, lần này, anh hóa thân vào vai thợ hồ Phú - một người đàn ông lao động gồng gánh nhiều trách nhiệm gia đình, áp lực mưu sinh.
Theo Avin Lu, hành trình chuẩn bị cho vai diễn bắt đầu từ câu hỏi: "Liệu bản thân có thực sự tin mình là nhân vật đó hay không?". Để xây dựng tâm lý nhân vật một cách trọn vẹn và trải nghiệm thực tế, Avin Lu quyết định xin làm phụ hồ không lương tại một công trình xây dựng ở TPHCM trước khi ghi hình.
Tuy nhiên, quá trình này không hề đơn giản như anh tưởng tượng.
"Tôi cứ nghĩ chỉ cần đến công trình xin làm là được. Nhưng thực tế có rất nhiều quy trình và yêu cầu. Lúc đầu không ai hiểu vì sao một diễn viên lại muốn xin vào làm phụ hồ không lương. Họ phải xác minh thông tin cá nhân, kinh nghiệm làm việc cũng như các quy định liên quan đến an toàn lao động", Avin Lu kể lại.
Sau nhiều lần giải thích mục đích nhập vai, nam diễn viên mới nhận được sự đồng ý từ phía công trình. Khoảng thời gian làm việc cùng những người thợ hồ giúp anh có cơ hội quan sát cuộc sống lao động thường nhật, từ những giờ làm việc dưới nắng nóng đến những câu chuyện về gia đình, con cái và gánh nặng mưu sinh.
Cũng tại buổi giao lưu, đạo diễn Phan Bá Hỷ cho biết, điều anh tâm đắc nhất ở Ma xó là việc bộ phim không chỉ khai thác yếu tố kinh dị mà còn chứa đựng thông điệp về về gia đình, nhân quả và sự lựa chọn của con người.
Thời gian tới, ê-kíp sản xuất cũng lên kế hoạch chuyển thể tác phẩm ra nước ngoài. Đây là đề xuất từ phía một công ty phát hành Hàn Quốc ngay từ giai đoạn thẩm định kịch bản.
"Đây là câu chuyện về một gia đình và những lựa chọn bị đẩy đến tận cùng bởi nghèo đói, bi kịch và khát vọng sinh tồn. Những hoàn cảnh như vậy có thể xảy ra ở Việt Nam, Hàn Quốc, Thái Lan hay bất kỳ quốc gia nào", đại diện nhà phát hành nói.
Tập đặc biệt Doraemon được phát sóng trong chương trình đặc biệt kỷ niệm tháng sinh nhật của Shizuka. Chương trình gồm hai câu chuyện mang tên Vui vẻ bỏ nhà đi bụi với cây tầm gửi và Món quà là chuyến du lịch Việt Nam.
Trong đó, phần thứ hai nhanh chóng trở thành chủ đề được nhiều khán giả quan tâm vì lấy bối cảnh tại Việt Nam. Đây cũng là phần thứ ba thuộc loạt Doraemon vòng quanh thế giới, sau các tập từng lấy bối cảnh tại Thái Lan và Tây Ban Nha.
Theo kế hoạch, phiên bản lồng tiếng của tập phim đặc biệt về Việt Nam sẽ tiếp tục được phát miễn phí trên kênh YouTube POPS Kids vào ngày 1-6, nhân dịp Quốc tế Thiếu nhi.
Ngay sau khi phát sóng, nhiều trích đoạn và hình ảnh trong tập phim nhanh chóng được chia sẻ trên mạng xã hội nhờ sự xuất hiện dày đặc của các yếu tố văn hóa Việt Nam.
Nội dung bắt đầu khi Shizuka chia sẻ mong muốn được một lần đến Việt Nam. Nghe vậy, Nobita quyết định biến chuyến đi này thành món quà sinh nhật dành cho cô bạn.
Tin rằng có thể sử dụng "cánh cửa thần kỳ" để thực hiện kế hoạch, Nobita tìm đến Doraemon nhờ giúp đỡ. Tuy nhiên, bảo bối này lại đang trong quá trình sửa chữa và không thể sử dụng.
Không muốn Shizuka thất vọng, Doraemon sau đó phải nhờ Dorami hỗ trợ để cả nhóm có thể bắt đầu hành trình đến Việt Nam.
Điểm đến đầu tiên của nhóm bạn là hồ Hoàn Kiếm tại Hà Nội. Trong tập phim, Doraemon, Nobita, Shizuka và Dorami lần lượt ghé thăm nhiều địa danh quen thuộc như vịnh Hạ Long, cầu Rồng Đà Nẵng và một số khu vực tại TP.HCM.
Trailer Doraemon đặc biệt gồm hai tập "Món quà là chuyến du lịch Việt Nam" và "Ăn nhờ ở đậu với cây tầm gửi" - Video: Mon Fansub
Bên cạnh các bối cảnh du lịch nổi tiếng, tập phim còn lồng ghép nhiều yếu tố văn hóa Việt Nam. Shizuka và Dorami xuất hiện trong trang phục áo dài truyền thống, trong khi Doraemon và Nobita đội nón lá khi tham quan các địa điểm du lịch.
Ẩm thực Việt Nam cũng được đưa vào câu chuyện thông qua chi tiết "bánh mì phiên dịch" - phiên bản mang phong cách Việt Nam của bảo bối giúp hiểu mọi ngôn ngữ quen thuộc trong Doraemon.
Nhóm bạn còn trải nghiệm nhiều hoạt động khác nhau như dạo phố, tham quan danh lam thắng cảnh và thưởng thức các món ăn địa phương.
Tập phim đồng thời được thực hiện nhằm quảng bá cho Doraemon: Nobita và lâu đài dưới đáy biển (phiên bản mới) - phần phim điện ảnh thứ 45 của thương hiệu Doraemon.
Tại Việt Nam, bộ phim đã chính thức khởi chiếu từ ngày 22-5 và hiện thu về hơn 74 tỉ đồng doanh thu phòng vé, cho thấy sức hút bền bỉ của chú mèo máy đến từ Nhật Bản đối với khán giả Việt.
Tường Vi sinh năm 1989 tại TP.HCM. Cô là gương mặt quen thuộc trong các dự án phim như Bỗng dưng muốn khóc, Cá Rô em yêu anh, Lệ phí tình yêu, Cô Thắm về làng, Hoa hồng cho sớm mai… Dành tâm huyết cho nghiệp diễn song hành trình nghệ thuật của diễn viên 8X đôi lúc vẫn có những “khoảng lặng”. Chia sẻ với Thanh Niên, “cô Thắm” cho biết bản thân chưa từng rời xa nghệ thuật, mà chỉ là đang chờ đợi những cơ hội phù hợp để bứt phá.
“Với tôi, năng lượng dành cho nghệ thuật chưa bao giờ mất đi, chỉ là chờ đúng thời điểm để được thể hiện. Tôi không đặt nặng việc phải xuất hiện liên tục, mà quan tâm dự án đó có thực sự phù hợp với mình hay không. Làm nghề, tôi vẫn ưu tiên chất lượng hơn số lượng, vì mỗi vai diễn đều cần sự đầu tư nghiêm túc. Dù có những khoảng lặng trong hành trình làm nghề, tôi xem đó là thời gian để mình quan sát, tích lũy và chuẩn bị tốt hơn. Cuối cùng, điều quan trọng nhất vẫn là khi cơ hội đến, mình đã sẵn sàng cho vai diễn đó hay chưa”, sao phim Bỗng dưng muốn khóc tâm sự.
Khi chứng kiến nhiều đồng nghiệp liên tục có bước tiến mới, đặc biệt ở lĩnh vực điện ảnh, Tường Vi cho biết cô cảm thấy vui nhiều hơn áp lực. Theo nữ diễn viên, sự phát triển của phim Việt là tín hiệu tích cực, đồng thời cho thấy ngày càng có nhiều vai diễn được đặt đúng người. Diễn viên 8X bày tỏ: “Mỗi khi một vai diễn được khán giả đón nhận, tôi nghĩ đó là vì diễn viên thực sự phù hợp với nhân vật. Tôi cũng chờ một vai như vậy đến với mình”.
Chia sẻ về tiêu chí chọn vai, Tường Vi cho biết yếu tố quan trọng nhất vẫn là “có gì hay ở nhân vật mình sẽ hóa thân”. Sau nhiều năm làm nghề, cô luôn hướng đến những vai có màu sắc riêng, mới mẻ hơn thay vì lặp lại hình ảnh cũ. Trước ý kiến cho rằng ngoại hình ngày càng rạng rỡ khiến Tường Vi kén, không nhận lời diễn những vai xấu, nữ diễn viên cho rằng việc chỉn chu là cần thiết khi xuất hiện trước công chúng. Tuy nhiên, trên màn ảnh, yếu tố quan trọng vẫn là sự phù hợp với nhân vật. Cô khẳng định không ngại thay đổi hình ảnh, kể cả làm xấu bản thân nếu vai diễn yêu cầu, bởi điều ưu tiên là làm nổi bật nhân vật hơn là giữ vẻ ngoài của mình.
Ở tuổi 37, diễn viên Cô Thắm về làng vẫn giữ lối sống kín tiếng, ưu tiên thời gian cho gia đình. Bên cạnh hoạt động nghệ thuật, cô cũng đang ấp ủ kế hoạch kinh doanh, song sẽ triển khai vào thời điểm phù hợp. Theo Tường Vi, cô không muốn ôm đồm nhiều việc cùng lúc, khi hiện tại phần lớn thời gian đã dành cho phim ảnh. Sao nữ cho biết, cô ưu tiên sự thoải mái trong cuộc sống, chọn những điều mang lại niềm vui để giữ năng lượng tích cực. Đối với nữ diễn viên, cuộc sống khó tránh khỏi những lúc không như ý, song khi giữ được tâm thế nhẹ nhàng, bản thân cũng dễ lan tỏa năng lượng tốt đến mọi người.
“Tôi nghĩ trong cuộc sống, ai cũng sẽ có những giai đoạn gặp biến cố mà mình không thể tránh được. Bản thân tôi cũng vậy, có lúc rất bế tắc, thậm chí không hiểu vì sao chuyện đó lại xảy ra với mình và cũng chưa biết phải vượt qua bằng cách nào. Nhưng tôi luôn tự nhắc mình rằng mọi thứ đều có sự sắp đặt. Khi nghĩ như vậy, tôi thấy nhẹ lòng hơn và cố gắng thích nghi với hoàn cảnh, vì tôi tin rồi mình cũng sẽ vượt qua. Tôi thích chia sẻ những điều tích cực hơn. Với tôi, điều quan trọng không phải là mình đã trải qua chuyện gì, mà là mình đã bước qua nó như thế nào”, Tường Vi trải lòng về những biến cố đã qua.
Ở thời điểm hiện tại, diễn viên sinh năm 1989 cho biết cô hài lòng với cuộc sống. Nữ diễn viên không xem đời tư là “công cụ” để thu hút sự chú ý hay đánh bóng tên tuổi, mà chủ động giữ khoảng riêng cho bản thân. Đặc biệt trong chuyện tình cảm, cô chọn cách kín tiếng và hạn chế chia sẻ, nhằm duy trì sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống cá nhân. “Tôi có thể cởi mở khi chia sẻ về công việc hay cuộc sống, nhưng riêng chuyện tình yêu thì xin phép được giữ kín. Đây là quan điểm làm nghề của tôi từ trước đến nay và đến hiện tại vẫn không thay đổi. Mọi người chỉ cần biết hiện tại tôi đang vui vẻ và hạnh phúc”, Tường Vi cho hay.
Giữ đời tư kín tiếng cũng khiến chuyện tình cảm của nữ diễn viên nhận được nhiều sự quan tâm. Vì thế, Tường Vi thường xuyên nhận những câu hỏi như: “Đã có bạn trai chưa?”, “Khi nào lấy chồng?”… người đẹp 8X bày tỏ sự biết ơn khi làm nghề nhiều năm vẫn được khán giả thương yêu và nhớ đến. Song, nữ diễn viên cho biết bản thân không xem việc kết hôn là mục tiêu tiên quyết trong cuộc sống mà thay vào đó là "phải sống thật vui vẻ và làm cho bản thân được 'nâng cấp' mỗi ngày". "Mục tiêu của tôi là sống vui vẻ, hạnh phúc, chứ không phải đi lấy chồng", Tường Vi chia sẻ.
Diễn viên quê TP.HCM cho hay, dù vẫn chưa tìm được “nửa kia” để nương tựa song gia đình cũng không vì thế mà tạo áp lực. Nói về chuyện tình cảm, diễn viên Cá rô em yêu anh cho biết: “Chuyện tình cảm, tôi nghĩ khi duyên đến thì mình đón nhận, không nên cưỡng cầu. Nghĩ vậy cho đầu óc thoải mái hơn”.
