Trưa 2/5, một tài khoản mạng xã hội đăng bài tố quán của chị Mai “lợi dụng dịp lễ để chặt chém” khi tính giá 60.000 đồng cho suất cơm đậu hũ nhồi thịt và tô canh khổ qua.
Bài viết thu hút hàng nghìn lượt chia sẻ. Nữ chủ quán sau đó trích xuất camera, công khai hóa đơn và giải thích mức giá 35.000 đồng cho suất cơm và 25.000 đồng cho tô canh đã được niêm yết. Đĩa cơm tăng 5.000 đồng so với ngày thường để bù đắp chi phí nhân công dịp lễ.
Hai bên sau đó hòa giải tại trụ sở công an. Dù vậy, vụ việc vẫn để lại tổn thương và tâm lý e ngại của chủ quán. “Tôi giờ chỉ muốn tránh xa mạng xã hội để yên ổn làm ăn”, chị Mai nói.
Câu chuyện của chị Mai phản ánh áp lực ngày càng lớn đối với những người làm dịch vụ ăn uống (F&B) trước quyền lực giám sát của người tiêu dùng trực tuyến. Nền tảng quản lý đánh giá ReviewInc ghi nhận 61% khách hàng hiện nay có thói quen đọc nhận xét trực tuyến trước khi chọn nhà hàng, trong đó 34% quyết định hoàn toàn dựa vào các trang đánh giá.
Kể từ đại dịch Covid ngành F&B gặp khó khăn. Báo cáo thị trường kinh doanh ẩm thực của iPOS cho thấy, 50.000 trong tổng số 329.500 cơ sở F&B đã đóng cửa trong nửa đầu năm 2025. Rủi ro từ những bài đánh giá trực tuyến đang trở thành thách thức sống còn tiếp theo của nhiều chủ quán. Một video vài chục giây, một bài đăng thiếu ngữ cảnh cũng có thể định đoạt doanh thu và sự tồn tại của một thương hiệu.
Trạng thái phòng vệ thời “có thể bị bóc phốt bất cứ lúc nào”
Anh Đỗ Hồng Minh, chủ quán bún cá ở Long Biên, Hà Nội, nói luôn sống trong nỗi sợ bị “bóc phốt”. Kinh doanh ăn uống giống như “làm dâu trăm họ”, nguy cơ khủng hoảng mạng luôn hiện hữu. Vệ sinh, giá cả và thái độ phục vụ là ba nguyên nhân dễ tạo ra khủng hoảng nhất.
Ở quy mô chuỗi, áp lực tỷ lệ thuận với số lượng cơ sở. Anh Quang Trần, chủ hệ thống bún riêu tại Hà Nội, vừa điều chỉnh giá bán do chi phí nguyên liệu đầu vào tăng. Để kiểm soát rủi ro, anh phải dán thông báo tại toàn hệ thống, cập nhật thực đơn và chuẩn hóa lại quy trình ứng xử cho nhân viên.
“Không cơ sở nào dám cam kết hoàn hảo 100%. Điều quan trọng nhất là không để khách cảm thấy bị bỏ mặc, dẫn đến việc họ mang bức xúc lên các hội nhóm đánh giá”, anh Quang nói. Nguyên tắc của chuỗi là ưu tiên xin lỗi và bồi thường suất ăn. Với các sự cố căng thẳng, anh phải đến tận nhà khách hàng để giải quyết.
Tại các khu du lịch mùa vụ, bài toán quản trị danh tiếng càng khốc liệt. Tại biển Quảng Thái, Thanh Hóa, anh Phạm Trọng Dũng, 39 tuổi, chủ nhà hàng hải sản 300 chỗ, luôn phải túc trực từ khu bếp đến bàn ăn. Nhân sự thời vụ chắp vá rất dễ nảy sinh va chạm với khách lượng khách tăng đột biến. “Tôi luôn mong khách hàng góp ý trực tiếp tại chỗ để quán có cơ hội xử lý ngay, thay vì im lặng rồi mang lên mạng kết án”, anh Dũng nói.
Quyền lực số và lằn ranh tự vệ
Mong muốn giải quyết mâu thuẫn khép kín tại quán của người làm dịch vụ ngày càng khó. Chuyên gia tư vấn Đỗ Duy Thanh, giám đốc Công ty Tư vấn FnB Director, nhận định, thị trường hiện tại đã thay đổi cấu trúc mâu thuẫn. “Điểm phát nổ” đã dịch chuyển từ không gian quán ăn sang không gian mạng.
Trước đây, sự không hài lòng được giải quyết giữa chủ và khách. Hiện nay, nhiều khách hàng chọn cách im lặng, chụp ảnh, rồi đưa lên mạng. Người làm dịch vụ không còn đối thoại với một cá nhân, mà phải đối diện với đám đông. “Nguy hiểm nhất là tốc độ lan truyền của cảm xúc luôn nhanh hơn tốc độ xác minh sự thật”, ông Thanh nói.
Sự thay đổi này làm lộ ra điểm yếu của các hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Theo Phó giáo sư Justin Battin, Đại học RMIT Việt Nam, điện thoại thông minh giúp phơi bày hành vi gian lận về giá cả hay vệ sinh kém nhưng cũng tạo ra sự mất cân đối. Người tiêu dùng nắm “quyền lực số” lớn, trong khi tiểu thương không có nguồn lực, kỹ năng truyền thông lẫn sự am hiểu pháp luật để tự bảo vệ. Sự dịch chuyển này đặc biệt nhạy cảm tại Việt Nam vì nhiều hàng quán nhỏ hoàn toàn dựa trên uy tín cá nhân.
“Ở Mỹ, doanh nghiệp đã quen với hệ thống khiếu nại trực tuyến và biết cách phản hồi. Trong khi ở Việt Nam, quyền lực số của người tiêu dùng phát triển quá nhanh so với các cơ chế bảo vệ tiểu thương”, ông Justin Battin phân tích.
Theo chuyên gia, người tiêu dùng trẻ chuộng phán xét công khai thay vì giải quyết trực tiếp. Mạng xã hội mang lại tốc độ, mức độ lan tỏa và sự công nhận. Tuy nhiên, ranh giới giữa việc thúc đẩy trách nhiệm giải trình của doanh nghiệp và sự trút giận cá nhân là rất mỏng manh.
Đã có những hệ lụy xảy ra từ sự mất cân đối này. Hồi tháng 4, một tiệm hamburger tại Hải Phòng bị tấn công đánh giá 1 sao hàng loạt. Công an sau đó xác định đây là chiêu trò ép chủ quán mua gói “bảo trợ truyền thông”. Dù đã chi tiền, cửa hàng vẫn phải đóng cửa vì mất khách, hàng chục nhân viên mất việc. Cơ quan chức năng đã bắt các quản trị viên fanpge để điều tra hành vi cưỡng đoạt tài sản.
Cuộc “chọn lọc tự nhiên”
Sự gia tăng quyền lực giám sát trên mạng đang đặt ngành F&B trước quá trình sàng lọc mạnh hơn. Ở mặt tích cực, các chuyên gia đều cho rằng đánh giá công khai giúp phơi bày hành vi kinh doanh gian lận, thiếu minh bạch. “Mạng xã hội không tạo ra toàn bộ vấn đề, mà chỉ khiến các rủi ro lộ diện nhanh hơn. Những quán yếu về quy trình, vệ sinh và minh bạch giá cả sớm muộn cũng gặp khủng hoảng”, ông Đỗ Duy Thanh nói.
Tuy nhiên, người kinh doanh cần thiết lập ranh giới tự vệ chính đáng. Chuyên gia khuyến cáo các nhà hàng nên chủ động xin lỗi vì trải nghiệm chưa tốt của khách, nhưng không vội nhận toàn bộ sai phạm khi chưa xác minh. Việc liên tục miễn phí, giảm giá khi bị dọa “bóc phốt” sẽ tạo tiền lệ xấu. Ranh giới tự vệ nằm ở việc lưu trữ dữ liệu camera, thực thi đúng chính sách đã niêm yết và nhờ cậy pháp luật trước các hành vi tống tiền.
Về lâu dài, người kinh doanh ẩm thực cần xây dựng “lớp phòng vệ niềm tin” từ cộng đồng khách quen trực tiếp và “lớp phòng vệ truyền thông” qua các kênh trực tuyến chính thức. Đặc biệt, những cơ sở phụ thuộc nhiều vào khách hàng trực tuyến cần khai thác bài bản các kênh này, để nó không chỉ là nơi quảng bá, mà trở thành kênh bảo vệ uy tín thương hiệu.
Cuối cùng, một môi trường dịch vụ văn minh đòi hỏi nỗ lực từ hai phía. Hàng quán buộc phải minh bạch. Ngược lại, quyền phản ánh của thực khách cần đi kèm trách nhiệm.
“Người tiêu dùng văn minh không im lặng trước cái sai, nhưng cũng không biến quyền phản ánh thành quyền kết án”, ông Thanh nói.
Bên cạnh cơ hội học tập, kết nối, thể hiện bản thân, môi trường số đặt ra bài toán như: bắt nạt trực tuyến đến xâm hại, bóc lột tình dục và nhiều hệ lụy khác.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, bà Lê Hồng Loan - Trưởng Chương trình bảo vệ trẻ em (UNICEF Việt Nam) - nhấn mạnh: "Công nghệ có thể "ảo" nhưng tổn hại đối với trẻ em là hoàn toàn có thật!".
* Trẻ em ngày càng hiện diện nhiều hơn trên không gian mạng, theo bà, đâu là những nguy cơ các em phải đối mặt?
- Vài thập kỷ qua, đời sống trẻ em Việt Nam đã thay đổi sâu sắc, khỏe hơn, được học tập nhiều hơn, tiếp cận dịch vụ y tế tiến bộ, điều kiện sống tốt hơn cùng với sự xuất hiện của không gian mạng. Khảo sát do UNICEF, Interpol và ECPAT hồi năm 2022 cho thấy khoảng 89% trẻ em Việt Nam từ 12-17 tuổi sử dụng Internet, riêng nhóm 14-15 tuổi lên tới 93%.
Điều đó cho thấy Internet không chỉ là công cụ phụ trợ mà là một phần quen thuộc trong đời sống hằng ngày của trẻ. Môi trường số mở ra nhiều cơ hội học tập, tiếp cận tri thức song cũng tiềm ẩn mang những rủi ro mới, phức tạp hơn. Khoảng cách số giữa trẻ vùng sâu vùng xa hoặc gia đình thu nhập thấp chưa có điều kiện tiếp cận Internet khiến các em bị bỏ lỡ cơ hội học tập, thiếu kỹ năng số cần thiết nên dễ bị tổn thương khi vào mạng.
Một rủi ro phổ biến là bắt nạt trực tuyến. Nếu hành vi này trước đây chủ yếu diễn ra trong lớp học hay khu dân cư thì nay chỉ một bức ảnh, clip hay bình luận ác ý có thể lan truyền tốc độ rất nhanh trên mạng xã hội. Trẻ có thể bị công kích, xúc phạm, đe dọa bởi cả người lạ lẫn bạn bè để lại tổn thương tâm lý kéo dài.
* Nguyên nhân của thực trạng này chủ yếu xuất phát từ đâu, thưa bà?
- Có nhiều nguyên nhân nhưng trước hết là độ vênh giữa tốc độ phát triển công nghệ và khung pháp luật. Công nghệ và tội phạm mạng thay đổi rất nhanh trong khi một số quy định chưa theo kịp chuẩn mực quốc tế khiến việc phòng ngừa và bảo vệ nạn nhân gặp khó khăn.
Doanh nghiệp công nghệ không phải lúc nào cũng đặt trẻ ở vị trí trung tâm. Tăng trưởng người dùng đôi khi được ưu tiên hơn việc thiết kế an toàn, xác minh độ tuổi, bảo vệ dữ liệu hay cơ chế phát hiện, gỡ bỏ nhanh nội dung xâm hại.
Phụ huynh, giáo viên chưa nhận diện đầy đủ rủi ro trên mạng. Trẻ được tiếp cận Internet sớm nhưng thiếu hướng dẫn, thiếu đối thoại và quy tắc an toàn rõ ràng. Chưa kể cơ chế phát hiện sớm, báo cáo và hỗ trợ nạn nhân chưa đủ mạnh khiến nhiều vụ việc không được xử lý kịp thời.
* Từ góc nhìn của UNICEF, Việt Nam đã có bước đi nào đáng ghi nhận trong câu chuyện này?
- Việt Nam đã xây dựng khung pháp luật và chính sách tương đối toàn diện về bảo vệ, chăm sóc và thúc đẩy quyền trẻ em. Cách tiếp cận đang dần chuyển từ xử lý khi sự việc xảy ra sang phòng ngừa sớm, lấy trẻ em làm trung tâm, phù hợp Công ước Liên hợp quốc về quyền trẻ em mà Việt Nam phê chuẩn cách đây 35 năm.
Việt Nam cũng sớm coi không gian mạng là một phần môi trường sống của trẻ em, thúc đẩy an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu và giáo dục kỹ năng số theo hướng tiệm cận quốc tế. Dấu mốc quan trọng là Việt Nam đã đăng cai lễ ký Công ước Liên hợp quốc về phòng, chống tội phạm mạng (Công ước Hà Nội) vào tháng 10-2025.
Đây là hiệp ước toàn cầu đầu tiên tập hợp các quốc gia cùng hành động phòng, chống tội phạm mạng, trong đó có các điều khoản mạnh mẽ nhằm bảo vệ trẻ em trên không gian mạng.
* UNICEF có những khuyến nghị gì để Việt Nam làm tốt hơn việc bảo vệ trẻ em?
- Thực tế là tốc độ phát triển công nghệ nhanh hơn khả năng thích ứng của hệ thống bảo vệ trẻ em, các thủ đoạn trên mạng ngày càng tinh vi. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy hợp tác và điều phối đa ngành là chìa khóa vì việc bảo vệ trẻ em trên môi trường số hoàn toàn không đơn giản.
Tôi cho rằng các doanh nghiệp công nghệ cần xây dựng môi trường số an toàn ngay từ khâu thiết kế, phù hợp lứa tuổi và có cơ chế phát hiện, chặn lọc, gỡ bỏ nội dung xâm hại, đồng thời cung cấp công cụ hỗ trợ cha mẹ quản lý việc sử dụng Internet của trẻ. Phụ huynh và thầy cô cần được trang bị để hiểu rõ rủi ro sao cho đồng hành với trẻ tốt hơn thay vì cấm đoán.
Trường học nên tích hợp giáo dục an toàn số, kỹ năng công dân số và ứng xử nhân văn trên mạng vào chương trình học. Việt Nam cũng cần tăng cường hệ thống phát hiện, báo cáo và hỗ trợ nạn nhân bao gồm đường dây nóng, dịch vụ tư vấn và hỗ trợ tâm lý - xã hội thân thiện với trẻ.
Chiều 18-4, lúc làm xong nhiệm vụ, tổ công tác thuộc Phòng Cảnh sát cơ động Công an tỉnh Quảng Ngãi trên đường về đơn vị, khi qua xã Nghĩa Giang thấy một người khuyết tật đang loay hoay thu gom lúa vừa phơi trên đường làng, tổ dừng lại giúp đỡ ngay.
Thời điểm này trời đã xuống dông, lúa trải rộng nhưng người đàn ông này chưa kịp gom lại.
Việc vận chuyển từng bao lúa trở nên quá sức với ông. Nếu không kịp thu dọn, chỉ cần một cơn mưa bất chợt hoặc gió lớn cũng có thể khiến công sức cả vụ mùa bị ảnh hưởng.
Nhận thấy sự khó khăn của người dân, tổ công tác đã chủ động dừng xe, nhanh chóng tiếp cận hỗ trợ.
Không cần phân công, các chiến sĩ chia nhau người gom lúa, người xúc, người vác lúa, vận chuyển về nhà.
Giữa mùa lúa chín, những bộ quân phục sẫm màu thấm đẫm mồ hôi, nhưng các chiến sĩ vẫn thoăn thoắt làm việc. Chỉ trong thời gian ngắn, toàn bộ số lúa đã được thu gom xong.
Người dân được giúp đỡ là ông Nguyễn Xuân Hiển (58 tuổi, xã Nghĩa Giang) bị khuyết tật nặng. Ông không giấu được xúc động, liên tục gửi lời cảm ơn.
Với ông Hiển, sự xuất hiện kịp thời của các chiến sĩ không chỉ giúp giảm bớt gánh nặng mà còn là nguồn động viên lớn trong cuộc sống thường ngày.
Một số người dân chứng kiến sự việc cũng chia sẻ, hình ảnh cảnh sát cơ động hỗ trợ người dân thu hoạch nông sản giữa đời thường mang lại cảm giác gần gũi, ấm áp.
"Nhìn các chiến sĩ cảnh sát cơ động dừng lại giúp chú Hiển, bà con thấy rất quý. Cảm ơn các chiến sĩ", một người dân nói.
Theo đại diện đơn vị, những hành động hỗ trợ người dân trong quá trình thực hiện nhiệm vụ là việc làm thường xuyên, thể hiện tinh thần "vì nhân dân phục vụ" của lực lượng công an.
Không chỉ đảm bảo an ninh trật tự, các chiến sĩ còn sẵn sàng giúp đỡ người dân khi gặp khó khăn trong cuộc sống.
Câu chuyện nhỏ giữa mùa gặt ở Quảng Ngãi thêm một lần nữa góp phần lan tỏa hình ảnh đẹp của người chiến sĩ công an gần dân, sát dân, vì dân, từ những việc làm giản dị nhất.
Bệnh nhân N.T.T (43 tuổi, phường Hà Lầm, Quảng Ninh) được đưa vào Bệnh viện Đa khoa tỉnh Quảng Ninh trong tình trạng tụt huyết áp, sốt kéo dài, mệt mỏi, đau nhức toàn thân.
Trước đó khoảng 5 ngày, người bệnh xuất hiện các triệu chứng ho, sốt, mệt nhiều đã tự uống thuốc tại nhà. Tuy nhiên, tình trạng ngày càng nặng nên gia đình đưa người bệnh vào Bệnh viện Đa khoa tỉnh Quảng Ninh cấp cứu.
Qua thăm khám và thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu, các bác sĩ phát hiện vi khuẩn Burkholderia pseudomallei gây bệnh whitmore. Trong quá trình điều trị, tình trạng bệnh diễn biến nhanh, phức tạp. Người bệnh rơi vào sốc nhiễm khuẩn, suy hô hấp, suy thận cấp và tổn thương cơ tim. Mặc dù đã được áp dụng đồng thời nhiều biện pháp hồi sức tích cực, kháng sinh phối hợp, dùng thuốc vận mạch liều cao để duy trì huyết áp, nhưng tình trạng tuần hoàn vẫn không cải thiện.
Các bác sĩ hồi sức đánh giá đây là trường hợp nhiễm khuẩn huyết biến chứng sốc nhiễm khuẩn kèm bệnh cơ tim do Sepsis, một biến chứng rối loạn chức năng tim nguy hiểm tỷ lệ tử vong cao nếu không được điều trị kịp thời.
Hội chẩn khoa quyết định triển khai kỹ thuật ECMO-VA (tim phổi nhân tạo phương thức hỗ trợ tuần hoàn). Đây là kỹ thuật hồi sức chuyên sâu được chỉ định cho những trường hợp suy tuần hoàn nặng khi các phương pháp điều trị thông thường không còn hiệu quả. Các bác sĩ hồi sức đã nhanh chóng thiết lập hệ thống ECMO-VA, thay thế tạm thời chức năng bơm máu của tim và hỗ trợ trao đổi oxy cho cơ thể, tạo điều kiện để các cơ quan tổn thương có thời gian hồi phục.
Sau 4 ngày hồi sức tích cực với ECMO-VA, thở máy, lọc máu và kháng sinh theo kháng sinh đồ, người bệnh ổn định, chức năng tim hồi phục tốt, được dừng ECMO và rút ống nội khí quản.
Hiện người bệnh tỉnh táo, tiếp xúc tốt, tự vận động đi lại được, mạch huyết áp ổn định.
Whitmore là bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn Burkholderia pseudomallei gây ra, có biểu hiện lâm sàng đa dạng và dễ nhầm lẫn với nhiều bệnh lý nhiễm trùng khác. Vi khuẩn thường tồn tại trong đất, nước và xâm nhập vào cơ thể qua các vết xây xát trên da, đường hô hấp hoặc khi tiếp xúc với môi trường ô nhiễm. Bệnh có thể tiến triển nhanh thành nhiễm khuẩn huyết, sốc nhiễm khuẩn và suy đa cơ quan, đặc biệt ở những người có bệnh nền như đái tháo đường, bệnh gan, thận hoặc phổi mạn tính.
Các bác sĩ khuyến cáo, Việt Nam là vùng dịch tễ lưu hành bệnh Whitmore. Người dân không nên chủ quan khi xuất hiện các biểu hiện sốt kéo dài, mệt mỏi toàn thân hoặc có các ổ viêm, áp xe nhiều nơi trên cơ thể, đặc biệt ở những người có bệnh nền. Việc thăm khám sớm giúp phát hiện và điều trị kịp thời, hạn chế nguy cơ biến chứng nguy hiểm.
