Theo Hãng tin Reuters, ngày 13-4 (giờ địa phương), ông Peter Magyar, lãnh đạo Đảng Tisza vừa giành chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử Hungary, tuyên bố cam kết “khôi phục các chuẩn mực dân chủ” và khai thông nguồn tài trợ đang bị đóng băng từ Liên minh châu Âu (EU).
Trước đó hôm 12-4, Đảng Tisza đã giành được 2/3 số ghế Quốc hội trong cuộc bầu cử quốc gia cùng ngày.
Với tỉ lệ áp đảo này, chính phủ mới sẽ có toàn quyền hành động để theo đuổi các chương trình nghị sự của mình.
Tại cuộc họp báo ngày 13-4, ông Magyar bày tỏ hy vọng EU sẽ sớm có quyết định tháo gỡ nguồn tiền trên, vốn đang chịu sức ép thời hạn gắt gao. Ông cho biết sẽ trao đổi với Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen ngay trong ngày.
Trong nhiệm kỳ kéo dài 16 năm, ông Viktor Orban, Thủ tướng Hungary đương nhiệm và là người vừa thất bại trước ông Magyar trong cuộc bầu cử, thường xuyên có bất đồng quan điểm với Brussels về các vấn đề pháp quyền và quyền con người. Hệ quả là nhiều tỉ euro tài trợ dành cho Hungary đã bị EU đóng băng.
Ông Magyar tuyên bố: “Tôi hy vọng chúng tôi có thể chuẩn bị một thỏa thuận”, đồng thời cam kết chính phủ mới sẽ nhanh chóng triển khai “các biện pháp chống tham nhũng, khôi phục tính độc lập của tư pháp và bảo đảm tự do báo chí”.
“Chúng tôi sẽ làm mọi thứ để khôi phục nền pháp quyền, nền dân chủ đa nguyên và hệ thống kiểm soát quyền lực”, ông tuyên bố.
Đáng chú ý, ông Magyar cho biết sẽ sửa đổi hiến pháp để giới hạn nhiệm kỳ thủ tướng tối đa là hai. Theo ông, quy định này sẽ áp dụng cả với ông Orban, đồng nghĩa chính trị gia lão làng này sẽ không còn cơ hội quay lại ghế lãnh đạo Hungary.
Kết quả bầu cử Hungary phần nào mang lại sự nhẹ nhõm cho Ukraine. Trong nhiều năm qua, ông Orban duy trì quan hệ ấm áp với Nga và là rào cản lớn nhất trong nội bộ EU đối với việc hỗ trợ Kiev. Đặc biệt, ông đang chặn khoản vay trị giá 90 tỉ euro (khoảng 105 tỉ USD) mà khối này dành cho Ukraine.
Trong chiến dịch tranh cử, ông Orban liên tục dùng cuộc chiến tại nước láng giềng làm vũ khí chính trị, lập luận rằng nếu ông Magyar thắng cử, Hungary sẽ bị kéo vào vòng xoáy xung đột và ngân sách lẽ ra dành cho các gia đình Hungary sẽ bị chuyển sang vũ trang cho Kiev.
Dù không chia sẻ thái độ thù địch công khai của ông Orban đối với Ukraine, ông Magyar cũng không hoàn toàn đồng tình với việc Kiev gia nhập EU theo lộ trình ưu tiên. Theo ông, cách Ukraine đối xử với cộng đồng thiểu số gốc Hungary ở miền tây nước này sẽ là yếu tố then chốt để hai bên hàn gắn quan hệ.
“Chúng tôi sẽ nỗ lực xây dựng liên minh với tất cả các nước láng giềng. Nhưng riêng với Ukraine, điều kiện tiên quyết sẽ là giải quyết thỏa đáng các quyền của cộng đồng thiểu số Hungary – bao gồm quyền ngôn ngữ và quyền văn hóa”, ông Magyar nhấn mạnh.
Hãng vận tải biển Maersk A/S của Đan Mạch ngày 5/5 đăng thông báo xác nhận tàu thương mại mang tên Alliance Fairfax, mang cờ Mỹ và được vận hành bởi chi nhánh của họ tại Mỹ là Maersk Line (MLL), đã được hộ tống thành công rời vịnh Ba Tư qua eo biển Hormuz.
MLL có trụ sở chính ở Norfolk, bang Virginia, chuyên về quản lý tàu container và tàu hàng toàn cầu, hoạt động động lập với mảng hậu cần thương mại của công ty mẹ tại Đan Mạch. Hãng tự nhận có đội tàu hàng mang cờ Mỹ lớn nhất thế giới, chuyên cung cấp dịch vụ vận tải cho cho chính phủ và quân đội nước này.
Trước đó, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) thông báo các tàu khu trục tên lửa dẫn đường của họ đã qua eo biển Hormuz, tiến vào vịnh Ba Tư để hỗ trợ cho Dự án Tự do. CENTCOM cho biết lực lượng này đã giúp hai tàu thương mại mang cờ Mỹ di chuyển qua eo biển Hormuz thành công, nhưng không đề cập đến hoạt động hộ tống.
Hãng Maersk cho biết họ đã được quân đội Mỹ liên hệ gần đây để thảo luận về phương án giúp tàu của họ rời khỏi vùng Vịnh dưới sự bảo vệ của tàu chiến Mỹ.
"Sau khi phối hợp với quân đội Mỹ lên kế hoạch an ninh toàn diện, MLL và lãnh đạo trên tàu đã phê duyệt quyết định đi qua Hormuz. Con tàu sau đó rời khỏi vịnh Ba Tư với lực lượng Mỹ đi kèm", Maersk cho biết.
Tàu Alliance Fairfax mang cờ Mỹ và đã đăng ký tham gia Chương trình An ninh Hàng hải Mỹ, theo đó được chính phủ Mỹ hỗ trợ tài chính với điều kiện sẵn sàng phục vụ các hoạt động mang yếu tố quân sự nếu có trường hợp khẩn cấp hoặc chiến sự. Tàu kẹt tại khu vực vịnh Ba Tư từ khi xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran bùng phát ngày 28/2 và eo biển Hormuz bị phong tỏa.
Maersk cho biết hành trình đi qua Hormuz của Alliance Fairfax diễn ra suôn sẻ, không xảy ra sự cố, toàn bộ thuyền viên an toàn và không ai bị thương. Hiện vẫn còn ít nhất một tàu mang cờ Mỹ khác đang ở lại khu vực vịnh Ba Tư.
"Chúng tôi đánh giá cao sự chuyên nghiệp và phối hợp hiệu quả của quân đội Mỹ trong việc triển khai hoạt động này, đồng thời kỳ vọng tàu sẽ sớm trở lại hoạt động thương mại bình thường", công ty Đan Mạch cho biết.
CENTCOM cho biết đang tích cực triển khai các hoạt động nhằm khôi phục lưu thông hàng hải thương mại qua Hormuz, trong đó có việc điều động các chiến hạm hỗ trợ chiến dịch Dự án Tự do được Tổng thống Donald Trump phát động.
Tư lệnh CENTCOM Brad Cooper cho biết lực lượng Mỹ đã khai hỏa hạ 6 xuồng cao tốc đe dọa hoạt động hàng hải thương mại tại khu vực, đồng thời đánh chặn toàn bộ tên lửa và thiết bị bay không người lái (drone) của Iran nhắm vào tàu hàng.
Đô đốc Cooper nói quân đội Mỹ không trực tiếp hộ tống từng tàu hàng, mà triển khai nhiều lớp bảo vệ thành "thế trận phòng thủ bao quát" cho các tàu được hỗ trợ đi qua eo biển Hormuz.
Ông nói thêm rằng Dự án Tự do được triển khai sau khi lực lượng Mỹ sử dụng "công nghệ đặc biệt tinh vi" để mở thông một hành lang qua Hormuz trong vài tuần qua, rồi "dựng lên một chiếc ô bảo vệ bao trùm lên khu vực". Hành lang này cuối cùng sẽ trở thành tuyến lưu thông hai chiều, thay vì chỉ được dùng để các tàu rời khỏi vịnh Ba Tư.
Tư lệnh Mỹ không giải thích "công nghệ đặc biệt tinh vi" này là gì và CENTCOM đảm bảo ô an ninh ở hành lang hàng hải đó thế nào. Tuy nhiên, việc đảm bảo hành lang an toàn đòi hỏi quân đội Mỹ phải rà phá toàn bộ thủy lôi nơi tàu thuyền sẽ đi qua, cũng như lập ô phòng không để đánh chặn bất cứ tên lửa, drone nào của Iran.
Eo biển Hormuz là tuyến hàng hải trọng yếu, nơi từng chiếm khoảng 20% lượng dầu vận chuyển toàn cầu trước khi gần như bị tê liệt do xung đột. Hàng trăm tàu đã bị mắc kẹt tại Vịnh Ba Tư sau khi tuyến đường này bị đóng lại vào đầu tháng 3.
An ninh năng lượng và an ninh lương thực nổi lên như hai yếu tố then chốt để bảo vệ không gian phát triển chung của khối.
Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 48 tại Cebu (Philippines) đang đặt an ninh năng lượng và an ninh lương thực vào trung tâm nghị sự - một điều không hề ngẫu nhiên.
Khi khủng hoảng Trung Đông phơi bày những mắt xích yếu trong chuỗi cung ứng khu vực, từ kho dự trữ dầu chiến lược mỏng của Philippines và Indonesia (chỉ 30 - 50 ngày tiêu thụ) đến sự phụ thuộc vào phân bón từ Tây Á, ASEAN buộc phải chuyển từ tư duy ứng phó sang chủ động xây dựng năng lực tự cường.
Theo TS Nguyễn Tuấn Khanh (Trường ĐH KHXH&NV - ĐH Quốc gia TP.HCM), hành lang thịnh vượng không đơn thuần là kết nối hạ tầng vật lý, mà là không gian tăng trưởng tích hợp - gắn kết hạ tầng, thương mại, đầu tư và con người, lan tỏa phát triển từ các trung tâm lớn đến vùng sâu vùng xa.
Trong cấu trúc đó, năng lượng và lương thực là hai trụ đỡ không thể thiếu: hành lang sẽ không thể vận hành nếu thiếu nguồn cung năng lượng ổn định, và không thể bền vững nếu an ninh lương thực bị đe dọa.
Hội nghị lần này tiếp cận vấn đề theo hướng thực dụng, thể hiện qua việc ký kết các thỏa thuận chia sẻ nhiên liệu, thực thi Hiệp định An ninh dầu mỏ ASEAN (APSA) và tối ưu hóa Quỹ Dự trữ gạo khẩn cấp ASEAN+3 (APTERR).
Về dài hạn, TS Trương Quang Hoàn (Viện hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) cho rằng ASEAN cần đẩy mạnh chia sẻ tài nguyên điện qua sáng kiến Lưới điện ASEAN (APG), nâng cao kho dự trữ năng lượng chung và đa dạng hóa nguồn cung.
Về lương thực, trọng tâm là bảo đảm các chuỗi cung ứng thông qua tự do hóa dòng chảy hàng hóa, nâng cao năng lực công nghệ sản xuất, bảo quản và hỗ trợ tài chính cho nông dân cùng các doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (MSME).
Bên cạnh hai trọng tâm trên, hội nghị cũng được kỳ vọng thúc đẩy một loạt sáng kiến quan trọng: Kế hoạch Hành động kinh tế biển 2026 - 2030, Thỏa thuận khung Kinh tế xanh (GEFA) và các kế hoạch bảo vệ lao động di cư. Đáng chú ý, Thỏa thuận khung Kinh tế số ASEAN (DEFA) được xem là điểm nhấn với tiềm năng đưa kinh tế số khu vực đạt 2.000 tỉ USD vào năm 2030.
Các chuyên gia đều nhìn nhận Việt Nam có tiềm năng đóng góp thực chất vào không gian thịnh vượng chung. Với vị thế xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới, Việt Nam đang bảo đảm nguồn cung ổn định, giá cả hợp lý cho các nước nhập khẩu lương thực lớn trong khối như Philippines và Indonesia.
Về năng lượng, tiềm năng điện gió và điện mặt trời cho phép Việt Nam vươn lên thành trung tâm năng lượng xanh mới nổi của khu vực - mà dự án điện gió Monsoon (Lào - Việt Nam) là minh chứng điển hình cho mô hình tích hợp năng lượng tái tạo xuyên biên giới. Những bước tiến về thị trường carbon cũng tạo tiền đề để Việt Nam dẫn dắt các tiêu chuẩn xanh trong khu vực.
Ông Keith Leong, nhà nghiên cứu trưởng KRA Group, nhận định: nhờ nổi lên như một "công xưởng" mới đầy tiềm năng trên bản đồ sản xuất toàn cầu, sự hiện diện tích cực và cam kết của Việt Nam với các nguyên tắc cốt lõi của ASEAN góp phần không nhỏ vào việc khẳng định vị thế và tầm quan trọng của khối.
Ông Leong nhấn mạnh: "Việt Nam luôn ý thức rõ ASEAN là một phần không thể tách rời trong tương lai địa chính trị và địa kinh tế của mình. Chính vì vậy, sự hiện diện tích cực và tham gia sâu rộng của Việt Nam vào các cơ chế của ASEAN không chỉ mang lại lợi ích to lớn cho chính quốc gia này mà còn cho cả khu vực.
Trong bối cảnh hiện nay, năng lực nội tại và tầm nhìn chiến lược của Việt Nam trong các lĩnh vực trọng yếu như an ninh năng lượng và an ninh lương thực sẽ là những giá trị vô cùng quý báu, góp phần củng cố sức mạnh chung cho toàn khối".
TS Hoàn cho rằng về lâu dài Việt Nam cần tham gia chủ động vào toàn bộ các sáng kiến tại hội nghị, đặc biệt là chia sẻ kinh nghiệm tự chủ chiến lược trong chuỗi cung ứng hàng hóa, dịch vụ và thúc đẩy phát triển công nghệ số "lấy người dân làm trung tâm".
Chiếc MQ-25A Stingray vừa hoàn tất cuộc thử nghiệm là dòng máy bay sẽ được triển khai cho tàu sân bay Mỹ. Đây cũng là chiếc đầu tiên trong tổng cộng 4 máy bay sẽ được bàn giao theo hợp đồng ban đầu phát triển kỹ thuật và sản xuất trị giá 805 triệu USD, Reuters hôm 28.4 dẫn thông báo của hãng Boeing.
Còn theo tờ Stars and Stripes, chiếc MQ-25A Stingray không người lái của Hải quân Mỹ đã thực hiện chuyến bay đầu tiên hôm 25.4, đánh dấu bước khởi đầu hướng đến một mô hình tương lai gồm máy bay có người lái phối hợp với không người lái hoạt động trên các tàu sân bay của nước này.
Về phần mình, Hải quân Mỹ cho biết chuyến bay kéo dài 2 giờ được thực hiện từ nhà máy sản xuất của Boeing tại sân bay MidAmerica St. Louis ở Mascoutah (bang Illinois).
MQ-25A Stingray được thiết kế làm máy bay tiếp dầu trên không điều khiển từ xa. Máy bay có thể cất cánh từ tàu sân bay lớp Nimitz hoặc lớp Ford, tầm bay đạt tối đa 500 hải lý cho mỗi lần cất cánh và chở theo gần 8.000 lít nhiên liệu cho các dòng tiêm kích F/A-18E/F Super Hornet.
Sau khi hoàn toàn nhiệm vụ, MQ-25A Stingray quay về tàu sân bay để nạp nhiên liệu cho những sứ mệnh kế tiếp.
Hiện nhiệm vụ tiếp dầu trên không từ tàu sân bay vẫn do các máy bay F/A-18E/F Super Hornet có người lái đảm nhiệm. Vì thế, việc đưa MQ-25A Stingray vào hoạt động sẽ giúp giải phóng các máy bay có người lái cho nhiệm vụ chiến đấu và những vai trò khác trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Stars and Stripes dẫn lời Chuẩn đô đốc Tony Rossi, Văn phòng điều hành chương trình máy bay và vũ khí tấn công không người lái thuộc Hải quân Mỹ, cho biết: "MQ-25A không chỉ là một máy bay, mà còn là bước đầu tiên trong nỗ lực tích hợp năng lực tiếp dầu không người lái trên boong tàu sân bay, từ đó giúp các tiêm kích có người lái bay xa hơn và nhanh hơn".
