Giao quyền phải đi đôi với giao trách nhiệm, tài chính, nhân lực, dữ liệu có công cụ thực hiện.
Nhìn từ TP.HCM, sau một năm triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, TP ghi nhận những chuyển biến rõ nét trong tổ chức bộ máy và thực hiện phân cấp, phân quyền.
Bộ máy hành chính được tinh gọn hơn, giảm tầng nấc trung gian, tăng tính trực tiếp giữa chính quyền với người dân, doanh nghiệp; nhiều nhiệm vụ được đưa về cơ sở, tạo điều kiện để cấp xã chủ động giải quyết công việc ngay từ đầu.
Tuy nhiên quá trình vận hành cũng bộc lộ không ít thách thức khi một siêu đô thị hơn 14 triệu dân phải gánh khối lượng công việc ngày càng lớn trong khi nguồn lực chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn.
Tại hội nghị sơ kết một năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Phó bí thư Thành ủy TP.HCM Văn Thị Bạch Tuyết cho biết việc phân quyền, phân cấp là một trong những nội dung trọng tâm được TP tập trung triển khai ngay từ đầu.
Trên cơ sở 1.065 nhiệm vụ được phân cấp tại 28 nghị định của Chính phủ, TP.HCM đã ban hành nhiều quyết định phân cấp, ủy quyền trên các lĩnh vực. TP đã thực hiện phân cấp, ủy quyền 900 nhiệm vụ của các sở, ngành và 108 nhiệm vụ của UBND, chủ tịch UBND TP cho cấp xã. Đây được xem là bước chuyển mạnh trong tư duy quản trị, hướng tới trao nhiều quyền hơn cho cơ sở để giải quyết công việc nhanh hơn, sát thực tiễn hơn.
Theo đánh giá của lãnh đạo Thành ủy TP.HCM, phần lớn các nhiệm vụ được phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền bước đầu phát huy hiệu quả tích cực. Cấp xã chủ động hơn trong thực hiện chức năng, nhiệm vụ; thời gian xử lý công việc được rút ngắn; chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp được nâng lên.
Kết quả này góp phần khẳng định chủ trương xây dựng mô hình chính quyền địa phương hai cấp là đúng hướng. Đây cũng là tiền đề quan trọng để nâng cao hiệu quả quản trị đô thị trong bối cảnh TP.HCM đang bước vào giai đoạn phát triển mới với quy mô ngày càng lớn.
Tuy nhiên thực tiễn vận hành cũng cho thấy áp lực không nhỏ đối với bộ máy hành chính TP. Bà Tuyết cho biết với các nhiệm vụ được Trung ương phân quyền, phân cấp cho TP, quy mô dân số trên 14 triệu người, phạm vi quản lý rộng cùng số lượng hồ sơ hành chính và nhu cầu dịch vụ công rất lớn đã khiến áp lực thực hiện nhiệm vụ tăng mạnh sau hợp nhất. Những lĩnh vực chịu sức ép rõ nhất là đất đai, xây dựng, tư pháp – hộ tịch, đầu tư, an sinh xã hội, giáo dục và y tế.
Trong khi đó định mức biên chế hiện vẫn được áp dụng theo cơ chế bình quân chung, chưa phản ánh đầy đủ đặc thù của một đô thị đặc biệt có quy mô dân số và khối lượng công việc vượt trội. Hệ quả là một số sở, ngành và địa phương xuất hiện tình trạng quá tải, nhất là tại các khu vực đông dân cư, tốc độ đô thị hóa nhanh hoặc có lượng hồ sơ hành chính rất lớn.
Tương tự, ở cấp xã dù được trao thêm thẩm quyền nhưng năng lực đáp ứng giữa các địa phương chưa đồng đều. Nhiều phường, xã có quy mô dân số rất lớn nhưng số lượng biên chế, điều kiện cơ sở vật chất và năng lực chuyên môn chưa tương xứng với khối lượng công việc được giao.
Theo Thành ủy TP.HCM, một số địa phương vẫn còn chậm kiện toàn tổ chức bộ máy, phân công các chức danh lãnh đạo cấp phòng và vị trí việc làm. Nhiều nơi thiếu cán bộ, công chức, viên chức có kinh nghiệm ở các lĩnh vực trọng yếu như xây dựng Đảng, công nghệ thông tin, tài chính – kế toán, quản lý đất đai, xây dựng – giao thông và y tế.
Trong bối cảnh mới, yêu cầu đối với đội ngũ cán bộ ngày càng cao, đòi hỏi khả năng đa nhiệm và kỹ năng số tốt hơn. Tuy nhiên năng lực cán bộ giữa các địa phương còn chưa đồng đều. Khối lượng công việc tăng nhanh trong khi khung biên chế hiện hành chưa phù hợp với quy mô dân số, diện tích và tính chất địa bàn, tạo áp lực lớn đối với quá trình thực thi công vụ.
Bên cạnh bài toán nhân sự, những vướng mắc về thể chế và dữ liệu cũng được chỉ ra là rào cản cần sớm tháo gỡ. Theo đánh giá của TP, hầu hết các quy định về phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền đều khả thi, tạo hành lang pháp lý giúp chính quyền hai cấp vận hành thông suốt.
Thế nhưng vẫn còn một số quy định tại các nghị định phân định thẩm quyền có dấu hiệu chồng chéo với Luật Tổ chức chính quyền địa phương hiện hành.
Nhiều thủ tục hành chính có thời hạn giải quyết ngắn trong khi quy trình thực hiện còn phức tạp, ảnh hưởng đến tính khả thi trong việc xử lý và trả kết quả đúng hạn. Cùng với đó, dữ liệu chuyên ngành giữa các hệ thống vẫn chưa đồng bộ hoàn toàn; việc chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan còn hạn chế ở các lĩnh vực như đất đai, xây dựng, hộ tịch, bảo hiểm và đầu tư.
Từ góc độ địa phương, trao đổi với Tuổi Trẻ, Bí thư Đảng ủy phường Phú Thủy (Lâm Đồng) Nguyễn Hữu Thông nêu rõ sau gần một năm thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, quá trình phân cấp, phân quyền đã tạo điều kiện để chính quyền cấp xã chủ động hơn trong giải quyết công việc. Nhiều vấn đề phát sinh được xử lý ngay từ cơ sở, giảm tình trạng chuyển cấp hoặc chờ ý kiến nhiều cấp như trước đây.
Tuy vậy ông Thông cho rằng vẫn còn những lĩnh vực giao nhiệm vụ nhưng chưa giao đầy đủ thẩm quyền, nguồn lực khiến cơ sở chưa phát huy hết tính chủ động trong giải quyết công việc và thu hút đầu tư.
Trong đó, theo quy định, dù cấp xã đã được phân cấp giao đất không thu tiền sử dụng đất và cho thuê đất trả tiền hằng năm, nhà đầu tư vẫn phải hoàn tất nhiều thủ tục ở cấp tỉnh. Điều này làm kéo dài thời gian chuẩn bị dự án và giảm tính chủ động của địa phương trong thu hút đầu tư. Từ thực tế đó, ông đề nghị tiếp tục phân cấp mạnh hơn đối với một số dự án có quy mô phù hợp để cơ sở chủ động giải quyết công việc.
Bên cạnh đó, hiện nay cấp xã có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu nhưng các thủ tục đăng ký biến động đất đai, chuyển nhượng quyền sử dụng đất vẫn thuộc Văn phòng đăng ký đất đai. Việc phải qua thêm một khâu trung gian khiến thời gian giải quyết thủ tục kéo dài, ảnh hưởng đến hiệu quả phục vụ người dân.
Hay như trong lĩnh vực giáo dục, hiện UBND cấp xã trực tiếp quản lý các trường mầm non, tiểu học và THCS nhưng chưa được giao thẩm quyền tuyển dụng giáo viên. Việc này dẫn đến khó khăn nhất định. Do vậy việc giao thẩm quyền tuyển dụng giáo viên cho cấp xã sẽ giúp chủ động hơn trong cân đối nhân lực, đáp ứng kịp thời yêu cầu thực tiễn.
Ông Thông nhấn mạnh yêu cầu hiện nay không chỉ là phân cấp về nhiệm vụ mà cần phân cấp đầy đủ về thẩm quyền, nguồn lực gồm cả nhân lực, tài chính và chế độ tiền lương, đãi ngộ và điều kiện thực hiện. Khi quyền hạn chưa tương xứng với trách nhiệm, hiệu quả vận hành của chính quyền cơ sở sẽ khó đạt như kỳ vọng.
Chính phủ ngày 15/6 ban hành Nghị định 208/2026 về vận tải hàng không, trong đó quy định chuyến bay bị chậm là có thời gian đi thực tế muộn hơn 15 phút so với lịch bay. Chuyến bay bị chậm kéo dài là chậm từ 4 giờ.
Nếu chuyến bay bị chậm, hãng bay có trách nhiệm thông báo và xin lỗi hành khách, đồng thời nêu lý do và cập nhật thời gian dự kiến đi mới để hiển thị trên màn hình tại sân bay ít nhất 30 phút/lần.
Với chuyến bay chậm từ 2 giờ, hãng bay phải phục vụ nước uống hoặc cung cấp phiếu (voucher) có giá trị tương đương cho hành khách. Hãng bay có thể đổi thời gian đi (re-book) hoặc chuyển đổi hành trình (re-route) để hành khách tới được điểm cuối, nếu họ có yêu cầu.
Chuyến bay chậm từ 3 giờ, hãng bay phải phục vụ đồ ăn hoặc voucher tương đương.
Chuyến bay chậm từ 4 giờ do lỗi của hãng bay, hãng bay phải hoàn trả (refund) toàn bộ tiền vé hoặc tiền phần vé chưa sử dụng, khi hành khách không đồng ý đổi thời gian hoặc đổi chuyến.
Đồng thời, hãng bay phải bồi thường ứng trước không hoàn lại cho hành khách đã được xác nhận chỗ và có vé trên chuyến bay. Việc bồi thường ứng trước được thực hiện một lần với mỗi chuyến bay, bao gồm cả trường hợp chậm chuyến trên khoang.
Với chuyến bay chậm từ 6 giờ, nếu trong khoảng từ 7h đến trước 22h, hãng bay phải bố trí nơi nghỉ phù hợp cho hành khách tại sân bay. Nếu chậm chuyến từ 22h đến 7h sáng hôm sau, hãng bay phải bố trí nơi ngủ, nghỉ cho hành khách tại địa phương hoặc giải pháp thay thế nếu hành khách đồng ý. Quy định này không áp dụng với những hành khách đã nhận hoàn tiền vé.
Các quy định về trách nhiệm đảm bảo ăn, uống, nghỉ cho hành khách nêu trên chỉ áp dụng với những người đã có vé, đã xác nhận chỗ và có mặt tại sân bay.
Chính phủ giao Bộ trưởng Xây dựng quy định chi tiết về mức bồi thường ứng trước không hoàn lại cũng như phương thức và thời gian.
Đồng thời, Chính phủ quy định, từ thời điểm mở bán vé đến lúc công bố lịch bay, nếu hãng bay thay đổi lịch bay sớm hoặc muộn hơn 5 giờ thì phải thông báo và hoàn vé cho hành khách hoặc đổi sang chuyến bay khác trong 72 giờ để hành khách đến nơi cần đến.
Khi tàu bay đóng cửa, có hành khách trên khoang, nhưng thời gian cất cánh chậm từ 30 phút, hãng bay phải phục vụ nước uống, đảm bảo thông gió, nhiệt độ, nhu cầu đi vệ sinh cho hành khách; nếu họ cần hỗ trợ y tế khẩn cấp, phải có biện pháp hỗ trợ. Chuyến bay bị chậm quá 3 giờ và chưa xác định được thời gian đi, hãng bay phải cho hành khách xuống tàu bay.
Sáng 20/6, tại diễn đàn báo chí "Bản quyền báo chí trong kỷ nguyên AI - Bảo vệ giá trị nghề báo", bà Đặng Thị Phương Thảo, Phó cục trưởng Cục Báo chí, Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch, đã phác thảo một thực trạng đáng báo động. Doanh thu toàn ngành năm 2025 chỉ đạt 7.790 tỷ đồng, sụt giảm 3,7% so với năm 2024.
Hệ thống báo chí Việt Nam hiện có 1.733 cơ quan với khoảng 41.000 nhân sự, trong đó có 21.000 nhà báo đã được cấp thẻ. Mỗi năm, toàn bộ hệ sinh thái này sản xuất khối lượng nội dung khổng lồ, ước tính khoảng 40 triệu tin bài, 50.000 giờ truyền hình và 20.000 giờ phát thanh. Tuy nhiên, nguồn lực đầu tư to lớn này đang phải đối mặt với một nghịch lý, lượng thông tin tạo ra ngày càng nhiều, nhưng doanh thu lại liên tục đi xuống.
Một trong những nguyên nhân cốt lõi dẫn đến sự suy giảm này là do nội dung số hóa đang bị sao chép và khai thác trái phép một cách tràn lan trên các mạng xã hội và các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI).
Theo bà Thảo, hành vi vi phạm bản quyền hiện nay đã biến tướng qua bốn hình thức phổ biến. Từ thô sơ như sao chép nguyên văn toàn bộ nội dung để đăng lại trên các website lậu. Tự ý cắt bỏ logo, chỉnh sửa nhận diện thương hiệu hình ảnh/video để trục lợi trên mạng xã hội. Cho đến tinh vi hơn là "xào nấu", thay đổi tiêu đề và câu chữ nhằm né tránh các thuật toán quét bản quyền tự động.
Đặc biệt, nguy hiểm nhất hiện nay là việc các mô hình AI tự ý "quét" và khai thác dữ liệu báo chí để huấn luyện thuật toán, tóm tắt nội dung và tái tạo thông tin mà không hề xin phép hay trả phí.
Thực tế, nhiều cơ quan báo chí lớn như VnExpress, Tuổi Trẻ, Thanh Niên, Dân trí, VietnamNet... liên tục trở thành nạn nhân khi các tuyến bài điều tra, phóng sự chuyên sâu bị "luộc" lại ngay sau khi xuất bản. Hệ quả trực tiếp là tòa soạn bị sụt giảm nghiêm trọng lượt truy cập, mất doanh thu quảng cáo và mất đi động lực thu phí nội dung. Trong khi người sản xuất phải gánh chịu toàn bộ chi phí đầu tư đắt đỏ, thì kẻ vi phạm lại nghiễm nhiên hưởng lợi từ dòng tiền quảng cáo béo bở.
Nhìn nhận từ góc độ đơn vị công nghệ, bà Nguyễn Thanh Hải, Chủ tịch Công ty FPT Online, cho rằng thay vì sợ hãi, các tòa soạn cần thấu hiểu bản chất để lật ngược thế cờ. "Nguyên lý của AI là hoạt động trên dữ liệu, nếu rút dữ liệu thì AI chết luôn. Vì vậy, AI thực chất là đối tác, là khách hàng tiềm năng chứ không phải đối thủ", bà Hải khẳng định.
Dẫn chứng từ số liệu giám sát hệ thống, bà Hải cho biết khi theo dõi các con bot của các hãng công nghệ đi vào hệ thống đọc báo, FPT Online nhận thấy nhu cầu của độc giả thông qua AI không dừng lại ở tin tức bề nổi, mà họ đang hỏi AI rất sâu về các chủ đề chuyên đề. Trong 6 tháng qua, đơn vị này đã giúp các tòa soạn phân loại rõ vùng nội dung nào AI đang hứng thú và công chúng đang cần. Đây chính là cơ sở để các cơ quan báo chí thực hiện chiến lược "cánh cửa hai chiều": xác định rõ chỗ nào mở cho AI lấy để tăng độ nhận diện, chỗ nào phải khóa chặt để bảo vệ dòng tiền.
Để minh chứng cho tính khả thi của giải pháp này, Chủ tịch FPT Online dẫn lại kinh nghiệm từ hai mô hình lớn trên thế giới. The New York Times chọn cách đóng chặt cửa, không thương thảo với AI để bảo vệ sản phẩm chuyên sâu. Trong khi đó, tập đoàn NewsCorp chọn giải pháp linh hoạt hơn là mở phần tin tức phổ thông nhưng khóa cứng các nội dung chuyên đề, phóng sự độc quyền để đưa lên bàn đàm phán kinh doanh.
Thực tế, các tập đoàn AI đa quốc gia đã tìm đến FPT để đặt vấn đề mua dữ liệu báo chí đa ngôn ngữ. Hiện có hai phương thức giao dịch chính, một là mua sỉ đóng gói theo các chủ đề lớn với số lượng vô lượng, hai là chia nhỏ danh mục để bán với các mức giá khác nhau. "Riêng phần chuyên sâu sẽ không bán hoặc phải bán với giá đắt nhất có thể, tuân thủ nguyên tắc bán được nhiều tiền nhất và nhiều lần nhất", bà Hải nhấn mạnh.
Đồng quan điểm về việc chủ động kiểm soát tài nguyên, ông Trần Việt Hưng, Phó tổng biên tập Báo Thanh Niên, nhìn nhận AI là một công cụ hữu hiệu nếu biết cách tiếp cận tổng thể. Tuy nhiên, ông Hưng cũng thẳng thắn chỉ ra rằng, bản thân một cơ quan báo chí đơn lẻ không đủ nguồn lực để tự chống chọi hay đơn phương độc mã đi đàm phán với các gã khổng lồ công nghệ toàn cầu. Để tạo ra bước ngoặt, toàn ngành cần có một chiến lược tiếp cận đồng bộ và đặc biệt là sự hậu thuẫn lớn từ phía Chính phủ trong việc điều đình, ký kết các thỏa thuận quốc tế.
Để giải quyết triệt để bài toán bản quyền đang bị tụt lại phía sau tốc độ phát triển của công nghệ, các chuyên gia tại diễn đàn thống nhất cho rằng, Việt Nam cần một chiếc kiềng ba chân vững chắc, hoàn thiện thể chế, vũ trang công nghệ và thay đổi mô hình kinh tế báo chí.
Về mặt công nghệ, ông Hoàng Đình Chung, Giám đốc Trung tâm Bản quyền số (DCC) thuộc Hội Truyền thông số Việt Nam (VDCA), khẳng định giải pháp cốt lõi hiện nay là ứng dụng Trục Bản quyền số Quốc gia. Đây là hệ sinh thái công nghệ toàn trình giúp minh bạch hóa việc đăng ký, xác thực danh tính chủ thể và phân phối nội dung số. Bằng việc tích hợp các công nghệ tiên tiến như AI Matching để nhận diện trùng lặp âm thanh/hình ảnh, hệ thống mã hóa quyền truy cập DRM, và nền tảng Big Data (DCC Watcher) để giám sát Internet theo thời gian thực, các tòa soạn có thể lập tức phát hiện và khóa chặn ngay khi có dòng bot lạ "đọc lén" dữ liệu, tương tự cách Hãng thông tấn AP đang vận hành.
Song song với lá chắn công nghệ, nút thắt lớn nhất cần tháo gỡ chính là hành lang pháp lý. Dù Việt Nam đã có tương đối đầy đủ các văn bản như Luật Sở hữu trí tuệ, Luật Báo chí, Nghị định 17/2023/NĐ-CP hay Công điện số 38 của Thủ tướng Chính phủ, nhưng quy định cụ thể về việc AI sử dụng dữ liệu báo chí và cơ chế đàm phán, chia sẻ doanh thu trên các nền tảng xuyên biên giới (Google, Facebook, TikTok) vẫn còn bỏ ngỏ.
Nhìn ra thế giới, các quốc gia đi trước đã chứng minh việc bảo vệ bản quyền phải gắn liền với lợi ích kinh tế. Tiêu biểu như Úc với bộ luật News Media Bargaining Code (2021) đã buộc các ông lớn công nghệ phải ngồi vào bàn đàm phán, mang lại hàng trăm triệu USD chia sẻ cho báo chí nước này. Hay như Liên minh châu Âu (EU) đã công nhận "Quyền của nhà xuất bản báo chí", dịch chuyển tư duy từ bảo vệ quyền tác giả đơn thuần sang bảo vệ toàn bộ hệ sinh thái sản xuất nội dung.
Các chuyên gia đề xuất cần sớm nghiên cứu sửa đổi luật, bổ sung quy định về dữ liệu AI và xây dựng cơ chế đàm phán bắt buộc. "Trong thời gian tới, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cấp giải pháp Media Hub thành nền tảng dữ liệu quốc gia bảo vệ bản quyền báo chí", bà Đặng Thị Phương Thảo, Cục phó Cục Báo chí cho biết.
Đặc biệt, cơ quan quản lý sẽ nghiên cứu thí điểm mô hình Trung tâm bảo vệ bản quyền báo chí, một tổ chức quản lý tập thể quyền, đóng vai trò đại diện pháp lý cho các tòa soạn để đứng ra cấp phép, thu và phân phối tiền bản quyền một cách sòng phẳng, minh bạch với các tập đoàn công nghệ.
"Bảo vệ bản quyền báo chí không chỉ là bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, mà còn là bảo vệ nền báo chí chuyên nghiệp, bảo vệ nguồn tin chính thống và bảo vệ quyền được tiếp cận thông tin chất lượng của công chúng.", Bà Thảo khẳng định.
Theo phương án mới, phạm vi hạn chế được xác định theo đường bao phía trong các tuyến phố: Hàng Đậu - Phùng Hưng - Tràng Thi - Hàng Khay - Tràng Tiền - Trần Quang Khải - Trần Nhật Duật trở vào khu vực phố cổ, tức là toàn bộ phường Hoàn Kiếm. Khung giờ cấm áp dụng hàng ngày từ 6h đến 9h và từ 16h đến 19h30.
Trước đó từ tháng 3/2025, Hà Nội thí điểm cấm ôtô trên 16 chỗ vào phố cổ, Hồ Gươm. Việc hạn chế xe trên 16 chỗ chủ yếu trên các tuyến phố trong phố cổ và khu vực xung quanh Hồ Gươm.
UBND phường Hoàn Kiếm đánh giá phương án tổ chức giao thông khi hạn chế ôtô trên 16 chỗ hoạt động trong giờ cao điểm đã phát huy hiệu quả tích cực, góp phần giảm áp lực giao thông, hạn chế tình trạng dừng, đỗ, đón trả khách không phù hợp trên các tuyến phố nhỏ hẹp.
Tuy nhiên, phạm vi hạn chế hiện nay chưa bao phủ toàn bộ các tuyến phố có mật độ giao thông, du lịch và cơ sở lưu trú cao; một số ôtô trên 16 chỗ có xu hướng di chuyển vòng ngoài, dừng, đỗ tại các tuyến giáp ranh hoặc tuyến lân cận khu vực hạn chế, gây áp lực giao thông cục bộ.
Khung giờ hạn chế hiện nay (6h30-8h30 và 16h30-18h30) chưa đồng bộ với khung giờ cao điểm theo quy định vùng phát thải thấp của thành phố. Hoạt động trung chuyển khách bằng phương tiện nhỏ tại một số tuyến phố hẹp vẫn phát sinh ùn ứ, cần được tiếp tục điều tiết hợp lý hơn. Vì thế UBND phường Hoàn Kiếm đề xuất mở rộng phạm vi hạn chế ôtô trên 16 chỗ trong giờ cao điểm.
Để duy trì ổn định hoạt động du lịch, thành phố bố trí 4 điểm trung chuyển khách cố định. Các điểm này nằm tại phố Bà Triệu, Trần Nhật Duật, Trần Quang Khải và Trần Khánh Dư. Công ty TNHH MTV Khai thác điểm đỗ xe Hà Nội cũng đang nghiên cứu lắp đặt hệ thống giàn đỗ xe thông minh tại bãi xe Trần Quang Khải để tăng năng lực hạ tầng, kết nối với khu vực phố cổ, Hồ Gươm.
