Đây được xem là giải pháp mở rộng không gian phát triển thay vì tiếp tục dồn nén trên mặt đất khi nội đô Hà Nội đã quá chật chội.
Theo định hướng quy hoạch, Hà Nội sẽ chuyển từ khai thác không gian theo mặt bằng truyền thống sang khai thác hiệu quả không gian theo chiều đứng và tích hợp nhiều chức năng trên cùng một đơn vị diện tích.
TP đặt mục tiêu nâng cao hiệu quả sử dụng đất, giảm áp lực cho không gian mặt đất, ưu tiên phát triển cây xanh, mặt nước và không gian công cộng. Đồng thời tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, giảm ùn tắc giao thông, ngập úng và bảo tồn các giá trị văn hóa – lịch sử trong quá trình đô thị hóa. Trong mô hình này, không gian đô thị được tổ chức theo nhiều lớp chức năng liên kết đồng bộ.
Theo mục tiêu đề ra, tỉ lệ xây dựng không gian ngầm tại khu vực đô thị trung tâm sẽ đạt tối thiểu 20% diện tích đất vào năm 2045 và khoảng 40% vào năm 2065. Các thông số kỹ thuật cụ thể sẽ tiếp tục được xác định trong quy hoạch không gian ngầm và các quy hoạch phân khu trên cơ sở khảo sát địa chất, thủy văn từng khu vực.
Ở không gian tầm thấp, dưới độ cao 3.000m, quy hoạch ưu tiên mặt đất cho con người và hệ sinh thái tự nhiên, phát triển công viên, mặt nước, mạng lưới đi bộ an toàn và bảo tồn cấu trúc không gian phố cổ, phố cũ.
Trên cao, Hà Nội định hướng phát triển các tổ hợp cao tầng mật độ lớn tại khu vực TOD và dọc các đường vành đai giao thông nhằm tiết kiệm quỹ đất, đồng thời xây dựng hệ thống cầu đi bộ kết nối liên hoàn giữa các công trình.
Quy hoạch cũng đề cập “kinh tế tầm thấp”, với định hướng thí điểm vận tải bằng taxi bay (eVTOL), thiết bị bay không người lái (drone) và ứng dụng công nghệ trong giám sát đô thị thông minh.
Với không gian tầm cao, trên 3.000m, TP sẽ kiểm soát hành lang bay quốc tế, nội địa và quản lý khoảng không phục vụ viễn thông, quan trắc khí hậu cũng như nhiệm vụ an ninh – quốc phòng.
Quy hoạch cũng định hướng đa cực – đa trung tâm gắn với liên kết vùng đã đặt Hà Nội trong vai trò đô thị kết nối với các địa phương và vùng lân cận. Hà Nội không còn được định vị như một đô thị phát triển độc lập, mà trở thành hạt nhân của mạng lưới liên kết vùng phía Bắc.
Theo định hướng quy hoạch, Hà Nội sẽ kết nối chặt chẽ với vùng thủ đô gồm Phú Thọ, Thái Nguyên, Bắc Ninh, Hưng Yên và Ninh Bình; đồng thời mở rộng liên kết với vùng Đồng bằng sông Hồng, vùng Trung du và miền núi phía Bắc cùng các hành lang kinh tế quốc gia, quốc tế. Quy hoạch xác định Hà Nội giữ vai trò trung tâm điều phối về giao thông, logistics, đổi mới sáng tạo, giáo dục, y tế và kinh tế tri thức cho toàn vùng.
Các trục kết nối chiến lược như Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh, Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng hay hành lang phía Nam kết nối Ninh Bình, Thanh Hóa được xem là động lực mở rộng không gian phát triển của thủ đô.
Đáng chú ý mô hình “chùm đô thị hướng tâm” được đưa ra với Hà Nội là đô thị hạt nhân, trong khi các địa phương xung quanh đóng vai trò đô thị vệ tinh và đối trọng, chia sẻ chức năng về công nghiệp, logistics, giáo dục, y tế, du lịch và dịch vụ. Cách tiếp cận này nhằm giảm áp lực dân số, hạ tầng cho khu vực nội đô, đồng thời tạo liên kết phát triển đồng bộ trong toàn vùng phía Bắc.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, kiến trúc sư Phạm Thanh Tùng, Chánh văn phòng Hội Kiến trúc sư Việt Nam, cho rằng đánh giá Hà Nội định hướng quy hoạch xác định phát triển thủ đô thành đô thị “đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm” là một tư duy quy hoạch rất hiện đại.
Tuy nhiên để hiện thực hóa được mục tiêu này, theo ông Tùng, để đạt được những mục tiêu trên, Hà Nội phải trả lời được câu hỏi: Phải chuẩn bị nguồn lực ra sao và thực hiện như thế nào?
Ông Tùng cho rằng TP phải có nguồn lực rất lớn. Việc Hà Nội xác định nhiều cực phát triển hiện mới chỉ dừng ở định hướng không gian, trong khi chưa làm rõ cơ chế phân bổ nguồn lực, vai trò kinh tế đặc thù và mức độ tự chủ của từng cực. Nếu không có các chính sách tài chính – thể chế đủ mạnh, các “cực” này có thể sẽ rơi vào tình trạng phụ thuộc vào lõi trung tâm cũ, dẫn đến hiện tượng “đa cực hình thức nhưng đơn cực thực chất”.
Đồng thời Hà Nội phải nghiên cứu để có sự kết nối giữa các tầng, gồm trên mặt đất, tầng trên cao và tầng ngầm. “Quản trị như thế nào là một vấn đề lớn được đặt ra. Hiện nay chưa có quy hoạch ngầm một cách đúng nghĩa khi chúng ta chỉ dừng lại ở việc đặt ống thoát nước, dây cáp… chứ chưa có quy hoạch ngầm tổng thể”, ông Tùng nêu thực tế.
Để làm được điều này, ông Tùng cho rằng ngoài quy định, cần phải có chế tài xử phạt, xử lý các trường hợp không tuân thủ quy định, quy hoạch.
“Trong điều kiện hiện nay, khi hệ thống hạ tầng kỹ thuật của Hà Nội vẫn còn nhiều bất cập, “đa tầng” có thể triển khai không đồng bộ, dẫn đến xung đột giữa các tầng không gian, đặc biệt giữa giao thông ngầm và hệ thống thoát nước. Vì vậy nếu không có quy hoạch chi tiết, không phẩn bổ, chuẩn bị đủ nguồn lực thì quy hoạch sẽ chỉ nằm ở trên bản vẽ và mãi là ý tưởng”, ông Tùng nói thêm.
Ngoài ra ông cho rằng Hà Nội cũng cần phải thay đổi tư duy quản trị truyền thống. Thay vào đó nên áp dụng BigData, công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) để lên các kịch bản, lộ trình thực hiện các mục tiêu trên.
Đại biểu Quốc hội Bùi Hoài Sơn (Hà Nội) cho rằng quy hoạch tổng thể thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm không còn là câu chuyện quy hoạch một đô thị theo nghĩa thông thường, càng không chỉ là việc sắp xếp không gian xây dựng, hạ tầng, giao thông hay dân cư.
Đây là một nỗ lực định hình tương lai thủ đô trong một thế kỷ tới, với tham vọng đưa Hà Nội trở thành một đô thị văn hiến, văn minh, hiện đại, hạnh phúc, một trung tâm sáng tạo, kết nối, lan tỏa và dẫn dắt phát triển của vùng, của cả nước.
Quy hoạch này đã được Hà Nội thông qua với tư duy cấu trúc đô thị đa trung tâm, đa tầng, gắn kết vùng, trong đó có những mô hình rất mới như 9 cực phát triển, 9 trung tâm lớn, 9 trục động lực.
Ông nhấn mạnh thêm điểm hay, mới, táo bạo của quy hoạch lần này là không nhìn Hà Nội như một đô thị đơn lẻ, khép kín trong địa giới hành chính của mình. Hà Nội được đặt trong mối quan hệ với vùng Đồng bằng sông Hồng, vùng Trung du miền núi phía Bắc, vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, với các trục kết nối di sản, kết nối logistics, kết nối sân bay, đường sắt (metro), đường vành đai, đô thị vệ tinh, đô thị sáng tạo, đô thị sinh thái.
Trong tư duy ấy, Hà Nội không chỉ phát triển cho Hà Nội, mà phát triển để tạo động lực cho cả vùng, không chỉ hút nguồn lực về mình, mà còn phải biết phân bổ, lan tỏa, chia sẻ nguồn lực với các địa phương xung quanh. Đây là điểm rất quan trọng, bởi tương lai của các đại đô thị không còn được quyết định bởi phần lõi đô thị, mà bởi năng lực kết nối vùng, liên vùng và quốc tế.
“Liên kết vùng chính là chìa khóa để quy hoạch 100 năm của Hà Nội không trở thành một bản vẽ đẹp trên giấy. Nếu Hà Nội vẫn phát triển theo tư duy “mạnh ai nấy làm”, hạ tầng giao thông không đồng bộ, dữ liệu quy hoạch không kết nối, nguồn lực đầu tư bị chia cắt, các đô thị xung quanh không được phân vai rõ ràng, thì Hà Nội sẽ tiếp tục chịu áp lực quá tải về dân số, giao thông, môi trường, nhà ở, trường học, bệnh viện.
Ngược lại, nếu biết tổ chức không gian phát triển theo các cực, các hành lang, các trung tâm chức năng, Hà Nội có thể giảm tải khu vực nội đô, phát triển các đô thị vệ tinh, mở rộng không gian sáng tạo, bảo vệ không gian di sản, hình thành các chuỗi giá trị mới về văn hóa, du lịch, giáo dục, y tế, công nghệ và dịch vụ chất lượng cao”, ông Sơn khẳng định.
Tại khu trưng bày Quy hoạch chung Thủ đô tầm nhìn 100 năm, Sở Quy hoạch Kiến trúc Hà Nội giới thiệu các mô hình tổ chức không gian mới, hướng đến mục tiêu phát triển đô thị xanh, bền vững và giữ gìn bản sắc văn hóa.
Trong đó, mô hình "làng trong phố, phố trong làng" nhằm dung hòa giữa bảo tồn di sản với phát triển đô thị, bảo đảm sự hài hòa giữa yếu tố truyền thống và hiện đại; duy trì liên tục các hành lang xanh, mặt nước, vùng sinh thái và khu thoát lũ; tích hợp phát triển du lịch, dịch vụ dựa trên lợi thế cảnh quan, văn hóa di sản và làng nghề.
Mô hình "làng trong phố" áp dụng tại các khu đô thị mới, khu mở rộng và khu tái thiết, quy hoạch lấy các di sản như đình, đền, cây cổ thụ làm hạt nhân tổ chức không gian. Các ao hồ, vườn cây hiện hữu được giữ lại để tạo vành đai xanh bao quanh di sản, trong khi các tuyến đường mới được quy hoạch theo hướng mở tầm nhìn về khu vực lõi.
Hệ thống mặt nước được bảo tồn và kết nối thành mạng lưới liên thông, kết hợp phát triển công viên và tuyến đi bộ ven nước nhằm tăng khả năng tiếp cận không gian công cộng.
Để tạo sự chuyển tiếp hài hòa giữa khu đô thị mới và làng cũ, quy hoạch định hướng giảm dần tầng cao và mật độ xây dựng về phía khu dân cư truyền thống, khuyến khích sử dụng kiến trúc và vật liệu bản địa. Cư dân khu vực làng cũ được tạo điều kiện tiếp cận các tiện ích của đô thị mới, còn các tuyến phố đi bộ và thương mại xuyên tâm được kỳ vọng thúc đẩy du lịch, dịch vụ và sinh kế.
Đối với mô hình "phố trong làng", phạm vi áp dụng là các khu đô thị cải tạo, khu vực bảo tồn và các làng xã ngoại thành. Định hướng quy hoạch ưu tiên bảo tồn cấu trúc di sản, khoanh vùng bảo vệ nghiêm ngặt các đình, chùa, không gian xanh và cảnh quan truyền thống.
Về kiến trúc, Hà Nội khuyến khích duy trì mô hình nhà ở truyền thống, kiểm soát chiều cao công trình phù hợp với cấu trúc làng xóm, đồng thời khuyến khích bố trí sân trong và khoảng lùi để giữ nếp nhà vườn và tăng khả năng thông gió tự nhiên.
Theo phương án minh họa, mô hình này có thể tham khảo tại khu phố cổ Hà Nội, và các làng truyền thống. Triển lãm giới thiệu phương án cải tạo làng cổ Đường Lâm, làng cổ Thiết Bình, làng Cổ Châu cho thấy định hướng bảo tồn cấu trúc làng truyền thống đồng thời bổ sung hạ tầng và không gian công cộng đáp ứng nhu cầu phát triển trong tương lai.
Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, mô hình "làng trong phố, phố trong làng" là tư duy quy hoạch đáng chú ý, bởi không nhìn Hà Nội như một đô thị chỉ cần mở rộng đường, xây thêm nhà cao tầng hay phát triển các khu chức năng hiện đại, mà nhìn Thủ đô như một cơ thể văn hóa - sinh thái sống động, có ký ức, có bản sắc và có chiều sâu lịch sử.
Hà Nội đặc biệt ở chỗ trong lòng đô thị hiện đại vẫn còn rất nhiều lớp trầm tích của làng Việt như đình, chùa, giếng nước, cổng làng, cây đa, nghề truyền thống, lễ hội, hương ước, quan hệ cộng đồng, nếp sống xóm giềng. Vì vậy, "làng trong phố, phố trong làng" không chỉ là khẩu hiệu quy hoạch mà là cách đặt ra câu hỏi là Hà Nội hiện đại như thế nào mà không đánh mất hồn cốt Thăng Long - Kẻ Chợ và phát triển nhanh như thế nào để không làm đứt gãy ký ức cộng đồng.
Ông Sơn cho rằng bảo tồn cấu trúc làng truyền thống và phát triển đô thị hiện đại không mâu thuẫn với nhau. Bảo tồn phù hợp với nhu cầu mới, phát triển đúng nghĩa là tạo điều kiện sống tốt hơn, tức giữ lại những giá trị cốt lõi, đồng thời cho phép đời sống vận động chứ không phải thay thế bản sắc bằng những không gian vô danh.
Hình thành trục xanh xuyên Thủ đô
Mô hình "rừng trong phố, phố trong rừng" được tổ chức thành hệ thống không gian xanh liên tục, đa chức năng dọc trục Bắc - Nam của thành phố. Tuyến xanh dự kiến bắt đầu từ ven sông Hồng tại xã Phúc Lộc, kéo dài đến khu vực ven sông Hồng thuộc Phú Xuyên. Trục xanh đi qua nhiều dạng không gian như khu đô thị hiện hữu, vùng nông thôn, đất trống và các khu vực chuyển tiếp.
Theo định hướng quy hoạch, dải xanh sẽ đóng vai trò như "lá phổi sinh thái tuyến tính", góp phần giảm bụi mịn, tiếng ồn và khí thải từ hoạt động giao thông, đô thị. Đồng thời, đây cũng là vùng đệm chuyển tiếp giữa khu vực đô thị và nông thôn, hạn chế xung đột không gian trong quá trình đô thị hóa; là "bộ điều hòa vi khí hậu" giúp dẫn gió mát, cải thiện chất lượng môi trường không khí.
Theo quy hoạch, trục xanh được tổ chức qua các lớp không gian gồm ven sông Hồng, đô thị hiện hữu, khu vực nông thôn - làng nghề và vùng đất chuyển tiếp.
Sở Quy hoạch Kiến trúc Hà Nội cho biết định hướng này hướng tới hình thành dải xanh quy mô lớn, vừa đáp ứng nhu cầu môi trường hiện nay, vừa là quỹ không gian dự trữ phục vụ phát triển của Thủ đô trong 50-100 năm tới.
Không gian hai bên các tuyến sông Hồng, Đuống, Đà, Nhuệ, Đáy, Tích, Cà Lồ, sông Thiếp - Đầm Vân Trì... được phát triển thành hành lang xanh và vành đai xanh chiến lược. Trục không gian hai bên sông Hồng là trục xương sống cảnh quan Thủ đô, tập trung các công trình công cộng, công viên văn hóa, dịch vụ du lịch, giải trí và các công trình biểu tượng của thành phố.
Mô hình "thành phố trong rừng" nhằm bảo vệ tuyệt đối diện tích rừng hiện hữu và thực hiện lộ trình phát triển mở rộng diện tích rừng toàn thành phố. Triển khai mô hình "rừng trong thành phố - thành phố trong rừng" với hệ sinh thái rừng làm chủ đạo; xác lập rõ vùng lõi bảo tồn rừng tự nhiên, rừng phòng hộ và vùng đệm phát triển công viên rừng, du lịch sinh thái mật độ thấp, thân thiện môi trường.
Quy hoạch sẽ rà soát và triển khai các dự án công viên trọng điểm tại khu vực nội đô (Thủ Lệ, Núi Cung, Đống Đa, Đầm Hồng, Hạ Đình...) đảm bảo tính khả thi và phát triển các công viên chuyên đề, công viên sinh thái gắn với hoạt động thể thao, giải trí; hình thành mạng lưới kết nối liên hoàn với hệ thống cây xanh tự nhiên tại các cực Sóc Sơn, Ba Vì, Hương Tích và các lưu vực sông, hồ.
Ông Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, đánh giá mô hình "rừng trong phố, phố trong rừng" thể hiện một bước chuyển quan trọng từ tư duy đô thị bêtông sang đô thị sinh thái, đô thị thích ứng, đô thị vì chất lượng sống. Giá trị lớn nhất của tư duy này là đặt con người, thiên nhiên và văn hóa vào trung tâm của quy hoạch.
"Một Thủ đô đáng sống không chỉ cần những đại lộ lớn, công trình lớn, trung tâm mới mà còn cần bóng cây, mặt nước, không gian cộng đồng, làng nghề, di sản, ký ức và cảm giác thuộc về của người dân", ông Sơn nói.
Mô hình "rừng trong phố, phố trong rừng" mang lại nhiều lợi ích cùng lúc. Trước hết là lợi ích môi trường như tăng diện tích cây xanh, giảm hiệu ứng đảo nhiệt đô thị, cải thiện chất lượng không khí, điều hòa vi khí hậu, giữ nước mưa, giảm ngập úng. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ, đô thị nào không có không gian xanh, mặt nước và hành lang sinh thái thì sẽ phải trả giá rất đắt.
Tuy nhiên, ông Sơn cho rằng thách thức khi thực hiện quy hoạch nằm ở năng lực thực thi. Với mô hình "làng trong phố, phố trong làng", thách thức là áp lực đất đai, xây dựng tự phát, thương mại hóa quá mức, mai một nghề truyền thống, đứt gãy cộng đồng cư trú. Cùng với đó là thiếu quỹ đất, lấn chiếm không gian xanh, điều chỉnh quy hoạch tùy tiện, đầu tư công viên chưa đồng bộ, thiếu cơ chế duy tu, vận hành lâu dài.
Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm đặt ra các giai đoạn phát triển nên phải có cơ chế bảo đảm tính liên tục, không để tư duy nhiệm kỳ làm ngắn lại tầm nhìn chiến lược. Chính quyền cần phân vùng bảo tồn, quy chế quản lý kiến trúc, kiểm soát mật độ xây dựng, chiều cao công trình, vật liệu, không gian công cộng, cảnh quan làng, tuyến đường truyền thống và các thiết chế văn hóa. Khi làm được như vậy, làng cổ không phải là vật cản của đô thị hiện đại mà trở thành bản sắc cạnh tranh của Hà Nội.
Chính quyền địa phương cần công khai quy hoạch, giải thích cho dân hiểu, kiểm soát xây dựng, xử lý nghiêm vi phạm, bảo vệ di tích, bảo vệ cây xanh, mặt nước, không gian công cộng. Chính quyền cơ sở cũng phải kết nối giữa quy hoạch lớn của thành phố với đời sống cụ thể của từng làng, từng khu dân cư, từng tuyến phố.
Chiều 20/5, ông Nguyễn Viết Thanh, Chủ tịch UBND phường Sa Huỳnh (Quảng Ngãi), cho biết lực lượng chức năng đang tìm kiếm một cháu bé mất tích trên biển.
Khoảng 16h30 ngày 19/5, hai anh em ruột là P.D.T. (13 tuổi) và P.N.P. (12 tuổi), trú tại phường Sa Huỳnh ra bãi biển gần nhà để tắm. Trong lúc chơi đùa, cả hai đuối nước nên bị sóng cuốn ra xa bờ.
Người cha phát hiện sự việc liền hô hoán nhờ mọi người hỗ trợ sau đó lao ra biển cứu các con. Tuy nhiên chỉ có em P.D.T. được ứng cứu thành công, em P.N.P. bị sóng cuốn mất tích.
Nhận tin báo, Phòng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (Công an tỉnh Quảng Ngãi) cử lực lượng đến hiện trường tìm kiếm bé trai mất tích. Đến 15h ngày 20/5, việc tìm kiếm vẫn chưa có kết quả.
Chủ trì buổi lễ dâng hương và thăm, động viên tại công viên Lê Thị Riêng là Ủy viên Trung ương Đảng, Phó bí thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam TP.HCM Nguyễn Phước Lộc.
Đoàn đã dâng hương tại bia tưởng niệm cố Tổng Bí thư Trần Phú và bia tưởng niệm Liệt sĩ Lê Thị Riêng, Liệt sĩ Trần Văn Kiểu và các anh hùng, liệt sĩ được thờ phụng nơi đây.
Trong lễ dâng hương, những lời xúc động vang lên khiến ai có mặt cũng nghẹn lòng: "Hàng triệu người con ưu tú của dân tộc đã hiến dâng tuổi thanh xuân, sẵn sàng xả thân cho Tổ quốc, dũng cảm chiến đấu, anh dũng hy sinh trên khắp các chiến trường của đất nước.
Máu đào các liệt sĩ đổ xuống đã tô thắm lá cờ Tổ quốc, cho đất nước được nở hoa độc lập, kết trái tự do.
Trong giờ khắc thiêng liêng này, với niềm tự hào, niềm tin sắt son về Đảng quang vinh, Bác Hồ vĩ đại, chúng tôi nguyện học tập, chiến đấu và công tác xứng đáng với sự hy sinh to lớn của các đồng chí, luôn đoàn kết một lòng, tuyệt đối trung thành với Đảng, Nhà nước và nhân dân, với chế độ xã hội chủ nghĩa, không ngừng phát huy chủ nghĩa anh hùng cách mạng, quyết tâm hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao, góp phần xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên mới".
Cũng trong sáng cùng ngày, Phó bí thư Thành ủy Nguyễn Phước Lộc đã thăm và trao quà cho lực lượng tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại công viên Lê Thị Riêng. Ông Nguyễn Phước Lộc gửi lời cảm ơn và động viên lực lượng tìm kiếm cố gắng hoàn thành thật tốt nhiệm vụ.
