Bởi việc chọn nghề vẫn cần dựa trên năng lực thực tế, trải nghiệm và sự hiểu rõ bản thân thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào trio1 tuệ nhân tạo (AI).
AI không còn đơn thuần là một công cụ công nghệ mà dường như đã đi sâu vào đời sống. Không chỉ hỗ trợ tìm kiếm thông tin, AI còn trở thành “cố vấn”, “chuyên gia gỡ rối” trong chuyện tình cảm, công việc, chọn nghề hay gợi ý phong cách ăn mặc, ăn gì cho hợp với tâm trạng… Điều gì chưa rõ, chưa biết hoặc cần tư vấn, không ít người tìm đến ChatGPT hay Gemini. Trong đó, việc hỏi AI về nghề nghiệp phù hợp đang trở thành một xu hướng được nhiều bạn trẻ hưởng ứng.
Nguyễn Nhất Huy, học sinh lớp 12 (ngụ P.Hòa Hưng, TP.HCM), cho biết bản thân không thể bỏ qua trào lưu nhờ ChatGPT tư vấn chọn nghề, nhất là khi Huy cũng đang định hướng nghề nghiệp tương lai cho mình. Huy nhập sở thích, tính cách cùng nguyện vọng 1 là Trường ĐH Bách khoa TP.HCM – trường yêu thích và khá gần nhà, rồi hỏi AI đâu là ngành học phù hợp nhất để xem thế nào.
Huy gõ: “nguyện vọng 1 của em với tính cách thích khám phá, vui vẻ, gợi ý cho tôi nghề (ngành) phù hợp theo học”. Kết quả, ChatGPT gợi ý một loạt ngành như: “logistics và quản lý chuỗi cung ứng, kỹ thuật hàng không hay quản lý công nghiệp”.
Nhưng thực tế Huy lại thích Khoa học máy tính. “Dù em đã định hướng sẵn ngành muốn theo học nhưng vẫn muốn thử xem AI có đoán đúng nghề mà mình đang thích hay không, vừa vui vừa gợi mở thêm”, Huy nói.
Cũng chuẩn bị bước vào kỳ thi tốt nghiệp THPT, Nguyễn Trần Bảo Hân, học sinh lớp 12 (ngụ P.Hòa Hưng, TP.HCM), dự định đăng ký vào Trường ĐH Sư phạm TP.HCM, theo học ngành ngôn ngữ Nhật vì yêu thích ngôn ngữ này và văn hóa Nhật Bản. Tuy nhiên, Hân vẫn “nhờ” ChatGPT phân tích xem bản thân có phù hợp với ngành này không như một cách để “bắt trend” và giải trí.
Hân nhập: “Yêu văn hóa Nhật Bản, hãy gợi ý cho tôi nghề phù hợp nhất”. Kết quả không có ngành ngôn ngữ Nhật mà lại ra biên – phiên dịch tiếng Nhật, hướng dẫn viên du lịch…”. Hân chỉ biết cười.
Là một lập trình viên, anh Mai Thiên Vũ (26 tuổi, ngụ P.Vĩnh Hội, TP.HCM), cho biết ChatGPT hỗ trợ rất nhiều trong việc tìm hiểu kiến thức mới cũng như phục vụ công việc hằng ngày. Công cụ AI nói chung cũng giúp anh đưa ra một số giải pháp trong quá trình lập trình và xử lý thông tin.
Theo Vũ, các công cụ AI có khả năng tổng hợp dữ liệu và đưa ra nhiều gợi ý khá thú vị, gợi mở để tham khảo. “Mình cũng có quan tâm đến các trend nhờ AI gợi ý nghề nghiệp hay phong cách cá nhân như ăn mặc, mua sắm, tuy nhiên việc lựa chọn nghề nghiệp vẫn phải dựa trên sự thấu hiểu bản thân và định hướng cá nhân, bởi mỗi người đều có đam mê khác nhau ở từng giai đoạn cuộc sống”, Vũ chia sẻ.
Khi nói về các xu hướng nhờ AI gợi ý nghề nghiệp hoặc phong cách phù hợp, Nguyễn Trí Dũng (27 tuổi, ngụ P.Vườn Lài, TP.HCM), cho biết Dũng cũng tham gia trend này nhưng chỉ xem chúng là thông tin tham khảo. “Con người vẫn phải là người tự đưa ra quyết định và chịu trách nhiệm cho lựa chọn của mình thay vì phụ thuộc vào AI”, Dũng nói.
Theo PGS.TS Phạm Hồng Long, Chủ tịch Hội đồng đào tạo Khoa Du lịch học, Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn (ĐH Quốc gia Hà Nội), người trẻ hiện nay đang thay đổi để thích ứng với thời đại AI. Sự tiện lợi của các công cụ như ChatGPT giúp người dùng nhanh chóng nhận được câu trả lời cho những thắc mắc hay nhu cầu tư vấn làm đẹp, đi chơi, mua sắm, học hành, chọn nghề… Tuy nhiên, ông cho rằng AI chỉ nên được xem là công cụ hỗ trợ, không nên tin tưởng tuyệt đối.
“Phải luôn đối chiếu và hoài nghi các thông tin do AI cung cấp để tránh bị sai lệch hoặc phụ thuộc vào công nghệ. Hơn nữa sở thích, cảm xúc của mình vẫn quan trọng nhất. Dù giải trí hay cần kiến thức, người dùng cần biết chọn lọc thông tin và đối chiếu với thực tế thay vì tin tưởng tuyệt đối vào những gợi ý mà AI đưa ra. Bởi AI có thể cung cấp những dữ liệu thiếu chính xác hoặc bị ‘phóng tác'”, ông Long nhấn mạnh.
Về xu hướng chọn nghề theo gợi ý của ChatGPT, ông Long cho rằng AI chỉ nên là công cụ tham khảo. Mỗi người đều có năng lực và sở trường riêng, vì vậy việc lựa chọn nghề nghiệp cần dựa trên sự phù hợp giữa khả năng cá nhân và nhu cầu thực tế của thị trường lao động. “Khi “cung” là năng lực bản thân và “cầu” là nhu cầu thị trường gặp nhau, đó sẽ là lựa chọn nghề nghiệp phù hợp và bền vững nhất”, ông Long nói.
PGS.TS Nguyễn Thị Lan Hương, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Lao động và Xã hội (Bộ Nội vụ), cho rằng việc lựa chọn ngành học, nghề nghiệp cần dựa trên nhu cầu của thị trường lao động và triển vọng tương lai của ngành đó. Người trẻ nên chọn trường, ngành nghề phù hợp với khả năng cũng như nhu cầu của bản thân.
“Các bạn trẻ nên có lựa chọn phù hợp với từng giai đoạn của bản thân chứ không nên chạy theo số đông mà không tính đến khả năng chính mình và tương lai nghề nghiệp. Gợi ý của Chat GPT chỉ nên để tham khảo, vui vẻ vì đây là xu hướng của giới trẻ hiện nay. AI hữu ích và cung cấp nhiều kiến thức, thông tin, nhưng dù sao nó cũng chỉ là công cụ, không thể hiểu chính xác mình muốn gì hay cần gì”, bà Hương nói.
Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ XIII là sự kiện chính trị quan trọng, ngày hội lớn của tuổi trẻ Việt Nam. Đại hội diễn ra trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều thời cơ và thách thức, đòi hỏi tổ chức Đoàn tiếp tục đổi mới mạnh mẽ để đáp ứng yêu cầu của thời đại.
Đại hội lần này có sự tham dự của 786 đại biểu chính thức, đại diện cho ý chí, nguyện vọng của hơn 21,6 triệu đoàn viên, thanh niên Việt Nam ở trong và ngoài nước. Đại hội mang khẩu hiệu hành động "Bản lĩnh tự cường - Tiên phong sáng tạo - Khát vọng cống hiến - Làm chủ tương lai".
Trong 2 phiên làm việc ngày 24.6, đại hội tổng kết, đánh giá kết quả công tác Đoàn và phong trào thanh, thiếu nhi nhiệm kỳ 2022 - 2026; xác định mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp nhiệm kỳ 2026 - 2031; thảo luận, quyết định sửa đổi, bổ sung Điều lệ Đoàn và bầu Ban Chấp hành T.Ư Đoàn khóa XIII.
Đại hội cũng tổ chức 5 diễn đàn thảo luận, góp ý Văn kiện Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ XIII với các chủ đề: Tuổi trẻ Việt Nam tự chủ, tự tin, tự lực, tự cường, tự hào dân tộc; Thanh niên Việt Nam tiên phong phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; Thanh niên Việt Nam tiên phong khởi nghiệp lập nghiệp, phát triển kinh tế đất nước; Tuổi trẻ Việt Nam sẵn sàng hội nhập quốc tế; Đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh.
Trong khuôn khổ đại hội, T.Ư Đoàn tổ chức triển lãm với chủ đề "Chuyến tàu tiến vào kỷ nguyên mới" tại Trung tâm Hội nghị quốc gia (Hà Nội). Triển lãm không chỉ là hoạt động chào mừng đại hội mà còn là hành trình kết nối quá khứ, hiện tại và tương lai của tuổi trẻ Việt Nam.
Lấy hình tượng "Chuyến tàu tiến vào kỷ nguyên mới" làm ý tưởng xuyên suốt, triển lãm không chỉ là một không gian trưng bày mà còn là một hành trình kể chuyện về tuổi trẻ Việt Nam qua các thời kỳ.
Đặc biệt, đại hội lần này tiếp tục áp dụng mô hình "Đại hội không giấy tờ". Toàn bộ tài liệu, điểm danh và biểu quyết tại đại hội đều được thực hiện qua ứng dụng di động để cụ thể hóa chủ trương chuyển đổi số toàn diện hoạt động của Đoàn.
Sáng 12.5, Trung tâm Dịch vụ việc làm TP.HCM phối hợp với UBND P.Bình Thạnh và các tổ chức hội, đoàn thể của phường tổ chức sàn giao dịch việc làm với 84 doanh nghiệp tham gia, gần 10.000 vị trí còn trống cần tuyển.
Anh Nguyễn Trọng Vĩ, nhân viên nhân sự của nhà hàng Haidilao, cho biết doanh nghiệp đang cần tuyển nhiều vị trí để phục vụ kế hoạch mở rộng 2 nhà hàng trong năm nay. Các vị trí như nhân viên phục vụ, lễ tân, nghe điện thoại, làm nail, phụ bếp, lên món... có thu nhập lên đến 15 triệu đồng/tháng. Mức này chưa bao gồm lương tháng 13, bảo hiểm xã hội đầy đủ, hỗ trợ bữa ăn, thưởng sinh nhật, thưởng thâm niên, trợ cấp giáo dục cho con nhỏ, đồng phục miễn phí và ưu đãi dùng bữa đến 50%.
Theo anh Vĩ, một số vị trí như trợ lý nhà hàng, quản kho yêu cầu thêm tiếng Trung sẽ có thu nhập lên đến 25 triệu đồng/tháng. "Hiện nay chúng tôi cần nguồn nhân lực rất nhiều để mở rộng nhà hàng. Nếu yêu thích ẩm thực, hãy đến với nhà hàng chúng tôi", anh nói.
Chị Phan Thị Thúy Vy, quản lý tại hệ thống khách sạn Mộc Lan (TP.HCM), cho biết đơn vị đang tuyển tạp vụ khách sạn trong độ tuổi từ 18 đến 50. Ứng viên không bắt buộc phải có kinh nghiệm và sẽ được đào tạo khi nhận việc.
"Nếu đã từng làm qua công việc tương tự thì bạn càng có lợi thế. Mức lương dao động từ 8 - 10 triệu đồng/tháng, tùy ca làm, kèm thưởng, bảo hiểm, lương tháng 13, thưởng lễ…", chị Vy nói.
Theo chị Vy, tiêu chí quan trọng nhất vẫn là thái độ làm việc nghiêm túc, chăm chỉ và trung thực.
Chị Lê Hoàng Kim, nhân viên tuyển dụng của Công ty TNHH MTV Chuyển phát nhanh Thuận Phong, chi nhánh TP.HCM (J&T), cho biết doanh nghiệp đang tuyển nhiều vị trí thuộc khối lao động phổ thông. Trong đó, shipper giao hàng có thu nhập từ 15 - 20 triệu đồng/tháng, yêu cầu ứng viên từ 18 - 45 tuổi, có sức khỏe và có điện thoại để làm việc. Nhân viên phân hàng ca đêm tại kho có thu nhập 9 - 12 triệu đồng/tháng, tính theo hiệu suất và tăng ca, giờ làm từ 3 giờ chiều hôm trước đến 1 giờ sáng hôm sau.
Ngoài ra, chị Kim còn tuyển vị trí điều phối nhân viên điều phối làm theo ca xoay có thu nhập từ 8 - 12 triệu đồng/tháng, gồm lương cơ bản và doanh thu. Ứng viên cần tốt nghiệp THPT trở lên. Với người có trình độ cao đẳng, cơ hội thăng tiến lên trưởng bưu cục với thu nhập 15 - 20 triệu đồng/tháng là hoàn toàn khả thi.
"Quyền lợi gồm thưởng lễ, tết, lương tháng 13, thưởng kinh doanh, bảo hiểm đầy đủ theo quy định. Công việc khá linh hoạt, nguồn hàng ổn định. Khu vực làm việc trải rộng ở Bình Thạnh, Gò Vấp, Thủ Đức, Q.12, Q.2 (cũ)...", chị Kim cho biết.
Ông Nguyễn Phát, đại diện Bảo hiểm nhân thọ AIA chi nhánh TP.HCM, cho biết công ty đang cần tuyển trợ lý và chuyên viên hỗ trợ xử lý đặt hàng. Mức lương cứng dao động 4,5 - 5 triệu đồng/tháng, cộng thêm thưởng có thể đạt tổng thu nhập 12 - 15 triệu đồng/tháng, chưa tính thưởng quý và thưởng năm. Theo ông Phát, ứng viên còn có thể kết hợp thêm công việc tuyển dụng để tăng thu nhập.
Ông Trần Việt Hùng, đại diện Công ty Vincons, thành viên Tập đoàn Vingroup, cho biết doanh nghiệp hiện có nhu cầu tuyển số lượng lớn lao động và có thể nhận việc ngay. Mức thu nhập từ 14 - 35 triệu đồng/tháng với công nhân, còn tổ trưởng có thể đạt 32 - 41 triệu đồng/tháng, tùy tay nghề.
Theo ông Hùng, công ty đang tuyển ở hầu hết lĩnh vực liên quan bê tông cốt thép, cốp pha, xây trát, ốp lát, sơn bả, thạch cao, cơ khí, cắt cọc, cơ điện, nhôm kính… Với lao động chưa có tay nghề, công ty vẫn nhận đào tạo và trả lương trong thời gian học việc. Trong lúc chờ bố trí công việc, người lao động vẫn được trả lương.
Ngoài lương, ông Hùng cho biết người lao động được bố trí ký túc xá miễn phí, bao ăn 3 bữa mỗi ngày, đóng đầy đủ bảo hiểm… Công ty cũng tổ chức sát hạch tay nghề định kỳ 6 tháng 1 lần để xét nâng bậc, nâng lương. Địa điểm làm việc trải dài ở nhiều tỉnh, thành trên cả nước.
Chị Lý Hân, nhân viên tuyển dụng tại Công ty Le & Associates, chuyên cung ứng nguồn nhân lực, cho biết đơn vị cũng đang tuyển nhiều vị trí như nhân viên kinh doanh thị trường mảng dự án có thu nhập 10 - 15 triệu đồng/tháng, chưa kể hoa hồng và thưởng; nhân viên tư vấn bán hàng mỹ phẩm, làm đẹp full-time có mức lương 9 - 12 triệu đồng/tháng, part-time từ 5 - 6,5 triệu đồng/tháng; nhân viên tiếp thị khoảng 6,75 triệu đồng/tháng cộng thưởng doanh số; sales thiết bị văn phòng có thu nhập lên đến 30 triệu đồng/tháng… "Chúng tôi ưu tiên ứng viên nhanh nhẹn, chủ động và tự tin giao tiếp. Bên cạnh đó, nếu yêu thích việc tuyển dụng, chúng tôi còn có vị trí cộng tác viên, rất thích hợp để bạn làm thêm", chị Hân nói.
Khi tìm kiếm cơ hội việc làm, Võ Hạo Nguyên (ngụ P.Tân Phú, TP.HCM) cho biết điều ưu tiên không phải mức lương mà là môi trường làm việc và cơ hội phát triển nghề nghiệp. Nguyên từng từ chối một số công việc vì cho rằng môi trường và tính chất công việc chưa thực sự phù hợp với định hướng cá nhân cũng như những mục tiêu dài hạn mà anh theo đuổi. "Quỹ thời gian của bản thân rất quan trọng. Nếu đầu tư sai chỗ, mình sẽ làm chậm tiến độ phát triển của chính mình", Nguyên nói.
Với Nguyên, điều anh tìm kiếm ở một công việc là cơ hội tiếp cận những kỹ năng thực tế, được làm việc với những người có kinh nghiệm và xây dựng các mối quan hệ nghề nghiệp phục vụ cho quá trình phát triển sau này. "Một môi trường làm việc tốt sẽ có những người hướng dẫn giúp mình đi nhanh và đúng hướng hơn với lĩnh vực mình lựa chọn", Nguyên chia sẻ.
Bên cạnh đó, Nguyên cho rằng nhiều người trẻ hiện nay cũng quan tâm đến sự minh bạch trong đánh giá năng lực, chế độ đãi ngộ và sự tôn trọng thời gian cá nhân ngoài giờ làm việc. "Thế hệ trước thường coi trọng sự ổn định và thâm niên. Trong khi đó, nhiều người trẻ hiện nay mong muốn được ghi nhận tương xứng với những giá trị mình tạo ra. Đôi khi việc bảo vệ quyền lợi cá nhân lại bị hiểu lầm là đòi hỏi quá mức", Nguyên bày tỏ.
Trong khi đó, Nguyễn Phùng Thành Tài (ở P.Minh Phụng, TP.HCM) cho biết khi tìm việc, điều anh ưu tiên trước hết là mức thu nhập có thể đáp ứng nhu cầu sinh hoạt cơ bản. "Mình ưu tiên mức lương đủ để nuôi sống bản thân trước, sau đó mới đến môi trường làm việc và cơ hội phát triển", Tài cho biết.
Tài từng từ chối một công việc biên phiên dịch tiếng Trung có mức lương 15 triệu đồng/tháng vì không phù hợp với định hướng nghề nghiệp và lịch trình cá nhân. Theo Tài, nhiều người trẻ hiện nay không đơn thuần tìm kiếm mức lương cao nhất mà hướng đến sự cân bằng giữa thu nhập, thời gian và cơ hội phát triển. Với không ít người, việc bảo vệ sức khỏe tinh thần, duy trì cuộc sống cá nhân hoặc theo đuổi những mục tiêu dài hạn cũng quan trọng không kém mức lương nhận được.
Từ góc độ nhà tuyển dụng, bà Trần Thị Nga, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Help All 247 (TP.HCM), cho biết: Nhiều ứng viên trẻ hiện nay đặt kỳ vọng khá cao về mức lương và cơ hội phát triển ngay từ khi mới ra trường. Với các vị trí dành cho người chưa có nhiều kinh nghiệm, không ít ứng viên mong muốn mức thu nhập cao, đồng thời kỳ vọng được học hỏi nhiều và nhanh chóng phát triển nghề nghiệp.
Tuy nhiên, điều doanh nghiệp quan tâm không chỉ là năng lực chuyên môn mà còn là sự nghiêm túc của ứng viên đối với công việc. "Qua quá trình phỏng vấn, tôi nhận thấy nhiều bạn quan tâm đến lương và quyền lợi nhưng chưa thực sự tìm hiểu kỹ về công ty, vị trí ứng tuyển hay định hướng nghề nghiệp của bản thân", bà Nga cho hay. Dù vậy, bà cũng cho rằng không nên đánh đồng tất cả người trẻ. Theo nữ doanh nhân, vẫn có nhiều ứng viên trẻ chủ động tìm hiểu doanh nghiệp, có định hướng rõ ràng và thể hiện được năng lực phù hợp với công việc.
Ở góc nhìn khác, ông Lê Thanh Yên, Giám đốc công nghệ Công ty cổ phần công nghệ Go Labs, cho rằng người trẻ hiện nay có những tiêu chí lựa chọn công việc toàn diện hơn so với trước đây. Bên cạnh thu nhập, nhiều ứng viên trẻ quan tâm đến giá trị của sản phẩm mà họ tham gia xây dựng, tác động của công việc đối với xã hội, cũng như cơ hội phát triển trong tương lai. "Họ cũng rất quan tâm đến môi trường làm việc, nơi có thể thử sức, sáng tạo và phát huy năng lực cá nhân", ông nói.
Tuy nhiên, ông Yên cũng thừa nhận có những trường hợp ứng viên đặt kỳ vọng về lương và phúc lợi cao hơn năng lực thực tế. Theo ông, nguyên nhân không hoàn toàn đến từ phía người lao động. "Một phần của vấn đề nằm ở sự lệch pha giữa nhu cầu của doanh nghiệp với chương trình đào tạo tại các cơ sở giáo dục. Một sinh viên có thành tích học tập tốt chưa chắc đã được đánh giá cao nếu thiếu kinh nghiệm thực tế hoặc kỹ năng mềm phù hợp với công việc", ông Yên phân tích.
Theo ông Trần Anh Tuấn, Phó chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp TP.HCM, việc người lao động trẻ ngày nay quan tâm đến môi trường làm việc, cơ hội phát triển hay sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống là xu hướng tất yếu của thị trường lao động hiện đại. Điều này phản ánh sự chuyển dịch từ tư duy "làm để tồn tại" sang "làm để phát triển và khẳng định giá trị bản thân".
Tuy nhiên, khoảng cách giữa kỳ vọng của người trẻ và yêu cầu từ doanh nghiệp vẫn tồn tại. Theo ông Tuấn, sự phát triển của công nghệ, mạng xã hội và các nền tảng nghề nghiệp đã giúp người trẻ tiếp cận dễ dàng hơn với thông tin về lương, phúc lợi và cơ hội việc làm, từ đó hình thành một mặt bằng kỳ vọng mới.
"Dù vậy, vẫn tồn tại những doanh nghiệp yêu cầu kinh nghiệm cao nhưng chưa đầu tư tương xứng cho đào tạo. Ngược lại, một bộ phận người trẻ chịu ảnh hưởng từ các câu chuyện thành công lan truyền trên mạng xã hội nên đôi khi chưa đánh giá đầy đủ thời gian và nỗ lực cần thiết để phát triển sự nghiệp", ông Tuấn nhận định.
Cũng theo ông Tuấn, hiện đang tồn tại song song 2 xu hướng trong lực lượng lao động trẻ. Một nhóm có những tiêu chuẩn lựa chọn công việc ngày càng rõ ràng và hợp lý hơn, đặc biệt về môi trường làm việc, văn hóa doanh nghiệp và cơ hội phát triển. Trong khi đó, cũng có một bộ phận đặt kỳ vọng vượt quá năng lực hoặc kinh nghiệm thực tế do thiếu trải nghiệm và thông tin về thị trường lao động.
"Điều quan trọng không phải là hạ thấp kỳ vọng, mà là cân bằng giữa tham vọng và thực tế", ông Tuấn nhấn mạnh. Theo ông, để thu hẹp khoảng cách giữa người lao động và doanh nghiệp, cả hai bên đều cần thay đổi. Doanh nghiệp cần đầu tư nhiều hơn cho đào tạo, minh bạch về lộ trình nghề nghiệp và chính sách đãi ngộ. Người trẻ cần chủ động nâng cao kỹ năng, tích lũy kinh nghiệm và hiểu rõ giá trị thực sự của bản thân trên thị trường lao động.