Nhiều người phát hiện axit uric trong máu tăng liền loại gần như toàn bộ thịt đỏ, nội tạng, hải sản và bia rượu khỏi thực đơn.
Tuy nhiên, sau nhiều tuần hoặc nhiều tháng ăn kiêng, chỉ số xét nghiệm vẫn không giảm như kỳ vọng. Thậm chí, một số người còn xuất hiện cơn đau, sưng nóng khớp nghi do gout.
Theo Health, nguyên nhân là chế độ ăn giàu purin chỉ là một trong nhiều yếu tố ảnh hưởng đến nồng độ axit uric. Khả năng sản xuất axit uric của cơ thể, chức năng đào thải của thận, cân nặng, bệnh nền, đồ uống và thuốc đang dùng đều có thể tác động đến chỉ số này.
Axit uric là sản phẩm cuối cùng được tạo ra khi cơ thể chuyển hóa purin. Phần lớn axit uric được đào thải qua thận, phần còn lại qua đường tiêu hóa.
Khi cơ thể tạo ra quá nhiều hoặc thận không loại bỏ được đủ lượng axit uric, chất này tích tụ trong máu. Nếu nồng độ duy trì ở mức cao, các tinh thể urat có thể hình thành, lắng đọng tại khớp hoặc đường tiết niệu, làm tăng nguy cơ gout và sỏi thận.
Tuy nhiên, tăng axit uric máu không đồng nghĩa chắc chắn đã mắc gout; nhiều người có chỉ số cao nhưng chưa xuất hiện triệu chứng.
Chỉ chú ý đến thịt mà bỏ qua đồ uống có đường
Sai lầm thường gặp là tập trung kiêng thịt đỏ và hải sản nhưng vẫn sử dụng nước ngọt, trà sữa, nước tăng lực, nước trái cây đóng chai hoặc các loại đồ uống pha nhiều đường.
Những đồ uống này thường chứa fructose hoặc đường sucrose, trong đó sucrose được cấu tạo một phần từ fructose.
Quá trình chuyển hóa fructose tại gan tiêu thụ nhanh năng lượng tế bào (ATP), giải phóng chất AMP – tiền chất trực tiếp kích thích gan sản xuất nhiều axit uric hơn. Đây là lý do đồ uống có đường được xem là một yếu tố cần kiểm soát ở người tăng axit uric hoặc mắc gout.
Một phân tích tổng hợp công bố năm 2025 cho thấy việc tiêu thụ đồ uống có đường liên quan đến nguy cơ tăng axit uric máu và gout cao hơn. Tuy nhiên, phần lớn dữ liệu là nghiên cứu quan sát nên không thể khẳng định mọi trường hợp đều có quan hệ nhân quả trực tiếp.
Khuyến cáo của Hội Thấp khớp học Mỹ cũng đề nghị người mắc gout hạn chế siro ngô giàu fructose và giảm lượng đồ uống có đường. Dù vậy, thay đổi chế độ ăn thường chỉ làm axit uric giảm ở mức vừa phải và không thể thay thế thuốc hạ axit uric khi người bệnh có chỉ định điều trị.
Uống quá ít nước
Axit uric được loại bỏ chủ yếu qua thận. Khi cơ thể thiếu nước, lượng nước tiểu giảm và khả năng đào thải chất hòa tan qua thận có thể bị ảnh hưởng.
Tình trạng này dễ xảy ra khi trời nóng, vận động nhiều, sốt, tiêu chảy, nôn hoặc uống ít nước trong thời gian dài.
Một số người chủ động hạn chế nước vì sợ đi tiểu nhiều, nhất là khi làm việc ngoài trời, di chuyển xa hoặc phải thức dậy ban đêm. Đây có thể là yếu tố khiến nước tiểu cô đặc và làm tăng nguy cơ hình thành sỏi ở người có cơ địa phù hợp.
Tuy nhiên, không có một lượng nước cố định phù hợp với tất cả mọi người.
Nhu cầu nước phụ thuộc cân nặng, thời tiết, mức độ vận động, chế độ ăn và bệnh lý đi kèm. Người mắc suy tim, suy thận hoặc đang được yêu cầu hạn chế dịch không nên tự tăng lượng nước lên 2-3 lít mỗi ngày mà cần tuân theo hướng dẫn của bác sĩ.
Với người không có chống chỉ định, có thể uống nước đều trong ngày và quan sát màu nước tiểu. Nước tiểu vàng đậm kéo dài có thể là dấu hiệu cơ thể chưa được cung cấp đủ nước, dù màu sắc cũng có thể thay đổi do thuốc, thực phẩm hoặc bệnh lý.
Thừa cân, béo phì và hội chứng chuyển hóa thường đi kèm nguy cơ tăng axit uric và gout. Vì vậy, giảm cân hợp lý có thể hỗ trợ kiểm soát chỉ số này.
Tuy nhiên, giảm cân quá nhanh bằng cách nhịn ăn kéo dài, cắt giảm năng lượng cực đoan hoặc áp dụng chế độ ăn mất cân đối có thể gây tác dụng ngược.
Khi cơ thể thiếu năng lượng, quá trình phân hủy mô và tạo thể ceton tăng lên. Các thể ceton có thể cạnh tranh với axit uric trong quá trình đào thải qua thận. Đồng thời, việc phân hủy tế bào cũng làm tăng nguồn purin nội sinh.
Do đó, một số người có thể ghi nhận axit uric tăng tạm thời hoặc xuất hiện cơn gout trong giai đoạn giảm cân quá nhanh.
Hội Thấp khớp học Mỹ khuyến nghị người mắc gout thừa cân hoặc béo phì nên giảm cân, nhưng cần thực hiện theo lộ trình bền vững thay vì nhịn đói hoặc ăn kiêng cực đoan.
Cách phù hợp hơn là giảm tổng năng lượng vừa phải, duy trì đủ chất đạm, tăng rau, thực phẩm ít chế biến và vận động theo tình trạng sức khỏe.
Kiêng purin quá mức nhưng chế độ ăn vẫn mất cân đối
Không phải thực phẩm chứa purin nào cũng tác động giống nhau đến nguy cơ gout.
Nội tạng, một số loại thịt và hải sản thường chứa lượng purin cao, nhưng việc loại bỏ hoàn toàn mọi nguồn đạm không phải giải pháp phù hợp. Chế độ ăn thiếu đạm kéo dài có thể gây mất cơ, mệt mỏi và làm giảm khả năng duy trì cân nặng ổn định.
Một sai lầm khác là bỏ thịt nhưng thay bằng nhiều tinh bột tinh chế, bánh ngọt, đồ chiên hoặc thực phẩm chế biến sẵn. Khi đó, tổng năng lượng vẫn cao, nguy cơ tăng cân và rối loạn chuyển hóa không được giải quyết.
Người có axit uric cao nên xây dựng chế độ ăn cân bằng, kiểm soát khẩu phần thay vì chỉ tập trung vào một nhóm thực phẩm.
Có thể ưu tiên sữa và sản phẩm sữa ít béo, trứng, đậu phụ, ngũ cốc nguyên hạt, rau, trái cây nguyên quả và lượng thịt phù hợp. Những người đã mắc gout nên hạn chế rượu, đặc biệt là bia, cùng các thực phẩm từng nhiều lần kích hoạt cơn đau ở chính mình.
Thiếu tướng, TS.BS Trần Quốc Việt, Giám đốc Bệnh viện Quân y 175, tại lễ ký kết bản ghi nhớ hợp tác với Nutifood ngày 20/6, cho biết nhu cầu dinh dưỡng cho bệnh nhân nội trú, đặc biệt ở nhóm ung bướu, hồi sức và lão khoa, hiện vẫn là một khoảng trống lớn trong thực hành lâm sàng.
Theo ông, bệnh nhân ung thư cần chế độ dinh dưỡng phù hợp, "đủ nhưng không quá tải", vừa hỗ trợ sức khỏe vừa không làm nặng thêm tình trạng bệnh. Tuy nhiên, thực tế tại bệnh viện hiện vẫn chủ yếu sử dụng suất ăn từ bếp ăn tập thể, trong khi các sản phẩm dinh dưỡng chuyên biệt nhập khẩu có giá thành cao, khó tiếp cận rộng rãi.
Các nghiên cứu tại nhiều bệnh viện lớn Việt Nam cho thấy 50-70% bệnh nhân nội trú bị suy dinh dưỡng trong quá trình điều trị. Tình trạng này không chỉ làm kéo dài thời gian hồi phục mà còn làm tăng nguy cơ biến chứng và tử vong, đặc biệt ở nhóm bệnh nhân nặng và người cao tuổi.
Từ thực tế này, lãnh đạo bệnh viện kỳ vọng hợp tác với doanh nghiệp dinh dưỡng sẽ mở ra hướng tiếp cận mới, trong đó các sản phẩm được nghiên cứu, kiểm chứng và điều chỉnh phù hợp với thể trạng người Việt. Kết quả nghiên cứu ban đầu sẽ góp phần xây dựng cơ sở dữ liệu dinh dưỡng cho bệnh nhân, đặc biệt ở các nhóm có nhu cầu cao như ung bướu, hồi sức, nhi khoa và lão khoa.
Theo thỏa thuận, hai bên sẽ phối hợp triển khai các nghiên cứu lâm sàng, đánh giá tính an toàn, khả năng dung nạp và hiệu quả dinh dưỡng trên người bệnh, kết hợp dữ liệu y khoa của bệnh viện với năng lực nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Dinh dưỡng TP HCM (NRI). Giai đoạn đầu tập trung vào bệnh nhân ung thư và đái tháo đường, thời gian nghiên cứu dự kiến 6-12 tháng trước khi đánh giá và nghiệm thu kết quả.
Ông Trần Bảo Minh, Phó chủ tịch Hội đồng quản trị Nutifood, cho rằng nghiên cứu lâm sàng là bước bắt buộc trong phát triển dinh dưỡng công thức hiện đại. Dù các công thức có thể đạt tiêu chuẩn quốc tế, vẫn cần kiểm chứng trên người Việt để đảm bảo phù hợp thể trạng và nhu cầu thực tế.
Theo ông, việc kết hợp sản xuất trong nước với nghiên cứu lâm sàng tại Việt Nam có thể giúp giảm 20-30% chi phí so với sản phẩm nhập khẩu, đồng thời tăng khả năng tiếp cận của người bệnh. Doanh nghiệp cũng đang triển khai nhiều dự án nghiên cứu với các viện và trường đại học trong và ngoài nước, trong đó giai đoạn kiểm chứng lâm sàng tại Việt Nam được xem là bước quan trọng để hoàn thiện sản phẩm trước khi ứng dụng rộng rãi.
Những ngày qua, miền Bắc trải qua đợt nắng nóng đỉnh điểm với mức nhiệt ngoài trời nhiều lúc vượt ngưỡng 40 độ C. Trên mạng xã hội, hàng loạt tài khoản đua nhau chia sẻ bí quyết tận dụng thời tiết cực đoan này để làm thịt một nắng ở ban công, hiên nhà vì cho rằng phương pháp này tiện lợi và tiết kiệm.
Đánh giá trào lưu trên, PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh, Viện Công nghệ Sinh học và Thực phẩm (Đại học Bách khoa Hà Nội) khẳng định đây là cách chế biến hoàn toàn sai lầm. Mức nhiệt 40 độ C không đủ sức diệt khuẩn hay làm chín thực phẩm. Ánh nắng gắt chỉ làm se lớp vỏ ngoài, trong khi phần lõi bên trong vẫn giữ nguyên trạng thái sống lạnh. Môi trường "ngoài nóng, trong lạnh" tạo điều kiện lý tưởng cho vi sinh vật sinh sôi, làm hỏng nguyên liệu ngay trước khi người dân kịp thu hoạch.
Phân tích sâu hơn cơ chế gây bệnh, bác sĩ Lê Văn Thiệu (Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương) cho biết nền nhiệt 35-40 độ C cộng hưởng cùng độ ẩm không khí cao kích thích các mầm bệnh như Salmonella, E.coli, Campylobacter và tụ cầu vàng phát triển bùng nổ. Người tiêu thụ sản phẩm chứa vi khuẩn đối mặt rủi ro ngộ độc, đau bụng, tiêu chảy, sốt cao. Nhóm người già, trẻ em và bệnh nhân nền dễ rơi vào tình trạng mất nước trầm trọng, tiến triển nhanh thành nhiễm trùng máu.
Quá trình treo thực phẩm ngoài sân thượng, sát đường giao thông còn mở đường cho bụi mịn, khí thải, kim loại nặng cùng ruồi nhặng xâm nhập. Thêm vào đó, thời tiết miền Bắc thường tăng độ ẩm mạnh về chiều tối. Món ăn chưa khô hẳn sẽ nhanh chóng hút ẩm trở lại, kích thích nấm mốc sản sinh độc tố tàn phá tế bào gan, đường ruột và hệ miễn dịch.
Giới chuyên môn khuyến cáo người dân ngừng làm theo các mẹo chế biến tự phát thiếu cơ sở khoa học. Các gia đình nên mua thực phẩm khô từ cơ sở sấy công nghiệp khép kín hoặc tự dùng lò nướng, thiết bị chuyên dụng tại nhà; đồng thời tuân thủ nguyên tắc "ăn chín, uống sôi" để bảo vệ sức khỏe toàn diện.
Suy thận là tình trạng nghiêm trọng, xảy ra khi thận ngừng thực hiện các chức năng bình thường. Thận có nhiệm vụ lọc chất thải và lượng dịch dư thừa ra khỏi cơ thể. Khi thận suy, các chất này sẽ tích tụ lại và gây ra nhiều vấn đề sức khỏe. Các dấu hiệu ban đầu của tổn thương thận thường khó nhận biết, nhưng vẫn có những cảnh báo rõ ràng. Dưới đây là 7 triệu chứng cần được xử lý ngay vì có thể dẫn đến suy thận.
Thay đổi nước tiểu
Vấn đề về thận thường biểu hiện sớm qua sự thay đổi về lượng và đặc điểm nước tiểu. Khi có quá nhiều protein rò rỉ vào nước tiểu, bạn có thể thấy lượng nước tiểu giảm đột ngột kèm theo hiện tượng nước tiểu có bọt. Bọt này khác với bọt thông thường vì gồm nhiều bong bóng nhỏ và tồn tại lâu. Khi bộ lọc của thận bị tổn thương, protein sẽ rò rỉ ra ngoài. Nếu gặp tình trạng này, người bệnh cần đi khám ngay.
Sưng ở bàn chân hoặc mặt
Khi thận hoạt động kém, cơ thể sẽ giữ lại nước gây phù nề. Tình trạng sưng thường thấy ở chân, mắt cá chân và mặt. Điều này xảy ra do thận không loại bỏ được lượng nước dư thừa. Người mắc có thể thấy giày chật hơn, khó tháo nhẫn, tăng cân kèm cảm giác khó chịu.
Khó thở
Suy thận khiến dịch tích tụ trong phổi, làm cản trở hô hấp. Ngay cả hoạt động nhẹ hoặc khi nghỉ ngơi người bệnh cũng có thể cảm thấy khó thở. Nguyên nhân là do phổi không thể giãn nở bình thường vì bị dịch dư thừa cản trở.
Mệt mỏi và yếu sức
Cảm giác mệt mỏi kéo dài và yếu cơ có thể là dấu hiệu thận hoạt động kém. Thận sản xuất hormone giúp tạo hồng cầu vận chuyển oxy. Khi thận suy, số lượng hồng cầu giảm gây thiếu máu, dẫn đến mệt mỏi, suy nhược. Nếu mệt mỏi kèm sưng, khó thở, cần đi kiểm tra sớm vì đây có thể là dấu hiệu tổn thương thận nghiêm trọng.
Buồn nôn hoặc nôn kéo dài
Buồn nôn thường xuyên hoặc nôn không rõ nguyên nhân có thể liên quan đến suy thận. Khi thận không lọc được chất thải, các độc tố tích tụ trong máu gây kích ứng dạ dày dẫn đến buồn nôn, nôn, chán ăn. Một số người còn cảm thấy vị kim loại trong miệng hoặc hơi thở có mùi hôi. Tình trạng này cần được can thiệp y tế sớm.
Da khô và ngứa
Da khô và ngứa nhiều có thể do bệnh thận gây ra. Khi thận không cân bằng được khoáng chất trong cơ thể, da sẽ bị kích ứng. Dù có vẻ không nghiêm trọng nhưng triệu chứng này thường xuất hiện ở giai đoạn bệnh nặng.
Lú lẫn hoặc khó tập trung
Chức năng não cũng bị ảnh hưởng khi thận gặp vấn đề, do độc tố tích tụ trong máu. Người bệnh có thể cảm thấy lú lẫn, khó tập trung, đầu óc mơ màng, hay quên hơn. Những thay đổi này có thể là dấu hiệu suy thận tiến triển và cần được kiểm tra ngay. Phát hiện sớm và điều trị kịp thời giúp bảo vệ cả não bộ và sức khỏe tổng thể.
