Thời tiết nắng nóng và gay gắt gần đây khiến nhiều người cảm thấy ngột ngạt, khó chịu. Trong một bài đăng trên trang cá nhân hôm 27/5, bác sĩ Lưu Bác Nhân, chuyên gia y học dinh dưỡng và y học chức năng ở Đài Loan, chia sẻ trường hợp một người đàn ông lớn tuổi được gia đình đưa tới khám trong tình trạng phản ứng chậm chạp, giọng nói thều thào, sau khi đi bộ ngoài trời lâu vào buổi sáng dưới thời tiết nóng bức. Sau khi xét nghiệm thấy chỉ số natri trong máu đang ở mức thấp, bác sĩ Lưu cho người bệnh nằm nghỉ ngơi, bổ sung nước muối sinh lý phù hợp. Nhờ đó, tình trạng của ông mới dần ổn định trở lại.
“Trường hợp này là một minh chứng cho thấy sốc nhiệt không phải lúc nào cũng biểu hiện bằng sốt cao hay ngất xỉu, mà đôi khi vấn đề lại nằm ở sự mất cân bằng điện giải”, ông Lưu, hiện là Giám đốc điều hành của phòng khám Y học Chức năng Dinh dưỡng Di truyền thuộc Hệ thống Phòng khám Chuyên khoa Elite Đài Bắc, nói.
Theo ông, phần lớn mọi người đều nghĩ chỉ cần uống thật nhiều nước vào mùa hè là đủ nhưng trên thực tế, bên cạnh nước thì việc cân bằng điện giải cũng đóng vai trò quan trọng. Bác sĩ giải thích điện giải là các khoáng chất mang điện tích thiết yếu trong cơ thể gồm các ion natri, kali, canxi và magie. Chúng giúp cơ thể duy trì dẫn truyền thần kinh, co bóp cơ bắp, ổn định nhịp tim, cân bằng huyết áp, điều hòa lượng nước và hỗ trợ chức năng não bộ. Do đó, khi chất điện giải bị mất cân bằng, cơ thể sẽ bắt đầu xuất hiện các triệu chứng bất ổn.
Chuyên gia khuyến cáo nếu xuất hiện các triệu chứng như mất ý thức, chóng mặt nghiêm trọng, tim đập nhanh, khó thở, không thể đứng vững hoặc nôn mửa liên tục, người dân không nên chủ quan cho rằng đó chỉ là cảm giác mệt mỏi thông thường, vì có thể đó là dấu hiệu của sốc nhiệt hoặc rối loạn điện giải. Để bù nước đúng cách trong mùa hè, cần lưu ý không đợi đến khi thấy khát mới uống, bởi lúc cảm nhận được cơn khát thì cơ thể có thể đã rơi vào trạng thái mất nước nhẹ.
Thói quen uống nước nên là uống từng ngụm nhỏ và chia làm nhiều lần trong ngày thay vì uống quá nhiều cùng một lúc. Khi cơ thể đổ mồ hôi nhiều, việc bổ sung nước phải đi đôi với lưu ý về chất điện giải. Đặc biệt, người cao tuổi cần được quan tâm kỹ lưỡng hơn do cảm giác khát ở độ tuổi này thường bị suy giảm, khiến họ có thể không nhận biết được ngay cả khi cơ thể đang mất nước nghiêm trọng. Ngoài ra, việc quan sát màu sắc nước tiểu cũng là một cách nhận biết hiệu quả, trong đó màu vàng nhạt là lý tưởng nhất, còn nếu nước tiểu quá sẫm màu thì đó là dấu hiệu cho thấy cơ thể đang thiếu nước.
Bên cạnh đó, bác sĩ khuyến cáo không nên uống một lượng lớn nước đá ngay sau khi đi bộ đường dài hoặc tập thể dục trong mùa hè. Khi cơ thể đang ở trạng thái nhiệt độ cao, giãn mạch và nhịp tim nhanh, việc dung nạp quá nhiều nước đá đột ngột có thể gây khó chịu cho hệ tiêu hóa, làm co mạch máu đột ngột, gây dao động thần kinh thực vật, thậm chí dẫn đến chóng mặt. Phương án tối ưu là nghỉ ngơi trước ở nơi thoáng mát, sau đó uống từng ngụm nhỏ nước ở nhiệt độ phòng và có thể bổ sung thêm điện giải nếu cơ thể đổ mồ hôi quá nhiều.
Theo bác sĩ Lưu, không phải ai cũng cần đến các loại nước uống thể thao. Ngoại trừ các nhóm đặc thù gồm người làm việc ngoài trời trong thời gian dài, người đổ mồ hôi đầm đìa, người vận động dưới nền nhiệt độ cao, người bị tiêu chảy hoặc người cao tuổi có cảm giác chán ăn, những người khác cần đặc biệt cẩn trọng. Dù việc bổ sung nước điện giải đúng cách mang lại nhiều lợi ích, một số loại nước uống thể thao trên thị trường hiện nay lại chứa hàm lượng đường khá cao, vì vậy người dân tuyệt đối không nên lạm dụng và sử dụng chúng để thay thế hoàn toàn cho nước lọc hàng ngày.
Cô T.T.H (67 tuổi, ở TP.HCM) cho biết, từ khi bị tăng huyết áp, cô và một số thành viên trong gia đình không dám ăn mỡ vì nghe nói sẽ làm “mỡ trong máu, tăng cholesterol”, không tốt cho người có tuổi. Khi nấu ăn, cô H. cũng thường dùng dầu ăn thực vật và dùng lượng rất ít.
Mặt khác, chị N.T.T (48 tuổi, ở Đồng Tháp) cho biết chị và gia đình không quá quan tâm tới mỡ máu, cũng không có triệu chứng bệnh gì cần kiêng béo nên không hề “né” mỡ và các món có chất béo. Trong bữa ăn thường ngày của gia đình chị T., nguồn chất béo chủ yếu đến từ thịt, cá và các món chiên rán.
Theo bác sĩ chuyên khoa 2 Lâm Nguyễn Thùy An, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM - cơ sở 3, người sau 45 tuổi nếu kiêng chất béo quá mức, cơ thể có thể bị ảnh hưởng về nhiều mặt như giảm hấp thu các vitamin tan trong dầu như A, D, E, K; ảnh hưởng sức khỏe tim mạch, não bộ, làn da, nội tiết và quá trình điều hòa phản ứng viêm. Đặc biệt, vitamin D và các axit béo thiết yếu lại có vai trò quan trọng với sức khỏe cơ, xương và miễn dịch.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), chất béo vẫn là một thành phần cần thiết trong khẩu phần. WHO khuyến cáo nên ưu tiên chất béo không bão hòa, chiếm dưới 10% tổng năng lượng hằng ngày. Loại chất béo này có nhiều trong cá, quả bơ, các loại hạt và các loại dầu thực vật như dầu hướng dương, dầu đậu nành, dầu hạt cải, dầu ô liu.
Ngược lại, cần hạn chế chất béo bão hòa có trong thịt mỡ, bơ, dầu cọ, dầu dừa, kem, phô mai và mỡ lợn; đồng thời giảm chất béo chuyển hóa xuống dưới 1% tổng năng lượng khẩu phần.
Theo bác sĩ Thùy An, không nhất thiết phải ăn cá hồi mới có omega-3. Nhiều loại cá quen thuộc ở chợ Việt như cá trích, cá nục, cá mòi, cá cơm, cá thu là nguồn đạm tốt, đồng thời cung cấp omega-3, vitamin B12, selen và canxi nếu ăn được cả xương nhỏ.
Các loại cá như cá trích, cá thu, cá mòi, cá cơm đều được xếp vào nhóm giàu omega-3. Riêng với cá nục, các nghiên cứu trên nhóm cá nục tròn ghi nhận đây là nguồn lipid biển có tỷ lệ EPA và DHA đáng kể (2 dạng omega-3 chuỗi dài có giá trị sinh học cao).
Ngoài ra, với người lớn tuổi, nên ưu tiên các cách chế biến như hấp, nấu canh, kho nhạt, om lửa nhỏ hoặc nướng/om trong giấy bạc. Một nghiên cứu về ảnh hưởng của phương pháp nấu đối với EPA và DHA cho thấy hấp giúp giữ các axit béo omega-3 tốt hơn so với nướng trong giấy bạc ở nhiệt độ cao.
Ngược lại, nên hạn chế chiên ngập dầu, chiên đi chiên lại, cá khô hoặc kho quá mặn vì có thể làm tăng năng lượng khẩu phần, tăng lượng muối, không có lợi cho người vốn có bệnh nền về huyết áp, tim mạch hoặc bệnh thận.
Hãng tin AFP dẫn thông tin và số liệu của Chính phủ Bangladesh công bố ngày 23-5 cho biết các bệnh viện ở thủ đô Dhaka đang quá tải vì số ca mắc tăng mạnh và phải thiết lập các khu điều trị riêng cho bệnh nhân.
Tuy nhiên, nhiều bệnh viện đang chật vật do thiếu giường cho các ca cần chăm sóc đặc biệt.
Số ca tử vong được ghi nhận vẫn đang tiếp tục tăng với 13 trẻ em tử vong trong vòng 24 giờ qua, nâng tổng số lên 512 trẻ kể từ ngày 15-3, theo số liệu của cơ quan y tế Bangladesh.
Quốc gia Nam Á này đã triển khai chiến dịch tiêm chủng quy mô lớn để đối phó đợt bùng phát.
Bà Rana Flowers, Trưởng đại diện Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) tại Bangladesh, cho biết chiến dịch đã tiếp cận tiêm phòng cho 18 triệu trẻ em.
Tuy nhiên, cơ quan y tế Bangladesh cho biết phải mất nhiều tháng mới có thể thấy được đầy đủ hiệu quả của chương trình tiêm chủng.
Bệnh sởi lây lan rất nhanh qua ho và hắt hơi, trong khi chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu sau khi mắc bệnh.
Các biến chứng của bệnh có thể bao gồm sưng não và các vấn đề hô hấp nghiêm trọng.
Dù bệnh có thể ảnh hưởng đến bất kỳ ai, trẻ em vẫn là nhóm mắc nhiều nhất.
Những trẻ bị ảnh hưởng nặng nhất thường là các trẻ bị suy dinh dưỡng và đến từ các gia đình có thu nhập thấp.
Nhiều em đã bỏ lỡ các mũi tiêm chủng định kỳ hoặc có hệ miễn dịch suy yếu do thiếu dinh dưỡng.
Thông tin về số ca tử vong được công bố sau khi Chính phủ Bangladesh tuyên bố dịch bệnh hiện đã được kiểm soát, đồng thời ghi nhận số ca mắc giảm tại một số khu vực từng chịu ảnh hưởng nặng.
Phần lớn các ca mắc trong đợt bùng phát hiện nay là trẻ từ 6 tháng đến 5 tuổi.
Các bác sĩ cho biết nhiều trẻ được đưa đến bệnh viện khi đã trong tình trạng nguy kịch.
"Dù bệnh sởi rất dễ lây lan, một em bé khỏe mạnh và không có biến chứng vẫn có thể sống sót với việc điều trị tối thiểu", bác sĩ nhi khoa Ainul Islam Khan tại Bệnh viện Y khoa Shaheed Suhrawardy ở thủ đô Dhaka nói với Hãng tin AFP.
"Tại đây, phần lớn trẻ em đến bệnh viện đều bị suy hô hấp và nhiễm trùng ở mắt, cổ họng và phổi", ông Ainul Islam cho biết.
Theo nghiên cứu, công bố trên tạp chí y khoa The Lancet Planetary Health, các yếu tố khí hậu như nhiệt độ tăng và thay đổi lượng mưa có liên quan đến mức tăng khoảng 10% số gene kháng kháng sinh ở vi khuẩn salmonella trong giai đoạn 1940 - 2023.
Salmonella là một trong những loại vi khuẩn gây bệnh phổ biến nhất thế giới, thường liên quan đến ngộ độc thực phẩm và các bệnh đường ruột. Ước tính kháng kháng sinh gây ra hơn 1 triệu ca tử vong mỗi năm trên toàn cầu.
Nghiên cứu mới, do các nhà khoa học từ Anh, Pháp, Úc, Thụy Sĩ và Trung Quốc thực hiện, đã phân tích bộ gene của hơn 480.000 mẫu vi khuẩn salmonella thu thập tại 139 quốc gia trong hơn 80 năm.
Nhóm nghiên cứu so sánh mức độ xuất hiện của các gene kháng kháng sinh với dữ liệu về nhiệt độ trung bình và lượng mưa theo thời gian, theo báo Guardian ngày 26-5.
Kết quả cho thấy nhiệt độ cao hơn cùng những thay đổi bất thường về mưa có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh tồn, đột biến và lây lan của vi khuẩn. Những điều kiện này cũng làm tăng số lượng gene kháng thuốc.
Trước đây, nhiều nghiên cứu từng ghi nhận mối liên hệ giữa thời tiết nóng hơn và sự xuất hiện của vi khuẩn kháng thuốc. Nghiên cứu mới được xem là một trong những nghiên cứu toàn cầu đầu tiên phân tích định lượng quy mô lớn về vấn đề này.
Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh nguyên nhân chính của kháng kháng sinh vẫn là việc lạm dụng và sử dụng sai thuốc kháng sinh. Tuy nhiên, biến đổi khí hậu đang trở thành "yếu tố thúc đẩy" khiến vấn đề diễn biến nhanh và phức tạp hơn.
Nghiên cứu cho thấy 82% nước được khảo sát ghi nhận sự gia tăng gene kháng thuốc ở salmonella. Những khu vực chịu ảnh hưởng mạnh nhất gồm Trung Đông, Bắc Phi, Nam Á và khu vực châu Phi hạ Sahara.
Các tác giả lưu ý rằng nghiên cứu chỉ cho thấy mối liên hệ chứ chưa chứng minh biến đổi khí hậu trực tiếp gây ra tình trạng kháng kháng sinh. Tuy vậy, họ cho rằng kết quả này là bằng chứng mạnh mẽ cho thấy cuộc khủng hoảng khí hậu cần được xem là một phần trong chiến lược toàn cầu chống kháng thuốc.
Giới chuyên gia kêu gọi kết hợp các chính sách giảm phát thải khí nhà kính với việc sử dụng kháng sinh có trách nhiệm, tăng cường giám sát dịch bệnh... Nếu không hành động sớm, kháng kháng sinh có thể trở thành một trong những cuộc khủng hoảng y tế lớn nhất thế kỷ này.
